QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2019 jylǵy qańtar–tamyzdaǵy QR áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń jáne respýblikalyq biýdjettiń oryndalýynyń qorytyndylary shyǵaryldy. Premer-Ministrdiń Birinshi orynbasary – qarjy ministri Á. Smaiylov, Ulttyq ekonomika ministri R. Dálenov, sondai-aq Ulttyq bank tóraǵasy E. Dosaev baiandama jasady.
Aǵymdaǵy jylǵy 8 aidaǵy ekonomika jaǵdaiy týraly baiandaǵan R. Dálenov tamyzda el ekonomikasy ornyqty serpindi saqtaǵanyn atap ótti.
«8 aida Jalpy Ishki Ónimniń ósýi 4,3%-ǵa deiin jedeldedi. Osynyń negizinde barlyq halyqaralyq reitingtik agenttikter Qazaqstannyń kredittik reitingin investitsiialyq tartymdylyq deńgeiinde rastady.
Investitsiialardyń ósimi 10,7% qurady. Eń joǵary investitsiialyq ósim aýyl sharýashylyǵynda, qurylysta, saýdada jáne ónerkásipte baiqaldy.
Ekonomikanyń ósýniń basty faktorlary investitsiialyq belsendilik pen naqty setkor óndirisiniń ulǵaiýy boldy
Jyldyq infliatsiia nysanaly dáliz sheginde saqtalyp, 5,5% qurady.
Ónerkásip óndirisi aǵymdaǵy jylǵy 8 aida 3,2%-ǵa deiin jyldamdady. Ósý qarqyndary boiynsha óńdeý ónerkásibi ken óndirý ónerkásibinen ozyq. Óńdeý ónerkásibinde mashina jasaýda, jeńil ónerkásipte, sýsyndar óndirýde, farmatsevtikada eki mándi ulǵaiý baiqaldy. Ken óndirý ónerkásibinde negizinen metall kenin jáne munai óndirýdi ulǵaitý esebinen ósý qarqyny 3,1% deiin údedi.
Kómir óndirý boiynsha jaǵdai aitarlyqtai jaǵymdy emes. Osy jylǵy qańtar-tamyzda óndiris kóleminiń qysqarýy jalǵasty. Tómendeý 3 paiyzdy qurady.
Qurylys sektory turaqty qarqynmen damyp keledi. Oryndalǵan jumystardyń kólemi 11,8%-ǵa ósti. Ónerkásip obektileriniń qurylysy, avtomobil joldaryn, gaz qubyrlaryn salý boiynsha jumys ulǵaidy. Sondai-aq iri zaýyttarda qurylys-montajdaý jumystary ulǵaidy.
Aýyl sharýashylyǵynda óndiris kólemi 3,6%-ǵa ulǵaidy, onyń ishinde ósimdik sharýashylyǵy – 3,9%, mal sharýashylyǵy 3,5%-ǵa ulǵaidy. Aǵymdaǵy jylǵy 31 tamyzdaǵy jaǵdai boiynsha dándi daqyldar sebý alańdarynyń 29,8% jinaldy. Ónimdilik gektaryna 11,5 tsentnerdi qurady.
Ekonomikanyń naqty sektoryndaǵy iskerlik belsendilik qyzmet kórsetý salasynyń ósýimen súiemeldendi. Esepti kezeńde ósim 4,3% qurady. Onyń negizgi segmentterinde dinamikanyń údeýi baiqalady, saýdada eń úlken ósý baiqalady — onyń kólemi 8 aida kóterme saýdanyń esebinen 7,6%-ǵa ósti. Kólik qyzmetteri 5,5%-ǵa ósti. Ósýge negizi salymdy áýe jáne avtomobil kóliginiń júk ainalymy qosty.
Aǵymdaǵy jylǵy qańtar-shildede syrtqy saýda ainalymy 1,7%-ǵa $53,8 mlrd-qa deiin ulǵaidy. Eksport kólemi $32,9 mlrd qurady. Import $20,9 mlrd qurady», — dedi R. Dálenov.
Ulttyq bank tóraǵasy E. Dosaev 8 aidyń nátijesi boiynsha qarjy naryǵyndaǵy jaǵdai turaqty kúide saqtalǵanyn aitty. Infliatsiia targetteletin 4-6% dáliz sheginde qalyptasýda.
Tamyzda ailyq infliatsiia 0,2%-dy qurady. Jyldyq infliatsiia 5,5%-ǵa deiin ósti.
«Azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy jyldyq kórsetkish boiynsha 9%-ǵa ósti jáne infliatsiiaǵa eń kóp úles qosýdy jalǵastyrýda. Jyldyq azyq-túlik infliatsiiasynyń shamamen 60%-y azyq-túliktiń keibir túrlerine, iaǵni – ettiń 12,8%-ǵa, nan-toqash ónimderiniń jáne jarmalardyń 12,6%-ǵa qymbattaýyna bailanysty, olardyń infliatsiiaǵa úlesi 1 paiyzdyq tarmaqty qurady. Taýarlardyń bul sanaty álemdik baǵalar men eksport kóleminiń ósý aiasynda qymbattady.
Azyq-túlikke jatpaityn taýarlar baǵasy bir jylda 5,7%-ǵa ósti. Aqyly qyzmetter baǵasynyń jyldyq serpini tarihi turǵydan eń tómen deńgeide qalýda – 0,8%», — dedi E. Dosaev.
Negizgi proinfliatsiialyq faktor biýdjetten jumsalatyn áleýmettik shyǵystardyń ósýi aiasyndaǵy eleýli fiskaldyq sharalarǵa jaýap retinde tutynýshylyq suranystyń ulǵaiýy bolyp tabylady.
«Biz 2019 jyly fiskaldyq yntalandyrýdan bolatyn infliatsiiaǵa qosymsha úlesti 0,5 paiyzdyq tarmaq mólsherinde baǵalaimyz. Aǵymdaǵy jyldyń sońyna infliatsiiany 5,7-5,8% deńgeiinde kútemiz. Osyndai jaǵdailarda keshe 9 qyrkúiekte Ulttyq Bank bazalyq mólsherlemeni 9,25%-ǵa deiin kóterý týraly sheshim qabyldady jáne paiyzdyq dáliz +/-1 paiyzdyq tarmaq deńgeiinde saqtaldy», — dedi E. Dosaev.
Óz kezeginde, Premer-Ministrdiń Birinshi Orynbasary - qarjy ministri Á. Smaiylov respýblikalyq biýdjetiń oryndalýy týraly aityp berdi.
«Memlekettik biýdjettiń túsimderi esepti kezeńde 102,8%-ǵa oryndaldy. Osylaisha, biýdjetke 8 trln 407 mlrd teńge qarajat tústi. Memlekettik biýdjettiń shyǵystary esepti kezeńde 8 trln 910 mlrd teńgege atqaryldy, iaǵni 98,3%. Olardyń jartysynan astamy nemese 4 trln 856 mlrd teńgesi áleýmettik salaǵa jiberildi. Biýdjet tapshylyǵy 503 mlrd teńge nemese Jalpy Ishki Ónimge shaqqanda 0,7% deńgeiinde qalyptasty.
Kirister boiynsha (transfertterdi esepke almaǵanda) esepti kezeńniń jospary biýdjetterdiń barlyq deńgeilerinde artyǵymen oryndaldy. Memlekettik biýdjet kiristeri ótken jyldyń osyǵan uqsas kezeńimen salystyrǵanda 114,6%-ǵa ósti.
Respýblikalyq biýdjetke 4 trln 363 mlrd teńge kiris tústi. 2018 jyldyń 8 aimen salystyrǵanda kirister 118,1%-ǵa ósti nemese 669 mlrd teńgege kóp. Olar negizinen salyqtar esebinen qalyptasty. Salyqtardyń ósýine salyqtyq-kedendik ákimshilendirýdiń jaqsarýy jáne ekonomikanyń ósýi sebep boldy.
Jergilikti biýdjetterdiń óz kiristeri 1 trln 659 mlrd teńgege atqaryldy.
Memlekettik biýdjettiń shyǵystary 98,3%-ǵa, respýblikalyq biýdjette – 98,9% jáne jergilikti biýdjetterde – 98%-ǵa atqaryldy. Respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary 7 trln 725 mlrd teńgeni qurady.», — dedi Á. Smaiylov.
Búgingi kúnge Jekeshelendirýdiń keshendi jospary 91%-ǵa oryndalyp, esepti kezeńde 62 obekti saýda-sattyqqa shyǵarylǵan. 31 obekti 33 mlrd teńgege satylǵan. 31 obekti - saýda-sattyqta.
«Biz qarjylyq jyl sońyna deiin tym az ýaqyt qalǵanyn eskerýimiz kerek. Sondyqtan da, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar jumystardyń belgilengen ýaqytta oryndalýyna baqylaý jasaýy tiis», — dep túiindedi Á. Smaiylov.
