توكيو قالاسىنداعى بۇۇ ۋنيۆەرسيتەتٸندە (جاپونييا) «قازاقستان-جاپونييا: يادرولىق قارۋسىز ەلەمگە جول» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسييا ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
كونفەرەنتسييا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ كٶشپەلٸ عىلىمي-ەكسپوزيتسييالىق جوباسى اياسىندا ن.ە.نازارباەۆتىڭ يادرولىق قارۋسىز ەلەم قالىپتاستىرۋ جولىنداعى قوزعالىستى دامىتۋداعى قىزمەتٸنە ارنالعان.
كونفەرەنتسييانى اشقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاپونيياداعى ەلشسٸ ەرلان باۋداربەك-قوجاتاەۆ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ يادرولىق قارۋسىز ەلەم قالىپتاستىرۋ جولىنداعى قوزعالىستى دامىتۋداعى ٷلەسٸن, سونداي-اق قازاقستان مەن جاپونييانىڭ يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋداعى تابىستى ٶزارا قارىم-قاتىناسىن اتاپ ٶتتٸ.
«اعىمداعى جىلدىڭ 29 تامىزىندا يادرولىق قارۋعا العاش رەت زاڭدىق تۇرعىدان تىيىم سالاتىن تاريحي كەلٸسٸمنٸڭ كٷشٸنە ەنۋٸنە العى قادام رەتٸندە قازاقستان يادرولىق قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسييالاعانى جٶنٸندە رەسمي قۇجاتىن بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ حاتشىلىعىنا تاپسىردى. شارتتى راتيفيكاتسييالاۋ بٸزدٸڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋداعى جۇمىستارىمىزدى ودان ەرٸ بەلسەندٸ تٷردە جالعاستىرۋىمىزعا مورالدىق قۇقىق بەرەدٸ» - دەدٸ ە. باۋداربەك-كوجاتاەۆ.
بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى ياسۋسي اكاسي قۇتتىقتاۋ سٶزٸندە ەلەمدٸك قاۋىمداستىقتى يادرولىق قارۋدىڭ دٷنيەجٷزٸنە كەلتٸرەر زارداپ-سالدارلارى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ جولىنداعى جاپونييا مەن قازاقستاننىڭ جٸگەرٸن جوعارى باعالادى.
«يادرولىق قارۋدى جويۋ ماڭىزدى مەسەلە بولعاندىقتان بٸزگە باتىل ٸس-ەرەكەتتەردٸ قابىلداۋدى تالاپ ەتەدٸ. بٸز يادرولىق قارۋعا, ونى تاسىمالداۋعا جەنە ساقتاۋعا تىيىم سالۋىمىز كەرەك. يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قاتىستى ساياساتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋٸمٸز كەرەك. قازاقستان عانا ەمەس, ورتالىق ازييانىڭ باسقا ەلدەرٸنٸڭ دە يادرولىق قارۋدان ازات ايماق بولۋى ٷشٸن جاپونييا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنا يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ەنگٸزدٸ», - دەدٸ يا.اكاسي.
ٶز كەزەگٸندە ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى, ساياسي عىلىمداردىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەمٸرحان راحىمجانوۆ كونفەرەنتسييا قورىتىندىسى يادرولىق قارۋسىز ەلەم قالىپتاستىرۋ ٸسٸنە قوماقتى ٷلەس قوساتىنىنا سەنٸمٸن بٸلدٸردٸ.
«جاھاندىق جەنە ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸككە جاڭا سىن-قاتەر تٶنٸپ تۇرعان زاماندا جاپپاي قىرىپ-جويۋدىڭ باستى قۇرالىنا اينالعان يادرولىق قارۋ مەن باسقا دا قارۋ تٷرلەرٸنٸڭ ادامزاتقا تٶنٸپ تۇرعان ەڭ باستى قاۋٸپ ەكەنٸ انىق.
زالالى مول تەرٸس ٷردٸستەردٸ جويۋ ٷشٸن ەلەمدٸك ساياسات ورتاق مٷددەنٸ قولداۋى تيٸس. بۇل ٸستٸڭ ورىندالۋىندا قازاقستان مەن جاپونييا ىنتىماقتاستىعىنىڭ ماڭىزدىلىعى زور. نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ: «ىدىراعان اتوم ەلەم بٸرلٸگٸن ىدىراتپاۋى تيٸس. وعان جول بەرمەۋدە ەرقايسىمىز بٸردەي جاۋاپتىمىز», - دەگەن بولاتىن.
جەر بەتٸندەگٸ ەلدەردٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن يادرولىق قارۋسىز-اق قامتاماسىز ەتۋگە بولادى. ونىڭ باستى كٸلتٸ مەملەكەتتەردٸڭ تۇتاستىعى مەن مٷددەلەردٸڭ ىنتىماقتاستىعى ەكەنٸنە قازاقستان كەمٸل سەنەدٸ», - دەدٸ ە.راحىمجانوۆ.
«اتوم» جوباسىنىڭ قۇرمەتتٸ ەلشٸسٸ كەرٸپبەك كٷيٸكوۆ كونفەرەنتسييا اياسىندا جاپون قوعامداستىعىنا انتييادرولىق تاقىرىپقا ارنالعان كٶركەمٶنەر تۋىندىلارىن ۇسىندى. ول ٶز سٶزٸندە ەلباسىنىڭ يادرولىق قارۋسىز ەلەم قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ٷلەسٸن, سونداي-اق قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋ ارسەنالىنان ٶز ەركٸمەن باس تارتقان ەلەمدەگٸ بٸرٸنشٸ, ەرٸ وسى ۋاقىتقا دەيٸن جالعىز مەملەكەت ەكەنٸنە ەرەكشە نازار اۋداردى.
توكيوداعى ناگاساكي ٶكٸلدٸگٸنٸڭ باسشىسى حيساتو ميتسۋتاكە ناگاساكي قالاسىنىڭ مەرٸ توميحيسا تاۋەنٸڭ ٷندەۋٸن وقىپ بەردٸ. ٷندەۋدە ٸس-شارا ۇيىمداستىرۋشىلارىنا يادرولىق قارۋدى جويۋ مەن ەلەمدە بەيبٸتشٸلٸكتٸ نىعايتۋ ٸسٸندەگٸ جٸگەرلەرٸ ٷشٸن العىس ايتىلعان.
«ٶز تاريحىندا وسىنشاما سىناقتان ٶتكەن ناگاساكي, شىن جٷرەكتەن مىنانى تٸلەيدٸ: ناگاساكي جەر جٷزٸندەگٸ اتوم بومباسى جارىلعان ەڭ سوڭعى قالا بولماق. ەلەمدە ەلٸ كٷنگە دەيٸن 14 مىڭعا جۋىق يادرولىق جارىلعىشتار بار, يادرولىق قارۋ بويىنشا حالىقارالىق جاعداي ەلٸ تٷبەگەيلٸ شەشٸلمەگەن. ازاماتتىق قوعام دەل قازٸر توپتاسىپ, يادرولىق قارۋسىز ەلەم قالىپتاستىرۋعا ٷندەۋ جارييالاۋى كەرەك» - دەپ, وقىدى ح.ميتسۋتاكە.
گوي بەيبٸتشٸلٸك قورىنىڭ پرەزيدەنتٸ حيروو سايوندجي ٶز سٶزٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ 2016 جىلعى «يادرولىق قارۋسىزدانۋ جەنە تاراتپاۋ ٸسٸنە قوسقان ٷلەسٸ ٷشٸن» بەيبٸتشٸلٸك مەدەنيەتٸ ارناۋلى سىيلىعىنا يە بولعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستان مەن جاپونييا يادرولىق قارۋدان زارداپ شەكتٸ. بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – بولاشاق ۇرپاققا وسى قاسٸرەتتٸڭ بولعانىن جەتكٸزۋ. بٸزدٸڭ, جاپونييا مەن قازاقستاننىڭ ورتاق ميسسيياسى وسى. بۇل ٸستٸڭ باستاۋى - ەلەم حالقىنىڭ ويىن ٶزگەرتٸپ, ورتاق جٸگەرٸمٸزدٸ يادرولىق قارۋدان ازات ەلەمدٸ قۇرۋعا باعىتتاۋ», - دەدٸ, پٸكٸرٸن بٸلدٸرگەن ح.سايوندجي.
