قازاقستان مەن تەجٸكستان پرەزيدەنتتەرٸ كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا كەلٸسسٶز جٷرگٸزدٸ

فوتو: Akorda.kz

شاعىن قۇرامدا ٶتكەن كەزدەسۋدەن كەيٸن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەمومالي راحمون ەكٸ مەملەكەتتٸڭ رەسمي دەلەگاتسييالارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەلٸسسٶز جٷرگٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.

پرەزيدەنتتەر ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, سونىڭ ٸشٸندە ٶزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا, ٶنەركەسٸپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كٶلٸك جەنە تسيفرلاندىرۋ سالالارىنداعى قاتىناستاردى دامىتۋعا باسا مەن بەردٸ.

– قازاقستاندا تەجٸك حالقىنا ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايدى, سونداي-اق دوستىق, باۋىرلاستىق جەنە ٶزارا قولداۋ رۋحىنداعى ىنتىماقتاستىعىمىزدى نىعايتۋعا ايرىقشا مەن بەرەدٸ. سوندىقتان بۇل ساپار ٶتە ماڭىزدى. جاڭا عانا سٸزدٸڭ ساپارىڭىزدى تاريحي ساپار دەپ اتاپ ٶتتٸك. ٶيتكەنٸ ول ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە شىعارادى. ەكٸ ەل اراسىندا وداقتاستىق ٶزارا ٸس-قيمىل تۋرالى دەكلاراتسيياعا قول قويىلادى. بٸزدٸ الدا ٷلكەن جۇمىس كٷتٸپ تۇر. سەبەبٸ وداقتاستىق قارىم-قاتىناس اياسىندا جاڭا ستراتەگييالىق جوبالار جٷزەگە اسىرىلادى. بٸز جاڭا عانا ەكٸ-ٷش ٸرٸ ستراتەگييالىق جوبا ەزٸرلەۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتىق. ەكٸ ەل ٷكٸمەتتەرٸنە وسى مٸندەتتٸ جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەردٸك. جاقىن ارادا ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناس جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلەدٸ دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتەرٸمٸز اراسىندا بارلىق دەڭگەيدە سەنٸمدٸ ساياسي ديالوگ جولعا قويىلعان. بٸز ورتالىق ازييانىڭ تۇراقتى دامۋى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, بٸرنەشە حالىقارالىق قۇرىلىم اياسىندا ٶزارا ٸس-ەرەكەت جٷرگٸزەمٸز. ەكٸ ەل اراسىندا تٷرلٸ سالا بويىنشا 100-دەن اسا كەلٸسٸمشارتتان تۇراتىن ماڭىزدى كەلٸسٸمشارتتىق-قۇقىقتىق بازا بار.  بٷگٸن بۇل تٸزٸم جاڭا كەلٸسٸمدەرمەن تولىعادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاق-تەجٸك قاتىناستارىنىڭ ەرەكشە سالاسى سانالاتىن مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار دەيەكتٸ تٷردە نىعايىپ كەلەدٸ. 

– بٸز مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى دامىتۋ مەسەلەسٸن دە تالقىلادىق. بۇل – ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ ماڭىزدى باعىتى. ورتا عاسىرداعى ەيگٸلٸ عۇلاما, فيلوسوف ەرٸ شيپاگەر ەبۋ ەلي يبن سينانىڭ ەسكەرتكٸشٸن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى جەتٸستٸكتەردٸڭ بەرٸ ەكٸ ەل حالىقتارىنىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا يە بولادى جەنە ٶزارا تىعىز قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ جارقىن ٷلگٸسٸ سانالادى. بٸز ەلٸمٸزدە تەجٸكستاننىڭ مەدەنيەت كٷندەرٸن ٶتكٸزۋ جٶنٸندە ۋاعدالاستىق. مەدەنيەت كٷندەرٸ اياسىندا تەجٸكستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جەتٸستٸكتەرٸ دە تانىستىرىلادى. مۇنى اسا ماڭىزدى ٸس-شارا دەپ سانايمىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى بٷگٸنگٸ كەلٸسسٶزدەردٸڭ ٶتە پايدالى ەرٸ نەتيجەلٸ بولعانىن اتاپ ٶتتٸ. تاراپتار ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارى مەن مٸندەتتەرٸن انىقتادى.

