قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا 2019 جىلعى قاڭتار–تامىزداعى قر ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جەنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋىنىڭ قورىتىندىلارى شىعارىلدى. پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ, سونداي-اق ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ە. دوساەۆ بايانداما جاسادى.
اعىمداعى جىلعى 8 ايداعى ەكونوميكا جاعدايى تۋرالى بايانداعان ر. دەلەنوۆ تامىزدا ەل ەكونوميكاسى ورنىقتى سەرپٸندٸ ساقتاعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«8 ايدا جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ٶسۋٸ 4,3%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ. وسىنىڭ نەگٸزٸندە بارلىق حالىقارالىق رەيتينگتٸك اگەنتتٸكتەر قازاقستاننىڭ كرەديتتٸك رەيتينگٸن ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىق دەڭگەيٸندە راستادى.
ينۆەستيتسييالاردىڭ ٶسٸمٸ 10,7% قۇرادى. ەڭ جوعارى ينۆەستيتسييالىق ٶسٸم اۋىل شارۋاشىلىعىندا, قۇرىلىستا, ساۋدادا جەنە ٶنەركەسٸپتە بايقالدى.
ەكونوميكانىڭ ٶسۋنٸڭ باستى فاكتورلارى ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸك پەن ناقتى سەتكور ٶندٸرٸسٸنٸڭ ۇلعايۋى بولدى
جىلدىق ينفلياتسييا نىسانالى دەلٸز شەگٸندە ساقتالىپ, 5,5% قۇرادى.
ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸ اعىمداعى جىلعى 8 ايدا 3,2%-عا دەيٸن جىلدامدادى. ٶسۋ قارقىندارى بويىنشا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ كەن ٶندٸرۋ ٶنەركەسٸبٸنەن وزىق. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە ماشينا جاساۋدا, جەڭٸل ٶنەركەسٸپتە, سۋسىندار ٶندٸرۋدە, فارماتسەۆتيكادا ەكٸ مەندٸ ۇلعايۋ بايقالدى. كەن ٶندٸرۋ ٶنەركەسٸبٸندە نەگٸزٸنەن مەتالل كەنٸن جەنە مۇناي ٶندٸرۋدٸ ۇلعايتۋ ەسەبٸنەن ٶسۋ قارقىنى 3,1% دەيٸن ٷدەدٸ.
كٶمٸر ٶندٸرۋ بويىنشا جاعداي ايتارلىقتاي جاعىمدى ەمەس. وسى جىلعى قاڭتار-تامىزدا ٶندٸرٸس كٶلەمٸنٸڭ قىسقارۋى جالعاستى. تٶمەندەۋ 3 پايىزدى قۇرادى.
قۇرىلىس سەكتورى تۇراقتى قارقىنمەن دامىپ كەلەدٸ. ورىندالعان جۇمىستاردىڭ كٶلەمٸ 11,8%-عا ٶستٸ. ٶنەركەسٸپ وبەكتٸلەرٸنٸڭ قۇرىلىسى, اۆتوموبيل جولدارىن, گاز قۇبىرلارىن سالۋ بويىنشا جۇمىس ۇلعايدى. سونداي-اق ٸرٸ زاۋىتتاردا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى ۇلعايدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 3,6%-عا ۇلعايدى, ونىڭ ٸشٸندە ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى – 3,9%, مال شارۋاشىلىعى 3,5%-عا ۇلعايدى. اعىمداعى جىلعى 31 تامىزداعى جاعداي بويىنشا دەندٸ داقىلدار سەبۋ الاڭدارىنىڭ 29,8% جينالدى. ٶنٸمدٸلٸك گەكتارىنا 11,5 تسەنتنەردٸ قۇرادى.
ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنىڭ ٶسۋٸمەن سٷيەمەلدەندٸ. ەسەپتٸ كەزەڭدە ٶسٸم 4,3% قۇرادى. ونىڭ نەگٸزگٸ سەگمەنتتەرٸندە ديناميكانىڭ ٷدەۋٸ بايقالادى, ساۋدادا ەڭ ٷلكەن ٶسۋ بايقالادى — ونىڭ كٶلەمٸ 8 ايدا كٶتەرمە ساۋدانىڭ ەسەبٸنەن 7,6%-عا ٶستٸ. كٶلٸك قىزمەتتەرٸ 5,5%-عا ٶستٸ. ٶسۋگە نەگٸزٸ سالىمدى ەۋە جەنە اۆتوموبيل كٶلٸگٸنٸڭ جٷك اينالىمى قوستى.
اعىمداعى جىلعى قاڭتار-شٸلدەدە سىرتقى ساۋدا اينالىمى 1,7%-عا $53,8 ملرد-قا دەيٸن ۇلعايدى. ەكسپورت كٶلەمٸ $32,9 ملرد قۇرادى. يمپورت $20,9 ملرد قۇرادى», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ە. دوساەۆ 8 ايدىڭ نەتيجەسٸ بويىنشا قارجى نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتى كٷيدە ساقتالعانىن ايتتى. ينفلياتسييا تارگەتتەلەتٸن 4-6% دەلٸز شەگٸندە قالىپتاسۋدا.
تامىزدا ايلىق ينفلياتسييا 0,2%-دى قۇرادى. جىلدىق ينفلياتسييا 5,5%-عا دەيٸن ٶستٸ.
«ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسى جىلدىق كٶرسەتكٸش بويىنشا 9%-عا ٶستٸ جەنە ينفلياتسيياعا ەڭ كٶپ ٷلەس قوسۋدى جالعاستىرۋدا. جىلدىق ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسىنىڭ شامامەن 60%-ى ازىق-تٷلٸكتٸڭ كەيبٸر تٷرلەرٸنە, ياعني – ەتتٸڭ 12,8%-عا, نان-توقاش ٶنٸمدەرٸنٸڭ جەنە جارمالاردىڭ 12,6%-عا قىمباتتاۋىنا بايلانىستى, ولاردىڭ ينفلياتسيياعا ٷلەسٸ 1 پايىزدىق تارماقتى قۇرادى. تاۋارلاردىڭ بۇل ساناتى ەلەمدٸك باعالار مەن ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋ اياسىندا قىمباتتادى.
ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسى بٸر جىلدا 5,7%-عا ٶستٸ. اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ جىلدىق سەرپٸنٸ تاريحي تۇرعىدان ەڭ تٶمەن دەڭگەيدە قالۋدا – 0,8%», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
نەگٸزگٸ پروينفلياتسييالىق فاكتور بيۋدجەتتەن جۇمسالاتىن ەلەۋمەتتٸك شىعىستاردىڭ ٶسۋٸ اياسىنداعى ەلەۋلٸ فيسكالدىق شارالارعا جاۋاپ رەتٸندە تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ ۇلعايۋى بولىپ تابىلادى.
«بٸز 2019 جىلى فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدان بولاتىن ينفلياتسيياعا قوسىمشا ٷلەستٸ 0,5 پايىزدىق تارماق مٶلشەرٸندە باعالايمىز. اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا ينفلياتسييانى 5,7-5,8% دەڭگەيٸندە كٷتەمٸز. وسىنداي جاعدايلاردا كەشە 9 قىركٷيەكتە ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ 9,25%-عا دەيٸن كٶتەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى جەنە پايىزدىق دەلٸز +/-1 پايىزدىق تارماق دەڭگەيٸندە ساقتالدى», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
ٶز كەزەگٸندە, پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى - قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتٸڭ ورىندالۋى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
«مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ تٷسٸمدەرٸ ەسەپتٸ كەزەڭدە 102,8%-عا ورىندالدى. وسىلايشا, بيۋدجەتكە 8 ترلن 407 ملرد تەڭگە قاراجات تٷستٸ. مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارى ەسەپتٸ كەزەڭدە 8 ترلن 910 ملرد تەڭگەگە اتقارىلدى, ياعني 98,3%. ولاردىڭ جارتىسىنان استامى نەمەسە 4 ترلن 856 ملرد تەڭگەسٸ ەلەۋمەتتٸك سالاعا جٸبەرٸلدٸ. بيۋدجەت تاپشىلىعى 503 ملرد تەڭگە نەمەسە جالپى ٸشكٸ ٶنٸمگە شاققاندا 0,7% دەڭگەيٸندە قالىپتاستى.
كٸرٸستەر بويىنشا (ترانسفەرتتەردٸ ەسەپكە الماعاندا) ەسەپتٸ كەزەڭنٸڭ جوسپارى بيۋدجەتتەردٸڭ بارلىق دەڭگەيلەرٸندە ارتىعىمەن ورىندالدى. مەملەكەتتٸك بيۋدجەت كٸرٸستەرٸ ٶتكەن جىلدىڭ وسىعان ۇقساس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 114,6%-عا ٶستٸ.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 4 ترلن 363 ملرد تەڭگە كٸرٸس تٷستٸ. 2018 جىلدىڭ 8 ايمەن سالىستىرعاندا كٸرٸستەر 118,1%-عا ٶستٸ نەمەسە 669 ملرد تەڭگەگە كٶپ. ولار نەگٸزٸنەن سالىقتار ەسەبٸنەن قالىپتاستى. سالىقتاردىڭ ٶسۋٸنە سالىقتىق-كەدەندٸك ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ جاقسارۋى جەنە ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸ سەبەپ بولدى.
جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ ٶز كٸرٸستەرٸ 1 ترلن 659 ملرد تەڭگەگە اتقارىلدى.
مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارى 98,3%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە – 98,9% جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردە – 98%-عا اتقارىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارى 7 ترلن 725 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
بٷگٸنگٸ كٷنگە جەكەشەلەندٸرۋدٸڭ كەشەندٸ جوسپارى 91%-عا ورىندالىپ, ەسەپتٸ كەزەڭدە 62 وبەكتٸ ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلعان. 31 وبەكتٸ 33 ملرد تەڭگەگە ساتىلعان. 31 وبەكتٸ - ساۋدا-ساتتىقتا.
«بٸز قارجىلىق جىل سوڭىنا دەيٸن تىم از ۋاقىت قالعانىن ەسكەرۋٸمٸز كەرەك. سوندىقتان دا, ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار جۇمىستاردىڭ بەلگٸلەنگەن ۋاقىتتا ورىندالۋىنا باقىلاۋ جاساۋى تيٸس», — دەپ تٷيٸندەدٸ ە. سمايىلوۆ.
