پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ VII سەزٸندە سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ VII سەزٸ دۇعا جاساۋ ٷشٸن بٸر مينۋتتىق ٷنسٸزدٸكتەن باستالدى.
«ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸنٸڭ پاندەمييادان كەيٸنگٸ كەزەڭدەگٸ ادامزاتتىڭ رۋحاني جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋىنداعى رٶلٸ» اتتى پلەنارلىق وتىرىستى اشقان مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ٷشٸن ەلەمنٸڭ ەڭ قۇرمەتتٸ رۋحاني كٶشباسشىلارىن بٸرگە جيناپ, ديالوگ ورناتۋ ٷلكەن قۇرمەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنت ۆاتيكان مەن كاتوليك شٸركەۋٸنٸڭ باسشىسى ريم پاپاسى فرانتسيسككە, ەڭ كٶنە ەل-ازھار يسلام ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جوعارعى يمامى شەيح احماد ات-تايەبكە, ورىس پراۆوسلاۆ شٸركەۋٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸنە, يزرايلدٸڭ باس اشكەناز راۆۆينٸ داۆيد لاۋعا, يزرايلدٸڭ باس سەفارد راۆۆينٸ يتسحاك يوسيفكە جەنە فورۋمنىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىنا ٶزٸنٸڭ ٸلتيپاتىن بٸلدٸردٸ.
– بٸزدٸڭ شاقىرۋىمىزدى قابىل الىپ, قازاقستانعا كەلگەندەرٸڭٸز ٷشٸن بەرٸڭٸزگە العىس ايتامىن. بۇل بەيبٸتشٸلٸكتٸ ساقتاۋعا جەنە ٶركەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتۋعا بەرٸمٸزدٸڭ مٷددەلٸ ەكەنٸمٸزدٸ كٶرسەتەدٸ. ٶزگەرٸسكە تولى ەرٸ بەلگٸسٸزدٸك بەلەڭ العان قازٸرگٸ زاماندا بٷگٸنگٸ باسقوسۋدىڭ ايرىقشا مەنٸ بار. بٸزدٸڭ سەزد ٶركەنيەتارالىق ديالوگ ورناتاتىن جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ القالى جيىنعا اينالدى. بۇل فورۋمدى ٶتكٸزۋگە قازاقستاننىڭ باستاماشىلىق ەتۋٸ بەكەر ەمەس. سەبەبٸ قازاق جەرٸ عاسىرلار بويى باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىنداعى كٶپٸر بولىپ كەلەدٸ. وسىندا, ياعني ۇلى دالا تٶرٸندە نەبٸر الىپ كٶشپەلٸ يمپەرييالار ٶمٸر سٷرگەن. دٸني ۇستامدىلىق – ولاردىڭ بەرٸنە ورتاق سيپات, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان حالقى تٷرلٸ ٶركەنيەتتەر مەن دٸندەردٸڭ دەستٷرٸن, تٶزٸمدٸلٸك پەن اشىقتىق قاسيەتتەرٸن قابىلدادى. سوندىقتان «بٸرلٸگٸمٸز – ەرالۋاندىقتا» قاعيداتى ەلٸمٸزدٸڭ نەگٸزگٸ ۇستانىمىنا اينالدى.
– قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندا 100-دەن استام ەتنوس ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن كەلٸسٸم جاعدايىندا ٶمٸر سٷرەدٸ. 18 كونفەسسييانىڭ 4 مىڭعا جۋىق دٸني بٸرلەستٸگٸ ەركٸن جۇمىس ٸستەپ جاتىر. مۇنى بٸزدٸڭ باعا جەتپەس بايلىعىمىز ەرٸ مىزعىماس باسىمدىعىمىز دەپ سانايمىز. سەزدٸڭ ٶتكٸزٸلۋٸ – ەلٸمٸز بەن بٷكٸل ەلەمدە ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدى كٶزدەيتٸن قازاقستان ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى. بۇعان دەيٸنگٸ فورۋمداردا قابىلدانعان دەكلاراتسييالاردا قانداي يدەيالاردىڭ اتىن جامىلعانىنا قاراماستان راديكاليزم, زورلىق-زومبىلىق پەن قاقتىعىستار ەردايىم سىنعا الىندى. قازٸرگٸ كٷردەلٸ جاعدايدا دٸني كٶشباسشىلاردىڭ بٸر ٷستەل باسىنا وتىرىپ, كەز كەلگەن قايشىلىقتى ەڭسەرەتٸن ٸزگٸ امالدىڭ ٷلگٸسٸن كٷللٸ ەلەمگە كٶرسەتۋٸ اسا ماڭىزدى. مەنٸڭ ويىمشا, بٸزدٸڭ سەزدٸڭ باستى ميسسيياسى مەن ەرەكشەلٸگٸ وسىندا, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋى ەكونوميكا, ساياسات, ەلەۋمەتتٸك قاتىناستار سيياقتى ٶمٸردٸڭ بارلىق سالاسىنا قاتتى ىقپالىن تيگٸزدٸ دەپ سانايدى. كارانتيندٸك شارالار تاۋار تاسىمالداۋ جولدارى مەن قىزمەت كٶرسەتۋ, تۋريزم, كٶلٸك جەنە باسقا دا سالالارعا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزدٸ. داعدارىسقا قارسى مەملەكەتتٸك شىعىنداردىڭ ارتۋى ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋىن تەجەدٸ, بٸراق جاھاندىق ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتتٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ٸرٸ دەرجاۆالار اراسىندا گەوساياسي قايشىلىقتار كٷشەيٸپ, ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە شيەلەنٸستەر ٷدەي تٷستٸ.
