كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلەتٸن تٷزەتۋلەر بويىنشا باعىت-باعدار

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتا زاڭعا ەنگٸزٸلەتٸن ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار جوباسى بويىنشا بيىلعى 5 ماۋسىمدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.

كونستيتۋتسييالىق رەفورما – پرەزي­دەنت­تٸڭ ناۋرىز ايىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان ساياسي رەفورمالار باع­دار­لاماسىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن قول­عا الىنعان ماڭىزدى ٸس-شارا.

كونستيتۋتسييالىق تٷزەتۋلەر جوباسى ازاماتتاردىڭ سۇرانىسىنا نەگٸزدەلگەن جەنە بٷكٸل قوعامنىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جٷزەگە اسىرىلماق. اتا زاڭعا ەنگٸزٸلەتٸن ٶزگەرٸستەر مەن تو­لىق­تىرۋلار جوباسىن بەلگٸلٸ زاڭ­­گەر-قۇقىقتانۋشىلار جەنە كونس­­تيتۋتسييالىق قۇقىق سالاسى­نىڭ ما­ماندارى ەزٸرلەدٸ. وعان كونس­تي­تۋتسييالىق كەڭەس وڭ باعاسىن بەردٸ.

كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلەتٸن ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ بەرٸ ٶزارا بايلانىستى جەنە بٸر ماقساتتى كٶزدەيدٸ. اتاپ ايتقاندا, مىناداي ٷدەرٸستەرگە قۇقىقتىق نەگٸز قالىپتاستىرۋعا ارنالعان:

1. سۋپەرپرەزيدەنتتٸك باس­قارۋ ٷلگٸسٸ­نەن پرەزيدەنتتٸك رەسپۋب­ليكاعا تٷبەگەيلٸ كٶشۋ;
2. بٸرقاتار بيلٸك ٶكٸلەتتٸگٸن قايتا بٶلۋ;
3. پارلامەنتتٸڭ رٶلٸن كٷشەي­تٸپ, مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ;
4. ەلدٸ باسقارۋ ٸسٸنە حالىقتىڭ قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋ;
5. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەسٸلدەرٸن جەتٸلدٸرۋ.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستي­تۋ­تسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى رەسپۋبلي­كالىق باسپاسٶزدە 6 مامىر كٷنٸ رەسمي تٷردە جارييالاندى.

كونستيتۋتسييانىڭ قازٸرگٸ جەنە جاڭا نۇسقالارىنىڭ ايىر­ماشى­لىعىن تٷسٸنۋ, ۇسىنىلىپ وتىرعان كٶپتەگەن تٷزەتۋدٸڭ بايىبىنا بارۋ مۇنداي ٸستەن حابارى از ادام ٷشٸن قيىندىق تۋعىزاتىنى انىق.

سوندىقتان جۇرتقا ۇعىنىقتى بولۋ ٷشٸن بۇل تٷزەتۋلەر اتا زاڭنىڭ ناقتى باپتارى مەن تار­ماق­تارى كٶرسەتٸلگەن بٸرنەشە بٶلٸككە بٶلٸنگەن.

سۋپەرپرەزيدەنتتٸك باسقارۋ ٷل­گٸسٸنەن پرەزيدەنتتٸك رەسپۋب­ليكاعا تٷبەگەيلٸ كٶشۋ

كونستيتۋتسييالىق رەفورما بيلٸك تارماق­تارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس­تىڭ تەپە-تەڭدٸ­گٸن جەنە وڭتايلى بولۋىن قالىپتاس­تىرادى. سونداي-اق پرەزيدەنتتٸك ينستيتۋتتىڭ بارىنشا دەربەس بولۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.

