قازاقستان ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قاشان قالپىنا كەلتٸرە الۋى مٷمكٸن? قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي-دىڭ الماتى قالاسىنداعى ٶكٸلدٸگٸنٸڭ باسشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەسەل ەبەن پرەزيدەنتتٸڭ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىنداعى تاپسىرمالارىنا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, وسى سۇراققا جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا اعىمداعى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىنداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەتيجەلەرٸ قورىتىندىلاندى. 2020 جىلدىڭ باسىنداعى كەڭەيتٸلگەن وتىرىستا ٷكٸمەت ٶز جۇمىسىن 7 ستراتەگييالىق باعىت بويىنشا جالعاستىراتىنىن حابارلاعان بولاتىن: ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ, ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى جۇمىس ورىندارىن قالىپتاستىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ەكسپورتقا باعدارلانعان يندۋسترييالاندىرۋ, وتىن-ەنەرگەتيكالىق جەنە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندەر, ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ. باستى مٸندەت رەتٸندە ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ 2020 جىلدىڭ اياعىنا قاراي 4,7-5%-كە دەيٸن قامتاماسىز ەتۋ بولدى», - دەيدٸ ساراپشى.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورىنىڭ ايتۋىنشا قازٸرگٸ احۋالعا بايلانىستى بۇل ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ەندٸ قيىنعا تٷسپەك. ەر تٷرلٸ حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بولجامدارى بويىنشا, 2020 جىلى قازاقستاننىڭ جٸٶ مٶلشەرٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ بيىل 1,6-3% ارالىعىندا بولادى. الداعى كەزەڭدەردە ەلەۋمەتتٸك قاشىقتىق ٶلشەمدەرٸ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋ ۇزاق ۋاقىتتى الاتىنىن اڭعارۋعا بولادى. جىل باسىنان بەرٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ 1,8%-عا تٶمەندەۋٸ, قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورىنداعى 5,6%-دىق ەڭ ٷلكەن قۇلدىراۋ بايقالدى. داعدارىسقا دەيٸنگٸ دەڭگەيگە – قولايلى جاعداي بولسا, ياعني ۆيرۋس كٷزدە جاڭادان ٶرشٸمەسە نەگٸزگٸ شيكٸزاتقا تۇراقتى باعالارمەن 2021 جىلدىڭ اياعىندا نەمەسە 2022 جىلدىڭ باسىندا عانا قول جەتكٸزۋگە بولادى.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەملەكەت ٶسٸمدٸ شەكتەپ وتىرعان ٸندەتتٸڭ جاعدايىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداپ جاتىر. وسى ماقساتتا 2020 جىلدىڭ 5 شٸلدەسٸنەن باستاپ 2 اپتالىق كارانتين قايتا ەنگٸزٸلدٸ. قوسىمشا 150 ميلليارد تەڭگە بٶلٸندٸ. قاجەتتٸ دەرٸ-دەرمەكپەن جەنە جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ, تٶسەك-ورىن سانىن كٶبەيتۋ, مەديتسينالىق كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قوسىمشا رەسۋرستار قۇرۋ ماقساتتارى ايقىندالدى», - دەيدٸ ول.
ەسەل ەبەن ەكونوميكانى قولداۋ تۇرعىسىندا داعدارىسقا قارسى شارالار كەشەنٸ دە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن, ولاردىڭ جيىنتىق پاكەتٸ سالىقتىق پرەفەرەنتسييالار مەن جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە قولداۋدى ەسەپتەمەگەندە شامامەن 5,9 ترلن تەڭگە قۇرايتىنىن ايتادى. داعدارىسقا قارسى بەلسەندٸ شارالار قاتارىنا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن» ٸسكە اسىرۋدى, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە بەرۋدٸ, حالىققا كٸرٸستەردٸڭ جوعالعانى ٷشٸن تٶلەمدەردٸ, ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن سالالارىنداعى شاعىن جەنە ٸرٸ بيزنەستٸڭ شىعىندارىن ٶتەۋدٸ, اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ سۋبسيدييالاۋدى, پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸ سۋبسيدييالاۋدى ەنگٸزۋگە بولادى. «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا قارىزدارعا كەپٸلدٸك بەرۋ, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ قوسىمشا يندەكستەۋ جەڭٸلدٸكتەرٸ دە بار.
«سونداي-اق وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا ٷكٸمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەزٸرلەنگەن 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ كەشەندٸ جوسپارىن بەكٸتتٸ. كەشەندٸ جوسپاردىڭ نەگٸزگٸ شارالارىنا سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر, نەسيە كٶلەمٸن كەڭەيتۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, وتاندىق ٶندٸرٸستٸ قولداۋ, جۇمىسپەن قامتۋ جەنە باسقا شارالار كٸرەدٸ. كەشەندٸ جوسپاردا داعدارىس كەزٸندە ەڭ كٶپ زارداپ شەككەن سالالار (تۋريزم, لوگيستيكا, ازاماتتىق اۆياتسييا, شوب سەكتورى جەنە ت.ب.), جەنە ٶسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ بولۋى مٷمكٸن سالالاردى (ٶندٸرٸس, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگييا جەنە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندەر) قولداۋعا باعىتتالعان. وعان قوسا, ماۋسىمدا بيزنەستٸ قولداۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلداندى. ونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ, قازىناشىلىق جٷرگٸزۋ, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن ليزينگ جەنە ەكسپورتقا تاۋارلاردى جىلجىتۋ سيياقتى بيزنەستٸڭ اعىمداعى مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتالعان 43 شارا قابىلداندى», - دەيدٸ ساراپشى.
ساراپشى ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىىس داعدارىسقا قارسى شارالارعا قاراجاتتىڭ بارىن ايتقانىن ەسكە سالدى.
«سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ تۇراقتىلىعىنا اسا كٶڭٸل بٶلدٸ. كارانتين مەن مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى مەملەكەتتٸك بيۋدجەت كٸرٸستەرٸنٸڭ قاتتى قىسقارۋىنا الىپ كەلدٸ, ونىڭ شىعىندارى 1,7 ترلن. تەڭگەنٸ قۇرادى. وسىعان وراي 2021 جىلعى بيۋدجەتتٸك شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار باستالدى. شىعىس بٶلٸگٸ 1,6 ترل. تەڭگەگە قىسقارادى دەپ جوسپارلانۋدا. سونىمەن بٸرگە 2021 جىلدان باستاپ ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەر ماقساتتى سيپاتتا عانا بولۋى تيٸس جەنە تەك ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋگە جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋعا باعىتتالۋى قاجەت. اعىمداعى جىلى داعدارىستىڭ سالدارىنان ۇلتتىق قوردان كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتەر 4,7 ترلن. تەڭگەگە دەيٸن ارتتىرىلدى.
سونداي-اق پرەزيدەنت ەكٸنشٸ جارتىجىلدىقتا شەشٸلۋٸ تيٸس بٸرقاتار ماڭىزدى پروبلەمالاردى اتاپ كٶرسەتتٸ. جىلدى وڭ كٶرسەتكٸشتەرمەن اياقتاي الامىز دەپ ٷمٸتتەنەمٸز», - دەدٸ ەسەل ەبەن.
