بٷگiن – حالقىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتتەرiنiڭ بiرi دiنمۇحامەد احمەتۇلى قوناەۆتىڭ تۋعان كٷنi. اتاۋلى كٷنگە وراي قوناەۆ تۋرالى ايتىلعان وي-پٸكٸرلەر توپتاماسىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.
مەن بٸر جاقسى ادامدارمەن جەكجات بولعان ەكەنمٸن. ولاي دەيتٸنٸم, ديماشتىڭ تۋىسقاندارىنىڭ بەرٸ ەڭبەك ەتەدٸ, ٶز كٷنٸن ٶزدەرٸ كٶرەدٸ. شەتٸنەن ەڭبەككور, ديماشقا بٸرەۋٸ دە سالماق سالمايدى. بٸزدٸڭ قازاقتىڭ جامان ەدەتٸ — بٸرەۋٸ ەكٸم بولسا, "ساعان باق قوندى, ەندٸ بٸزدٸ باعاسىڭ", — دەپ موينىنا وتىرىپ الادى. ال, مەنٸڭ قۇدالارىمدا ونداي ەدەت جوق. جاقسى ادامدارمەن تۋىسقان بولدىم دەگەنٸم وسى. ديماش, بۇيىرسا, يٸسٸ قازاققا ورتاق ۇل بولعالى تۇر, تٸل-كٶزدەن ساقتاسىن".
مۇحتار ەۋەزوۆ, 1956 جىل
"جۇرتتىڭ ٸشٸنە پىشاق اينالمايدى, قوناەۆتىڭ ٸشٸندە ەرتتەۋلٸ ات اينالىپ جٷرە بەرەدٸ".
ىبىراي جاقاەۆ, "ٶمٸر جولى" كٸتابىنان
"مەن بٷگٸن زور تۇلعامەن قاۋىشتىم, ول تەرەڭ ساياساتكەر, حالىقتار دانالىعىن تولىق مەڭگەرگەن ادام. ول كسرو-نىڭ سيرەك كەزدەسەتٸن تۇلعاسى".
دۋايت ەيزەنحاۋەر, اقش-تىڭ 34 - پرەزيدەنتٸ, 1960 جىل
"دٸنمۇحامەد — ناعىز دوس دەگەن سٶز!"
شەكەن ايمانوۆ, كينورەجيسسەر
"سونشا مەرت ادامنىڭ سەن بٸر جاقتان جولاۋشىلاپ كەلگەندە بالاشا قولىڭا قارايتىنىنا قايران قالامىن. سونداعى كٷتەتٸنٸ تاس شاقپاق (زاجيگالكا). ەكەلسەڭ — ات مٸنگٸزگەندەي قۋانادى, ەكەلمەسەڭ — "مەن سەنٸڭ ساراڭ ەكەندٸگٸندٸ ەندٸ بٸلدٸم" دەپ, قاسقايىپ قاراپ وتىرادى. ۇلى ادامنىڭ بٸز بٸلمەيتٸن قۇپييا جاراتىلىسى بار شىعار".
ەسكەندٸر تىنىشباەۆ, كينووپەراتور
"جاراتۋشى و باستان-اق بٸزدٸڭ ەۋلەتٸمٸزدٸڭ بار باقىتىن, بار بايلىعىن, بار بٸلٸم-پاراساتىن, بار بيلٸك-مانسابىن, تٸپتٸ سۇلۋ دا تٸپ-تٸك, بويدى دا جيناپ-تەرٸپ ديمەكەڭە بەرگەن. سوعان شٷكٸر دەيمٸز!"
اسقار قوناەۆ, اكادەميك
"حالىقگىڭ باعى قىدىر قونعان پەرزەنتٸنە بەرٸلەدٸ. ەلۋ جىدداي سول باق ديمەكەڭدە بولدى. وبالى نە كەرەك, بارىن ەلگە تٶكتٸ. كٶسەگەمٸز كٶگەرٸپ, كٶرپەمٸز ۇلعايدى. ونىڭ قايىرىمن ۇرپاق بويىنا سٸڭٸرسەك, ديمەكەڭە دەگەن ىقىلاسىمىز سول".