اتا زاڭىمىزدىڭ 43-بابىنا 3-تار­ماق قوسىلادى. وندا قازاق­ستان رەس­پۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزي­دەنتٸ ٶز ٶكٸلەتتٸك­تەرٸن جٷزەگە اسىرۋ كەزەڭٸندە ساياسي پارتييا­دا بول­ماۋعا تيٸس دەپ كٶرسەتٸلەدٸ. وسى لوگي­كاعا سەيكەس كونستيتۋتسييا­لىق سوت­تىڭ, جوعار­­عى سوتتىڭ جەنە ٶزگە دە سوت­تار­دىڭ تٶر­اعا­لارى مەن سۋديا­لارىنا, ورتا­لىق سايلاۋ كو­­ميس­­­سيياسىنىڭ, جوعارى اۋدي­تور­لىق پا­لا­تاسىنىڭ تٶراعالارى مەن مٷشەلەرٸ­نە دە وسىنداي تىيىم سالىنادى (كونستيتۋ­تسييا­نىڭ 23-بابى 2-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى). سونىڭ نەتيجەسٸندە ساياسي بەسەكە ارتىپ, بارلىق ساياسي پارتييانى دامىتۋعا بٸردەي جاعداي قالىپتاسادى, دەربەس ەرٸ ەدٸل شەشٸم قابىلداۋعا جول اشىلادى.

مەملەكەت باسشىسى بارلىق ازامات­قا تەڭ مٷمكٸندٸك بەرٸلۋٸ­نٸڭ مىزعى­ماس كەپٸلٸ بولۋعا تيٸس. سول سەبەپتٸ كونستي­تۋتسييانىڭ 43-بابىنا 4-تارماق قوسىلادى. وندا «پرەزيدەنتتٸڭ جاقىن تۋىس­تارى مەملەكەتتٸك ساياسي قىز­مەتشٸ­لەردٸڭ, كۆازي­مەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸ باسشى­لارىنىڭ قىزمەتتەرٸن اتقارۋعا قاقىسى جوق» دەپ كٶرسەتٸلەدٸ.

جۇمىس توبى مٷشەلەرٸنٸڭ ۇسى­نىسى بويىنشا تۇڭعىش پرە­زي­دەنتتٸڭ پرەزيدەنت لاۋازىمى­نا قاتارىنان ەكٸ رەتتەن كٶپ ساي­لانۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن باپ­تىڭ (كونستيتۋتسييانىڭ 42-بابى 5-تارماعىنىڭ جاڭا رەداك­تسيياسى), سونداي-اق تۇڭعىش پرە­زي­دەنتتٸڭ مەرتەبەسٸ مەن ٶكٸلەت­تٸكتەرٸ كونس­تيتۋتسييامەن جەنە كونس­تيتۋ­تسييالىق زاڭمەن ايقىندا­لا­تىنى تۋرالى 46-باپتىڭ 4-تارماعى اتا زاڭنان الىنىپ تاستالماق.

كونستيتۋتسييانىڭ 91-بابىنان تۇڭعىش پرەزي­دەنتتٸڭ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ نەگٸ­زٸن سالۋشى دەگەن مەرتەبەسٸ تۋرالى نور­ما الىنىپ تاستالادى (كونستيتۋتسييا­نىڭ 91-بابى 2-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ نەتي­جەسٸندە تيٸستٸ اۋماقتاعى احۋال­عا جاۋاپتى جەر­گٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ جەنە اتقارۋشى ورگان­داردىڭ جەر­گٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ كەڭەيەدٸ.

جوبادا پرەزيدەنتتٸڭ وبلىستار, رەس­پۋب­ليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا ەكٸمدەرٸ اكتٸلەرٸنٸڭ كٷشٸن جوياتىنى نە قول­دانىلۋىن تولىق نەمەسە ٸشٸن­ارا توقتاتا تۇراتىنى تۋرا­لى قۇزىرەتٸن جويۋ كٶزدەلگەن (كونس­تيتۋتسييانىڭ 44-بابى 3) تارماق­شاسىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

سونداي-اق پرەزيدەنتتٸڭ اۋدان, قالا, اۋىلدىق وكرۋگ ەكٸم­دەرٸن لاۋازىمىنان بوساتۋ تۋرالى قۇزىرەتٸن الىپ تاستاۋ كٶزدەلگەن (كونستيتۋتسييانىڭ 87-بابى 4-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا ەكٸمدەرٸنٸڭ قۇزىرەتكە يە بولۋ تەرتٸبٸ دە ەدەۋٸر ٶزگەرەدٸ.

