قر پرەمەر-مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ كەزەكتٸ وتىرىسىندا ەگٸن جيناۋ ناۋقانىنا دايىندىق جەنە جەم-شٶپپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ قارالدى.
جيىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ەربول قاراشٶكەەۆ, ەنەرگەتيكا مينيسترٸ بولات اقشولاقوۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ەرمەك مارجىقپاەۆ, قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ارحيمەد مۇحامبەتوۆ, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ قۇمار اقساقالوۆ بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى,
بىلتىردان باستاپ ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ جەنە جەدەل دەن قويۋ مەسەلەلەرٸن شەشۋدٸ ٷيلەستٸرۋ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق جەدەل شتاب قۇرىلىپ, ٶز جۇمىسىن ٸستەپ جاتىر. مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸن شەشۋ ٷشٸن ٷكٸمەت بٸرقاتار جەدەل جەنە جٷيەلٸ شارالار قابىلدادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ەربول قاراشٶكەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلعى 31 قاڭتاردا اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ انالىق باسىن كٷتٸپ-باعۋ شىعىندارىن ٸشٸنارا ٶتەۋ ٷشٸن ٷكٸمەتتٸڭ رەزەرۆٸنەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا 663,9 ملن تەڭگە بٶلٸندٸ. 2022 جىلعا وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸ مال ازىعىن ساتىپ الۋ قۇنىن ارزانداتۋدى سۋبسيدييالاۋعا 11,5 ملرد تەڭگە بٶلگەن.
2022 جىلعى سەۋٸردە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسيياسىنىڭ وتىرىسىندا 200 مىڭ توننا كٶلەمٸندە جەمدٸك استىق ساتىپ الۋ ٷشٸن ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىن ۇلعايتۋعا 20,0 ملرد تەڭگە بٶلۋ ماقۇلداندى. بيىلعى 22 تامىزداعى جاي-كٷي بويىنشا ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسى مال جەنە قۇس شارۋاشىلىعى قوجالىقتارىنا ارزانداتىلعان باعامەن 130,5 مىڭ توننا جەمدٸك استىق ٶتكٸزدٸ, بۇل نارىقتىق باعادان 30%-عا تٶمەن.
«بۇدان باسقا, مينيسترلٸك جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, ازىق ٶندٸرٸسٸ سالاسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ 2022-2025 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىن ەزٸرلەپ, بەكٸتتٸ, ول اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىن ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ جٷيەلٸ شارالاردى قامتيدى», — دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
مەسەلەن, جول كارتاسىندا كەلەسٸ نەگٸزگٸ ٸس-شارالار قاراستىرىلعان:
- مال شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى شارۋاشىلىقتارعا عىلىمي-نەگٸزدەلگەن ازىقتىق اۋىسپالى ەگٸستەردٸ ەزٸرلەۋ جەنە ەنگٸزۋ;
- شارۋاشىلىقتاردىڭ ازىقتىق داقىلداردىڭ تۇقىمدارىمەن ازىق ٶندٸرۋگە جەنە دايىنداۋعا ارنالعان تەحنيكاعا قاجەتتٸلٸگٸن اڭىقتاۋ;
- اۋىسپالى جايىلىمداردىڭ جاپپاي ەنگٸزٸلۋٸن جەنە ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ت.ب.
بٷگٸنگٸ تاڭدا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار جول كارتاسىنىڭ ٸس-شارالارىن ورىنداۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸپ جاتىر. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ مال باسىن ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ازىقتىق داقىلداردىڭ ەگٸس الاڭدارى 3,2 ملن گا-دان 3,7 ملن گەكتارعا دەيٸن ۇلعايتىلدى.
جالپى 2022 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ كٶپتەگەن ايماقتارىندا جاعىمدى اۋا رايىنىڭ جاعدايلارى (جاۋىن-شاشىن) بايقالادى, بۇل ازىق دايىنداۋ ناۋقاننىڭ سەتتٸ ٶتۋٸنە ىقپال ەتەدٸ.
جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار ۇسىنعان جەدەل دەرەكتەر بويىنشا بٷگٸنگٸ تاڭدا 21,0 ملن توننا شٶپ دايىندالدى, بۇل جوسپاردىڭ 87,3%-ى, جوسپار 24,1 ملن توننانى قۇرايدى. جالپى بارلىق ٶڭٸردە مال ازىعىن جيناۋ جۇمىستارىن ورىنداۋ بارىسىنىڭ وڭ سەرپٸنٸ بايقالادى.
22 تامىزداعى جاعدايى بويىنشا پٸشەندەمە دايىنداۋ 1,2 ملن توننانى نەمەسە 90,6%, سابان 1,0 ملن توننانى نەمەسە 27,4%, قۇنارلى ازىق 918 مىڭ توننانى نەمەسە 17,6% جەنە سٷرلەم 192 توننانى نەمەسە جوسپاردىڭ 11%-ىن قۇرايدى.
«ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ازىق تٷرلەرٸن دايىنداۋ نەگٸزٸنەن قىركٷيەك پەن قازان ايلارىندا جٷرگٸزٸلەدٸ. جالپى مينيسترلٸك ازىق دايىنداۋ بارىسىنا تۇراقتى مونيتورينگ جٷرگٸزۋدە», — دەدٸ قاراشٶكەەۆ.
ەرٸ قاراي مينيستر ەگٸن جيناۋ ناۋقانىنا دايىندىق مەسەلەسٸ بويىنشا باياندادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى قولايلى جاعدايلار ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن ۋاقىتىلى باستاۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ جەنە بٷگٸندە رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 2,2 ملن گا دەندٸ جەنە دەندٸ-بۇرشاقتى داقىلدار نەمەسە ولاردىڭ كٶرسەتٸلگەن وبلىستارداعى جالپى جيناۋ الاڭىنىڭ 13,9%-ى جينالدى.
گەكتارىنا ورتا ەسەپپەن 14,6 تسەنتنەر تٷسٸمدٸلٸكپەن 3,3 ملن توننا استىق باستىرىلدى. جاپپاي ەگٸن جيناۋ رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە باستالعانىن اتاپ ٶتۋ قاجەت. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى جيناۋ الاڭى 23,4 ملن گەكتاردى قۇرادى (2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 387,1 مىڭ گەكتارعا كٶپ). ونىڭ ٸشٸندە دەندٸ داقىلداردى جيناۋ الاڭى 16,1 ملن گەكتاردى قۇرايدى.
ەگەر داقىلدار, ونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار داقىلدار بويىنشا بيداي جيناۋ الاڭى 12,9 ملن گەكتاردى قۇرايدى, ونىڭ 1 054,3 مىڭ گەكتارى نەمەسە 10,1%-ى 14,4 تسەنتنەر ٶنٸمدٸلٸكپەن جينالدى, 1,5 ملن توننا باستىرىلدى.
مايلى داقىلداردان 3 463,4 مىڭ گەكتاردىڭ ەگٸنٸ جينالۋى تيٸس, بٷگٸندە گەكتارىنا 7,0 تسەنتنەر ٶنٸمدٸلٸكپەن 16,6 مىڭ گا جينالدى. كارتوپتى 198,9 مىڭ گا الاڭنان جيناۋ قاجەت, 675,7 مىڭ توننا ٶنٸم جينالدى, ٶنٸمدٸلٸگٸ گەكتارىنا 203,3 تسەنتنەر. كٶكٶنٸستەردٸ جيناۋ الاڭى 169,7 مىڭ گا قۇرايدى, 253,0 تس/گا تٷسٸمدٸلٸگٸمەن 1,9 ملن توننا جينالدى.
«ەگٸس ناۋقانى ساپالى تۇقىمداردى قولدانا وتىرىپ, وڭتايلى مەرزٸمدە جٷرگٸزٸلدٸ. فەرمەرلەر تىڭايتقىشتاردى ۋاقىتىندا ەنگٸزدٸ, داقىلداردى ارامشٶپتەر مەن اۋرۋلارعا قارسى حيمييالىق ٶڭدەۋدٸ ۋاقىتىلى جٷرگٸزدٸ. بيىلعى قولايلى جاعدايلار ەگٸستٸكتەردٸڭ جاي-كٷيٸنە دە وڭ ەسەرٸن تيگٸزدٸ», — دەدٸ مينيستر.
