كوللاج: Ult.kz
بۇل – كاربيۋراتور تازالاعىش. ياعني اۆتوموبيلدٸڭ كاربيۋراتورىن نەمەسە باسقا قوزعالتقىش جابدىقتارىن تازالاۋ ٷشٸن قولدانىلاتىن حيمييالىق تازارتقىش. ەدەتتە, بۇل تازارتقىش كٸردٸ, مايدى جەنە كاربيۋراتوردىڭ ٸشٸندە قالعان باسقا قوسپالاردى جويادى. كاربيۋراتوردى تازالاۋ قوزعالتقىشتىڭ جۇمىسىن جەنە وتىن ٷنەمدەۋدٸ جاقسارتادى. الايدا مۇنى زيياندى جاعىنا قولدانۋ دا كەڭ ەتەك الا باستاپتى. جاستار اراسىندا وسىنى سينتەتيكالىق پاكەتكە قۇيىپ, يٸسكەۋ تەۋەلدٸلٸگٸ پايدا بولعان. بۇل تۋرالى Ult.kz تٸلشٸسٸنە الماتىلىق تۇرعىن حابارلاسىپ ايتتى.
الماتىنىڭ مەدەۋ اۋدانىندا ورنالاسقان دۋمان ىقشام اۋدانى بٸرىڭعاي قازاقتار ورنالاسقان شاعىن اۋدان. مۇندا ەكٸ ٷيدٸڭ بٸرٸندە 4-5-تەن جالعا بەرەتٸن بٶلمەلەر بار. سونداي ٷيدٸڭ بٸرٸندە پەتەر جالداپ تۇراتىن مۇرات ەسٸمدٸ ازامات كٶرشٸلەرٸنٸڭ «بٸرتٷرلٸ قىلىعىنان» شارشاعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ستۋدەنت قىزدار كەدٸمگٸ كٶلٸكتٸڭ كاربيۋراتورىن تازالايتىن Karb-تى سينتەتيكالىق پەكەتكە سالىپ, يٸسكەپ, ەسسٸز كٷيدە جٷرەتٸن كٶرٸنەدٸ.
فوتو: azattyq-ruhy, "دۋمانداعى" پەتەرلەر
«پەتەر جالداپ تۇراتىن كٶرشٸ قىزدار ستۋدەنت ەكەن. ٷيلەرٸنە جيٸ قىز-جٸگٸتتەر قوناققا كەلەدٸ. قوناق كەلسە دە, ٶزدەرٸ عانا بولسا دا, جامان يٸس شىعارىپ, اڭ-قۇستىڭ داۋسىن سالىپ, «قيقۋلاپ» جاتادى. بٸردە ارىستان بولىپ اقىرسا, ەندٸ بٸردە مىسىق بولىپ ميياۋلايدى. بۇل تۋرالى ٷي يەسٸنە دە ەسكەرتتٸم, الايدا قوجايىن پەتەر اقىسىن الىپ وتىرعاندىقتان, ٷي ٸشٸندە نە ٸستەسە دە ارالاسا المايمىن دەپ جۋىتپادى. جامان يٸستەن دە, نە ادام ەمەس, نە اڭ-قۇس ەمەس داۋىستاردان دا شارشادىق. بالا-شاعا ٶسٸرٸپ وتىرمىز, سولارعا زييانى تيٸپ كەتە ما دەپ الاڭدايمىن», – دەيدٸ الماتىلىق تۇرعىن مۇرات.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ادامدار حيمييالىق قوسپالاردى يٸسكەگەندە گالليۋتسيناتسيياعا, ياعني كٶزٸنە تٷرلٸ نەرسەلەر ەلەستەپ, ەستەن اداسقان كٷيگە ەنەدٸ. بٸراق «لەززات» الاتىندار بۇل كٷيگە بٸردەن ەمەس, حيمييالىق قوسپانى بٸراز ۋاقىت يٸسكەگەننەن كەيٸن ٶتەدٸ ەكەن. ال ادام ٷنەمٸ حيمييالىق قوسپالاردى يٸسكەي بەرسە, ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە ٸشكٸ اعزالارى ٸرٸپ, جۇمىس ٸستەۋ قىزمەتٸن توقتاتادى ەكەن. ال جوعارىدا اتالعان جاستار قۇمارتقان Karb كەز كەلگەن دٷكەندە قولجەتٸمدٸ, نەبەرٸ 700–800 تەڭگەلٸك حيمييالىق قوسپا.
