فوتو: parlam.kz
رەسمي مەلٸمەتكە سٷيەنسەك, قازاقستانداعى ورتاشا جالاقى - 339 مىڭ تەڭگە. بٸراق, شىندىعىندا, ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى 70 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايتىن قوعامدا, ورتا جالاقى ودان بەس ەسە كٶپ بولۋى مٷمكٸن ەمەس. بٷگٸن مەجٸلٸستٸڭ جالپى وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى ەسەت ەرعاليەۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەلنۇر بەيسەنباەۆ «جالعان» ستاتيستيكا مەن قوعامداعى شىنايى جاعدايدى سالىستىردى, دەپ جازادى Azattyq Ruhy.
«ٶتٸرٸكتٸ سەندٸرٸپ ايتۋدىڭ ٶزٸ ٶنەر» دەگەن سٶزدٸ ستاتيستيكا بيۋروسى تۋرا ماعىناسىندا تٷسٸنەتٸندەي كٶرٸنەدٸ ماعان. ستاتيستيكتەردٸڭ رەسمي مەلٸمەتٸن وقىساڭ, قازاقستاندا ورتاشا جالاقى ەۋروپانى ٶكشەلەپ قالعان. ال, جۇمىسسىزدىق كٶرسەتكٸشٸ بويىنشا سكانديناۆييا ەلدەرٸنەن ەش كەم تٷسپەيمٸز», - دەدٸ سٶزٸن باستاعان بەيسەنباەۆ.
وسىلاي دەگەن ول, ەڭ الدىمەن قازاقستانداعى ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ رەسمي ستاتيستيكاسىن وقىپ, كەيٸن شىنتۋايىنا كەلگەندە بازارداعى باعا قانداي ەكەنٸن ايتىپ بەردٸ.
«دەل قازٸر قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ باستى پروبلەماسى – ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ شارىقتاۋى. قىمباتشىلىق قاراپايىم حالىقتى القىمداپ تۇر. بٸراق ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى 10 جۇمىرتقا – 490 تەڭگە, ايراننىڭ ليترٸ – 390 تەڭگە, پيياز – 182 تەڭگە, ال قييار مەن قىزاناق باعاسىن 1000 تەڭگەنٸڭ كٶلەمٸندە دەيدٸ. وعان قوسا, ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنا ازىق-تٷلٸك باعاسى شامامەن 21 پروتسەنتكە ٶسٸپتٸ.
شىندىعىندا, مەسەلە ودان ەرٸ ۋشىعىپ تۇر. كەشە بٷكٸل ايماق بويىنشا «AMANAT» پارتيياسىنىڭ مونيتورينگتٸك توپتارى ازىق-تٷلٸك باعالارىن قاداعالادى. نەتيجەسٸندە, پييازدىڭ باعاسى - 350 تەڭگە, قييار مەن قىزاناق – 1600 تەڭگە, ال جۇمىرتقانىڭ باعاسى - 600 تەڭگە. ياعني 1,5-2 ەسەگە دەيٸن, 70-100 پروتسەنتكە باعانىڭ شارىقتاعانى بايقالادى», - دەدٸ ول.
«قازٸر دٷكەنگە بارۋعا قورقاسىڭ»
وسىلاي مەسەلە كٶتەرگەن ەلنۇر بەيسەنباەۆ ەلٸمٸزدە تەك بٸر بالاسى بار وتباسىنىڭ ٶزٸ بٸر اي ەمەس, بٸر اپتانىڭ ٸشٸندە «قارنى توق» وتىرۋ ٷشٸن كەمٸ 40 مىڭ تەڭگە جۇمسايدى دەيدٸ. ياعني, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن بولعاندىقتان, مەملەكەتتەن ايىنا شامامەن وسىنداي جەردەماقى الاتىن وتباسىلاردىڭ جاعدايى ٶتە قيىن.
