قازاقتىڭ كلاسسيكالىق مۋزىكاسى: بارى مەن جوعى

90-شى جىلدار باسى ەلەم ساياسي كارتاسىنا كٷردەلٸ ٶزگەرٸس ەنگٸزدٸ. شاتتانىپ المان ەلدەرٸ بٸرٸكتٸ, ۋ-شۋسىز تىپ-تىنىش چەحييا مەن سلوۆاكييا اجىراسىپ كەتتٸ, دٸني سوعىسقا باتىپ بەرەكەسٸنەن ايرىلىپ يۋگوسلاۆييا بىت-شىت بولدى. «مىزعىماس» كسرو-نىڭ ورنىنا 15 جاڭا مەملەكەت قۇرىلىپ, تولقىپ شالقىعان كەڭەس ٶنەرٸ بٸر كٷندە ەشكٸم كەرەك ەتپەس جەتٸمگە اينالدى.

اتا-بابامىزدىڭ عاسىرلار بويعى ارمانى ورىندالعان سول بٸر كٷندەردە قازاق ەلٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنە شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسييادان ارتىق قۋانعان ەشكٸم جوق شىعار. بٸراق, ٶتپەلٸ كەزەڭنٸڭ قيىندىقتارى, نارىقتىڭ دا جۇرتتى بٸردەن قارىق قىلماۋى, ەسٸرەسە, شىعارماشىلىق قاۋىمعا وڭاي سوقپاعانى بەلگٸلٸ. جاسىرارى جوق, وسى كەزدەگٸ قيىندىقتار مەن ٷكٸمەت تاراپىنان بولعان كەيبٸر سولاقاي شەشٸمدەر ونداعان جىلدار بويى قالىپتاسقان قازاقستان مەدەنيەتٸن قاتتى تۇرالاتىپ, تيتىقتاتىپ تاستادى. مەدەنيەت ٷيٸ, كلۋب, كٸتاپحانا عيماراتتارى ساتىلىپ, كٸتاپتار دالاعا لاقتىرىلدى. كٶركەمدٸك كەڭەستەر جابىلىپ, شىعارماشىلىق ۇيىمدار مەملەكەت قۇزىرىنان شىعارىلىپ, «قالاماقى» دەگەن بٸرجولا ۇمىتىلدى.

90-شى جىلدارى 7-8 جىل ٸشٸندە بٸزدٸڭ وداق قازاقستان كومپوزيتورلىق مەكتەبٸنٸڭ بەتكە ۇستار تۇلعالارى, تٸرەۋٸ, ماقتانىشى سانالاتىن جالپى مٷشەلەرٸنٸڭ 40 پايىزىنان ايىرىلدى. جاستاۋلارى كٷنكٶرٸس قامىمەن مۋزىكاعا قاتىسى جوق تٷرلٸ شارۋامەن اينالىسىپ كەتتٸ. شىعارماشىلىق جايىنا قالدى, ەشكٸم ەشتەڭە جازبادى. بۇل ٷردٸس ۇزاققا سوزىلدى. تٸپتٸ, قازٸر دە, ەلٸمٸزدەگٸ 25 جىل ٸشٸندەگٸ كومپوزيتورلىق شىعارماشىلىقتى ساراپقا سالىپ, تالداي وتىرىپ, بارلىق جازىلعان شىعارمالار سانى 80-شٸ جىلداردىڭ سەزد ارالىعىندا جازىلاتىن دەڭگەيٸنە جەتەر-جەتپەس ەكەنٸنە رەنٸشتٸمٸن.

وپەرادان باستار بولساق, سوڭعى 25 جىل ٸشٸندە ەكٸ-اق وپەرا جازىلدى. ەركەعالي راحماديەۆ «ابىلاي حانىن» (2004) جازعاندا ەكٸ ماقسات كٶزدەگەن: ونىڭ بٸرٸ قازاق مەملەكەتٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن دەرٸپتەۋ بولسا, ەكٸنشٸسٸ ەگەمەن ەلٸمٸزدەگٸ ۇلتتىق وپەرا جانرىن قايتا جاڭعىرتۋ ەدٸ. ليبرەتتوسىنداعى كەمشٸلٸكتەرٸنە قاراماستان, قازاق ساز ٶنەرٸنٸڭ اقساقالى شىعارعان كٷردەلٸ, كٶلەمدٸ دٷنيە پاتريوتيزم, بوستاندىق, تەۋەلسٸزدٸك يدەيالارىن جۇرتشىلىققا كەڭٸنەن تولعاپ جەتكٸزە بٸلدٸ. ال, ەكٸنشٸ جاعىنا كەلسەك, تٸلەك بٸر بٶلەك, ول تٸلەكتٸڭ ورىندالۋى بٸر بٶلەك. ە.راحماديەۆتٸڭ «ابىلاي حانى» الداعى كٶپتەگەن جىلدار بويى قازاقتىڭ سوڭعى وپەراسى بولىپ قالا بەرەرٸ, موگيكاننىڭ سوڭعى تۇياعىنداي بولىپ تۇعىردا تۇرا بەرەرٸ حاق. مۇنى كومپوزيتوردىڭ ٶزٸ دە تٷسٸنە بٸلدٸ, بٸراق, بۇل تٷسٸنٸك ول كٸسٸنٸ ۋايىمعا سالىپ, كٷيزەلتٸپ كەتتٸ. بالقاش جاعالاۋىندا (سوڭعى كٶرگەنٸمٸز ەكەن), بٸزبەن قوشتاسىپ جاتىپ اعانىڭ سوڭعى ايتقان ٶسيەتٸ: «قازاق وپەراسىن ٶلتٸرە كٶرمەڭدەر!» دەگەن سٶزدەر بولاتىن.

مەنٸڭ «قالقامان-مامىر» وپەرا-بالەتٸمنٸڭ تاقىرىبى تەۋەلسٸزدٸك يدەياسىمەن بايلانىستى ەمەس. دەگەنمەن, بۇل تۋىندىم ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸككە قول جەتكٸزگەنٸنٸڭ ارقاسىندا عانا جارىق كٶردٸ. سپەكتاكل ەكٸنشٸ قارالىمداعى تولىقتىرىلعان نۇسقاسىندا ساحناعا قويىلدى. وسىناۋ دٷنيەنٸڭ 1980 جىلى شىعارىلعان بٸرٸنشٸ نۇسقاسىنا تىيىم سالىنعان ەدٸ. وعان سەبەپ, بٸرٸنشٸدەن, شىعارما كەڭەس يدەولوگيياسىنا قايشى, قازاق دالاسىنىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان دەستٷرلٸ زاڭدىلىعىن قاستەرلەيدٸ, ەكٸنشٸدەن, اتى جابىق شەكەرٸم پوەماسىنىڭ جەلٸسٸ بويىنشا جازىلعان-دى. شىعارما سينتەتيكالىق جانردا مٷسٸندەلگەن: كٶركەمدٸك جاعى بالەت ارقىلى بەينەلەنٸپ, دراماتۋرگييالىق شارىقتاۋى وپەرا ارقىلى جەتەدٸ.

بالەتتٸڭ جايى دا كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. سوڭعى 15 جىل ٸشٸندە ەلٸمٸزدٸڭ كومپوزيتورلارى 18 بالەت جازدى, بٸراق, بٸرەۋٸ دە ساحنادا قويىلعان جوق. ونى تٷسٸنۋ قيىن ەمەس: تەاتر ديرەكتورلارىنىڭ جەنە باسقا دا ەلٸمٸزدەگٸ مەدەنيەت تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعانداردىڭ بٸرازىنىڭ بٸلٸم-ساۋاتى حٸح عاسىر قۇندىلىقتارىمەن شەكتەلگەن بە دەپ ويلاپ قالۋعا بولاتىنداي. قازٸر ححٸ عاسىر ەمەس پە? ونىڭ ٷستٸنە, وتاندىق ٶنٸمگە دەگەن مەنسٸنبەۋشٸلٸك تە جەتەرلٸك, «شەت ەلدە بەرٸن جاقسى جاسايدى» دەيتٸن تٶمەنشٸك سانامەن قاراۋ دا بار. مىسال رەتٸندە 2009 جىلى ٶتكەن «تەۋەلسٸزدٸك تولعاۋى» بايقاۋىن الايىق. بٸزدٸڭ كومپوزيتورلار جازعان بەس بالەتتٸ ىعىستىرىپ قويىپ, گران-پري كانادا تۇرعىنى ە.بەستٸباەۆقا بەرٸلدٸ. الدىنالا جارييالانعان ەرەجەدە: «كونكۋرسقا تەك قانا قازاقستان ازاماتتارى قاتىسا الادى» دەپ جازىلعان بولاتىن. ەڭ ەتتەن ٶتٸپ, كٷيدٸرٸپ كەتكەن جەرٸ – ول شٸركٸن, شىن مەنٸندە بالەت بولسا ەكەن-اۋ! نە مازمۇنى جوق, نە بەلگٸلٸ بٸر ليبرەتتوسى جوق, اۆتوردىڭ بۇرىنعى شىعارمالارىنان العان جەكە نٶمٸرلەر. كەيٸن مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ ونى «بەيتەرەك» دەپ اتاپ, نەگٸزٸنە تٷككە تۇرعىسىز سيۋجەتتٸ الىپ, جەكە نٶمٸرلەردٸڭ باسىن بٸرٸكتٸرٸپ, ساحنالادى. قىرۋار اقشا جۇمسالىپ, ەكٸ-اق رەت قويىلىپ, مٸنە, ارادا جەتٸ جىل ٶتكەندە ونداي بالەتتٸڭ بولعانى دا ۇمىتىلدى.

سيمفونييالىق شىعارمالاردى الايىق. ەجەلدەن كومپوزيتورلىق شىعارماشىلىقتىڭ ەڭ بيٸك شىڭى سيمفونييالىق شىعارما بولىپ سانالادى. بەلكٸم, سوندىقتان شىعار, بٸزدٸڭ اعا بۋىننىڭ تۋىندىلارىنىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ تەك قانا سيمفونييالىق وركەسترگە ارنالىپ جازىلعان. ال سوڭعى جىلدارى شىققان دٷنيەلەر ساۋساقپەن سانارلىق: 2 سيمفونييا, 12 سيمفونييالىق پوەما, 3 وركەسترلٸك جەنە 16 جەكە اسپاپتىق كونتسەرت, بٸرنەشە سيمفونييالىق سۋرەتتەمە مەن كٷيلەر. مۇنىڭ بەرٸ – بٸزدٸڭ بۋىننىڭ تٸرلٸگٸ. بٸز وداق مٷشەلٸگٸنە 80-شٸ جىلدارى ٶتكەن, قازٸر 60 جاستىڭ ارعى-بەرگٸ جاعىنداعى, سوڭعى كەڭەس كومپوزيتورلارىمىز. كەلەشەكتە بۇعان دا تيٸستٸ باعا بەرٸلەر دەگەن ٷمٸتتەمٸن. ناق بٸزدٸڭ تولقىن قازاق اكادەمييالىق مۋزىكا شىعارماشىلىعىن تىعىرىقتان شىعارىپ, باس-اياعىن جيناقتاپ, شىنايى ٶرٸس تابۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ.

وسى تۇرعىدا باقتييار امانجولدىڭ «ەسٸكتەر» سيمفونيياسىن اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق. 7 بٶلٸمدٸ كٶلەمدٸ دٷنيە تەرەڭ فيلوسوفيياعا تولى, تەڭٸرٸم ەرەكشە جارالعان قازاق ۇلتىنا تٷرلٸ ەسٸك اشىپ, عارىش كەڭٸستٸگٸنە, رۋحاني دامۋعا, ساكرالدى ەلەمگە جەنە ت.ب. باعىت كٶرسەتەدٸ. بەيبٸت دەلدەنبايدىڭ «جەلتوقسان تولقۋى» سيمفونيياسى اقيقات بولعان وقيعانى سۋرەتتەيدٸ. 1986 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى «ٸشكٸشتەر مەن ناشاقورلار» دەگەن جالا جابىلعان قازاق جاستارىنىڭ كٶتەرٸلٸسٸ تەك ۇلتتىق سەزٸمدٸ وياتىپ قانا قويعان جوق, كەڭەس وداعى ىدىراۋىنىڭ دا باسى بولدى. بٷگٸندە شىعارمالارىن قاراپايىم قازاق اۋىلىنان باستاپ ەلەمنٸڭ ەڭ مەرتەبەلٸ زالدارىندا ماقتانا ورىنداۋعا تۇرارلىق قازاق كومپوزيتورلارى ەرمەك ٶمٸروۆ, ۆلاديمير ستريگوتسكيي-پاك, حابيبوللا سەتەكوۆ, ارتىق توقسانباەۆتار زامانعا ساي ساز تولعاپ جٷر. وسى قاتاردا ەيگٸلٸ وتباسى دەستٷرٸن جالعاستىرىپ جٷرگەن ەلٸبي مەمبەتوۆ-جۇبانوۆ تا بار.

ال ەندٸ جاي-كٷيٸ ەڭ ناشارى – ول كانتاتا-وراتورييالىق جانر. بۇرىنىراققا كٶز جٷگٸرتسەك, بۇل مۋزىكالىق جانر بٷكٸل ۇيىم تاريحىندا بيلٸك جٷرگٸزۋشٸ ٶكٸمەتتٸ ماقتاپ-ماداقتاۋمەن عانا بولعان. بٸر-بٸرٸنە ەگٸز قوزىداي ۇقسايتىن كەڭەس زامانىنداعى شىعارمالاردىڭ بەرٸنٸڭ بولمىس-سيپاتى وسىنداي. «لەنين, پارتييا» بەينەسٸنٸڭ مونۋمەنتالدىعىن, كٷردەلٸلٸگٸن سۋرەتتەۋ ٷشٸن بٸر قازانعا بەرٸن سالا بەرگەن: سيمفونييالىق وركەستر, ٷلكەن حور, بالالار حورى, ٷرلەمە وركەستر, حالىق اسپاپتارى, بٸرنەشە سوليست. سونداعى كٶزدەگەن ماقسات – تىڭدارمان قاۋىمدى ورىنداۋشىلاردىڭ كٶپتٸگٸمەن تاڭقالدىرىپ, مىسىن باسىپ تاستاۋ. مەنٸڭ پايىمداۋىمشا, كٶپ جىلدار بويى وسى جانرعا باسقا كٶزقاراستىڭ جوقتىعىنان وعان كٶپ ەشكٸم جاقىنداۋعا جٷرەگٸ داۋالامادى. بۇل قاتاردا ٶز ەرەكشەلٸگٸمەن, جاڭاشىلدىقپەن كٶزگە تٷسەتٸن جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ ٷش كانتاتاسىن جەنە وسى جولدار اۆتورىنىڭ «رەكۆيەمٸن» اتاي الامىز.

حورعا جازىلعان شىعارمالاردىڭ ازدىعى سونشا, قازٸردە حور ۇجىمدارى رەپەرتۋار جاڭارتارلىق ەشتەڭە تابا الماي مازاسىزدانۋدا. كونتسەرتتە مۋزىكانتتاردىڭ قولىنا ۇستاعاندارى جۇلىم-جۇلىمى شىققان, سيياسى وڭىپ كەتكەن, بۇدان 40-60 جىل بۇرىنعى قولجازبا نوتالار. ەيتەۋٸر, ولار مۇنىڭ بەرٸن ەلدەقاشان جاتتاپ العان. دەگەنمەن, كەيدە بٸر جارىق سەۋلە دە كٶرٸنٸپ قالادى, ول, مەسەلەن, ٶسكەمەندٸك كومپوزيتور سۆەتلانا اپاسوۆانىڭ شىعارمالارى دەر ەدٸم.

كامەرالىق-اسپاپتىق جانرعا كەلسەك, بۇل جانردا كٶبٸنەسە جاستار جەنە وبلىستاردا تۇراتىن اۆتورلار ەڭبەكتەنٸپ جٷر. تٷسٸنٸكتٸ جاعداي. كومپوزيتور ٶز شىعارمالارىن قاسىنداعى ۇجىمدار مەن سوليستەرگە بەيٸمدەپ جازىپ, سولاردىڭ ورىنداۋىندا تىڭدايدى. كٶرەرمەنٸنە تۋىندىسىن تٸكەلەي ۇسىنا الاتىن سۋرەتشٸلەردەن جەنە وقىرمانىمەن تٸكەلەي بايلانىستاعى ەدەبيەتشٸلەردەن كومپوزيتوردىڭ ايىرماسى بار. ول تىڭدارمان ەكەۋٸنٸڭ ورتاسىندا تۇرعان ورىنداۋشى مۋزىكانتقا تەۋەلدٸ. سوندىقتان دا ورىنداۋشىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ٸستەۋ ٶتە ماڭىزدى. بۇل رەتتەگٸ جاعىمدى ٷلگٸ رەتٸندە سەرٸكجان ەبدٸنۇروۆتىڭ بٷكٸل بايان رەپەرتۋارىن جازىپ شىققانىن اتاپ كٶرسەتۋگە بولادى.

شيرەك عاسىر بويى جالپى تىڭدارمان تالعامى, تٷسٸنٸكتەرٸ تىم تٶمەندەپ, تٷسٸپ كەتكەنٸن بايقايمىز. «مۋزىكا» دەسەڭ, تەك ەن دەپ بٸلەدٸ, باسقانى قويعاندا, كٷي دە جوق, تەرمە دە ويعا الىنبايدى. ايتىلىپ ۇمىتىلعان, ايتىلماي جاتىپ ۇمىتىلعان ەن, ونى ورىنداپ بارىپ ۇمىتىلعان ەنشٸلەر, جانباي جاتىپ سٶنٸپ قالعان جۇلدىزدار… اتا-اپالارىمىز, زامانداستارىمىز كەيدە بٸر ەنگە, بٸر ەنشٸگە رەنجٸگەن كەزدە ايتارىم: «شىداي تۇرىڭدار, ەرٸ كەتكەندە بەس جىلدا بەرٸ ورنىنا كەلەدٸ» دەيمٸن. بۇل جاعدايدىڭ سەبەبٸ: اۆتورلاردىڭ 99 پايىزى ەلٸپپەلٸك بٸلٸمٸ جوق ەۋەسقويلار. ەر ەۋەسقوي ٶز-ٶزٸنە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ مول, مٷلدەم سىن كٶتەرمەيتٸن ٶركٶكٸرەك. كەڭەس زامانىندا ەر ەن كٶركەمدٸك كەڭەس ساراپتاماسىنان ٶتكەننەن كەيٸن عانا جالپى جۇرتشىلىققا تەك ساپالى, كٶركەمدٸگٸ جوعارى دەڭگەيدە جەتەتٸن. مىسالى, 70-شٸ جىلدارى ساپاسى ٶتە تٶمەن, ۇلتتىق مٷددەگە قاتىسى جوق دەپ ش.قالداياقوۆتىڭ ەيگٸلٸ «سىگان سەرەناداسىنىڭ» ٶزٸن بٸر كەڭەس ٶتكٸزبەي تاستاعان ەكەن.

بٷگٸنگٸ «قازاق ەنٸ» دەگەننٸڭ بەرٸن قازاقشا قىلىپ تۇرعان ونىڭ مەتٸنٸ. ەگەر ەۋەنٸن باسقا تٸلدەگٸ ٶلەڭمەن ايتسا, سول حالىقتىڭ ەنٸ بولىپ شىعا كەلەر ەدٸ. سٷيەمەلدەۋ گارمونيياسىنىڭ دا قازاق مەنتاليتەتٸنە ٷش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى. قازاق ەۋەزٸنٸڭ گارمونيياسى دومبىرا-قوبىز بۇراۋىنان شىعادى, نەگٸزٸ – كۆارتا-كۆينتا. ال بٸز كٷندە ەستٸپ, قۇلاقتى توسىرقاتىپ جٷرگەننٸڭ بەرٸ ەۋروپالىق مينور اككوردتارىمەن سٷيەمەلدەنگەن, ونىڭ ٷستٸنە باسىم كٶپشٸلٸگٸ ٷش بۋىندى ەكپٸنمەن جاسالعان (ۆالس ەكپٸنٸ, قازاق مۋزىكاسىنا ل.حاميدي ەنگٸزگەن). كەسٸبي كومپوزيتور, كەرەك دەسەڭٸز, بٸر ساعاتتا مۇنداي ەننٸڭ ونداعان داناسىن جاساپ شىعارا الادى.

كەسٸبي كومپوزيتورلاردىڭ تەرەڭ مەندٸ ەندەرٸ ايتىلماي قالۋدا. بٸرٸنشٸدەن, ولار ەۋەسقوي سيياقتى كٷندٸز-تٷنٸ بٸر ەننٸڭ سوڭىندا جٷرمەيدٸ, ەكٸنشٸدەن, ەڭ ەيگٸلٸ دەپ جٷرگەن ەسترادا ەنشٸلەرٸنٸڭ دە ونى ايتۋعا مٷمكٸندٸگٸ مەن بٸلٸمٸ جەتە بەرمەيدٸ. ال 5-6 جىلدا جوق بولىپ كەتەتٸن ەنشٸلەردەن نە كٷتەسٸڭ… دەگەنمەن, بٸزدٸڭ ارامىزدا جوعارىدا ايتىلعان ترافارەتكە جولامايتىن, ٶز قولتاڭباسى, ەۋەنٸ, ستيلٸ, ٶزٸندٸك مەنەرگە يە كومپوزيتورلار بار. مىسالعا مارات ٸليياسوۆ پەن دونەدٸل قاجىموۆتى ايتۋعا بولادى. بۇل تۇرعىدا اعا بۋىننىڭ ايتۋلى ٶكٸلدەرٸ كەڭەس دٷيسەكەەۆ پەن ەسكەندٸر حاسانعاليەۆ شىعارمالارى كلاسسيكا دەڭگەيٸنە شىقتى دەپ بٸلەمٸز.

