پاۆلودار قالاسىن قازاقتار ەلٸ دە «كەرەكۋ» دەپ اتايدى. پاتشالىق-كەڭەستٸك كەزەڭنٸڭ دەرەكتەرٸن باسشىلىققا العان تاريحشىلار مەن ٶلكەتانۋشىلار مۇنىڭ سىرىن ٶزدەرٸنشە تٷسٸندٸرەدٸ. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, حٷٸٸٸ عاسىردىڭ باس كەزٸندە ن. كورياكوۆ دەگەن بٸرەۋ رەسەيدٸڭ تارا قالاسىنان قازٸرگٸ پاۆلودار قالاسى ورنالاسقان جەرگە كەلٸپ قونىس سالعان كٶرٸنەدٸ. سول ەلدٸمەكەنگە كەيٸن, 1720 جىلى ورىس ەسكەرلەرٸ تۇرعىزعان فورپوست كورياكوۆتىڭ قۇرمەتٸنە كورياكوۆسكيي اتالىپتى. كەرەكۋ بولسا – كورياكوۆتىڭ قازاقشا نۇسقاسى ەكەن.
ول كەزدە قازاقتار قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸن عانا مەكەندەپتٸ, تەك 1723-1725 جىلدارداعى «اقتابان شۇبىرىندى, القاكٶل سۇلاما» كەزەڭٸندە قالماقتاردىڭ تىقسىرۋىمەن سىر بويىنان ەرتٸستٸڭ كەرەكۋ-باياناۋىل ٶڭٸرٸنە اۋىپ كەلٸپ, تۇراقتاي باستاپتى. دەمەك, قازٸرگٸ پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعى – قازاقتاردىڭ تاريحي مەكەنٸ ەمەس, ەجەلگٸ ورىس جەرٸ...
سونداي قورىتىندى شىعارعانىمەن, كورياكوۆتىڭ ٶمٸر سٷرگەن جىلدارى, وتباسى, ۇرپاقتارى, ەرٸپتەستەرٸ جٶنٸندە بٸردە-بٸر دەرەك كەلتٸرە المايدى. تٸپتٸ كەسٸبٸن دە ناقتى ايتا المايدى, ساۋداگەر, جٷزباسى (سوتنيك), تۇز ٶندٸرۋشٸ, قالا سالۋشى دەپ تٷرلٸشە اتايدى. بٸراق حٷٸ عاسىردا سٸبٸر حاندىعى جەرٸن جاۋلاعان اتامان ەرماكتىڭ (1532-1585) ٶمٸربايانىنا كەلگەندە ولاردىڭ ەش كٸدٸرمەيتٸنٸ انىق.
مۇنىڭ ٶزگەشە سىرى بار. ٶيتكەنٸ, كورياكوۆ دەگەن ادام بۇل ٶڭٸردە مٷلدە بولماعان, ويدان شىعارىلعان اڭىز كەيٸپكەرٸ. تاريحي بۇرمالاۋدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جامبىل ارتىقباەۆ ەشكەرەلەپ, شىندىقتىڭ باسقاشا ەكەنٸن عىلىمي نەگٸزدەپ دەلەلدەدٸ. جەرلەس عالىم ورىس كارتوگرافى, گەوگرافى جەنە سٸبٸر تاريحشىسى ەرٸ جىلناماشىسى سەمەن رەمەزوۆ 1699-1701 جىلدارى قۇراستىرعان «سٸبٸردٸڭ سىزبا كارتاسىن» («چەرتيوجنايا كنيگا سيبيري») ومبىدان الدىرتىپ, تالداۋ جاسادى. وندا قازٸرگٸ پاۆلودار قالاسى ورنالاسقان جەر «كورياكوۆ يار» تٷرٸندە كارتاعا تٷسٸرٸلگەن. ودان سوڭ كورياكوۆسكيي فورپوسىنىڭ كورياكوۆ يار دەگەن جەرگە سالىنعانىن ايعاقتايتىن دەرەكتەر تاپتى. ەگەر كارتا دايىندالعان حٷٸٸ عاسىردا ٶڭٸردٸ ورىستار قونىستانباعاندىقتان ورىسشا اتاۋلاردىڭ بولۋى مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ەسكەرسەك, «كورياكوۆ يار» سٶزٸنٸڭ تٶركٸنٸ «كەرەكۋ جار» ەكەنٸن بايىپتايمىز. ال «كەرەكۋ» – ماحمۇد قاشقاريدىڭ (1029-1101) «تٷركٸ تٸلدەرٸنٸڭ سٶزدٸگٸنە» ەنگەن «ٷي», «كەرەگە» دەگەن ماعىنا بەرەتٸن كٶنە تٷركٸ سٶزٸ ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
جالپى ايتقاندا, «سىزبادا» قانداي دا بٸر ورىس ادامىنىڭ قۇرمەتٸنە قويىلعان گەوگرافييالىق اتاۋ ۇشىراسپايدى. بارلىعى دا قازاق تٸلٸندەگٸ نەمەسە كٶنە تٷركٸ تٸلٸندەگٸ توپونيمدەر ەكەنٸ جەنە ولاردىڭ ورىسشا بۇرمالانىپ نەمەسە سٶزبە-سٶز اۋدارىلىپ بەرٸلگەنٸ بايقالادى: «يامىش» (جەمٸش), «ۋروچيششە 9-تي بۋگروۆ» (توعىز بۇيرات), «كاچير» (قاشىر), «شيگان» (شىعان), «باتالى» (بوتالى), «ۋروچيششە ۆوسمي رىجيح جەرەبتسوۆ» (سەگٸز جيرەن (ايعىر), «يرلىتيۋپ» (ٷيٸرلٸتٷپ), «سايگاچيي يار» (سايعاق جار), «ۆەربليۋجيي يار» (تٷيە جار), «بەلوە سولەنوە» (اقسور), «دولگوە سولەنوە» (ۇزىن سور), «بەلىە ۆودى» (اقسۋ), «يار اللابەردىەۆ» (الدابەردٸ جارى), «وزەرو ەنكۋل» (ەنكٶل, ەنەكٶل), «ر. تيۋلكا» (تٷلكٸ), ت.ب. «تٷلكٸ» اتاۋى كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن قولدانىلادى.
جامبىل ارتىقباەۆتىڭ ٶڭٸر تاريحىنا بايلانىستى سونى تۇجىرىمدارىن تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قايىربولات نۇرباەۆ, گەوگرافييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قۋات ساپاروۆ, ت.ب. عىلىمي زەرتتەۋلەرٸمەن بەكٸتە تٷستٸ. وتارشىلدىق ساياسات سالدارىنان ٶڭٸردەگٸ بايىرعى اتاۋلاردىڭ جاپپاي ٶزگەرتٸلگەنٸن ناقتى دەيەكتەرمەن نەگٸزدەگەن وسى عالىمدار ەدٸ. قازاقتار ەرتەدەن بەرٸ قۇرمانكٶل, قۇرمانتۇز اتاعان كٶل مەن اۋىلدىڭ اتاۋى دا كورياكوۆكا دەلٸنٸپ ٶزگەرتٸلۋٸ سونىڭ بٸر مىسالى عانا.
ايتپاقشى, جەرگٸلٸكتٸ پاتشاشىل-كەڭەسشٸل توپتار ەرتٸستٸڭ كەرەكۋ ٶڭٸرٸ قازاقتاردىڭ ەلٸمساقتان بەرگٸ اتا-مەكەنٸ ەكەندٸگٸن, قازٸرگٸ پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعى بٸر زامانداردا تٷركٸ قاعاناتى, باتىس تٷركٸ قاعاناتى, قيماق قاعاناتى, قىپشاق حاندىعى, التىن وردا مەن اق وردا مەملەكەتتەرٸ, بەرتٸن قازاق حاندىعى اۋماعىنىڭ قۇرامىنا كٸرگەنٸن مٷلدە قاپەرگە المايدى. سٶيتٸپ, ٶڭٸر تاريحىن كورياكوۆسكيي فورپوسىنىڭ ٸرگەتاسى قالانعان 1720 جىلدان باستايدى جەنە 2017 جىلى ەسكەري بەكەتتٸڭ 300 جىلدىعىن, باسقاشا ايتساق, قازاق جەرٸن رەسەي يمپەريياسىنىڭ جاۋلاپ العانىنا 3 عاسىر تولۋىن تٷرلٸ مەدەني, ساياسي شارالارمەن دٷركٸرەتٸپ اتاپ ٶتۋدٸ كٶكسەۋدە...
سٶز سوڭىندا ايتارىمىز, كەرەكۋ – ورتا عاسىرلاردا قازٸرگٸ پاۆلودار قالاسىنىڭ ورنىندا سالىنعان بايىرعى قونىستىڭ اتاۋى, كورياكوۆ – سول كەرەكۋ اتاۋىنىڭ ورىسشا بۇرمالانعان نۇسقاسى. ال بۇل ٶڭٸرگە ەش قاتىسى جوق پاۆەل پاتشازادانىڭ اتى قويىلعان قالاعا كەلەشەكتە ەلگٸ تاريحي اتاۋى قايتارىلا ما, ەلدە جاڭا اتاۋ قويىلا ما, بۇل باسقا ەڭگٸمە.
ارمان قاني,
پاۆلودار قالاسى.