مەسەلەن, وبلىستار ەكٸمدٸكتەرٸنٸڭ جەدەل دەرەكتەرٸ بويىنشا بٷگٸندە دەندٸ داقىلدار ەگٸسٸنٸڭ 70%-ى (10,6 ملن گا) – جاقسى جاي-كٷيدە, 28,3%-ى (5,0 ملن. گا) – قاناعاتتانارلىق, 1,7%-ى (0,2 ملن گا) – ناشار جاي-كٷيدە. ٶسۋ فازالارى بويىنشا دەندٸ داقىلداردىڭ پٸسٸپ-جەتٸلۋ كەزەڭٸندە (12,9%-ى – سٷتتٸ پٸسۋ, 25,5%-ى – سٷتتٸ-بالاۋىزدى, 35,8%-ى – بالاۋىزدى, 25,7%-ى – تولىق). جاپپاي ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن باستاۋعا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸ بارلىق قاجەتتٸ تەحنيكانى دايىندادى.
جالپى ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ ٷشٸن رەسپۋبليكادا 147,7 مىڭ تراكتور, 38,1 مىڭ استىق جينايتىن كومباين, 13,3 مىڭ دەستەلەگٸش, 73,4 مىڭ تراكتور تٸركەمەسٸ بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا «جاسىل دامۋ» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ قاراجاتى ەسەبٸنەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا جەڭٸلدٸكپەن كرەديت بەرۋ پىسىقتالعانىن اتاپ ٶتۋ قاجەت.
انىقتاما: ليزينگتٸڭ مىناداي شارتتارى كەلٸسٸلدٸ: ليزينگ مەرزٸمٸ – 10 جىلعا دەيٸن; سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ – جىلدىق 6,0%; ليزينگ بويىنشا باستاپقى جارنا (اۆانس) – ليزينگ نىساناسى قۇنىنىڭ 0%-ى; نەگٸزگٸ بورىشتى قايتارۋ بويىنشا جەڭٸلدٸكتٸ كەزەڭ – 1 جىل; تەحنيكانى بٸر ليزينگ الۋشىعا قارجىلاندىرۋ سوماسى 205 000 000 (ەكٸ جٷز بەس ميلليون) تەڭگەدەن اسپايدى.) جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى تراكتورلارى مەن كومبايندارىنىڭ ٷش بٸرلٸگٸنەن اسپايدى.
جەڭٸلدٸكتٸ ليزينگكە شامامەن 40,0 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. بيىلعى 5 تامىزدان باستاپ «قازاگروقارجى» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ بارلىق فيليالدارىندا وسى باعدارلاماعا قاتىسۋعا ٶتٸنٸمدەر قابىلداۋ جٷزەگە اسىرىلادى. بٷگٸندە 16,9 ملن تەڭگە سوماسىنا 306 ٶتٸنٸم قابىلداندى (306 تەحنيكا, ونىڭ ٸشٸندە: 83 كومباين جەنە 223 تراكتور). قارجىلىق ليزينگ شارتى جاسالدى – 703,0 ملن تەڭگە سوماسىنا 17 ٶتٸنٸم بەرٸلدٸ. 4,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 64 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى.
اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن ۋاقىتىلى جٷرگٸزۋٸ ٷشٸن 423,5 مىڭ توننا جەڭٸلدەتٸلگەن ديزەل وتىنى بٶلٸندٸ. ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, وبلىس وپەراتورلارىن مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنا بەكٸتٸپ بەرۋ گرافيگٸ بەكٸتٸلدٸ. شٸلدە كٶلەمدەرٸن ٶڭٸرلەر تولىعىمەن الدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا تامىز كٶلەمٸ تيەپ-جٶنەلتٸلۋدە.
ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ تامىز ايىنا حاتتامامەن مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنان شىعارىلاتىن مىناداي ورتاشا نارىقتىق باعا بەلگٸلەدٸ – تونناسىنا 212,0 مىڭ تەڭگە نەمەسە ليترٸنە 177 تەڭگە. وپەراتورلاردىڭ شىعىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا باعا ليترٸنە 202 تەڭگەنٸ قۇرايدى (نارىقتىق باعادان 15-20%-عا ارزان).
انىقتاما رەتٸندە: 2022 جىلعى 22 تامىزداعى جاي-كٷي بويىنشا گرافيككە سەيكەس ماۋسىم-قازانعا – 423,5 مىڭ توننا, 246,8 مىڭ تونناعا (58%) شارتتار جاسالدى, 246,8 مىڭ توننا (58%) تٶلەندٸ, 172,7 مىڭ توننا (41%) تيەپ-جٶنەلتٸلدٸ. 2021 جىلى 396,5 مىڭ توننا بٶلٸندٸ.
مينيسترلٸك ەلەۆاتورلاردىڭ جاڭا ٶنٸمدٸ قابىلداۋعا دايىندىعىنا تۇراقتى مونيتورينگ جٷرگٸزٸپ جاتىر.
رەسپۋبليكادا استىقتى ساقتاۋدىڭ جالپى سىيىمدىلىعى 29,1 ملن توننانى, ونىڭ ٸشٸندە استىق قابىلداۋ كەسٸپورىندارىندا 12,6 ملن توننانى, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەردە 16,5 ملن توننانى قۇرايدى. كٶرسەتٸلگەن ساقتاۋ سىيىمدىلىعى ٶتكەن جىلدارداعى اۋىسپالى قالدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, بولجامدى ەگٸندٸ ساقتاۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ. وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸ جاڭا استىقتى قابىلداۋعا استىق ساقتاۋ ورىندارىنىڭ دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋٸ قاجەت.
«ەلەمدە قالىپتاسقان گەوساياسي جاعدايعا, سونداي-اق بٸرقاتار ەلدەردە دەندٸ داقىلدار ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى الدىمىزدا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ماڭىزدى مٸندەت تۇر», — دەدٸ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ.
وبلىستار ەكٸمدٸكتەرٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس دەندٸ داقىلداردىڭ جالپى جينالىمىنىڭ بولجامدى كٶلەمٸ 18,3 ملن توننا بولادى, ونىڭ ٸشٸندە بيداي 13,4 ملن توننادان اسادى دەپ كٷتٸلۋدە. بۇدان باسقا, رەسپۋبليكادا 3,1 ملن توننا كٶلەمٸندە اۋىسپالى استىق قالدىعى, ونىڭ ٸشٸندە 2,5 ملن توننا بيداي بار.
«اۋىسپالى قالدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, جالپى استىق جيناۋدىڭ كٷتٸلەتٸن كٶلەمٸ رەسپۋبليكانىڭ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸگٸن تولىق قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق استىقتىڭ بەلگٸلٸ بٸر كٶلەمٸن ەكسپورتقا شىعارىپ, تيٸسٸنشە دەستٷرلٸ نارىقتارىمىزداعى ساۋدا پوزيتسييالارىمىزدى ساقتاۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ», — دەدٸ ەربول قاراشٶكەەۆ.
ەگٸن جيناۋ ناۋقانىن تابىستى ٶتكٸزۋدٸڭ نەگٸزگٸ مەسەلەسٸ – فەرمەرلەردٸ قاراجاتپەن قامتاماسىز ەتۋ. بيىل «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيياسى» اكتسيونەرلٸك قوعامى جەلٸسٸ بويىنشا كٶكتەمگٸ دالا جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى سوماسى 140 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا «كەڭ دالا» باعدارلاماسى اياسىندا 110,0 ملرد تەڭگە سوماسىنا 3,7 مىڭنان استام ٶتٸنٸم قارجىلاندىرىلدى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا بيىل ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن فورۆاردتىق ساتىپ الۋدى جٷزەگە اسىردى, سونىڭ ارقاسىندا ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسىنىڭ رەسۋرستارىنا 1 137,3 مىڭ توننا كٶلەمٸندە استىق جەتكٸزۋگە كەلٸسٸمشارت جاسالدى, ول ٷشٸن 80 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ. بۇل رەتتە ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسىندا 362,8 مىڭ توننا كٶلەمٸندە رەزەرۆتٸك استىق قورى بار.