بٸز بٷگٸنگٸ كٷن تالابىنا ساي ەڭبەكتەنۋگە تىرىسامىز. رەسپۋبليكادا 18 قازاق حالىق اسپاپتار جەنە 18 كامەرالىق وركەسترلەر بار. وركەسترلەر رەپەرتۋارى از, ال كومپوزيتوردى كٷتٸپ تۇرعان جۇمىس كٶل-كٶسٸر. بۇل دا بولسا تەڭٸردٸڭ بٸزگە بەرگەن بٸر سىيى شىعار. وداق مٷشەلەرٸ ەركٸن نۇرىمبەتوۆ پەن راحات مەدرەەۆ رەپەرتۋار تولىقتىرۋ ماقساتىمەن بٸزدٸڭ شەتەلدٸك دوستارىمىزدىڭ شىعارمالارىن قازاق وركەسترٸنە تٷسٸرٸپ جٷر. تىڭدارمان قاۋىم فارادجەۆ (ەزەربايجان), نەپەسوۆ (تٷرٸكمەن), بروننەر (موسكۆا) جەنە باسقالاردىڭ تۋىندىلارىن زور ٸلتيپاتپەن قابىلداۋدا. جاڭاشىلدىق ەدٸستەمەلەرمەن دايىندالعان بٸزدٸڭ شىعارمالار بٸر جاعىنان وركەسترلٸك ۇجىمنىڭ كەسٸبي ٶسۋٸنە دە سەپتەسۋدە. كامەرالىق وركەستر بٷگٸندە بٸز ٷشٸن شەت ەلگە شىعۋدىڭ ەڭ تٶتە جولى. شاعىن قۇرامدى ۇجىمنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ مول, جٷرٸپ-تۇرۋى ىڭعايلى. ونىڭ ٷستٸنە كامەرالىق وركەسترگە جازىلعان قازاقستان كومپوزيتورلارى شىعارمالارىنىڭ جوعارى ەلەمدٸك دەڭگەيٸ ەلٸمٸزدە باعالانا قويماسا دا, ول جەتٸستٸگٸمٸز شەت ەل مۋزىكانتتارى تاراپىنان مويىندالىپ, باسقا ەلدەر وركەسترلەرٸندە ٶزٸمٸزدەن گٶرٸ جيٸ ورىندالادى.

بٸزدٸڭ بۋىن قازاقستان كومپوزيتورلىق مەكتەبٸنٸڭ اكادەميزمٸن ساقتاي وتىرىپ, ەلەم مۋزىكاسىنا تەك ٶزٸنە تەن باعىتپەن ەندٸ. 70-80-شٸ جىلدارى رەسپۋبليكادا كلاسسيكالىق شىعارماشىلىق ەكٸ باعىتتا بولاتىن. بٸر جاعىنان ورتالىقتا (موسكۆا, لەنينگراد) بٸلٸم العان, كەسٸبي شەبەرلٸگٸ زور, بٸراق ۇلتتىق ناقىشتان الشاق كومپوزيتورلار. ەكٸنشٸ توپ – قازاقى ەۋەزگە سٷيەنگەن, الايدا,  كەسٸبيلٸگٸ ەلەمدٸك دەڭگەيدەن تٶمەن تۇرعان اۆتورلار. وسى ەكٸ دەستٷردٸ ٷيلەستٸرە كەلە بٸز ٶز جولىمىزدى تاپتىق. سٶيتٸپ, قازاق ۇلتتىق ەۋەزٸ جوعارى ساپالى كومپوزيتورلىق ماشىقپەن سينتەزدەلٸپ ٷيلەستٸ. بٷگٸندە بٸزدٸڭ شىعارماشىلىق شابىت تٷرلٸ ەتنيكالىق بۇلاقتان باستاۋ السا دا, بٸر ارناعا قۇيىپ, ٷلكەن دارييا بولىپ اعىپ جاتىر, ونىڭ اتى – زاماناۋي قازاق مۋزىكاسى.

بالنۇر قىدىربەك,

 كومپوزيتور, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى,

قازاقستان كومپوزيتورلار قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى