Qazaqstan ekonomikalyq ósimdi qashan qalpyna keltire alýy múmkin? QR Prezidenti janyndaǵy QSZI-dyń Almaty qalasyndaǵy ókildiginiń basshysy, ekonomika ǵylymdarynyń doktory Ásel Áben Prezidenttiń Úkimettiń keńeitilgen otyrysyndaǵy tapsyrmalaryna qatysty pikir bildirip, osy suraqqa jaýap berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Memleket basshysynyń qatysýymen ótken Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartysyndaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń nátijeleri qorytyndylandy. 2020 jyldyń basyndaǵy keńeitilgen otyrysta Úkimet óz jumysyn 7 strategiialyq baǵyt boiynsha jalǵastyratynyn habarlaǵan bolatyn: investitsiialardy tartý, ónimdiligi joǵary jumys oryndaryn qalyptastyrý, infraqurylymdy damytý, eksportqa baǵdarlanǵan indýstriialandyrý, otyn-energetikalyq jáne agroónerkásiptik keshender, ekonomikany tsifrlandyrý. Basty mindet retinde ekonomikalyq ósimdi 2020 jyldyń aiaǵyna qarai 4,7-5%-ke deiin qamtamasyz etý boldy», - deidi sarapshy.
Ekonomika ǵylymdarynyń doktorynyń aitýynsha qazirgi ahýalǵa bailanysty bul maqsatqa qol jetkizý endi qiynǵa túspek. Ár túrli halyqaralyq uiymdardyń boljamdary boiynsha, 2020 jyly Qazaqstannyń JIÓ mólsheriniń tómendeýi biyl 1,6-3% aralyǵynda bolady. Aldaǵy kezeńderde áleýmettik qashyqtyq ólshemderi kúndelikti ómirdiń ajyramas bóligine ainalatynyn eskere otyryp, iskerlik belsendilikti qalpyna keltirý uzaq ýaqytty alatynyn ańǵarýǵa bolady. Jyl basynan beri ekonomikalyq ósimniń 1,8%-ǵa tómendeýi, qyzmet kórsetý sektoryndaǵy 5,6%-dyq eń úlken quldyraý baiqaldy. Daǵdarysqa deiingi deńgeige – qolaily jaǵdai bolsa, iaǵni virýs kúzde jańadan órshimese negizgi shikizatqa turaqty baǵalarmen 2021 jyldyń aiaǵynda nemese 2022 jyldyń basynda ǵana qol jetkizýge bolady.
«Qazirgi ýaqytta memleket ósimdi shektep otyrǵan indettiń jaǵdaiyn turaqtandyrý boiynsha sharalar qabyldap jatyr. Osy maqsatta 2020 jyldyń 5 shildesinen bastap 2 aptalyq karantin qaita engizildi. Qosymsha 150 milliard teńge bólindi. Qajetti dári-dármekpen jáne jabdyqtarmen qamtamasyz etý, tósek-oryn sanyn kóbeitý, meditsinalyq kadrlarmen qamtamasyz etý úshin qosymsha resýrstar qurý maqsattary aiqyndaldy», - deidi ol.
Ásel Áben ekonomikany qoldaý turǵysynda daǵdarysqa qarsy sharalar kesheni de júzege asyrylyp jatqanyn, olardyń jiyntyq paketi salyqtyq preferentsiialar men jergilikti deńgeide qoldaýdy eseptemegende shamamen 5,9 trln teńge quraitynyn aitady. Daǵdarysqa qarsy belsendi sharalar qataryna «Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn» iske asyrýdy, «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha investitsiialyq jobalarǵa jeńildetilgen nesie berýdi, halyqqa kiristerdiń joǵalǵany úshin tólemderdi, ekonomikanyń zardap shekken salalaryndaǵy shaǵyn jáne iri biznestiń shyǵyndaryn óteýdi, agroónerkásiptik keshendi sýbsidiialaýdy, paiyzdyq mólsherlemelerdi sýbsidiialaýdy engizýge bolady. «Biznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy boiynsha qaryzdarǵa kepildik berý, áleýmettik tólemderdi qosymsha indeksteý jeńildikteri de bar.
«Sondai-aq osy jyldyń mamyr aiynda Úkimet Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ázirlengen 2020 jyldyń sońyna deiin ekonomikalyq ósimdi qalpyna keltirýdiń keshendi josparyn bekitti. Keshendi jospardyń negizgi sharalaryna salyqtyq jeńildikter, nesie kólemin keńeitý, infraqurylymdy damytý, otandyq óndiristi qoldaý, jumyspen qamtý jáne basqa sharalar kiredi. Keshendi josparda daǵdarys kezinde eń kóp zardap shekken salalar (týrizm, logistika, azamattyq aviatsiia, ShOB sektory jáne t.b.), jáne ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshi bolýy múmkin salalardy (óndiris, taý-ken, metallýrgiia jáne agroónerkásiptik keshender) qoldaýǵa baǵyttalǵan. Oǵan qosa, maýsymda biznesti qoldaý boiynsha qosymsha sharalar qabyldandy. Onyń ishinde memlekettik satyp alý, qazynashylyq júrgizý, aýylsharýashylyq tehnikalaryn lizing jáne eksportqa taýarlardy jyljytý siiaqty biznestiń aǵymdaǵy máselelerin sheshýge baǵyttalǵan 43 shara qabyldandy», - deidi sarapshy.
Sarapshy Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda Memleket basshyys daǵdarysqa qarsy sharalarǵa qarajattyń baryn aitqanyn eske saldy.
«Sonymen qatar memlekettik biýdjettiń turaqtylyǵyna asa kóńil bóldi. Karantin men munai baǵasynyń quldyraýy memlekettik biýdjet kiristeriniń qatty qysqarýyna alyp keldi, onyń shyǵyndary 1,7 trln. teńgeni qurady. Osyǵan orai 2021 jylǵy biýdjettik shyǵyndardy ońtailandyrý boiynsha jumystar bastaldy. Shyǵys bóligi 1,6 trl. teńgege qysqarady dep josparlanýda. Sonymen birge 2021 jyldan bastap Ulttyq qordan transfertter maqsatty sipatta ǵana bolýy tiis jáne tek áleýmettik máselelerdi sheshýge jáne infraqurylymdyq damýǵa baǵyttalýy qajet. Aǵymdaǵy jyly daǵdarystyń saldarynan Ulttyq qordan kepildendirilgen transfertter 4,7 trln. teńgege deiin arttyryldy.
Sondai-aq Prezident ekinshi jartyjyldyqta sheshilýi tiis birqatar mańyzdy problemalardy atap kórsetti. Jyldy oń kórsetkishtermen aiaqtai alamyz dep úmittenemiz», - dedi Ásel Áben.
