پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ارنايى كوميسسييا قۇرىلىپ, ساياسي قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعانداردى اقتاۋ جۇمىستارى قارقىندى جٷرگٸزٸلۋدە. ونىڭ ٸشٸندە قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ ارحيۆ ٸستەرٸ جەنە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتٸ دە بەلسەندٸ جۇمىستار اتقارۋدا, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
اتالعان كوميتەتتٸڭ باس ساراپشىسى يبرايم باباەۆ كوميسسييا جۇمىس توبىنىڭ, ٶڭٸرلٸك جۇمىس توبىنىڭ بارلىعىنا جاعداي جاسالىپ جاتقانىن ايتىپ ٶتتٸ.
«قازاقستان بويىنشا 223 ارحيۆ بار. كوميسسييا جۇمىس توبىنىڭ, ٶڭٸرلٸك جۇمىس توبىنىڭ بارلىعىنا جاعداي جاساپ, سٷيەمەلدەپ, كارانتين كەزٸندە دە ارحيۆيست ماماندار جۇمىسقا شىعىپ, ٷلكەن جۇمىستى بەرٸ بٸرلەسە اتقارىپ كەلە جاتىر. راسىندا بٸراز قۇجاتتار قۇپيياسىزداندىرىلسا, ٶڭٸرلەردە 68-70 مىڭعا جۋىقتاپ قالدى. كٶپ وبلىستاردا سارالاپ, تالداپ, قۇپيياسىزداندىرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ جاتىر. الماتىداعى ورتالىق مەملەكەتتٸك ارحيۆتٸڭ ٶزٸندە ساياسي قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعانداردىڭ 40 مىڭعا جۋىق دٷنيەسٸ جاتىر ەكەن. سونىڭ بەس مىڭى عانا قۇپيياسىزداندىرىلدى, ەلٸ قانشاماسى بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك. سوندىقتان قازٸر جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىس ٶتە كەڭ, اۋقىمدى جۇمىس», – دەدٸ قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ ارحيۆ ٸستەرٸ جەنە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتٸنٸڭ باس ساراپشىسى يبرايم باباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ٶتكەن جىلى قازاقستاندىق دەلەگاتسييا ۋكراينا مەملەكەتٸنە بارىپ, ارحيۆپەن جۇمىس ٸستەگەن. 20-30 جىلدارى قازاقستاننىڭ باي-كۋلاكتارىن جويۋ ساياساتى ٶتە قارقىندى جٷرگەندٸكتەن, ەكٸ رەت ساياسي قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان ادامدار دا بار ەكەن.
«سول قۇجاتتاردىڭ كٶشٸرمەلەرٸن بەرٸن الىپ كەلٸپ, قازٸر مەملەكەت ەسەپكە الىپ, عىلىمي انىقتامالىق اپپارات جاساپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگٸزۋگە كٸرگٸزٸپ جاتىر», – دەدٸ يبرايم باباەۆ.
ال مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەركٸن ەبٸلدٸڭ ايتۋىنشا, سول شەتەلدەگٸ ارحيۆتەرمەن جۇمىس ٸستەۋ ەدەۋٸر قيىندىقتارعا ەكەلٸپ سوقتىرۋدا.
«قازٸر قيىندىق بوپ تۇرعان شەتەلدەگٸ ارحيۆتەر. بۇعان دەيٸن رەسەيدەگٸ ارحيۆكە كٸرۋ قيىن بولدى. سەبەبٸ باسىندا رەسەي 80-جىلدارى ٶتە كٶپ جۇمىس ٸستەدٸ. بٸراق 2013-2014 جىلدان باستاپ ارحيۆتەر قايتادان جابىلا باستادى. ارنايى شەشٸم قابىلدانىپ, ەسكەري ارحيۆ تولىعىمەن جابىلدى. رەپرەسسيياعا قاتىستى ماتەريالداردى زەرتتەۋشٸلەرگە بەرمەيدٸ, تەك قانا جەكە سۇرانىس بولسا, تۋعاندارى, ۇرپاقتارى سۇراسا سولاردىڭ سۇرانىسى بويىنشا بەرەدٸ. سونىمەن قاتار, ٶزبەكستان ارحيۆٸنە كٸرۋ قيىن, كٶپتەگەن ارحيۆتەر سول جەردە دە بار. ال ۋكرايناعا بٸزدٸڭ زەرتتەۋشٸلەر باردى, ولار ەلٸ دە بٸرگە جۇمىس ٸستەۋگە دايىن», – دەدٸ پروفەسسور ەركٸن ەبٸل.