«رەسمي مەلٸمەتكە سٷيەنسەك, قازاقستانداعى ورتاشا جالاقى 339 مىڭ تەڭگەنٸ قۇراسا, حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىسى – 166 مىڭ تەڭگەنٸ قۇراپ وتىر. شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇل تسيفرلارعا قاراپايىم حالىق سەنبەيدٸ. ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى 70 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايتىن قوعامدا, ورتا جالاقى ودان 5 ەسەگە كٶپ بولۋى مٷمكٸن ەمەس. وعان قوسا, وسىدان بٸر جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسى حالقىمىزدىڭ جارتىسىنىڭ ايلىق تابىسى 50 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىندىعىن كٶرسەتكەن بولاتىن. ياعني, ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸ, ەكونوميكالىق تەۋەكەلدەردٸڭ ارتۋى جاعدايىندا اتالعان كەدەي حالىقتىڭ تابىسى كٷرت ارتتى دەگەنگە ەشكٸم سەنبەيدٸ», - دەيدٸ ول.
دەپۋتات كٶتەرگەن ٷشٸنشٸ مەسەلە – ول قازاقستانداعى جۇمىسسىزدىق مەسەلەسٸ بولدى. بۇل كٶرسەتكٸشكە كەلگەندە دە ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ رەسمي مەلٸمەتٸ مەن قوعامداعى جاعدايدىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق زور دەپ وتىر بەيسەنباەۆ.
«ٷشٸنشٸدەن, سوڭعى 3 جىل بويى ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى قازاقستانداعى حالىقتىڭ نەبەرٸ 4,9 پروتسەنتٸ, ياعني 450 مىڭ ادام جۇمىسسىز دەيدٸ. قازاقستاندا جۇمىسسىزدار ستاتيستيكاسى تەك حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنا ارنايى ٶتٸنٸش بەرگەندەردٸڭ ەسەبٸنەن جٷرگٸزٸتەنٸ انىق. سوندىقتان جۇمىسسىزداردىڭ كٶبٸ ەسەپتەن تاسادى قالىپ قويادى. ال, رەسمي دەرەك بويىنشا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزداردىڭ سانى شامامەن 80 مىڭ ادامدى قۇرايدى. شىندىعىنا كەلسەك, وسى توپتاداعى جۇمىس ٸستەمەيتٸن, تٸپتٸ وقىمايتىن «NEET» جاستاردىڭ سانى 380 مىڭدى, ال ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتيتىن, ياعني تۇراقتى تابىسى جوق جاستاردىڭ سانى 300 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. سوندا تەك جاس ازاماتتاردىڭ كەمٸ 750 مىڭى جۇمىسسىزدار قاتارىندا. بۇل رەسمي ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸشتەن 10 ەسەگە كٶپ», - دەدٸ بەيسەنباەۆ.
مٸنە, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ تەك ٷش باعىتىنا توقتالعان دەپۋتات «ەكونوميكالىق ٶسٸم, ٶندٸرٸستٸڭ دامۋى, تۇرعىن-ٷيلەردٸڭ سالىنۋى, اۋىل شارۋاشىلىعىنان ٶنٸم الۋ سيياقتى كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا سۇراقتار ٶتە كٶپ» ەكەنٸن العا تارتتى.
«جالپى, ٷكٸمەتتٸڭ شەشٸم قابىلداردا جٸبەرەتٸن باستى كەمشٸلٸگٸ – جالعان ستاتيستيكانى پايدالانۋى. ستاتيستيكا – ەلدەگٸ ناقتى اقپارات پەن شىنايى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بەت-بەينەسٸ بولۋى تيٸس. دەگەنمەن, ٷكٸمەت تاراپىنان قابىلدانعان شەشٸمدەردٸڭ ەلسٸزدٸگٸ, كٶبٸندە قاتە مەلٸمەتتەرگە سٷيەنۋدٸڭ نەگٸزٸندە ورىن الىپ وتىر. ۇلتتىق بيۋرو جٷرگٸزەتٸن ستاتيستيكا بارىنشا شىنايى, حالىقتىڭ ەلەۋەتٸن اشىق كٶرسەتۋٸ تيٸس. سوندا عانا قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ, تابىسىن ارتتىرۋ مٷمكٸن بولادى. وسى رەتتە, بٸز ناقتى اقپارات بەرۋدٸڭ جاڭا, ەدٸل ەرەجەسٸن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت», - دەدٸ سٶزٸن تٷيٸندەدٸ ول.