شافيق ٸزباسۇلى, ارداگەر, اتىراۋ وبلىسى
"تٸلەنديەۆتٸڭ كٷيلەرٸن, قالداياقوۆتىڭ ەندەرٸن تىڭداپ, ماقاتاەۆ جىرلارىن, ەۋەزوۆ پەن ەسەنبەرلين شىعارمالارىن وقىعاندا, تٶلەگەنوۆانىڭ, باعلانوۆانىڭ, رىمباەۆانىڭ ٷندەرٸن ەستٸگەندە, كەزٸندە جيەنقۇلوۆانىڭ, سوسىن تالپاقوۆانىڭ, ايۋحانوۆتىڭ بيلەرٸن كٶرگەندە مەن دٸنمۇحامەد قوناەۆتى ەرٸكسٸز كٶز الدىما ەلەستەتەمٸن. قانشاما تالانتقا دەم بەرٸپ, قانشاما دارىنعا قورعان بولدى. ٶنەردٸ سٷيۋ از, ونى باعالاي بٸلۋ — باتىرلىق. ماعان ديمەكەڭ سونداي جان كٶرٸنەدٸ".
ورالحان جۇمادٸلوۆ, ۇستاز,
شىعىس قازاقستان وبلىسى
"ديمەكەڭنٸڭ تۋعان ناعىشىسى — جەتٸسۋ گۋبكومىن باسقارعان شىمبولاتوۆ, حالىققا ادال قىزمەت ٸستەگەن ادام. سوعان قاراماستان 1937 جىلى "حالىق جاۋى" قاتارىندا قارا تٸزٸمگە ٸلٸگٸپ, وپات بولعان. ديماش احمەتۇلى وسى ناعاشىسىنىڭ تەلٸم-تەربيەسٸن العان. كٷشتٸمەن كٷش تالاستىرمادى. قازاق ٷشٸن, قازاقستاندا تۇراتىن حالىق ٷشٸن ٶتە نەزٸك ەرٸ ورامدى ساياسات جٷرگٸزدٸ. جەنە ونى جٷزەگە اسىرا بٸلدٸ. بۇل - كەمەڭگەرلٸك. بٸز كٸمنەن, نەنٸ ٷيرەنۋ كەرەك دەگەندە, ەڭ الدىمەن وسى بٸر قاراپايىم, جانى ٸزگٸلٸككە تولى تۇلعانى ەسكە الامىز".
قۇدايبەرگەن ورىمبەتوۆ,
"قازاقستان " ۇجىمدىق كووپەراتيۆٸنٸڭ ەكٸمٸ, الماتى وبلىسى
"ٶنەگە الار اعاڭ بولعانى قانداي باقىت. 1947 جىلدان بەرٸ ديماش اعانى بٸلەمٸن. دٷلدٷل ەكەن. شابىسىنان جاڭىلىسپايتىن تۇلپار دەرسٸز. شٸركٸن, وسى كٸسٸنٸڭ بار بولمىسىن, تابيعاتىن اشىپ جازار كٷن بولسا, سونى زەردەلەپ وقىر ۇرپاق بولسا عوي!".
ەمزە سەڭكٸبايتەگٸ, سوعىس جەنە ەڭبەك ارداگەرٸ
"مەن دٸنمۇحامەت قوناەۆ اتانىڭ "اقيقاتتان اتتاۋعا بولمايدى" دەپ اتالاتىن كٸتابىن وقىپ شىعىپ, مىناعان كٶز جەتكٸزدٸم. ول كٸسٸ شىنايى سەزٸمنٸڭ, ادال ماحاباتتىڭ سيمۆولى. قوزى مەنەن بايانعا, تٶلەگەن مەن جٸبەككە اڭىزعا اۋىز اشا بەرگەنشە, پەكتٸكتٸ, نەزٸكتٸكتٸ, تازالىقتى, ٸڭكەرلٸكتٸ وسى زامان ادامدارىنىڭ بويىنان ٸزدەسەك تابىلادى ەكەن. زۋھراعا دەگەن مٶلدٸرلٸك, ەلۋ جىل التى اي ەكٸ كٷنگە جالعاسقان ەدەمٸ سىيلاستىق كٸمگە دە بولسا ٶنەگە. دەمەك, دٸنمۇحامەد اتامىزدىڭ رۋحى جان دٷنيەسٸنٸڭ تازالىعىمەن دە بيٸك".
لەززات سٷيٸنوۆا, ماڭعىستاۋ وبلىسى
"شىنىن ايتايىن, قوناەۆقا تەڭ كەلەتٸن ادامدى كٶرمەدٸم. وعان تەڭٸزدەي سٷيكٸمدٸلٸك, جارقىراعان دانالىق, تاڭقالارلىق سانا, شالقىعان قايىرىمدىلىك, كٶڭٸلدٸ بولمىس تەن ەدٸ".