كونستيتۋتسييانىڭ 87-بابى 4-تارماعى­نىڭ جاڭا رەداكتسيياسىنا سەيكەس ەندٸ ولار­دى پرەزيدەنت وبلىس اۋماعىندا ورنالاس­قان مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ نەمەسە رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار قا­لالاردىڭ جەنە استانانىڭ مەس­ليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كەلٸسٸ­مٸمەن تاعايىندايدى.

بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى كەمٸندە ەكٸ كانديداتۋرا ۇسى­نىپ, داۋىسقا سالادى. داۋىس بەرۋ­گە قاتىسقان دەپۋتاتتاردىڭ كٶپشٸ­لٸگٸنٸڭ داۋىسىنا يە بولعان كانديدات كەلٸسٸم العان بولىپ سانالادى.

وسىلايشا, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸككە قاتىس­تى پرەزيدەنتتٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ ازايىپ, ول مەسليحاتتاردىڭ رٶلٸن ايتارلىقتاي ارتتىرۋ ارقىلى ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەر­دٸڭ قولىنا جيناقتالادى.

بٸرقاتار بيلٸك ٶكٸلەتتٸگٸن قايتا بٶلۋ

سەناتتاعى پرەزيدەنت كۆوتا­سى­نىڭ سانى 15-تەن 10 دەپۋتاتقا دەيٸن ازايادى. ونىڭ بەسەۋٸن قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى ۇسىنادى (كونستيتۋتسييانىڭ 50-بابى 2-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

سەناتتىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ بٸرقاتار قۇقىق­تارمەن تولىعادى. اتاپ ايتقان­دا, سەنات پرەزيدەنت ەنگٸزەتٸن كونستيتۋ­تسييا­لىق سوتتىڭ جەنە جوعارى سوت كەڭەسٸ­نٸڭ تٶراعالارى لاۋازىمىنا كاندي­دات­تاردى كەلٸسۋ قۇقىعىنا يە بولادى (كونس­تيتۋ­تسييانىڭ 44-بابى 4) تارماقشاسىنىڭ, 55-بابى 2) تارماقشاسىنىڭ جەنە 82-بابى 4-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

جالپى, كونستيتۋتسييالىق سوت (قازٸرگٸ كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ ورنىنا) قۇرۋ ارقىلى كونستيتۋتسييالىق باقىلاۋ جاساۋ ينستيتۋتى جاڭعىرتىلادى.

كونستيتۋتسييالىق سوت 11 سۋديادان تۇرادى (قازٸرگٸ كونستي­تۋتسييالىق كەڭەستٸڭ 7 مٷشەسٸ بار).

كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ قۇرامى مى­نا­داي تەسٸلمەن جاساق­تالا­دى: 6 سۋديانى پار­لامەنت (مەجٸ­لٸس پەن سەناتتىڭ ەر­قاي­سى­سى 3 سۋديادان), 4 سۋديانى پرە­زيدەنت تاعايىندايدى. كونستي­تۋ­تسييا­­لىق سوت­تىڭ تٶراعاسىن جوعا­رى­­دا ايتىل­عان­داي سەنات­تىڭ كەلٸسٸ­مٸ­مەن پرەزيدەنت تاعا­­­يىن­­دايدى (كونس­تيتۋتسييانىڭ 57-بابى 1) تار­ماقشاسىنىڭ, 58-بابى 3-تار­ماعى 7-تارماقشاسىنىڭ جەنە 71-بابىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارى­لۋىن باقىلاۋ جٶنٸندەگٸ ەسەپ كوميتەتٸ جوعارى اۋديتورلىق پالاتا بولىپ ٶزگەرە­دٸ. ونىڭ تٶراعاسى جىلىنا ەكٸ رەت مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا ەسەپ بەرەدٸ (كونس­تيتۋتسييانىڭ 53-بابى 2) تارماق­شاسى­نىڭ جاڭا رەداكتسيياسى, 56-بابى 1-تار­ماعىنداعى 3-1) جاڭا تارماقشاسى).

«مەملەكەتتٸك حاتشى» ينس­تيتۋتى «مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ» ينس­تيتۋتى بولىپ ٶزگەرەدٸ (كونس­تيتۋتسييانىڭ 44-بابى 19-تار­ماقشاسىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى). ول مەملەكەت باسشىسىنا ۇسى­نىستار مەن ۇسىنىمدار ەزٸر­لەۋمەن اينالىسادى.

پارلامەنتتٸڭ رٶلٸن كٷشەيتٸپ, مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ

كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ نەتي­جەسٸندە بيلٸكتٸڭ زاڭ شىعارۋ­شى تارماعى ايتارلىقتاي ٶزگەرەدٸ. سونىڭ ارقاسىندا پارلامەنتتٸڭ جەنە ونىڭ پالاتالارىنىڭ رٶلٸ ەدەۋٸر كٷشەيٸپ, مەرتەبەسٸ ارتادى.

جوعارىدا ايتىپ ٶتكەنٸمٸزدەي, پرە­زي­دەنت كونستيتۋتسييالىق سوت­تىڭ جەنە جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ تٶر­اعالارىن تاعا­يىن­داۋ ٷشٸن سەنات­تىڭ كەلٸسٸمٸن الا­دى. سونداي-اق پرەزيدەنت سەناتقا 15 ەمەس, 10 دە­پۋتات تاعايىندايتىنىن ايت­تىق. ونىڭ 5-ەۋٸ قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى­نىڭ ۇسىنىسى بو­يىن­­شا تاعايىن­دالادى (كونس­تي­تۋتسييانىڭ 50-بابى 2-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

وسى ورايدا قازاقستان حالقى اسسام­ب­لەياسىنىڭ مەجٸلٸستەگٸ كۆو­تاسى سەناتقا بەرٸلەدٸ. ونىڭ سانى 9-دان 5 دەپۋ­تاتقا قىسقا­رادى. سوعان سەيكەس مەجٸلٸس دەپۋتات­تارى­­نىڭ جالپى سانى 107-دەن 98-گە ازايادى (كونستيتۋتسييانىڭ 50-بابى 3-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸمەن, ياعني پرو­پو­ر­­تسيونالدى جەنە ماجوريتار­لى جٷيە بويىنشا سايلانادى (كونس­تيتۋتسييانىڭ 50-بابى 3-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى). ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸ بارلىق ازامات­تىڭ قۇقىقتارىن تولىق ساق­­تاۋعا, سايلاۋشىلاردىڭ مٷددە­سٸن قور­عاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

سايلاۋشىلاردىڭ بٸر مانداتتى سايلاۋ وكرۋگٸ بويىنشا سايلانعان مەجٸلٸس دەپۋتات­تارىنان مانداتتى كەرٸ قايتارىپ الۋ قۇقىعى ەنگٸزٸلەدٸ (كونستيتۋتسييانىڭ 52-بابى 5-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسييا­سى). سونىڭ نەتيجەسٸندە دەموكراتييا دەستٷرلەرٸ نىعايا تٷسەدٸ, دەپۋتاتتار مەن سايلاۋشىلاردىڭ اراسىندا ٶزارا جاۋاپكەرشٸلٸك پەن سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن جاڭا ساياسي مەدەنيەت قالىپتاسادى.

مەجٸلٸستٸڭ قۇزىرەتٸ كەڭەيٸپ, رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ات­قارىلۋ ساپاسىنا پارلامەنتتٸك باقىلاۋ كٷشەيەدٸ. ول ٷشٸن, بۇعان دەيٸن ايتقانىمىزداي, رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋىن باقى­لاۋ جٶنٸندەگٸ ەسەپ كوميتەتٸ جو­عارى اۋديتورلىق پالاتا بولىپ قايتا قۇرى­لادى. ونىڭ تٶراعاسى جىلىنا ەكٸ رەت مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنىڭ ال­دىن­دا ەسەپ بەرەدٸ (كونستيتۋتسييانىڭ 53-بابى 2-تارماقشاسىنىڭ جاڭا رەداكتسييا­سى, 56-بابى 1-تارماعىنىڭ 3-1) جاڭا تار­ماق­شاسى). بۇل مەجٸ­لٸستٸڭ جەنە جالپى پارلا­مەنتتٸڭ مەرتەبەسٸن ودان ەرٸ كٷشەيتە تٷسەدٸ.

ساياسي جٷيەدە تەپە-تەڭدٸك جەنە تەجە­مەلٸك تەتٸكتەردٸ نىعايتۋ جەنە زاڭ شىعارۋ جۇ­مى­سىن وڭ­تايلاندىرۋ ماق­ساتىندا مەجٸ­لٸسكە زاڭداردى قابىل­­داۋ (بۇرىن زاڭ جوبالارىن قارا­عان جەنە ماقۇلداعان), ال سەناتقا زاڭ­داردى ماقۇلداۋ نە ماقۇل­داماۋ (بۇرىن زاڭداردى قابىلداعان) قۇزى­رەتٸ بەرٸ­لەدٸ (كونستيتۋتسييانىڭ 61-بابى 4 جەنە 5-تار­ماقتارىنىڭ جەنە 62-بابى 5-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

پارلامەنت كونستيتۋتسييالىق زاڭداردى پالاتالاردىڭ بٸرلەسكەن وتىرىسىندا, كەمٸندە ەكٸ وقى­لىم­دا قابىلدايتىن بولادى (كونس­تيتۋتسييانىڭ 53-بابىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

ايرىقشا قاجەتتٸلٸك تۋىنداسا, زاڭ­داردى جەدەل قابىلداۋ تەرتٸبٸ ەنگٸزٸلەدٸ. حالىقتىڭ ٶمٸرٸ مەن دەنساۋلىعىنا, كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىسقا, قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋعا, ەلدٸڭ ەكونوميكالىق قاۋٸپ­سٸزدٸگٸنە قاتەر تٶندٸرەتٸن جاع­دايلارعا جەدەل دەن قويۋ ماق­ساتىندا ٷكٸمەتتٸڭ زاڭ شىعارۋ باستا­ماسى ارقىلى ەنگٸزٸلەتٸن زاڭ جوبالارى پارلامەنت پالاتا­لارىنىڭ بٸرلەسكەن وتىرىسىندا شۇعىل قارالادى. بۇل زاڭ جوبالارىن قاراۋ كەزٸندە ٷكٸمەت زاڭ كٷشٸ بار ۋاقىتشا قۇقىقتىق-نورماتيۆتٸك اكتٸلەر قابىلداي الادى (كونستيتۋتسييانىڭ 61-بابى 2 جەنە 3-تارماقتارىن تولىقتىرۋ).

بۇل تەسٸل ەلگە تٶنگەن قاۋٸپ-قاتەردٸڭ بەتٸن قايتارۋ ٷشٸن بيلٸك تارماقتارىنىڭ بٸرلەس­كەن ەرٸ شۇعىل جۇمىسىن ٷيلەس­تٸرۋگە قاجەت. ونى قالىپتى, كٷن­دە­لٸكتٸ جۇمىس بارىسىندا قول­دانۋ­عا بولمايدى. بۇل ٷدەرٸس پار­لامەنت دەپۋتاتتارى مەن ٷكٸ­مەت مٷشەلەرٸنٸڭ ٶزارا جاۋاپكەر­شٸلٸككە نەگٸزدەلگەن قارىم-قاتى­ناسى ارقىلى ٸسكە اسادى.

ەلدٸ باسقارۋ ٸسٸنە حالىقتىڭ قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋ

نەگٸزگٸ زاڭدا جەر جەنە جەر قويناۋى, سۋ, ٶسٸمدٸكتەر مەن جان­ۋارلار دٷنيەسٸ, باسقا دا تابي­عي رەسۋرستار حالىققا تيەسٸلٸ ەكەنٸ جايىنداعى نورما ناقتى جەنە كەسٸمدٸ تٷردە بەكٸتٸلگەن. مەن­شٸك قۇقىعىن حالىقتىڭ اتىنان مەملەكەت جٷزەگە اسىرادى (كونس­تيتۋتسييانىڭ 1-بابى 2-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

