ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتاعى العاشقى ۇزىن ٶلشەمدٸ (120 م) تەمٸر جول رەلستەرٸن شىعارۋ زاۋىتى رەسەي نارىعىنا تەمٸر جول ٶنٸمدەرٸن جەتكٸزۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول جەتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
رەلس-ارقالىق ٶنٸمدەردٸڭ قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸسٸ «اقتٶبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى» جشس (اربز) جاساسقان شارتتىڭ شەڭبەرٸندە اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن «رەسەي تەمٸر جولدارى» ااق (رتج) قاجەتتٸلٸكتەرٸ ٷشٸن 50 000 توننا رەلستٸ جەتكٸزۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرادى.
شارتقا سەيكەس اربز رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ تەمٸر جولدارىن جٶندەۋ جۇمىستارىندا پايدالانۋعا ارنالعان ۇزىندىعى 100 جەنە 25 مەتر دت350 ساناتىنداعى ر65 تيپتٸ تەمٸر جول رەلستەرٸن ەكسپورتتايدى. بٷگٸن 900 توننا كٶلەمٸندەگٸ رەلستٸڭ العاشقى پارتيياسى رەسەي فەدەراتسيياسىنا جٶنەلتٸلدٸ.
«رەسەي تەمٸر جولدارى» ااق – جالپى ۇزىندىعى 85,6 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن تەمٸر جولدارى بار ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ٷش تەمٸرجول كومپانيياسىنىڭ بٸرٸ.
اربز قۇرىلىسى 2013 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا باستالدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 82,7 ملرد تەڭگەنٸ قۇراپ, قاجەتتٸ قارجىلاندىرۋدىڭ 70% دەيٸنگٸ كٶلەمٸ «قازاقستاننىڭ دامۋ بانكٸ» اق («بەيتەرەك» حولدينگٸنٸڭ ەنشٸلەس كومپانيياسى, بۇدان ەرٸ – قدب) تاراپىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ٷدەمەلٸ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامىتۋ جٶنٸندەگٸ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاما شەڭبەرٸندە جوبانى 10 جىلدان 20 جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە قارجىلاندىرۋمەن ۇسىنىلدى. سونداي-اق قدب جوبانى قۇرىلىستىڭ بارلىق كەزەڭدەرٸندە: جوبالاۋدان باستاپ ٸسكە قوسۋ سەتٸنە دەيٸن سٷيەمەلدەدٸ. قدب Siemens S.p.ا-دان زاماناۋي ەۋروپالىق جابدىقتى ساتىپ الۋعا 47,7 ملن ەۋرو سوماسىنا قارىز, سونداي-اق جوبانى جٷزەگە اسىرۋعا 66,8 ملرد تەڭگە سوماسىنا قارىز بەردٸ. بٸرلەسٸپ قارجىلاندىرۋشى بانك رەتٸندە «رەسەي جيناق بانكٸ» اق ەب-دا قاتىسقان.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا «اربز» جشس – ەاەو-داعى جوبالىق قۋاتى 200 مىڭ توننا رەلستٸ جەنە 230 مىڭ توننا پروكاتتى قۇرايتىن ۇزىندىعى 120 مەترگە دەيٸن جەتەتٸن تەرموبەيٸمدەلگەن ۇزىن ٶلشەمدٸ رەلستەردٸڭ جەتەكشٸ ٶندٸرۋشٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ. اۋماعى 78,9 گا بولاتىن زاۋىتتا 800-دەن استام جۇمىسشى ەڭبەك ەتەدٸ. زاۋىت جالپى تەمٸر جول قۇرىلىسى ٷشٸن دە, جوعارى جىلدامدىقتى ماگيسترالدار ٷشٸن دە رەلستەر شىعارادى. ونىڭ ٶنٸمدەرٸ قازاقستان, ۋكراينا, رەسەي جەنە ەۋروپانىڭ ۇلتتىق ستاندارتتارى بويىنشا سەرتيفيكاتتالعان.
2016 جىلدان باستاپ قازاقستاندىق تەمٸر جولداردى سالۋ جەنە جٶندەۋ بارىسىندا 400 مىڭ توننادان استام اربز ٶنٸمٸ پايدالانىلعان, بۇل شامامەن 3 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. زاۋىتتىڭ رەلستەرٸ رەسەي, ۋكراينا, ەستونييا, لاتۆييا, بەلارۋس, ٶزبەكستان, قىرعىزستان, گرۋزييا, تٷرٸكمەنستان, اۋعانستان جەنە تٷركييا ەلدەرٸندە قولدانىلادى.
رەسەي تەمٸر جولدارى ٷشٸن رەلستەردٸڭ پروكاتى اقتٶبە رەلس-ارقالىق زاۋىتىنىڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸ بولىپ تابىلاتىن رف-تىڭ ٸرٸ تاۋ-كەن مەتاللۋرگييالىق حولدينگٸنٸڭ بٸرٸ – «مەتاللوينۆەست» قۇرامىنا كٸرەتٸن «وسكول ەلەكتر مەتاللۋرگييالىق كومبيناتى» اق-تىڭ ٶندٸرٸس دايىندامالارىنان جٷزەگە اسىرىلدى.
«سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىق ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ دامۋ قارقىنى تۇراقتى ٶسٸپ كەلەدٸ جەنە اقتٶبە رەلس–ارقالىق زاۋىتى ول سالاعا ايتارلىقتاي ٷلەس قوسۋدا. اقتٶبە رەلس–ارقالىق زاۋىتى, قازاقستان دامۋ بانكٸنٸڭ, greenfield جوباسى بولىپ تابىلادى.
بٷگٸن بۇل جوبا دامۋدىڭ سەنٸمدٸ ۆەكتورىن كٶرسەتٸپ, ٶندٸرەتٸن ٶنٸمٸن تەك قازاقستان نارىعىنا جەتكٸزٸپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار تمد ەلدەرٸنە ەكسپورتتاۋدا» - دەدٸ قدب كليەنتتەرمەن جۇمىس ٸستەۋ جٶنٸندەگٸ ديرەكتسيياسىنىڭ اعا بانكيرٸ قاسىم مۇحانبەتوۆ.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ اقتٶبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى ەۋروپالىق نارىققا تەمٸر جول رەلستەرٸنٸڭ ەكپورتى بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتقانىن جەنە وسى ماقساتتا ٶتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا TÜV Rheinland-تىڭ EN 13674-1:2017 ستاندارتى بويىنشا ەۋروپالىق ٷلگٸدەگٸ 60ە1 تەمٸر جول رەلستەرٸن ٶندٸرۋگە سەرتيفيكاتىن العانىن اتاپ ٶتكەن جٶن. رەلستەردٸڭ بۇل تٷرٸ ەۋروپالىق وداق, بالتىق جاعالاۋى ەلدەرٸندە, سونداي-اق تاياۋ شىعىس پەن سولتٷستٸك افريكادا قولدانىلادى. اتالعان سەرتيفيكات قازاقستاندىق رەلس-ارقالىق ٶنٸمدەردٸ ٶتكٸزۋ گەوگرافيياسىن كەڭەيتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قازاقستان ٷشٸن ەدەتتەگٸ ر65 رەلستەرٸنەن 60ە1 رەلستەرٸ تەحنيكالىق پارامەترلەرٸ: رەلستٸڭ بيٸكتٸگٸ, مويىنىنىڭ بيٸكتٸگٸ مەن قالىڭدىعى, باستيەگٸنٸڭ ەنٸ بويىنشا ەرەكشەلەنەدٸ.
سونىمەن قاتار اقتٶبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى دستۋ 4344:2004 بويىنشا شىعارىلعان 1 ساناتتى ر65 تيپتٸ تەمٸر جول رەلستەرٸنٸڭ ٶندٸرٸسٸن يگەردٸ. وسى جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە ناۋرىز ايىندا سەيكەستٸك سەرتيفيكاتى الىندى, اتالعان سەرتيفيكاتتىڭ بولۋى ۋكراينا اۋماعىندا رەلس ٶنٸمدەرٸن ساتۋدىڭ قاجەتتٸ تالابى بولىپ تابىلادى.
اتالعان ٸس-شارالار كەسٸپورىننىڭ دا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دا ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. «اقتٶبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى» جشس جاڭا ٶنٸمنٸڭ كوممەرتسييالىق ٶندٸرٸسٸنە دايىن.