گەنناديي تولماچەۆ, جازۋشى, 1997 جىل
"ول كٸسٸنٸڭ ات تٸزگٸنٸن تارتىپ مٸنگەن ازاماتتان بٸلمەيتٸنٸ كەمدە-كەم ەدٸ. ٶسٸپ كەلە جاتقان جاستارعا ايرىقشا نازار اۋداراتىن. سۇرايتىن. بٸلٸپ, تانيتىن. سوعان, سوسىن سىرتىنان قامقور بولا جٷرەتٸن. مەن ونى ٶز باسىمنان بٸلەمٸن. سوعىستان كەيٸن بٸر كٶرگەن مەنٸ اراعا بٸرنەشە جىل سالىپ تانىعاندا جەنە ٶسۋ جولىمدى ٸزگٸ كٶڭٸلمەن ايتقاندا قايران قالماسقا, دەن ريزا بولماسقا بولمادى".
ورازەلٸ قوزىباەۆ سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرٸ, قوستاناي قالاسى
"مەيٸرٸم-شۋاعى مول, پەيٸلٸ كەڭ حالىقگىڭ پەرزەنتٸ بولۋدان اسقان باقىت جوق. سول حالىق — قازاق حالقى. ەلٸنٸڭ ٶتكەنٸن ۇمىتپاي, كەلەشەگٸ ٷشٸن قالتقىسىز ەڭبەك ەتكەن پەرزەنتٸ بار حالىق تا باقىتتى. سول پەرزەنت – دٸنمۇحامەد قوناەۆ. بٸزدە ەكٸ ۇقساستىق بار ەكەن. بٸرٸ — قاراپايىمدىلىقتارىڭىز قالاي اۋماسا; جاسىل جەلەككە ورانعان الماتى بٸزدٸڭ كاشميرمەن ەگٸزدٸڭ سىڭارىنداي ما دەپ قالدىم. عاجاپ!".
دجاۆاحارلال نەرۋ
"قوناەۆ — ۇلتتىڭ ارى مەن نامىسى! قوناەۆ — ۇلتتىڭ رۋحى مەن يمانى! قوناەۆ — قازاقتىڭ قاناعات مەكتەبٸ, ادالدىقتىڭ ٶلشەمٸ"
تەمٸرشە سارىبايۇلى, اقىن
"كٶرنەكتٸ ادامدار ٶز ەلٸنٸڭ نە باعىنا, نە سورىنا تۋادى" دەگەن ەسكٸ ماقال بار. ديماش احمەتۇلى بولسا تۋعان ەلٸنٸڭ باعىنا تۋعان ادام جەنە بٸزدٸڭ ەرقايسىمىز ٷشٸن ايرىقشا ىستىق. ەسٸرەسە ول ٶمٸرٸ قاۋٸپ پەن قاتەردە جٷرگەن ادامدارعا تٸپتەن الابٶتەن جاقىن سيياقتى. ونىڭ باستى قاسيەتتەرٸ ادامسٷيگٸشتٸگٸندە, ەدٸلەتتٸلٸگٸندە, بيٸك ادامگەرشٸلٸگٸندە, ناقتىلىعىندا, ٸستٸ تەرەڭ بٸلۋٸندە. ونى ٶزگەلەردەن ەرەكشەلەندٸرٸپ تۇراتىن قاسيەت عاجايىپ دانالىعى بولسا كەرەك. ول ٶز ٸسٸ ارقىلى حالقىنىڭ شىنايى سٷيٸسپەنشٸلٸگٸنە يە بولدى, ونىڭ اتى ٶزٸن شەكسٸز قۇرمەتتەيتٸن ۇرپاقتارىنىڭ جادىندا مەڭگٸ قالدى".
ٸليياس ەسەنبەرلين, جازۋشى
"1993 جىلدىڭ 22 تامىزىندا بٸر دەۋٸر كٶشكەندەي بولىپ, دٷنيەدەن دٸنمۇحامەد احمەتۇلى قوناەۆ ٶتتٸ. حالىقتىڭ ديمەكەڭە بەرگەن باعاسى — ول كٸسٸنٸڭ مەيٸتٸن كەڭسايعا اپارا جاتقان كٷللٸ جولعا گٷل شاشۋى ەدٸ".
قۋانىش سۇلتانوۆ