جوعارىدا ايتىلعانداي, مەجٸ­لٸس دەپۋتاتتارىن ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸمەن: بٸرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگٸنٸڭ اۋماعىندا پروپورتسيونالدى جٷيە بويىنشا, سونداي-اق بٸر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرٸ بويىنشا سايلاۋ ۇسىنىلادى (كونستيتۋتسييانىڭ 50-بابى 3-تارماعىنىڭ جەنە 51-بابى 1-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى). سونداي-اق بٸر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگٸ بويىنشا سايلانعان مەجٸ­لٸس دەپۋتاتتارىنىڭ مانداتىن كەرٸ قايتارىپ الۋ مٷمكٸندٸگٸ پايدا بولادى (كونستيتۋتسييانىڭ 52-بابى 5-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭى­زى بار قالالاردىڭ جەنە استانانىڭ ەكٸم­دەرٸن پرەزي­دەنت ٶڭٸردٸڭ (قالانىڭ) مەس­لي­حات­تارىنىڭ بارلىق دەپۋتاتتىڭ كەلٸ­سٸ­مٸمەن جەنە بالامالى نەگٸز­دە (كەمٸن­دە ەكٸ كانديداتۋرا ۇسىنى­لادى) تاعايىن­دايتىن بولادى (كونستيتۋتسييانىڭ 87-بابى 4-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى). وسىلايشا, بەلگٸلٸ بٸر ٶڭٸردٸڭ دامۋىنا جاۋاپتى جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ جەنە اتقارۋشى ورگاندار جٷزەگە اسىراتىن مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەن ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ٸسٸنە بەرٸلەتٸن كەپٸلدٸك نىعايا تٷسەدٸ.

ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەسٸلدەرٸن جەتٸلدٸرۋ

جوعارىدا بايانداعانىمىزداي, كونس­تي­تۋتسييالىق كەڭەس كونستي­تۋتسييا­­لىق سوت بولىپ قايتا قۇرى­لادى. كونستيتۋتسييالىق سوت ازا­مات­تاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸ بويىنشا ولاردىڭ كونستيتۋتسييادا بەكٸ­تٸل­گەن قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارىنا تٸكەلەي قاتىستى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نور­­ماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەرٸنٸڭ رەس­پۋب­­ليكا كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەس­تٸگٸن قاراي­تىن بولادى (كونس­تيتۋتسييانىڭ 71-74-باپ­تارىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

ٶلٸم جازاسىن جويۋ تۋرالى شەشٸم كونستيتۋتسييالىق دەڭ­گەيدە تٷپكٸلٸكتٸ بەكٸ­تٸلەدٸ (كونس­تيتۋ­تسييانىڭ 15-بابى 2-تار­­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى).

پروكۋراتۋرانىڭ قۇزىرەتٸ, ونىڭ جاساق­تالۋى مەن قىزمەت تەرتٸبٸ كونس­تيتۋتسييالىق زاڭمەن بەلگٸلەنەدٸ (كونس­تيتۋتسييانىڭ 83-بابى 4-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى). بۇل قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸنٸڭ جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەۋٸن جەنە زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپكە سەيكەس مەملەكەت اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قادا­عالاۋدى كٷشەيتۋگە تيٸس.

كونستيتۋتسييانىڭ جاڭا 83-1-بابى­نىڭ نورمالارى ادام قۇقىق­­تارى جٶنٸن­دەگٸ ۋەكٸلگە يممۋنيتەت بەرەدٸ. ول ازامات­تاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ كەزٸندە قانداي دا بٸر ٶزگە مەم­لەكەتتٸك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالارعا تەۋەلدٸ بولمايدى, ەشكٸمگە ەسەپ بەرمەيدٸ. ول ٶز جۇمىسىندا كونستيتۋتسييالىق سوت­قا جٷگٸنە الادى. ادام قۇ­قىق­تارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ قۇقىق­تىق مەرتەبەسٸ مەن قىزمەتٸن ۇيىم­داستىرۋ كونستيتۋتسييالىق زاڭ ارقىلى ايقىندالادى.

وسىلايشا, كونستيتۋتسييالىق رەفورما ازاماتتاردىڭ ەلدٸ باسقارۋ ٸسٸنە قاتىسۋ مٷم­كٸندٸگٸن ارتتىرادى جەنە ساياسي ٷدەرٸس­تەردٸ شىن مەنٸندە دەموكراتييالاندىرادى دەپ تولىق سەنٸممەن ايتا الامىز.

ەرلان قارين,

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك حاتشىسى.

"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