استانا قالاسىنداعى پسيحيكالىق دەنساۋلىق كلينيكاسىنىڭ جوعارى ساناتتى پسيحياتر-ناركولوگٸ انار جۇمابەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, يٸسكە تەۋەلدٸلٸك شيزوفرەنيياعا ۇلاسۋى مٷمكٸن
فوتو: mentalclinic.kz
«جالپى, بۇل سالادا جٷرگەنٸمە 20 جىلداي ۋاقىت بولدى. 2010 جىلدارى مەنەن بٸر ادام دەرٸگەرلٸك كەڭەس الدى. ول شيزوفرەنييا دەرتٸمەن ەسەپتە تۇرعان. ال ول بۇل جاعدايعا قالاي جەتتٸ. سٶيتسەك, باسىندا توكسيكومانييا شاقىراتىن زاتتاردى قولدانىپتى. اسقىنا كەلە, گالليۋتسيناتسييا پايدا بولىپ, ەرٸ قاراي شيزوفرەنيياعا ۇلاسقان. گالليۋتسيناتسييانىڭ ەستۋ, كٶرۋ دەگەن تٷرلەرٸ بولادى. ناۋقاستا ەستۋ گالليۋتسيناتسيياسى پايدا بولادى دا, بٸرٸنشٸ پايدا بولعان كٶرۋ گالليۋتسيناتسيياسى جويىلىپ كەتەدٸ. ەستۋ گالليۋتسيناتسيياسى ۇزاققا سوزىلىپ كەتۋٸ دە مٷمكٸن. مەنٸڭ ناۋقاسىمدا وسى ەستۋ گالليۋتسيناتسيياسى قالىپ قويعان. ودان كەيٸن وعان ٷرەي, قورقىنىش قوسىلىپ, ەرتٷرلٸ پسيحيكالىق ٶزگەرٸستەر بولعان. سٶيتٸپ, ۇيقىسى قاشىپ, بٸرنەشە كٷن ۇيىقتاماي, پسيحياترييالىق ەمحاناعا جاتقىزىلىپ, ەمدەلەدٸ. اسقىنعان گالليۋتسيناتسييا شيزوفرەنيياعا ۇلاسىپ, ول ناۋقاس قازٸرگٸ كەزگە دەيٸن بٸزدە تٸركەۋدە تۇر. ادامدار العاشىندا يٸسكەۋ, توكسيكومانييا دەپ اسا مەن بەرمەۋٸ مٷمكٸن, الايدا ول – ناعىز قاۋٸپتٸ دەرت تٷرٸ.
ەرينە, ونىڭ بەرٸ بٸردەن يٸسكەگەننەن پايدا بولمايدى. العاش يٸسكەگەندە ادامنىڭ كٶڭٸلٸ كٶتەرٸلٸپ, ٶزٸن جاقسى سەزٸنۋٸ مٷمكٸن. ودان كەيٸن قايتا يٸسكەگەندە باسقا سەزٸمگە ٶتەدٸ. ٶزدەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, دەنەلەر مەن زاتتاردىڭ پٸشٸنٸ ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن, كٶزٸنە بٸردەڭە ەلەستەيدٸ, تٷسٸنٸكسٸز سەزٸمدٸ باستان كەشەدٸ. دەر كەزٸندە ەمدەلمەسە, ەرٸ قاراي پسيحيكالىق, فيزيكالىق تەۋەلدٸلٸككە ەكەپ سوعادى. يٸسكەيتٸن زاتتى تۇراقتى قولدانعىسى كەلٸپ تۇرادى, ونى پايدالانباسا, كٶڭٸل كٷيٸ بۇزىلادى, فيزيكالىق تەۋەلدٸلٸك پايدا بولادى», – دەيدٸ انار جۇمابەكقىزى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, جالپى, توكسيكومانييالىق زاتتاردى يٸسكەۋ رەسمي تٷردە ناركوتيكالىق ەرەكەتكە جاتپايدى. ٶيتكەنٸ تاكسيكومانييالىق زاتتار ناركوتيكالىق زاتتاردىڭ ەسەبٸنە تٸركەلمەگەن. الايدا ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا ورازان زور زييان كەلتٸرەتٸن كٶرٸنەدٸ.