– قىرعي-قاباق جەنە ٶزارا سەنٸمسٸزدٸك جاعدايى حالىقارالىق قاتىناسقا قايتا ورالىپ جاتىر. زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە نەنٸ قارسى قويۋعا بولادى? تاريح بۇعان بٸر عانا جاۋاپ بەرەدٸ. ول - ٸزگٸ نيەت, ديالوگ جەنە ورتاق كٷش-جٸگەر. تابىسقا جەتۋدٸڭ باسقا كەپٸلٸ جوق. قازاقستان كەز كەلگەن داۋلى مەسەلەنٸ بۇۇ جارعىسىنا سەيكەس تەك قانا كەلٸسسٶز ٷستەلٸ ارقىلى شەشۋدٸ ٷنەمٸ ايتىپ كەلەدٸ. تۋىنداعان قايشىلىقتاردى كٷشپەن, قورقىتۋمەن نەمەسە سانكتسييالارمەن رەتتەۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸز. مۇنداي سەتتەردە گۋمانيستٸك يدەالدارعا جٷگٸنۋ اسا ماڭىزدى. ولاردىڭ باستى قاينار كٶزٸ دەستٷرلٸ دٸندەر ەكەنٸ داۋسىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت جاڭا جٷيەنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ ادام ٶمٸرٸنٸڭ ابسوليۋتتٸ قۇندىلىعى, بٸر-بٸرٸنٸڭ مٷددەلەرٸن قۇرمەتتەۋ, ٶزارا كٶمەك, اشىقتىق, تەڭدٸك جەنە ەدٸلدٸك سيياقتى قاعيداتتاردان قۇرىلادى دەپ سانايدى. بۇل مەسەلەدە ادامگەرشٸلٸك بەدەل مەن رۋحاني كٶشباسشىلاردىڭ سٶزٸ ٶتە ماڭىزدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سەزد قاتىسۋشىلارىنا ارناعان سٶزٸندە قازاقستان دامۋدىڭ كونسترۋكتيۆتٸ مەسەلەسٸن ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق دەڭگەيدە جان-جاقتى ٸلگەرٸلەتۋگە ەلەۋلٸ ٷلەس قوساتىنىن ايتتى. ال ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ مەسەلەسٸندە بٸرلٸك, ىنتىماق جەنە تيٸمدٸ ديالوگ نەگٸزگٸ باسىمدىق سانالادى. بٷگٸندە ەلٸمٸز اۋقىمدى رەفورمالار باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرىپ, ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋعا كٸرٸستٸ.
– بٸزدٸڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىمىز جالپىۇلتتىق تابىستى ەدٸل بٶلۋگە جەنە بارلىق ازاماتتىڭ ەل-اۋقاتىن تەڭدەي ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بٸز حالىقارالىق ساۋدا مەن ينۆەستيتسييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋدٸ قولدايمىز. ەنەرگەتيكا جەنە ٶندٸرۋشٸ سالالاردا ەكولوگييالىق تالاپتاردى دەيەكتٸ تٷردە كٷشەيتٸپ, بالاما قۋات كٶزدەرٸن پايدالانۋ ٸسٸن كەڭەيتٸپ كەلەمٸز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ جاھاندىق ٷدەرٸستەگٸ دٸن مەن رۋحاني كٶشباسشىلاردىڭ رٶلٸن قايتا زەردەلەۋگە باعىتتالعان بٸرقاتار تەزيستٸ تالقىلاۋعا ۇسىندى.
– بٸز مەدەنيەتكە, ەكونوميكا مەن قوعامعا قاتىستى تەورييالىق تۇجىرىمدار مەن پراكتيكالىق ەدٸستەردٸ تٷبەگەيلٸ جاڭعىرتۋىمىز كەرەك. ٶركەنيەتتٸڭ شىنايى بولمىسى مەن مەنٸن ساقتاۋ ٷشٸن قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا اۋقىمدى رەفورمالار قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, رۋحاني كٶشباسشىلاردىڭ كٷش-جٸگەرٸن جۇمىلدىرۋى جەنە ديالوگى بٷكٸل ادامزاتقا قازٸرگٸ تەكە-تٸرەستەردەن شىعۋ جولىن كٶرسەتەدٸ.
– وسىنداي اۋقىمدى ديالوگ تەجٸريبەسٸ رۋحاني كٶشباسشىلارعا تٷرلٸ بٸتٸمگەرلٸك باستامالاردى بەلسەندٸ كٶتەرۋگە قۇقىق بەرەدٸ. بۇل ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە بولىپ جاتقان «قاقتىعىس وشاقتارىنداعى» ەسكەري قيمىلدار مەن ادامداردىڭ زارداپ شەگۋٸن توقتاتۋ ٷشٸن اسا ماڭىزدى. دٸندەر باسشىلارى – ادامزاتتىڭ ار-وجدانىن ساقتاۋشىلار. سوندىقتان ٶزارا سەنٸمگە, قايىرىمدىلىق پەن بەيبٸتشٸلٸككە باستايتىن جولدى سٸزدەر عانا نۇسقايسىزدار. قازٸر ادامزات بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاسامپاز ٸس-ەرەكەتكە مۇقتاج. حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ جاڭا جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن بەرٸمٸزگە بەيبٸتشٸلٸك جولىنداعى جاڭا جاھاندىق ٸس-ەرەكەت كەرەك. بۇل مەسەلەدە رۋحاني كٶشباسشىلاردىڭ رٶلٸ اسا زور دەپ سانايمىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى گۋمانيزم يدەالدارى مەن بەرٸك رۋحاني قۇندىلىقتاردى ٸلگەرٸلەتۋگە شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا تەحنولوگييالار ادام ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالاسىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتٸپ جاتىر. پاندەمييا بۇل ٷدەرٸستٸ جىلدامداتىپ, كٷشەيتە تٷستٸ. تسيفرلىق كوممۋنيكاتسييالار, ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر بٷكٸل جەر شارىنداعى ادامدار اراسىنداعى شەكارانى بۇزىپ, ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
– بٸز تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ ەسەرٸمەن قوعامنىڭ بٶلشەكتەنٸپ, كٶزقاراستار قايشىلىعى كٷشەيە باستاعانىن بايقاپ وتىرمىز. ۆيرتۋالدى ەلەم كٶپتەگەن ادام ٷشٸن شىنايى ەلەمنٸڭ ورنىن الماستىرا باستادى. سوندىقتان جاڭا تسيفرلىق زاماندا رۋحاني قۇندىلىقتار مەن ادامگەرشٸلٸك قاسيەتتەر تۋرالى مەسەلەنٸ قايتا كٷن تەرتٸبٸنە قويۋ كەرەك. جاس ۇرپاققا جٷيەسٸز بەرٸلەتٸن ٸلٸم مەن بٸلٸم ادامزاتتى جالپى دامۋ مەن جاقسىلىققا اپارمايدى. دٸن بارلىق كەزەڭدە ٶزٸنٸڭ نەگٸزگٸ تەربيە بەرۋ قىزمەتٸن اتقاردى. قۇران, ٸنجٸل, تاۋرات جەنە باسقا دا قاسيەتتٸ كٸتاپتار گۋمانيزم, جاناشىرلىق جەنە مەيٸرٸمدٸلٸك يدەيالارىنا تولى. ولار اگرەسسييانى جاقتامايدى, راديكاليزمدٸ قابىلدامايدى, زورلىق-زومبىلىقتى ايىپتايدى, تولەرانتتىلىق پەن ۇستامدىلىققا شاقىرادى. قازٸرگٸ زاماندا دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ جوعارى ميسسيياسى – ادامدارعا وسى ماڭىزدى اقيقاتتى جەتكٸزۋ, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
