ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸ - قازٸرگٸ كەزدەگٸ ەلەمدە ەڭ ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. قازٸرگٸ كەزدە ەلەمدەگٸ شەكتەۋلٸ تابيعات رەسۋرستارىنىڭ ازايۋىنا قاراماستان حالىق سانىنىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە كەتەتٸن بولساق, وسى مەسەلەنٸڭ ارى قاراي شەشۋ جولدارىن ٸزدەستٸرۋٸن تالاپ ەتەدٸ. بۇل ماقالادا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ رٶلٸ مەملەكەت ەكونوميكاسىندا اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋدىڭ باستى باعىتى رەتٸندە قارستىرادى, سونىمەن قاتار ۇلتتىق قاۋپسٸزدٸك ەلەمەنتٸ رەتٸندە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ پروبلەمالارىن شەشۋدٸڭ مٷمكٸن بولاتىن جولدارى ۇسىنىلادى.
بٷكٸل ەلەمدە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ - ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ نەگٸزٸ جەنە ەكونوميكانىڭ اگرارلى سەكتوردىڭ دامۋىنىڭ ماڭىزدى باعاتى. مەملەكەتتٸڭ ٶزٸنٸڭ ازىق-تٷلٸك قورى بولماسا, قالعان ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قۇراۋشى ەلەمەنتتەر نەگٸزٸن جوعالتادى. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ ۇلتتىق ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە قاراستىرىلادى, ونىڭ مەنٸ ساپالى ەكونوميكالىق ٶسۋ دەڭگەيٸن تۇراقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ياعني مەملەكەتتٸڭ تۇرعىندارى مەن قوعام قاجەتتٸلٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, جەتكٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك رەزەرۆتٸ, بەلسەندٸ تٶلەم جەنە ساۋدا تەڭگەرٸمدەرٸن قولدانۋ بولىپ تابىلادى.
جالپى ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ شەشپەي تۇرىپ مەملەكەتتٸڭ ٸشكٸ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەرٸن شەشۋ قيىن, سونىمەن قاتار ەلەمدە بولىپ جاتقان ٷردٸستەرگە ەسەرٸن تيگٸزۋ, ەل الدىندا مەملەكەتتٸك مٷددەنٸ قورعاۋ دا قيىن بولادى. مٸنە, سوندىقتان دا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸن قازٸرگٸ تاڭدا اگرارلىق سەكتورداعى رەفورمالارمەن جەنە ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ شەشەتٸن مەحانيزمٸمەن تىعىز ارا ساباقتاستىرا قاراۋىمىز قاجەت.
سونداي-اق, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن حالىقارالىق جەنە مەملكەتتتٸك ەلەۋلٸلٸگٸ باسىم جاھاندىق مەسەلە رەتٸندە قاراستىرۋىمىز قاجەت. سونىمەن, قازٸرگٸ قوعامعا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸك ەڭ ماڭىزدى مەسەلە رەتٸندە قاراستىرادى. سەبەبٸ, بٸرٸنشٸدەن, قوعامدى ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ فيزيكالىق تۇرعىدا تۇرعىنداردى تٸرشٸلٸك ەرەكەتٸمەن قامتاماسىز ەتۋ; ەكٸنشٸدەن, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸك مەملەكەتتٸڭ ساياسي تەۋەلسٸزدٸگٸن جەنە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى انىقتايتىن, ونىڭ ۇلتتىق-مەملەكەتتٸك قۇزىرەتتٸلٸگٸنە ەش ەسەرٸن تيگٸزبەي ٶزٸنٸڭ تۇرعىندارىنىڭ بٸرٸنشٸلٸك قاجەتتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ قابٸلەتتٸلٸگٸن انىقتايتىن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ بٸر باعىتى بولىپ تابىلادى. 2010 جىلدىڭ 1 اقپانىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن بەكٸتٸلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيٸنگٸ ستراتەگييالىق دامۋ جوسپارىندا جۋىرداعى ونجىلدىقتا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ تۇراقتى مەسەلەگە اينالىپ, بٷكٸل ەلەم وداقتارى نازار اۋداراتىن بولادى دەپ بەكٸتٸلگەن.
سوعان بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاىنىڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جٷيەسٸن زەرتتەۋ, سونىمەن قاتار ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەزٸرلەۋ ٶزەكتٸ مەسەلەلردٸڭ بٸرٸ ەكەنٸ انىقتايدى.
قازاقستاننىڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸك اسپەكتٸسٸندە قاراستىرۋ ٶتە ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى, سەبەبٸ بۇل ٷردٸستە اۋىلشارۋاشىلىق ٶندٸرٸسٸن دامىتۋدىڭ ناقتى تەندەنتسييالارى, ٸشكٸ نارىقتىڭ جاعدايى جەنە ونداعى تۇتىنۋشىلاردىڭ جاعدايى كٶرسەتٸلگەن, سونىمەن قوسا ۇلتتىق ەكونوميكاداعى ازىق-تٷلٸك ەلەمدٸك نارىققا تەۋەلدٸلٸك دەڭگەيٸن انىقتايدى, ەل دامۋىندا ٸشكٸ جەنە سىرتقى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ مەملەكەتتٸك ستراتەگييا مەحانيزمٸن قولدانادى. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ازىق-تٷلٸك سالاسىندا داعدارىستى ەسكەرتۋگە, تاماقتانۋدىڭ فيزيولوگييالىق مٶلشەر دەڭگەيٸندە ٶمٸر سٷرۋگە قاجەتتٸ ٶنٸمدەرمەن حالىقتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن قاناعاتتاندىرۋعا باعىتتالعان ەكونوميكالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جەنە باسقا دا شارالاردى دايىنداۋ جەنە جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى جەتكٸزٸلەدٸ.
ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸك قاجەتتٸ دەڭگەيٸن قامتاماسىز ەتەتٸن ساياساتتى قالىپتاستىرۋ تەورييالىق جەنە ەدٸسنامالىق ەرەجەلەرگە نەگٸزدەلگەن بولۋى قاجەت, ال ونىڭ جٷزەگە اسۋى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايداعى جۇمىس ٷشٸن قاجەتتٸ تاۋار ٶندٸرۋشٸگە كٶمەك كٶرسەتۋ ارقىلى جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك. باسقا سٶزبەن ايتقاندا, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ دەگەنٸمٸز ەل تۇرعىندارىنىڭ ازىق-تٷلٸككە كەپٸلدٸ قولجەتٸمدٸلٸك عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مەملەكەت ٶز رەسۋرستارى ارقىلى اعىمدى جەنە تٶتەنشە قاجەتتٸلٸكتەردٸ تاماق ٶنٸمدەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ قابٸلەتٸ. ازىق-تٷلٸك داعدارىسىنىڭ بوي الۋى جاعدايىندا نەمەسە وعان قاۋٸپ تٶنگەندە اتقارۋشى بيلٸك ورگاندارى شەكتەلگەن ۋاقىتتا تاماق ٶنٸمدەرٸن بەلگٸلەنگەن مٶلشەردە بٶلۋدٸ ورناتۋى مٷمكٸن. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەملەكەتتٸك جەنە ايماقتىق دەڭگەيدە كەشەندٸ شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى نەتيجەگە جەتەدٸ.
مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە كەلەسٸدەي شارالار كەشەنٸ ارقىلى كٶرسەتۋگە بولادى:
- ٷكٸمەت ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ سالاسىندا بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك ساياساتتى جٷرگٸزۋ كەرەك;
- ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماقساتتتى باعدارلامالارىن دايىنداۋ جەنە جٷزەگە اسىرۋ;
- قر ازاماتتارىنا تاماق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ جەنە ونى تاراتۋ ساپاسى مەملەكەتتٸك ستاندارتتار تالاپتارىنا ساي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ;
- مەملكەتتٸك ازىق-تٷلٸك رەزەرۆٸن باسقارۋ;
- ازىق-تٷلٸك داعدارىسى جاعدايىندا قر اتقارۋشى بيلٸك ورگاندارىنىڭ, حالىقتى قورعاۋ سالاسىندا قر ايماقتارىندا اتقارۋشى بيلٸك ورگاندارىنىڭ ماقساتتارى مەن مٸندەتتەرٸن انىقتاۋ;
- حالىقتى ٶمٸر سٷرۋگە قاجەتتٸ تاماق ٶنٸمدەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى مەلٸمەتتەردٸ جيناۋ جەنە تالداۋ, سونداي-اق ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىندا جاعدايدى دامىتۋدى بولجامدىق باعالاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ. ايماقتىق بيلٸك ورگاندارى دەڭگەيٸندە كەلەسٸدەي ٸس-شارالار جٷرگٸزٸلەدٸ:
- ايماقتىق ەرەكشەلٸكتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ ازىق–تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىندا بٸرٸڭعاي مەلەكەتتٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ;
- مەملەكەتتٸك ماقساتتى باعدارلاماعا ەنگٸزٸلمەگەن بەلگٸلٸ باعىتتار بويىنشا ٶزٸندٸك ماقساتتى باعدارلامالار قالىپتاسادى جەنە جٷزەگە اسىرىلادى;
- قر ايماقتارىندا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن مەملەكتتٸك ورگاندارىنىڭ قىزمەتتەرٸن ٷيلەستٸرۋ.