اتالعان استىق كٶلەمٸ قاجەت بولعان جاعدايدا ٸشكٸ نارىقتى تۇراقتاندىرۋ جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ٸشكٸ نارىققا جٸبەرٸلەتٸن بولادى. مىسالى, بيىل ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسىنىڭ رەسۋرستارى ەلەۋمەتتٸك نان باعاسىن تۇراقتاندىرۋدى جٷزەگە اسىردى. ۇن تارتۋ كەسٸپورىندارىنا ٶڭٸرلەردٸڭ ٶتٸنٸمدەرٸ بويىنشا جوسپارلانعان كٶلەم 256,8 مىڭ توننا بولسا, 204,9 مىڭ توننا تيەپ-جٶنەلتٸلدٸ. بيداي باعاسىنىڭ ٶسۋٸ ەلەۋمەتتٸك نان باعاسىنا ەسەر ەتكەن جوق.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ مٸندەت – ٶسٸرٸلگەن ٶنٸمدٸ ىسىراپسىز جيناپ الۋ, بۇل رەتتە ەسكەرەر جايت, قازگيدرومەتتٸڭ بولجامىنا سەيكەس كٷزدە رەسپۋبليكانىڭ باسىم بٶلٸگٸندە جاۋىن-شاشىن نورما شەگٸندە, سولتٷستٸك-شىعىستا نورمادان ارتىق بولادى دەپ كٷتٸلەدٸ.
«تۋىنداعان مەسەلەلەر ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق جەدەل شتاب اياسىندا شەشٸلۋدە, ەگٸن جيناۋ ناۋقانىنىڭ بارىسى مينيسترلٸكتٸڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا», — دەدٸ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ەربول قاراشٶكەەۆ.
ەنەرگەتيكا مينيسترٸ بولات اقشولاقوۆ ججم-مەن قامتاماسىز ەتۋدەگٸ جالپى جاعداي تۋرالى باياندادى.
مينيستردٸڭ بايانداۋىنشا, بيىلعى 22 تامىزداعى جاعداي بويىنشا مۇناي بازالارىنداعى جەنە جولداعى اي-92 بەنزينٸنٸڭ جيىنتىق قورى 180,0 مىڭ توننانى قۇرايدى, بۇل قاجەتتٸلٸكتٸ 14 كٷنگە جابادى. ديزەل وتىنىنىڭ قورى 220,8 مىڭ توننانى قۇرايدى, بۇل 13 كٷنگە جەتەدٸ.
قر مٶز قورى اي-92 – 71 مىڭ توننانى, ديزەل وتىنى – 53,4 مىڭ توننانى قۇرايدى. اي-92 بەنزينٸ بويىنشا جاعداي تۇراقتى, جمقس نەگٸزگٸ جەلٸلەرٸندە شەكتەۋلەر جوق. سونىمەن قاتار ديزەل وتىنى بويىنشا وتىن ٶتكٸزۋدە شەكتەۋلەر (تالوندار مەن كارتالار بويىنشا وتىن جٸبەرۋگە كٶشۋ, ليميتتەر بەلگٸلەۋ) بايقالادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا مٶز وتىندى جەتكٸلٸكتٸ مٶلشەردە ٶندٸرەدٸ, مٶز-دەگٸ قورلار شامامەن 50 مىڭ توننانى قۇرايدى, الايدا مٶز-دەن مۇناي ٶنٸمدەرٸن جٶنەلتۋ تۇراقتى ەمەس جٷزەگە اسىرىلادى, بوس ۆاگون-تسيستەرنالار جەتكٸلٸكسٸز مٶلشەردە جەتكٸزٸلەدٸ, ۆاگونداردى جەتكٸزۋ بەكەتتەرٸنە دەيٸن جەتكٸزۋ مەرزٸمدەرٸنٸڭ ۇلعايۋى بايقالادى.
«وسىعان بايلانىستى لوگيستيكالىق تٸزبەكتٸڭ بارلىق بۋىندارى – قر مٶز, قمگ, قتج, سونداي-اق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٷيلەستٸرٸلگەن جۇمىسى قاجەت», — دەدٸ مينيستر.
سونداي-اق جاڭا رەداكتسيياداعى «مۇناي ٶنٸمدەرٸن بٶلشەك ساۋدادا ٶتكٸزۋگە شەكتٸ باعالاردى بەلگٸلەۋ تۋرالى» بۇيرىق قابىلدانىپ, 22 تامىزدا كٷشٸنە ەنگەن. بۇيرىققا سەيكەس باعالار سارالانباق.
جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸ بولعان جاعدايدا ليميت تەۋلٸگٸنە قولدانىستاعى باعاسى 230-260 تەڭگە بولاتىن 100 ليتر ديزەل وتىنىن قۇرايتىن بولادى, جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸ مەن تەحنيكالىق پاسپورت بولعان كەزدە جٷك كٶلٸگٸ ٷشٸن ليميت تەۋلٸگٸنە 300 ليتر بولادى. قالعان ادامدار توبىنا, سونداي-اق كٶرسەتٸلگەن كٶلەمدەردەن جوعارى ديزەل وتىنى 450 تەڭگەدەن بەرٸلەدٸ.
ەرٸ قاراي اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ەرمەك مارجىقپاەۆ تاقىرىپ بويىنشا بايانداما جاسادى.
وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ايتۋنىشا, بيىل ەگٸن جيناۋ الاڭى – 5,2 ملن گا, ونىڭ ٸشٸندە 4,6 ملن گا دەندٸ جەنە بۇرشاق-دەندٸ داقىلدار, 366,5 مىڭ گا مايلى داقىلدار, 17,4 مىڭ گا كارتوپ جەنە 2,7 مىڭگا كٶكٶنٸس قۇرايدى. جەم-شٶپپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا داقىلدارىنىڭ جازدىق ەگٸستٸگٸن 32 مىڭ گەكتارعا, 207 مىڭ گەكتارعا ارتتى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا 1,2 ملن توننا شٶپ نەمەسە قاجەتتٸلٸكتەن 95% (جوسپار 1,3 ملن توننا), پٸشەندەمە – 234 مىڭ توننا نەمەسە 90% (جوسپار 260 مىڭ توننا), سٷرلەم – 65 (الپىس بەس) مىڭ توننا نەمەسە 34%(جوسپار 190 مىڭ توننا) دايىندالدى. قوسىمشا تاعى 750 مىڭ تونناعا جۋىق سابان دايىنداۋدى جوسپارلانىپ وتىر.
«الداعى ەگٸن وراعىنا ٶڭٸردە 9 مىڭ استىق جينايتىن كومباين, 2,5 مىڭ دەستەلەگٸش, 5 مىڭ جٷك كٶلٸگٸ تولىق جۇمىلدىرىپ دايىندالدى», — دەدٸ ەرمەك مارجىقپاەۆ.
ەگٸن جيناۋعا 83 مىڭ توننا ديزەلدٸك وتىن بٶلٸندٸ, فەرمەرلەر ٷشٸن تٷپكٸ باعا 1 ليتر ٷشٸن 218 تەڭگە قۇرايدى.
«بيىلعى اۋا رايىن, نورمادان جوعارى جاۋىندى ەسكەرە وتىرىپ, سٸزدەن استىق كەپتٸرۋ ٷشٸن قاجەتتٸ 20 مىڭ توننا ديزەلدٸك وتىن بٶلۋ مەسەلەسٸن قولداۋىڭىزدى سۇرايمىن», — دەدٸ وبلىس ەكٸمٸ.
استىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ونى قابىلداۋدى وبلىستىڭ جالپى ساقتاۋ سىيىمدىلىعى 4,7 ملن توننا 70 استىق قابىلداۋ كەسٸپورىندارى جٷزەگە اسىراتىن بولادى. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىندا كٶلەمٸ 2,3 ملن. توننا استىق قويمالارى بار. دەندٸ جەنە بۇرشاق–دەندٸ داقىلداردىڭ ورتاشا ٶنٸمدٸلٸگٸ گەكتارىنا 10-11 تسەنتنەردەن اينالىپ, بولجاۋلى جيىنتىق ٶنٸم 5 ملن. تونناعا جۋىق قۇرايدى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز ەگٸن جيناۋ – ناۋقانىن ساپالى ەرٸ ۋاقتىلى ٶتكٸزۋ», — دەدٸ ەكٸم.
قوستاناي وبلىسىنداعى جەم-شٶپپەن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ەگٸن جيناۋ ناۋقانىنا دايىندىق بارىسى مەسەلەلەرٸ تۋرالى وبلىس ەكٸمٸ ارحيمەد مۇحامبەتوۆ بايانداپ بەردٸ.
وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى 4,8 ملن گەكتاردىڭ داقىلدارىن جيناۋى قاجەت. ونىڭ ٸشٸندە دەندٸ داقىلدار القاپتارى – 3 ملن 957 مىڭ گا جەنە مايلى داقىلدار – 748 مىڭ گا.
قازٸرگٸ كەزەڭدە شارۋاشىلىقتار ەرتە پٸسەتٸن دەندٸ داقىلدار سورتتارىمەن بٸرگە ەرتە سەبٸلگەن ەگٸندٸ جيناپ جاتىر. 440 مىڭ گا باستىرىلدى, ورتاشا ٶنٸمدٸلٸگٸ گەكتارىنا 10,2 تسەنتنەردەن ورالۋدا. الدىن الا باعالاۋ بويىنشا دەندٸ داقىلداردىڭ جالپى تٷسٸمٸ 4 ملن توننادان اسادى, كەمٸندە 412 مىڭ توننا مايلى داقىلدار جينالادى.
وبلىسقا 77 مىڭ توننا جەڭٸلدەتٸلگەن ديزەل وتىنى بٶلٸندٸ. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن بوساتۋ باعاسى بٸر ليترٸنە 218 تەڭگەدەن اسپايدى, جەتكٸزۋٸ كەستەگە سەيكەس جٷزەگە اسىرىلادى.
«بارلىق قولدا بار ماشينا-تراكتور پاركٸ دايىندالعان جەنە ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋدا», — دەدٸ قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ.
جينالعان ەگٸندٸ ساقتايتىن سىيىمدىلىقتار جەتكٸلٸكتٸ. 8,3 ملن تونناعا ارنالعان سىيىمدىلىقتار بار, ونىڭ ٸشٸندە 2,9 ملن تونناعا ارنالعان ەلەۆاتورلىق (36 ليتسەنزييالانعان) جەنە 5,4 ملن تونناعا ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى مەن ۇن تارتۋ كەشەندەرٸندەگٸ سىيىمدىلىقتار بار.
ٶتكەن جىلدىڭ مەرزٸمٸنٸڭ ۇزارتىلۋىن ەسكەرە وتىرىپ, «ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسى» اكتسيونەرلٸك قوعامى ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن فورۆاردتىق جەنە جەمازىقتىق ساتىپ الۋ باعدارلاماسى بويىنشا بيىل وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جالپى سوماسى 36,1 ملرد تەڭگە بولاتىن 494 مىڭ توننا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن تاپسىرۋى تيٸس. ٶزٸمٸزگە العان بارلىق مٸندەتتەمەلەر ورىندالاتىن بولادى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋى, جانار-جاعارمايمەن جەنە قارجىلاي قاراجاتپەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸ ەگٸن جيناۋ جۇمىستارىن وڭتايلى مەرزٸمٸندە ٶتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار وبلىستا ٸرٸ قارا مال باسى 494 مىڭ, ۇساق مال 515 مىڭ باستى, جىلقى 157 مىڭ باستى, شوشقا 164 مىڭ باستى قۇرايدى. مال قىستاتۋ ماۋسىمىن ٶتكٸزۋ ٷشٸن 1 ملن 040 مىڭ توننا شٶپ, 154 مىڭ توننا پٸشەندەمە, 191 مىڭ توننا سٷرلەم دايىنداۋ كٶزدەلگەن.
بيىل 1 ملن 019 مىڭ توننا شٶپ, نەمەسە قاجەتتٸ كٶلەمنٸڭ 98%-ى جينالدى, 132,1 مىڭ توننا پٸشەندەمە, قاجەتتٸ كٶلەمنٸڭ 86%-ى دايىندالدى. سٷرلەمدٸك داقىلدارىن دايىنداۋ باستالدى, 6,5 مىڭ تونناسى نەمەسە قاجەتتٸ كٶلەمنٸڭ 3,4%-ى دايىندالدى.
«قولدا بار جەم-شٶپ داقىلدارىنىڭ القاپتارى, ولاردىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ جەمشٶپتٸڭ بارلىق تٷرلەرٸنٸڭ قاجەتتٸ كٶلەمٸن دايىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. وبلىس بويىنشا شٶپتٸڭ ورتاشا قۇنى 1 تونناسى ٷشٸن 26 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى كەسٸپورىندارىنىڭ باسشىلارىمەن مال ازىعىنا باعانىڭ نەگٸزسٸز ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ بويىنشا تۇراقتى نەگٸزدە جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. ەگٸن جيناۋ جەنە جەمشٶپ دايىنداۋ ناۋقانىنىڭ بارلىق مەسەلەلەرٸ تۇراقتى باقىلاۋدا تۇر. پروبلەمالىق مەسەلەلەر جوق», — دەدٸ ەكٸم.
تاقىرىپ بويىنشا سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ قۇمار اقساقالوۆ بايانداما جاسادى.
«وبلىستا مال ازىعىن دايىنداۋ ناۋقانى جوسپارعا ساي جٷرگٸزٸلۋدە. وبلىسقا جالپى 870 مىڭ توننا شٶپ, 200 مىڭ توننا سيلوس, 195 مىڭ توننا سەناج, 800 مىڭ توننا سابان جەنە 780 مىڭ توننا جەمدٸك استىق دايىنداۋ قاجەت. بٷگٸندە 861 مىڭ توننا شٶپ, سونداي-اق 175 مىڭ توننا سەناج دايىندالدى», — دەدٸ وبلىس ەكٸمٸ.
اقساقالوۆتىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, ٶڭٸر شارۋالارى استىق جيناۋ ناۋقانىنا كٸرٸستٸ. وسى جىلى ەگٸن 4,4 ملن گەكتار القاپتا جينالادى. ەرتاراپتاندىرۋ اياسىندا جاسىمىق جەنە كٷنباعىستىڭ (القابى 2 ەسەگە ۇلعايدى. بٸر گەكتاردان 16 تسەنتنەر بيداي الىنۋ بولجانىپ وتىر.
«مۇنداي نەتيجەگە اگروتەحنيكالىق شارالار مەن سالاعا تارتىلاتىن ينۆەستيتسييالار ەسەبٸنەن قول جەتكٸزٸپ وتىرمىز. تۇقىم جاڭارتۋ, مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى ەنگٸزۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلدٸ», — دەدٸ قوستانا وبلىسىىنىڭ ەكٸمٸ.
كٶكتەمدە 124 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىش ەنگٸزٸلدٸ, جىل سوڭىنا دەيٸن تاعى 46 مىڭ توننا سالىنادى. ديقاندار بارلىق قاجەتتٸ تەحنيكانى دايىندادى. جىل باسىنان بەرٸ 37 ملرد تەڭگەگە 1 518 تەحنيكا ساتىپ الىندى. جىل سوڭىنا دەيٸن 2,4 مىڭ دانا تەحنيكا كەلەدٸ. استىق ساقتاۋ قويمالارى دايىن تۇر. ولاردىڭ كٶلەمٸ ٶڭٸردٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن تولىعىمەن جابادى.
«فورۆاردتىق ساتىپ الۋ بويىنشا 29,5 ملرد تەڭگەگە 106 ٶتٸنٸم بەرٸلدٸ. جانار-جاعارماي بويىنشا پروبلەما جوق», — دەدٸ ەكٸم.
