سوڭعى كەزدەرٸ قازاق تاريحىنا قاتىستى ەر ەلدەن مۇراعات قۇجاتتارى تابىلا باستادى. بەرتٸنگە دەيٸن قازاق حاندىعىنىڭ چيڭ پاتشالىعىمەن بولعان قارىم-قاتىناس مەسەلەلەرٸ ۇزاق ۋاقىت جۇمباق بولىپ كەلگەنٸ بەلگٸلٸ. كەيٸنگٸ ۋاقىتتا وسى جۇمباقتىڭ تٷيٸنٸ تارقاتىلا باستادى. سٶيتسەك, قازاقتىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە جاپون عالىمدارى ەلدەقاشان دەن قويعان ەكەن. بەيجٸڭ ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوتسەنتٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دٷيسەنەلٸ ەبدٸلاشىمۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جاپون عالىمدارى بۇل تاقىرىپتى ەلدەقاشان ەڭسەرە باستاعان كٶرٸنەدٸ.
– جاپونييادا اعا بۋىن عالىمداردان الدىمەن ساگۋچي تورۋدى ايتۋعا بولادى. تاريحشى عالىم قازاق حاندىعى مەن چيڭ پاتشالىعى قارىم-قاتىناسى تۋرالى ٸرگەلٸ زەرتتەۋ مۇرالارىن جازىپ قالدىردى. قازٸر قازاق تاريحىن زەرتتەپ جٷرگەندەردەن ۋياما توموحيكو, نودا دجين, ونۋما تاكاحيرو, اكاساكا تسۋنەاكي قاتارلى عالىمداردى ايتۋعا بولادى. ۋياما توموحيكونىڭ «قازاق تاريحى: تاريحي پايىمداۋداعى ساقتالعان مەسەلەلەر نەگٸزٸندە» اتتى ماقالاسى بار. مەنٸڭشە, بەيتاراپتىق تۇرعىدان تاماشا جازىلعان ەڭبەك. ال سوڭعى ەكٸ عالىم بولسا قازاق حاندىعى مەن چيڭ پاتشالىعى قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى زەرتتەۋلەرمەن تٸكەلەي اينالىسىپ جٷر. ەكەۋٸ بٸرلەسٸپ اعىلشىن تٸلٸندە جازعان «قازاق سۇلتاندارىنىڭ چيڭ پاتشالىعىنا جازعان حاتتارى» اتتى ەڭبەگٸ 2010 جىلى باسپادان شىقتى. وعان 13 دانا قازاقشا قۇجات ەنگٸزٸلگەن. 2011 جىلى نودا دجيننٸڭ «رەسەي-چيڭ يمپەريياسى جەنە قازاق حاندىعى» اتتى جەكە مونوگرافييالىق ەڭبەگٸ جارىق كٶردٸ. ٶتكەن جىلى وسى كٸتاپتىڭ اعىلشىن تٸلٸندەگٸ نۇسقاسى دا وقىرمان قاۋىممەن جٷزدەستٸ.
دٷيسەنەلٸ ەبدٸلاشىمۇلىنىڭ ايتقانىنان اڭعارعانىمىز, وسىدان ٷش جىل بۇرىن ونۋما تاكاحيرونىڭ «چيڭ پاتشالىعى جەنە ورتالىق ازييا ساحاراسى: كٶشپەلٸلەر ەلەمٸنەن يمپەرييا ٸرگەسٸنە قاراي» اتتى مونوگرافييالىق ەڭبەگٸ جارىق كٶرٸپتٸ. جاپون عالىمىنىڭ عىلىمي ماقالالارىنىڭ ٸشٸندە 2006 جىلى جارييالانعان «چيڭ پاتشالىعى مەن قازاق بيلەۋشٸلەرٸنٸڭ ساياسي قارىم-قاتىناسى حاقىندا – ورتالىق ازييا ەجەن-الباتۇ قاتىناسىنىڭ دامۋى» اتتى ماقالاسىنىڭ دا شوقتىعى بيٸك كٶرٸنەدٸ. اتالعان ماقالادا قازاقشا, توت-موڭعۇل تٸلٸندەگٸ قۇجاتتار نەگٸز ەتٸلٸپ, قازاقتار مەن چيڭ پاتشالىعى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جٶنٸندە جاڭا عىلىمي كٶزقاراستار ورتاعا سالىنعان كٶرٸنەدٸ.
ۇلاربەك نۇرعالىم,
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ
.jpeg)