كەڭەس ەسكەرلەرٸ دەگەندە «زۇلىمدىق يمپەريياسىنىڭ» شەتەلدەرگە جاساعان قاندى جورىقتارى ەسكە تٷسەدٸ. كسرو قۇرامىنداعى بودان ۇلتتاردىڭ ەگەمەندٸكتٸ كٶزدەگەن كٶتەرٸلٸستەرٸ مەن قوزعالىستارىن اياۋسىز باسىپ جانىشتاعانى دا ويعا ورالادى. كەڭەس ەسكەرلەرٸنٸڭ پولشا, فينلياندييا (1939), يران (1941), ۆەنگرييا (1956), چەحوسلوۆاكييا (1968), اۋعانستان (1979-1989) ەلدەرٸنە, الماتى (1986), تبيليسي (1989), باكۋ (1990), ەرەۆان (1990) ت.ب. قالالارىنا جاساعان جورىقتارى مەن جازالاۋ شارالارى ەلٸ جادىمىزدان ٶشكەن جوق.
قازاقستاندا كەڭەس ٷكٸمەتٸن كٷشتەپ ورناتۋ, ۇجىمداستىرۋ, كەمپەسكەلەۋ شارالارىنا قارسى كٶتەرٸلگەن جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردى جٷزدەپ, مىڭداپ وققا بايلاعان جازالاۋشى ەسكەري جاساقتار جەنە اشارشىلىق نەۋبەتٸنەن باس ساۋعالاپ شەتەلدەرگە بەت بۇرعان قارالى كٶشتەردٸ قىرىپ تاستاعان شەكاراشىلار دا جادىمىزدا. ەسٸرەسە, 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا الماتىنىڭ ورتالىق الاڭىندا اق قار, كٶك مۇز ٷستٸندە قانسىراپ جاتقان جٸگٸتتەر مەن يتكە تالانعان قىزدار كەڭەس ەسكەرلەرٸنٸڭ زورلىق-زومبىلىعىن ۇمىتا المايدى!
ەرينە, كەڭەس ەسكەرلەرٸنٸڭ قۇرامىندا قازاقستاندىقتار مەن قازاقتاردىڭ دا قىزمەت ەتكەنٸ راس. ەلگٸندەي سوعىستار مەن شايقاستارعا قاتىسقان جەرلەستەر مەن قانداستاردىڭ ارى مەن قولى تازا دەپ ەشكٸمنٸڭ كەپٸلدٸك بەرە المايتىنى دا شىندىق. يە, ولار بار بولعانى بۇيرىقتى ورىندادى…
ەندٸ ولاردى ايىپتاۋ قيىن, ال دەرٸپتەۋ مٷلدە اقىلعا سىيمايدى! سولاي بولا تۇرا, كەرەكۋ قالاسىندا كەڭەس ەسكەرلەرٸ دەرٸپتەلٸپ, ولاردىڭ قۇرمەتٸنە كەشەندٸ ەسكەرتكٸش ورناتىلدى! بٸر تٷسٸنٸكسٸز جايت, ەسكەرتكٸشتٸڭ قازاقستاننىڭ كٷنتٸزبەسٸندە جوق كسرو ەۋە دەسانتى ەسكەرلەرٸنٸڭ اتاۋلى كٷنٸ 2 تامىزدا اشىلۋى. دەل سول كٷنٸ كەرەكۋدەگٸ كەڭەس دەسانتشىلارى قر پرەزيدەنتٸ ق. توقاەۆتىڭ ەپيدەميياعا بايلانىستى جارييالاعان كارانتين تالاپتارىن اياقاستى ەتە وتىرىپ, ورتالىق كٶشەلەردە زاڭسىز شەرۋگە شىقتى! كٶلٸك قوزعالىسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرگەن ەرەكەتتەرٸ جٷرگٸنشٸلەردٸڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ, پوليتسييانىڭ نازارىنا ٸلٸندٸ.