ال ارحيۆ ٸستەرٸ جەنە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى قۋات بوراشەۆ ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارى ارحيۆ سالاسىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى 18 ەلمەن كەلٸسٸمشارت جاساسقانىن, الايدا ول قازٸر كٷشتٸك قۇرىلىمدارعا بايلانىستى مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ايتتى.
«بۇل مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ زەرتتەۋدە ٶزٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ قۇجاتتارعا سٷيەنٸپ قالۋعا بولمايدى. پوستكەڭەستٸك ەلدەرمەن قاتار سالىستىرمالى تٷردە جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك. جالپى ارحيۆ سالاسىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى 18 ەلمەن كەلٸسٸمشارت بار. بٸراق بۇل تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارى بولعان كەلٸسٸم, ٶتە نەزٸك دٷنيە. سول كەلٸسٸمدەرٸمٸز قازٸر عالىمداردىڭ رەسەي, ٶزبەكستان, قىرعىزستان ەلدەرٸنە بارىپ جۇمىس ٸستەۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. ٶيتكەنٸ ولار كٷشتٸك قۇرىلىمداردىڭ دەڭگەيٸندە بٸر-بٸرٸمەن كەلٸسٸمگە كەلۋٸ كەرەك. ولاردا دا قۇپييا تٷردە جاتقان قۇجاتتار بار. قازٸر كوميسسييا تٶراعاسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ٶزبەكستان, قىرعىزستان ەلدەرٸمەن جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر, كٷشتٸك قۇرىلىمدار كەلٸسٸم جاساسۋ دەڭگەيٸندە. ەگەر كەلٸسٸم سەتتٸ اياقتالسا, بٸزدٸڭ عالىمدارعا مٷمكٸندٸك بەرٸلٸپ قالار دەگەن ٷمٸت بار. ول تاريحي سەتتەرگە ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ بەرٸ قاتىسقان, ارحيۆ دەرەكتەرٸ بار», – دەدٸ ارحيۆ ٸستەرٸ جەنە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى قۋات بوراشەۆ.
سونىمەن قاتار, تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى بٷركٸتباي اياعان قىتاي, يران ەلدەرٸنەن دە بٸرشاما قۇجاتتار تابىلۋى مٷمكٸن ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«بٸرشاما قۇجاتتار قىتايدا, يراندا بٸرشاما قۇجاتتار تابىلۋى مٷمكٸن. وسى كٷنگە دەيٸن از زەرتتەلگەن مەسەلە, 30-جىلدارى قازاقتاردىڭ شەتەلگە كەتكەن. سول كەتۋ جولىندا شەكارادان ٶتپەكشٸ بولعان تالاي ادامدى, جاس-كەرٸ, بالا-شاعا دەمەي قىردى, اتتى. ونى ٶزدەرٸ دوكلاد قىلىپ جازىپ, بايانداپ وتىرعان. وسى زەتتەرۋٸمٸزدە قىتايعا, يرانعا, اۋعانستانعا كەتكەندەردٸ قالدىرماۋىمىز كەرەك. ال ولاردى وسى كٷنگە دەيٸن قۇربان رەتٸندە ەشكٸم سانامايدى. بٸزدٸڭ ساياسي قۋعىن سٷرگٸن بوسقىندارىن قازٸرگٸ ەلەمدەگٸ ميگرانتتارمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. قازٸرگٸ بوسقىندارعا ەشكٸم تيٸسٸپ جاتقان جوق قوي جولىندا. ال تاريح بەتتەرٸندە قىزىل ەسكەر شەكارا اسقان قازاقتاردى اتقان, قىرعان. اداي كٶتەرٸلٸسٸنە قاتىستى ماڭعىستاۋدا قۇجاتتار كٶردٸم», – دەدٸ مەملەكەتتتٸك تاريح ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, كوميسسييا مٷشەسٸ بٷركٸتباي اياعان.