«يٸسكەيتٸن زاتتى العاش قولدانعان مينۋتتا كٶز جاساۋرايدى, باس اينالۋى مٷمكٸن. ادامنىڭ ٸشكٸ اعزالارى بۇزىلادى. يٸسكەگەن زاتتار قان ارقىلى ميعا تەز جەتەدٸ. سوندىقتان ەندٸ عانا ٶسٸپ كەدە جاتقان جاس اعزاعا بۇل ٶتە قاۋٸپتٸ. ٶكپە مەن باۋىرعا زييان. قاراپ وتىرساق, ادام تەۋەلدٸ بولاتىن زاتتاردى ٶزٸ ويلاپ تاباتىن سەكٸلدٸ. بۇرىن تەك جەلٸم مەن بەنزيندٸ يٸسكەسە, ۋاقىت ٶتە كەلە ولاردىڭ قاتارى كٶبەيدٸ. ەرينە, ول زاتتاردى جاتاقحانادا عانا ەمەس, اتا-اناسىمەن تۇراتىن بالالار دا قولدانىپ جاتادى. بەرٸ ادامنىڭ ٶزٸنە دە بايلانىستى عوي. جاستاردىڭ كٶبٸ ونداي زاتتاردىڭ زييان ەكەنٸن تٷسٸنەدٸ. بٸراق ەكستريمدٸ ۇناتاتىندار بار, «ٶمٸر بٸر-اق رەت بەرٸلەدٸ, بەرٸن كٶرۋ كەرەك» دەپ ٶزٸن-ٶزٸ قۇردىمعا تاستاپ جٸبەرەدٸ. يە, ٶمٸر بٸر-اق رەت بەرٸلەدٸ, بٸراق ادامشا ٶمٸر سٷرۋ كەرەك قوي. سوندىقتان اتا-انا بالاسىن بوس قويماۋعا, تٷرلٸ قوسىمشالارعا بەرٸپ, ونى بارىنشا دامىتۋعا تىرىسقانى جٶن. سونىمەن بٸرگە بالامەن ٷنەمٸ سٶيلەسٸپ وتىرعانى دۇرىس. ەيتپەسە دانىشپان اباي ايتقانداي, «جۇمىسى جوقتىق, قارىنى توقتىق, ازدىرار ادام بالاسىن» بولادى.
حيمييالىق زاتتى يٸسكەگەن العاشقى كەزەڭدە كٶڭٸل كٷيٸ كٶتەرٸلەدٸ, ەكٸنشٸ كەزەڭٸندە ادام اشۋشاڭدىققا بوي الدىرادى, ٷشٸنشٸ دەڭگەيٸندە گالليۋتسيناتسييا پايدا بولادى. بۇل جەردە ناۋقاس بٸرٸنشٸ ناركولوگكە بارىپ ەم قابىلداۋعا تيٸس. كەلەسٸ ساتىسىندا پسيحولوگپەن جۇمىس ٸستەيدٸ», – دەيدٸ انار جۇمابەكقىزى.
پسيحياتر-ناركولوگتٸڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ ەمدەۋ جولى دا ناشاقورلىقتىڭ ەم-شاراسى سەكٸلدٸ. سەبەبٸ ناۋقاس ەمحانادان شىققاننان كەيٸن توكسيكومونييالىق زاتتارعا كٶزقاراستى ٶزگەرتۋٸ, ياعني ونىڭ زييان ەكەنٸن, قابىلداماۋ كەرەك ەكەنٸنە كٶز جەتكٸزۋٸ كەرەك. ونىڭ ورنىن سپورتپەن شۇعىلدانۋ دەگەن سەكٸلدٸ پايدالى ٸستەرگە اۋىستىرۋعا تيٸس. بۇل – ٶتە ۇزاق ەرٸ قيىن جۇمىس. سول سەبەپتٸ جاستاردى كەز كەلگەن تەۋەلدٸلٸكتەن ساقتاۋىمىز كەرەك.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