ٶز كەزەگٸندە ەمومالي راحمون استاناعا مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى جەنە قازاق حالقىنىڭ دەستٷرلٸ قوناقجايلىعى ٷشٸن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتتى. سونداي-اق ول شاعىن قۇرامداعى كەلٸسسٶزدٸڭ نەتيجەلٸ بولعانىن جەنە بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.

– بٸز قازاقستانمەن اراداعى ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىققا باسا مەن بەرەمٸز. ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلگەن تەجٸك-قازاق قاتىناستارىنىڭ بارلىق باعىتىن دەيەكتٸ تٷردە دامىتۋعا نيەتتٸمٸز. بٷگٸن بٸز تاريحي قۇجاتتى – وداقتاستىق ٶزارا ٸس-قيمىل تۋرالى دەكلاراتسييانى قابىلدايمىز. بۇل قۇجات ەكٸجاقتى بايلانىستاردىڭ ٸرگەتاسىن ايتارلىقتاي نىعايتا تٷسەدٸ. ديپلوماتييالىق قاتىناستار ورناعان وتىز جىلدا بٸز ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق سالاسىندا ەلەۋلٸ تابىسقا قول جەتكٸزدٸك. جوعارى دەڭگەيدەگٸ  تۇراقتى ساياسي ديالوگ بۇل ٷدەرٸسكە ىقپال ەتەتٸنٸ سٶزسٸز. وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قاجەتتٸ تەتٸكتەرٸ جاسالدى جەنە اۋقىمدى قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. بٸز ونى بٷگٸن جاڭا قۇجاتتار توپتاماسىمەن تولىقتىرامىز. ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار بٸزدٸڭ قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ سانالادى. قازاقستان بٸرنەشە جىلدان بەرٸ تەجٸكستاننىڭ سىرتقى ساۋدا قۇرىلىمىندا جەتەكشٸ ورىنعا يە. قۇرمەتتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, سٸزدٸڭ تەجٸكستانعا رەسمي ساپارىڭىز بارىسىندا جىل سايىنعى تاۋار اينالىمىن الداعى ۋاقىتتا 2 ميلليارد دوللارعا جەتكٸزۋ جٶنٸندە ۋاعدالاستىق. بۇل مٸندەتتٸڭ جوسپارلى تٷردە جٷزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. بىلتىر ەكٸ ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى شامامەن 1,5 ميلليارد دوللارعا  جەتٸپ, 20 پايىزعا ارتتى. بٷگٸندە قازاقستان تەجٸكستاننىڭ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸنٸڭ اراسىندا ەكٸنشٸ ورىندا تۇر, – دەدٸ تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ.

كەلٸسسٶزدەردٸڭ نەتيجەسٸندە مىناداي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى وداقتاستىق ٶزارا ٸس-قيمىل تۋرالى دەكلاراتسيياسى;

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى مينيسترلٸگٸ مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ جانىنداعى كەدەن قىزمەتٸ اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى اراسىندا ٶتكٸزٸلەتٸن تاۋارلار مەن كٶلٸك قۇرالدارى تۋرالى الدىن الا مەلٸمەتتەر الماسۋدى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى حاتتاما;

4. تٷركٸستان (قازاقستان رەسپۋبليكاسى) جەنە حۋدجاند (تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى) قالالارى اراسىندا باۋىرلاستىق قاتىناستار ورناتۋ تۋرالى مەموراندۋم;

5. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ جانىنداعى تۋريزمدٸ دامىتۋ كوميتەتٸ اراسىنداعى تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى جول كارتاسى;

6. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسى;

7. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٶنەركەسٸپ جەنە جاڭا تەحنولوگييالار مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان ٶنەركەسٸپ جەنە يننوۆاتسييالار سالاسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ بٸرلەسكەن جوسپارى;

8. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ جانىنداعى ەكسپورت اگەنتتٸگٸ اراسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم;

9. قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ اراسىنداعى 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى;