الماتى قالاسىنىڭ ەكiمدiگi قالا تۇرعىندارىن تۇرمىستىق دەڭگەيدەن باستاپ ۇلتتىق رۋحتا تەربيەلەۋدi قولعا الماق. قالا بيلiگi مۇنداي جوعارعى ماتەرييالى ماقساتقا جەتۋگە 170 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى جۇمساماق.
قالا بيلiگi الماتىدا قوقىس سالاتىن جەشiكتەردiڭ تاپشىلىعىنا الاڭداۋلى. سوڭعى كەزدەرi قالانى باسقان توپان سۋعا بiر جاعىنان ارىقتار مەن كٶشەلەردە شاشىلعان تۇرمىستىق قالدىقتار كiنەلi ەكەن. شەنەۋنiكتەر بۇعان ساناسى تٶمەن تۇرعىنداردى كiنەلايدى. مۇنداي جاندار قوقىسقا ارنالعان تەمiر جەiشiكتەردi ۇرلاپ, كەسiپ ەكەتەدi دەيدi. الىپ كەتە الماعاندارىن باسبۇزارلار مايىستىرىپ, جارامسىز ەتكەن. مىسالى وسىدان 8 جىل بۇرىن قالا ساياباقتارىنا 16 مىڭ سۋ جاڭا قوقىس جەشiگi ورناتىلسا, قازiر كەتەۋi كەتكەن جەشiكتەردiڭ سانى تازدىڭ تاراعىنداي عانا قالعان. الماتىنىڭ ارىقتارىنا جاسىرىلعان ارماتۋرا كەسiندiلەرi مەن جانعىش شٶلمەكتەردi يiسشiل يتتەي تابا قوياتىن پوليتسەيلەر كٷنi بٷگiنگە دەيiن قوقىس جەشiگiن تٷبiمەن كەسiپ ەكەتكەن بiردە بiر ۇرىنى, بٷلدiرگەن بۇزاقىنى ۇستاي الماپتى.
ەكiمدiك ٶكiلدەرi جاعدايدى دۇرىستاۋعا ۋەدە بەرۋدە. ەندi الماتىنىڭ كٶشەلەرi مەن ساياباقتارىندا 8 700 جاڭا قوقىس جەشiگi ورناتىلماق.جاڭا قوقىس جەشiكتەرi كەسiپ تە, تەسiپ تە الا المايتىنداي بەرiك بولماق. ەرقايسىسى 20 مىڭ تەڭگەدەي تۇراتىن مۇنداي جەشiك قالا قازىناسىنان 170 ملن تەڭگەدەن استام قارجىنى قاعادى. قىمبات ەكەن دەيسiز بە? ەسەسiنە ەر قوقىس جەشiگiنە ۇلتتىق ويۋ-ٶرنەك سالىنادى! ەندi ەرقايسىمىز شەنەۋنiكتەردiڭ ويىنشا, قوقىستى جوعارى ۇلتتىق سانا-سەزiممەن تاستاپ قانا قويماي, سول جەردە اق ۇلتتىق ٶنەر جەدiگەرلەرiن تاماشالاي الامىز. بەلكiم, ۇلتتىق بولمىستىڭ يسi مۇرنىنا بارمايتىن ۆاندالدار قوقىس جەشiگiنەن رۋحاني ازىق تابار? ياعني, جۇمىسىنا شىعارماشىلىق تالاپ تۇرعىسىنان قارايتىن شەنەۋنiكتەردiڭ نەزiك جانى بۇزاقىلاردى قازاقتىڭ “ارقارمٷيiزi” مەن “قوشقارمٷيiزi” توقتاتا الادى دەپ ساناسا كەرەك.
ەلەۋمەتتiك جەلiدە شەنەۋنiكتەردiڭ بۇل باستاماسى ٷلكەن نارازىلىق تۋدىردى. بiرi قوقىس, تەمەكi تۇقىلى مەن سىرا شٶلمەگiن تاستايتىن جەشiكتiڭ سىرتىنا ۇلتتىق ويۋ-ٶرنەكتiڭ ورنىنا, ۇلتتىق نامىستى اياقاستى ەتەتiن باستامانىڭ اۆتورلارىنىڭ اتى-جٶندەرiن جازىپ قويۋدى ۇسىنسا, ەكiنشiلەرi جول جيەكتەرi مەن سەندiككە تٶسەلەتiن تاستارعا دا ۇلتتىق ويۋ سالسىن دەپ كەكەتۋدە. وسىنشاما اقشاعا قوقىس جەشiگiن ورناتقانشا, قالا ورتالىعىندا قىسىلعاندا ەمگە تاپپايتىن ەجەتحانا نەگە سالمايدى دەپ كەيiگەندەر دە بار.
بiزدiڭشە, مەسەلە قالا بيلiگiنiڭ سونشا اقشانى قوقىسقا سالعانىندا ەمەس. ساياساتتىڭ يسi مۇرنىنا بارمايتىنداردان ايىرماشىلىعى, شەنەۋنiكتەر اقوردادان ەسكەن جەلدiڭ قالاي سوعارىن جاقسى سەزەدi. قالا دەڭگەيiنەن ەل كٶلەمiنە كٶتەرiلسەك, بٷكiل قازاقستاننىڭ ٶزi سىرتى كٶك تۋمەن قاپتالعان ٷلكەن قوقىس جەشiگi iسپەتتi. جاھاندىق دەڭگەيدە ويلاۋ جاعىنان جان بالاسى جانىنا ماڭايلاي المايتىن قازاقستان پرەزيدەنتi ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ادامزات بالاسىن يادرولىق ۆاندالداردان قورعاۋ ٷشiن ەلەمدەگi يادرولىق قالدىقتاردى ەلiمiزگە كٶمدiرەمiز. ەسەسiنە, يادرولىق “قوقىستىڭ” ٷستiندە وتىرعان ەلگە ەشكiم جٷرەگi داۋالاپ باسىپ كiرە المايدى.
يادرولىق قارۋدان باس تارتساق تا, سوعىسسىز اق, يادرولىق وتىن قالدىعىمەن جاۋلارىمىزدى ٷركiتەتiن قاۋقارىمىز بار. ەلەمدەگi بەيبiتشiلiك ٷشiن ايانباي تەر تٶگiپ كەلە جاتقان ستراتەگتiڭ بۇل ساياساتىن نوبەل سىيلىعىنا لايىق ەمەس دەپ قالاي ايتا الاسىڭ?
ۋلى گەپتيلمەن ۇشاتىن “پروتون” قالدىقتارىن قايدا تاستاۋدى بiلمەي وتىرسىز با? قۇداي اۋ, بوساعان سىرانىڭ شٶلمەگi سەكiلدi قازاقتىڭ داليعان دالاسىنا لاقتىرا سالىڭىز. ەسەسiنە زىمىران قالدىقتارى قۇلايتىن 63 مىڭ گەكتار القاپتى ەلەمدەگi ەڭ ٷلكەن قوقىس جەشiگi ەسەبiندە رەكوردتار كiتابىنا تiركەۋگە بولادى. بۇل رەسەي پوليگون, بىلايشا ايتقاندا قوقىس جەشiگi ەسەبiندە قولدانىپ كەلگەن قازاقتىڭ 1,7 ملن گەكتار جەرiمەن سالىستىرعاندا تەمەكiنiڭ كٷلiن سالعىش سيياقتى عانا ەنشەيiن كٶلەم عوي. جەنە كٶرشiمiز قوقىسىن قۇر تاستامايدى. ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتاعى ەرiپتەسiمiز داعدارىستان داعدارعان ەلەمدەگi نازارباەۆتىڭ ساياساتىنداي تۇراقتى ۆاليۋتا – دوللارمەن ەسەپتەسپەك. ال ول اقشانى ۇلتتىق سانا-سەزiمiمiزدi, رۋحىمىزدى كٶتەرەتiن دٷنيەلەرگە جۇمسايمىز. مەسەلەن, ەلiمiزدەگi ەڭ باستى مەملەكەتتiك بايراق پەن تۋتۇعىر كٶلەمi جاعىنان تٷركiمەن, يوردان جەنە سولتٷستiك كورەيالىق جالاۋلاردان كەيiنگi تٶرتiنشi ورىندا تۇرعانىن بiلەسiز بە? وسىنداي ەلەمنiڭ ماڭدايالدى ەلدەرiنiڭ تۋلارىمەن بiزدiڭ كٶك بايراعىمىزدىڭ جاعالاسا جەلبiرەپ تۇرعانى قانداي عانيبەت. ال مۇنداي قۇرمەتكە تەگiن يە بولمايمىز عوي. 111 مەتر بيiكتiكتە جەلبiرەپ تۇرعان مەملەكەتتiك تۋ مەن تۋتۇعىردىڭ كٷتiمiنە بيىل 38,78 ملن تەڭگە جۇمسالادى. ۇلتتىق رۋحتىڭ سالماعىن سiز بەن بiز سەكiلدi سالىق تٶلەۋشi كٶتەرۋiمiز كەرەك. مۇنى وقىپ وتىرىپ, الدىمەن شەنەۋنiكتەردiڭ باسىن قوقىستان تازارتۋ كەرەك دەرسiز. كەلiسەمiن, بiراق ول دا بiز ٷشiن تىم قىمباتقا تٷسiپ كەتە مە دەگەن قاۋiپ قىلتييادى.
جىلدار ٶتە الماتىدا ورناتىلاتىن ۇلتتىق ناقىشتاعى قوقىس جەشiگi بيلiكتiڭ قازاق حالقىنا دەگەن قارىم-قاتىناسىنىڭ سيۋررەاليستiك ەسكەرتكiشiنە اينالۋى مٷمكiن. بiراق وعان دەيiن وسىنداي جەشiكتەردiڭ قاسىنان ٶتكەن سايىن قوقىس دەڭگەيiنە تٷسكەن ۇلتتىق بولمىسىمىز تۋرالى ويلانۋعا مiندەتتiمiز. شەنەۋنiكتەردiڭ دە بار iزگi ماقساتى سiز بەن بiزدi ۇلتتىق ساناعا بiرتابان جاقىنداتۋ ەمەس پە?
ەدiل ۇزاقباي,
"جاس الاش" گازەتٸ