«بارلىق سوعىستار جەنە شايقاستاردىڭ قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەرٸنە ولاردىڭ ەرلٸكتەرٸ مەن اتاقتارى ٷشٸن! يگٸلٸكتٸ ۇرپاقتارىنان», «بٸز قاي جەردە بولساق, جەڭٸس سوندا!» تەرٸزدٸ جازبالار جەنە كەڭەستٸك ەسكەري فورما كيگەن جاۋىنگەرلەردٸڭ سۋرەتتەرٸمەن بەزەندٸرٸلگەن ەسكەرتكٸشتەردە قازاقستاندىق پاتريوتيزمنٸڭ يسٸ دە جوق! بٸر سۋرەتتە تٸپتٸ رف قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ ٶكٸلٸ بەينەلەنگەن سيياقتى. شىنى قوراپ ٸشٸنە كەڭەس وداعى كەزەڭٸندەگٸ شەكاراشىنىڭ, دەسانتشىنىڭ, تەڭٸزشٸنٸڭ ماڭداي تۇسىنا قىزىل جۇلدىز تاعىلعان باس كيٸمدەرٸ قويىلىپتى.
وسى تۇستا ايتا كەتەيٸن, اقسۋ قالاسىندا تەڭٸزشٸلەرگە ارنالعان مونۋمەنت ورناتىلىپتى. التى قىرلى تۇعىرىنا «بالتييسكيي فلوت», «چەرنومورسكيي فلوت», «تيحووكەنسكيي فلوت», «سەۆەرنىي فلوت», «كاسپييسكايا فلوتيلييا» دەگەن سٶزدەر ورىس تٸلٸندە جازىلعان! بۇدان بۇل مونۋمەنتتٸڭ كەڭەس وداعى تەڭٸز فلوتىن دەرٸپتەۋگە ارنالعان نىسان ەكەنٸ اڭعارىلادى. ەندٸ بٸزدٸڭ وبلىستا كەڭەس وداعى قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ جاياۋ ەسكەرلەرٸ مەن ٸشكٸ ٸستەر ەسكەرلەرٸنٸڭ, ەسكەري ۇشقىشتارى مەن تانكيستەرٸنٸڭ, ت.ب. قۇرمەتٸنە ەسكەرتكٸشتەر ورناتۋ ٸسٸ قولعا الىناتىن شىعار…
دۇرىسىن ايتساق, وبلىس ورتالىعى مەن قالالارىندا, تٸپتٸ اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردە ۇلى وتان سوعىسىندا ەرلٸكپەن قازا تاپقان بوزداقتار مەن جەڭٸسپەن ەلگە ورالعان جەرلەس مايدانگەرلەردٸڭ, سونداي-اق كەڭەس وداعى باتىرلارىنىڭ قۇرمەتٸنە تۇرعىزىلعان مونۋمەنتتەر, كەشەندٸ ەسكەرتكٸشتەر, ٶزگە دە نىساندار از ەمەس قوي. جاس ۇرپاقتى قازاقستاندىق پاتريوتيزمگە باۋليتىن ەسكەري جەنە بەيبٸت شارالار سونداي نىسانداردىڭ جانىندا ٶتكٸزٸلۋگە تيٸستٸ ەمەس پە!
مەنٸڭ ويىمشا, مەملەكەتتٸك ساياسات پەن ۇلتتىق يدەولوگييا تيٸستٸ دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلمەگەن ٶڭٸردە كەڭەس دەسانتشىلارى ۇيىمىنىڭ, كەڭەس وداعىن كٶكسەيتٸن ەسكەري قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ مۇرات-مٷددەسٸ جوعارى تۇرادى…
PS: مەملەكەتشٸلدٸك ۇستانىمداعى وبلىستىق قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بٸرٸ جەنە وتانشىل ازاماتتار ماقالادا باياندالعان مەسەلەلەر جٶنٸندە وبلىس ەكٸمٸ, وبلىس پروكۋرورى, ۇقك وبلىستىق دەپارتامەنتٸ مەن وبلىس پوليتسييا دەپارتامەنتٸ باسشىلارىنىڭ اتىنا ٶتٸنٸش حات تاپسىردى.
ارمان قاني,
پاۆلودار قالاسى
