س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايتمۇحامبەت تۇرىشەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «اباي جەنە ححٸ عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىنا وراي پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
عالىم «Egemen Qazaqstan» گازەتٸندە شىققان قر پرەزيدەنتٸنٸڭ اتالمىش ماقالاسىن قىزىعۋشىلىقپەن وقىپ شىققانىن ايتادى.
«اباي قازاقتىڭ ماڭدايىنا بٸتكەن قۇبىلىس. پرەزيدەنت ماقالاسىندا ابايدى ۇلتتىڭ جاڭا ەدەبيەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. راسىندا اباي قازاق ەدەبي تٸلٸن جاڭا ساتىعا كٶتەردٸ جەنە ونىڭ قازاق پوەزيياسىنىڭ دامۋىنداعى جاڭا بەلەس ەكەنٸ داۋسىز. مەملەكەت باسشىسى ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ يدەياسىنىڭ باسىندا دا اباي تۇرعانىنا نازار اۋداردى. راسىندا دا اباي قازاق ۇلتىنىڭ ساقتالۋىنا, بٸرلٸگٸنە قىزمەت ەتتٸ. «بٸرٸڭ قازاق, بٸرٸڭ دوس. كٶرمەسە ٸستٸڭ بەرٸ بوس» دەگەن. نەگە? سەبەبٸ, قازاق اراسىنداعى ماقتانشاقتىق, قۇر داڭعازالىق, كٷنشٸلدٸك, جالقاۋلىق دەگەندەرگە سوققى بەردٸ. ٶزٸ قازاق بولا تۇرا, ۇلتى ٷشٸن سول قازاقتاردىڭ جامان مٸنەزدەرٸن سىناپ وتىردى. مىسالى:
قالىڭ ەلٸم قازاعىم قايران جۇرتىم,
ۇستاراسىز اۋزىڭا تٷستٸ مۇرتىڭ,
جاقسى مەنەن جاماندى ايىرمادىق,
بٸرٸ قان, بٸرٸ ماي بولىپ ەكٸ ۇرتىڭ», - دەدٸ ول.
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اباي جاستاردىڭ ۇستاراسىز اۋزىنا تٷسكەن مۇرتىن ايتا وتىرىپ, قازاقتىڭ بٸرٸن-بٸرٸ كٶرە المايتىن كٷنشٸلدٸگٸمەن بٸرگە, قۇر عانا ٸشٸپ-جەگەنگە مەز بولعان, بەلبەۋ بوساتارلىق مٸنەزٸن ٶتكٸر مٸنەيدٸ.
«اباي ايتادى: «تەگٸندە ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مٸنەز دەگەن نەرسەلەرمەن وزادى. ونان باسقا نەرسەمەنەن وزدىم عوي دەمەكتٸڭ بەرٸ دە - اقىماقشىلىق» دەگەن. دەمەك, اباي ينتەللەكتٸنٸ بٸرٸنشٸ ورىنعا قويىپ وتىر. «عىلىمسىز احيرەت تە جوق, دٷنيە دە جوق. عىلىمسىز وقىعان ناماز, تۇتقان ورازا, قىلعان قاج, ەشبٸر عيبادات ورنىنا بارمايدى», دەپ تاعى پىسىقتاعان. بۇل سٶز قازٸرگٸ قوعامداعى ادامداردى, ەسٸرەسە, جاستاردى ويلانتسا كەرەك. عىلىم, بٸلٸم تۋرالى ابايدىڭ ويى مىنا بٸر «بٸلٸمٸ جۋان مىڭدى, بٸلەگٸ جۋان بٸردٸ» جىعادى دەگەن قازاقتىڭ ماقالىنا ٷستەمە وي قوسادى», - دەدٸ عالىم.
ونىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, «تولىق» ادام يدەياسىن اباي قۇر عانا جالاڭ ايتىپ وتىرعان جوق. ول «تولىق» سٶزٸنٸڭ مەنٸ مەن ماعىناسىن تٷسٸنٸپ بارىپ ايتىپ وتىر.
مەشھٷر-جٷسٸپ «تٷگەل» ادام دەپ جازدى. بۇل – قازاق ۇلىلارىنىڭ نەگٸزگٸ يەدەياسى. جەتٸلگەن, بٸلٸمٸ تولىق, اقىلدى, وقىعان, كٶزٸ اشىق قازاقتى كٶرگٸسٸ كەلدٸ. بولاشاققا ٷمٸت ارتتى. قىتايدىڭ اتاقتى فيلوسوفى كونفۋتسيي «قايىرىمدىلىقتىڭ بەس نەگٸزٸن» اتاپ ٶتكەن. ەگەر دە ادام وسى نەگٸزگٸ بەس قايىرىمدىلىق پرينتسيپٸن بٸلسە, وندا ول – دامىعان, قايىرىمدى جەنە مٸنسٸز مٷسٸن ەكەندٸگٸن ايتادى. دەمەك, اباي ايتىپ وتىرعان «تولىق» ادام كەلبەتٸن دايىنداپ شىعارۋ, تەربيەلەپ, وقىتۋ – بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸز. قوعامنىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ جەنە تٸرەگٸ دە بولاشاقتا «تولىق» جاستار بولادى. ابايدىڭ بٸر شۋماق ٶلەڭدەرٸن اباي جەرٸندە جيدەبايدىڭ باسىندا نە قاراۋىلدا, قازاقستاننىڭ ەر قالاسىندا 175 تاسقا قاشاپ جازىپ, ساياباقتارعا جەنە تاعى باسقا كٶرنەكتٸ, ادامدار كٶپ جٷرەتٸن, جاستار قىدىراتىن جەرلەرگە قويدىرۋ كەرەك», - دەدٸ ايتمۇحامەت تۇرىشەۆ.