كونفەرەنتسييادان كەيٸن بولعان قابىلداۋدا سٶز العان قازاقستانمەن دوستىق جاپوندىق پارلامەنتتٸك ليگانىڭ تٶراعاسى تاكەو كاۆامۋرا جاپونييا مەن قازاقستان اراسىنداعى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعىن اتاپ, ەكٸ ەلدٸڭ وسىنداي ۇستانىمى ەلەمدەگٸ تەڭدەسسٸز ٷلگٸ ەكەندٸگٸن ايتتى.
كونفەرەنتسييا قاتىسۋشىلارىنا ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ عىلىمي-ەكسپوزيتسييالىق جوباسى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ تەلەراديوكەشەنٸ دايىنداعان فيلم ۇسىنىلدى. فيلم جوبا تاقىرىبىنىڭ ٶزٸندٸك العى سٶزٸ ٸسپەتتٸ بولدى.
كونفەرەنتسيياعا قاتىسقان 300-دەي ادام يادرولىق مەملەكەتتەر كٶشباسشىلارىنا زاڭدى تٷردە يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالاتىن جەنە يادرولىق سىناقتارعا جالپىعا بٸردەي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ كٷشٸنە ەنۋٸن قامتاماسىز ەتۋگە شاقىرعان «اتوم» جوباسىنىڭ پەتيتسيياسىنا قول قويدى.
ٸس-شارانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى كەڭسەسٸ مەن قورىنىڭ قولداۋىمەن ەلباسى كٸتاپحاناسىمەن بٸرلەسە قازاقستاننىڭ جاپونيياداعى ەلشٸلٸگٸ جەنە گوي بەيبٸتشٸلٸك قورى ۇيىمداستىردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ «قازاقستان-جاپونييا: يادرولىق قارۋسىز ەلەمگە جول» كٶشپەلٸ عىلىمي-ەكسپوزيتسييالىق جوباسىنا حالىقارالىق كونفەرەنتسييامەن قاتار توكيو قالاسىنداعى بۇۇ ۋنيۆەرسيتەتٸندە بٷگٸن اشىلعان ەلباسى كٸتاپحاناسى قورلارىنىڭ كٶرمەسٸ دە كٸرەدٸ.
ەكسپوزيتسييادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق قارۋدان ازات ەلەم قۇرۋ جٶنٸندەگٸ باستامالارى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلعاننان كەيٸن العاش رەت شەتەلدٸك قوعامداستىققا ۇسىنىلدى.
كٶرمەدە اتوم قۋاتىن بەيبٸت ماقساتتا قولداناتىن يادرولىق قارۋدان ازات ەلەم تۇجىرىمداماسىنىڭ باستاۋى مەن مازمۇنىن تولىق كٶلەمدە كٶرسەتەتٸن 350-دەن استام ساقتاۋ بٸرلٸكتەن تۇراتىن ەكسپوناتتار, ارحيۆتٸك قۇجاتتار, فوتو- جەنە بەينەماتەريالدار ۇسىنىلعان. مۋزەيلٸك, ارحيۆتٸك جەنە كٸتاپ ماتەريالدارى نەگٸزٸندە يادرولىق قارۋسىزدانۋ جەنە جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸن قۇرۋ مەن دامىتۋدىڭ قاعيداتتارىن جاساقتاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ جاھاندىق اۋقىمدى تۇلعاسى كٶرسەتٸلگەن.
