2020 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىندا ايتارلىقتاي ٶسٸم بايقالىپ وتىر. 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل سالاداعى جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ 5,9 ترلن تەڭگەگە جەتٸپ, ٶتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 5,3 پايىزعا ارتتى. جالپى اۋىل شارۋاشىلىعىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا 4,7 پايىزعا ارتىپ, 454,2 ملرد تەڭگەگە جەتتٸ. ونىڭ ٸشٸندە ازىق-تٷلٸك ٶندٸرٸسٸنە سالىنعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 18,6 پايىزعا جوعارىلادى.
مۇنىمەن قوسا, ٶڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸنٸڭ ەسكپورتى 17,3 پايىزعا ارتتى, ياعني 871 ملن اقش دوللارىنان 1 ملرد دوللارعا دەيٸن.
اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ كٶلەمٸ بويىنشا 15 ٶڭٸردە ٶسٸم بايقالدى. ونىڭ ٸشٸندە قوستاناي, اقمولا, پاۆلودار وبلىستارى جوعارعى كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزدٸ.
قاراشا ايىندا ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ساپارحان وماروۆ اتالعان ٷش ٶڭٸردٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸن اتاعان بولاتىن.
اتاپ ايتقاندا, مۇنداي جەتٸستٸككە نەگٸزٸنەن ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعىن ارتتىرۋ ارقىلى قول جەتكٸزٸلدٸ. ونىڭ جالپى ٷلەسٸ 7,2 پايىز نەمەسە 3,6 ترلن تەڭگە.
ٶتكەن جىلداعى كٷردەلٸ احۋالعا قاراماستان رەسپۋبليكا بويىنشا 20,8 ملن توننا كٶلەمٸندە استىق جينالعان جەنە ونىڭ ساپاسى ٶتكەن جىلعا قاراعاندا ەلدەقايدا جوعارى. بۇل ٸشكٸ قاجەتتٸلٸكتٸ تولىق قامتاماسىز ەتٸپ قاناي قويماي, بٸر بٶلٸگٸن ەكسپورتقا شىعارۋ سونىمەن بٸرگە, قازاقستاننىڭ استىق دەرجاۆاسى بولىپ قالا بەرەتٸنٸن تاعى بٸر مەرتە ايعاقتايدى.
بىلتىر كٷزدە س. وماروۆ دەندٸ جەنە دەندٸ-بۇرشاقتى داقىلدار ٶندٸرٸسٸنٸڭ الىنعان كٶلەمٸ ەلدٸڭ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸگٸن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋگە جەنە 7-8 ملن توننا استىق كٶلەمٸندە ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن ايتقان ەدٸ. ەگٸن جيناۋ جۇمىستارى ٶتكەن جىلعا قاراعاندا بٸر اي بۇرىن اياقتالعانىن اتاپ ٶتۋ كەرەك. بۇعان قولايلى اۋا-رايى جاعدايلارى مەن شارۋالاردىڭ تەحنيكالىق دايىندىعى ىقپال ەتتٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, بيىل ورىلعان استىقتىڭ ساپاسى جوعارى دەڭگەيدە. بيدايدىڭ جالپى كٶلەمٸندە 1-3 ساناتقا 80 پايىزى ەنٸپ وتىر, ال 2019 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 53 پايىز بولعان ەدٸ.
2020 جىلى 4 ملن توننا كارتوپ, 4,3 ملن توننا كٶكٶنٸس, 2,5 ملن توننا باقشا داقىلدارى مەن 297,2 مىڭ توننا ماقتا جينالدى. 2,5 ملن توننا مايلى داقىل باستىرىلدى.
بۇدان بٶلەك, مال شارۋاشىلىعىندا جالپى ٶنٸم كٶلەمٸنٸڭ ٶسٸمٸ 2,3 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ. ونىڭ ٸشٸندە ەت ٶندٸرٸسٸ 3,7 پايىزعا, سٷت 3,2 پايىزعا ارتتى.
بەلگٸلٸ بولعانداي, بىلتىرعى 11 ايدا ازىق-تٷلٸك ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ 3,6 پايىزعا نەمەسە 1,7 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. ٸرٸ قارا مال باسى 8,6 پايىزعا, جىلقى 11,7 پايىزعا, قوي مەن ەشكٸ سانى 7 پايىزعا ٶستٸ ارتتى.
ٶڭدەلگەن كٷرٸش كٶلەمٸ 23,5 پايىزعا, سارى ماي 21,5 پايىزعا, شۇجىق ٶنٸمدەرٸ 11,8 پايىزعا, ماكارون 8,1 پايىزعا, قىشقىل سٷت ٶنٸمدەرٸ 4,4 پايىزعا, ٸرٸمشٸك پەن سٷزبە 3,3 پايىزعا ٶستٸ. سونىمەن قاتار ۇن (2,8 پايىزعا) مەن جارما (2,1 پايىزعا) ٶنٸمدەرٸن دايىنداۋ ٸسٸ العا باسقان.
ەسكە سالساق, ٸشكٸ نارىقتى ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىمەن مولايتۋعا قاتىستى مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلعى 1 قىركٷيەكتەگٸ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بارلىق ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى بويىنشا ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيٸنە قول جەتكٸزۋ مٸندەتٸن العا قويدى.
بيىل قازان ايىندا ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ٸشكٸ نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ مونيتورينگٸ ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ نەگٸزگٸ 29 تٷرٸ بويىنشا جٷرگٸزٸلەتٸنٸ ايتىلدى.
ونىڭ ٸشٸندە 12 تاۋار پوزيتسيياسى بويىنشا ٸشكٸ نارىق 100 پايىزعا جەنە ودان دا كٶپ مٶلشەرگە قامتاماسىز ەتٸلگەن. 11 ازىق-تٷلٸك تاۋارى بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ 80 پايىز جەنە ودان استام. بۇل حالىقارالىق اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى – فاو-نىڭ سىنىپتاماسى بويىنشا ٶزٸن-ٶزٸ جەتكٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيٸ بولىپ سانالادى.
مينيسترلٸكتٸڭ مەلٸمەتٸنە سٷيەنسەك, ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ 6 تٷرٸ بويىنشا ٶندٸرٸستٸ ۇلعايتۋ جەنە ٸشكٸ نارىقتى وتاندىق ٶنٸمدەرمەن مولايتۋ شارالارىن ٸسكە اسىرۋ قاجەت. بۇلار – قۇس ەتٸ, شۇجىق ٶنٸمدەرٸ, ٸرٸمشٸك پەن سٷزبە, الما, قانت جەنە بالىق. وسى باعىتتا قر اشم ٸشكٸ نارىقتى وتاندىق ٶنٸمدەرمەن مولايتۋ جٶنٸندەگٸ 2021 – 2023 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جوسپار جوباسىن دايىندادى. ەربٸر باعىت بويىنشا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردىڭ ناقتى پۋلى انىقتالدى.
ٶنٸمدەردٸڭ اتالعان 6 تٷرٸ, اتاپ ايتقاندا الما, بالىق, شۇجىق ٶنٸمدەرٸ, ٸرٸمشٸك جەنە سٷزبە, قانت پەن قۇس ەتٸ بويىنشا ٶندٸرٸستٸ ۇلعايتۋ ٷشٸن كەلەسٸ 3 ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە جاڭا قۇس فابريكالارىن, ەت كومبيناتتارىن, سٷت, قانت زاۋىتتارىن ٸسكە قوسۋ جٶنٸندە بٸرقاتار ناقتى شارالار قابىلداپ, الما باقتارىنىڭ اۋدانىن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل رەتتە, ٸشكٸ نارىقتى وسى ازىق-تٷلٸك تٷرلەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ شەشٸلەتٸن بولادى.
سوندىقتان ازىق-تٷلٸك تاۋارىنىڭ نەگٸزگٸ تٷرلەرٸ بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ 80 پايىز نەمەسە ودان ارتىق دەڭگەيدە, ال كەيبٸر تاۋارلار 100 پايىزدان ارتىق قامتاماسىز ەتٸلگەن.
ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا مىنا ٶنٸمدەر بويىنشا قامتاماسىز ەتٸلۋ دەڭگەيٸ ارتتى:
- كٷنباعىس مايىمەن – 19,5 پايىزعا (92%-دان 112,4%-عا دەيٸن),
- ماكارون ٶنٸمٸمەن – 8,2 پايىزعا (108,9 %-دان 117,1%-عا دەيٸن),
- ٸرٸ قارا مال ەتٸمەن – 0,9 پايىزعا (95,7 %-دان 96,8%-عا دەيٸن),
- كٷرٸشپەن – 0,3 پايىزعا (98,3 %-دان 98,6%-عا دەيٸن).
- ۇنمەن – 4,9 پايىزعا (188,5 %-دان 193,4%-عا دەيٸن).
