قازاقستان 30 جىلدا ۇلتتىق بٸرلٸكتٸ نىعايتۋ ٸسٸندە بٸرەگەي تەجٸريبە جينادى. بۇل پٸكٸردٸ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستان ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زارەما شاۋكەنوۆا بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«بيىل ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ وتىز جىلدىعىن اتاپ ٶتەدٸ. ٶتكەن وتىز جىلدار حالقىمىزدىڭ تاريحىنداعى ەڭ جاۋاپتى كەزەڭ بولدى. وتىز جىل ٸشٸندە بٸز ەكونوميكانىڭ جاڭا تٷرٸن قالىپتاستىرىپ, ساياسي جاڭعىرتۋدى جٷزەگە اسىرىپ, ەلەۋمەتتٸك ينستيتۋتتاردى نىعايتا الدىق. الايدا, ەڭ ماڭىزدىسى, بٸز ۇلتتىق بٸرلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا بٸرەگەي تەجٸريبە جيناقتادىق. بٷگٸندە ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن كەلٸسٸمنٸڭ قازاقستاندىق مودەلٸن ەلەمدٸك قاۋىمداستىق دٷنيەجٷزٸندەگٸ ەڭ تيٸمدٸلەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە تانيدى. بۇل فاكت يۋنەسكو جەنە ەقىۇ سيياقتى بەدەلدٸ حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن قحا-نىڭ XXIX سەسسيياسىنا ٷندەۋٸندە تاعى دا راستالدى», - دەيدٸ ينستيتۋت ديرەكتورى.
ونىڭ سٶزٸنشە, بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸم كٶپەتنوستى ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ازاماتتارىنىڭ كٷش-جٸگەرٸنٸڭ نەتيجەسٸ. بٸراق, بٸرٸنشٸ كەزەكتە – بۇل قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ ەڭبەگٸ. تەۋەلسٸزدٸك تاڭىندا ەلباسى قابىلداعان شەشٸمدەردٸڭ ماڭىزدىلىعىن ٶتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنا تەن ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق جەنە ەتنوساياسي فاكتورلاردى ەسكەرمەي باعالاۋ مٷمكٸن ەمەس. كەڭەستٸك يدەولوگييانىڭ ىدىراۋى, ٶسٸپ كەلە جاتقان ەتنوناتسيوناليزم جەنە ەتنوكراتيزمگە دەگەن ۇمتىلىس اياسىندا قوعامنىڭ كٶپ ۇلتتى قۇرامى جاس مەملەكەتتەردٸڭ تۇراقتىلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸردٸ. وسى كٷردەلٸ كەزەڭدە ەلباسى بۇل جاعدايعا قاعيداتتى تٷردە تٷبەگەيلٸ جاڭا كٶزقاراس ۇسىندى – قازاقستاندىق قوعامنىڭ پوليەتنيكالىق قۇرامى – قاۋٸپ ەمەس, ول وراسان زور بايلىق پەن باسىمدىق. سول كەزەڭدە, 1992 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ يدەياسى پايدا بولدى. بۇل يدەيا 1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشٸ ورگان مەرتەبەسٸ بار قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى پرەزيدەنتتٸڭ جارلىعى شىققان كەزدە پراكتيكا جٷزٸندە ٸسكە اسىرىلدى.
«بٷگٸندە اسسامبلەيا شىن مەنٸندە ينكليۋزيۆتٸ قوعامعا قاراي ٸلگەرٸلەۋٸمٸزدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن كٶپ ٶلشەمدٸ جەنە تيٸمدٸ ينستيتۋت. بۇل – بارلىق ازاماتتار ونىڭ ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ پروتسەستەرٸنە بەلسەندٸ قاتىساتىن قوعام. تاريح بەلەستەرٸ كٶرسەتكەندەي, ەربٸر ەلەۋمەتتٸك باعدارلانعان ينستيتۋت قۇرىلعاننان بەرٸ شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتتان كەيٸن ٶزٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ مەن سۇرانىسىمەن «ماقتانا» المايدى. بۇل, ەرينە تابيعي نەرسە, ەلەم ٶزگەرۋدە, قوعامنىڭ شارتتارى مەن قاجەتتٸلٸكتەرٸ ٶزگەرۋدە. قحا قۇپيياسى نەدە? بۇل ونىڭ قوعاممەن بٸرگە دامۋ قابٸلەتٸنەن, ەلەۋمەتتٸك دامۋدىڭ شىنىمەن پايدالى قۇرالى بولۋعا ۇمتىلۋىنان ايقىن كٶرٸنەدٸ.
كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشٸ ورگان رەتٸندە پايدا بولا وتىرىپ, 26 جىل ٸشٸندە اسسامبلەيا كونستيتۋتسييالىق مەرتەبە مەن پارلامەنتتٸك ٶكٸلدٸك الۋ قۇقىعىنا يە بولدى. قحا قىزمەتٸنٸڭ زاماناۋي مٸندەتتەرٸ مەن باعىتتارى باستاپقىدا بەلگٸلەنگەن شەڭبەردەن اسىپ تٷسەدٸ. بٷگٸندە اسسامبلەيا – بۇل تەك كونسۋلتاتيۆتٸك ورگان جەنە ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر عانا ەمەس. قحا – بۇل دوستىق ٷيلەرٸنٸڭ كەڭ جەلٸسٸ, قوعامدىق كەلٸسٸم كەڭەستەرٸ, عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەستەر, انالار كەڭەستەرٸ, جاستار ۇيىمدارى, مەدياتسييا كەڭەستەرٸ جەنە تاعى باسقالار»,-دەيدٸ زارەما شاۋكەنوۆا.
ونىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, اسسامبلەيانىڭ الدىنا قويعان مٸندەتتەرٸ ەتنوسارالىق بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋ ٷشٸن عانا ەمەس, سونداي-اق جالپىۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ نىعايتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ كەڭ ماعىنادا شەشۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالادى. پاندەمييا كەزٸندەگٸ ەلەۋمەتتٸك داعدارىستى جەڭۋگە اسسامبلەيانىڭ قوسقان ٷلەسٸن ەسكە تٷسٸرۋ جەتكٸلٸكتٸ. قحا ەرٸكتٸلەرٸ قيىن جاعدايداعى قازاقستاندىقتارعا كٶمەك كٶرسەتتٸ, «بٸز بٸرگەمٸز!» جەنە «#بٸزٷيدەمٸز» قايىرىمدىلىق اكتسييالارىن ناسيحاتتادى, اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتە كارانتين كەزەڭٸندە بوس ۋاقىتتى ساپالى ٶتكٸزۋ ٷشٸن جاعدايلاردى جەنە تاعى باسقالاردى قامتاماسىز ەتتٸ.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ يدەيالىق شابىتتاندىرۋشىسى ونىڭ تٶراعاسى – نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ بولدى. ونىڭ كٷش-جٸگەرٸنٸڭ ارقاسىندا قحا ەرقاشان قوعامنىڭ سۇرانىستارىنا سەيكەس ۋاقىت تالابىنا ساي جٷردٸ. 28 سەۋٸردە ٶتكەن قحا-نىڭ XXIX سەسسيياسى كەزٸندە ەلباسى ٶمٸر بويى تٶراعالىق ەتۋ قۇقىعىنان باس تارتاتىنىن جەنە قحا تٶراعاسىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆقا تاپسىراتىنىن مەلٸمدەي وتىرىپ, ٶزٸنٸڭ كٶرەگەن جەنە پراگماتيكالىق ساياساتكەر مەرتەبەسٸن تاعى دا راستادى.
«ەلباسى بۇل شەشٸم اسسامبلەيا قىزمەتٸنٸڭ مٷددەلەرٸنە قىزمەت ەتەتٸنٸن جەنە بٸزدٸڭ پرەزيدەنتٸمٸزگە بارلىق اعىمداعى جۇمىستار مەن ازاماتتارىمىزدىڭ, قوعامىمىزدىڭ جەنە مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا ارنالعان جوسپارلاردى بٸرٸزدەندٸرۋگە كٶمەكتەسەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ»,-دەدٸ ينستيتۋت باسشىسى.
