م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ قر كونستيتۋتسييا كٷنٸ قارساڭىندا زاڭدى قۇجاتتىڭ مازمۇنىنا توقتالدى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«بiز, ورتاق تاريحي تاعدىر بiرiكتiرگەن قازاقستان حالقى, بايىرعى قازاق جەرiندە مەملەكەتتiلiك قۇرا وتىرىپ, ٶزiمiزدi ەركiندiك, تەڭدiك جەنە تاتۋلىق مۇراتتارىنا بەرiلگەن بەيبiتشiل ازاماتتىق قوعام دەپ ۇعىنا وتىرىپ, دٷنيەجٷزiلiك قوعامداستىقتا لايىقتى ورىن الۋدى تٸلەپ, قازٸرگٸ جەنە بولاشاق ۇرپاقتار الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸزدٸ سەزٸنە وتىرىپ, ٶزٸمٸزدٸڭ ەگەمەندٸك قۇقىعىمىزدى نەگٸزگە الا وتىرىپ, وسى كونستيتۋتسييانى قابىلدايمىز», – وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن بٷكٸلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان اتا زاڭنىڭ وسى بەتاشار سٶزٸ كٸمنٸڭ بولسا دا جٷرەگٸن جىلىتادى دەپ ويلايمىن.
بۇل بٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸنگٸ ٶز ەركٸمٸزدٸ بٸلدٸرە وتىرىپ, حالىقتىق تالقىلاۋدان ٶتكٸزٸپ بارىپ قابىلداعان تۇڭعىش كونستيتۋتسييامىز. سوندىقتان دا ونىڭ العاشقى سٶزٸنەن باستاپ عاسىرلار بويىنا ازاتتىق اڭساعان ەلدٸڭ ارمان-مۇراتى مەن «بايىرعى قازاق جەرٸندە ٶز مەملەكەتتٸگٸن قۇرىپ» ەركٸن ٶمٸرگە ۇمتىلعان بەيبٸت اق نيەتٸ ايقىن كٶرٸنٸس بەرەدٸ», – دەيدٸ كەنجەحان ماتىجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, نەگٸزگٸ زاڭدا, ٶركەنيەتتٸ ەلدەردٸڭ وزىق ٷلگٸ ٶنەگەسٸ, قالىپتاسقان ادامزاتتىق قۇندىلىقتارى باسشىلىققا الىنعان.
«كونستيتۋتسييانىڭ بٷكٸل بولمىس-بٸتٸمٸ نارىقتىق قارىم-قاتىناستارعا نەگٸزدەلگەن, ەلەمدٸك بەسەكەلەستٸككە ۇمتىلعان, اشىق, ازاماتتىق قوعام قۇرۋ يدەياسى التىن ٶزەك بولىپ تارتىلعان. ونىڭ: «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٶزٸن دەموكراتييالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت رەتٸندە ورنىقتىرادى, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى - ادام جەنە ادامنىڭ ٶمٸرٸ, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى», - دەپ باستالاتىن 1-بابىنىڭ بٸرٸنشٸ تارماعىندا وسىنداي تەرەڭ ماعىنا جاتىر. ال وسى باپتىڭ ەكٸنشٸ تارماعى: «رەسپۋبليكا قىزمەتٸنٸڭ تٷبەگەيلٸ پرينتسيپتەرٸ: قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىق; بٷكٸل حالىقتىڭ يگٸلٸگٸن كٶزدەيتٸن ەكونوميكالىق دامۋ; قازاقستاندىق پاتريوتيزم; مەملەكەت ٶمٸرٸنٸڭ اسا ماڭىزدى مەسەلەلەرٸن دەموكراتييالىق ەدٸستەرمەن, ونىڭ ٸشٸندە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا نەمەسە پارلامەنتتە داۋىس بەرۋ ارقىلى شەشۋ», - دەپ وسى ويدى ناقتىلاپ, تاراتا تٷسٸندٸرەدٸ», – دەيدٸ م.و.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ.
سونىمەن قاتار, ول ٸرگەلٸ توعىز بٶلٸمنەن تۇراتىن كونستيتۋتسييانىڭ جالپى مازمۇنى بٸر-بٸرٸمەن تىعىز بايلانىسقان 98 باپقا جٷيەلەنگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ەربٸر باپ ٸشٸنارا تارماقتارعا جٸكتەلگەن. ونىڭ ەربٸر تارماعىندا قوعام مەن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن رەتتەيتٸن اسا ماڭىزدى ۇعىم-تٷسٸنٸكتەر قامتىلعان. ولاردىڭ قاتارىنداعى: «مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸردەن-بٸر باستاۋى – حالىق», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتٸك مەنشٸك پەن جەكەمەنشٸك تانىلادى جەنە بٸردەي قورعالادى», «مەنشٸك مٸندەت جٷكتەيدٸ, ونى پايدالانۋ سونىمەن قاتار قوعام يگٸلٸگٸنە دە قىزمەت ەتۋگە تيٸس. مەنشٸك سۋبەكتٸلەرٸ مەن وبەكتٸلەرٸ, مەنشٸك يەلەرٸنٸڭ ٶز قۇقىقتارىن جٷزەگە اسىرۋ كٶلەمٸ مەن شەكتەرٸ, ولاردى قورعاۋ كەپٸلدٸكتەرٸ زاڭمەن بەلگٸلەنەدٸ», «جەر جەنە ونىڭ قويناۋى, سۋ كٶزدەرٸ, ٶسٸمدٸكتەر مەن جانۋارلار دٷنيەسٸ, باسقا دا تابيعي رەسۋرستار مەملەكەت مەنشٸگٸندە بولادى. جەر, سونداي-اق زاڭدا بەلگٸلەنگەن نەگٸزدەردە, شارتتار مەن شەكتەردە جەكە مەنشٸكتە دە بولۋى مٷمكٸن», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتٸك تٸل - قازاق تٸلٸ», «ادامنىڭ قادٸر-قاسيەتٸنە قول سۇعىلمايدى», «ەشكٸمدٸ ازاپتاۋعا, وعان زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا, باسقاداي قاتىگەزدٸك نەمەسە ادامدىق قادٸر-قاسيەتٸن قورلايتىنداي جەبٸر كٶرسەتۋگە نە جازالاۋعا بولمايدى», - دەگەن سيياقتى ەربٸر ازاماتتىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸر سٷرۋ سالتىن ايقىنداپ, مەملەكەت پەن قوعامعا دەگەن سەنٸمٸن ارتتىراتىن ماڭىزدى باپتار بار», – دەيدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ۇيىتقىسى, ادامزاتتىق اسىل قاسيەتتەردٸ ارداق تۇتاتىن اتا زاڭىمىز حالقىمىزبەن شيرەك عاسىر بويىنا بٸرگە جاساپ كەلەدٸ.
«حالقىمىزدىڭ قول جەتكٸزگەن تابىستارى مەن ەلٸمٸزدٸڭ ەلەمدٸك قاۋىمداستىق الدىنداعى بيٸك بەدەلٸنە قازاقستان كونستيتۋتسيياسىنىڭ وسىنداي تەرەڭ مازمۇنى مەن ٶمٸرشەڭ باپتارى نەگٸز بولىپ كەلەدٸ. اتا زاڭىمىز ٶركەنيەتتٸ ەلدەردەگٸدەي عاسىردان عاسىرعا التىن ٶزەگٸ ٶزگەرمەي جەتە بەرسٸن», – دەپ قورتىندىلادى قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ك.ماتىجانوۆ.
