Prezident Qasym-Jomart Toqaev Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VII sezinde sóz sóiledi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VII sezi duǵa jasaý úshin bir minýttyq únsizdikten bastaldy.
«Álemdik jáne dástúrli dinder liderleriniń pandemiiadan keiingi kezeńdegi adamzattyń rýhani jáne áleýmettik damýyndaǵy róli» atty plenarlyq otyrysty ashqan Memleket basshysy Qazaqstan úshin álemniń eń qurmetti rýhani kóshbasshylaryn birge jinap, dialog ornatý úlken qurmet ekenin atap ótti. Prezident Vatikan men Katolik shirkeýiniń basshysy Rim Papasy Frantsiskke, eń kóne Ál-Azhar islam ýniversitetiniń Joǵarǵy imamy Sheih Ahmad at-Taiebke, Orys pravoslav shirkeýiniń ókilderine, Izraildiń Bas ashkenaz ravvini David Laýǵa, Izraildiń Bas sefard ravvini Itshak Iosifke jáne forýmnyń barlyq qatysýshysyna óziniń iltipatyn bildirdi.
– Bizdiń shaqyrýymyzdy qabyl alyp, Qazaqstanǵa kelgenderińiz úshin bárińizge alǵys aitamyn. Bul beibitshilikti saqtaýǵa jáne órkenietaralyq dialogty nyǵaitýǵa bárimizdiń múddeli ekenimizdi kórsetedi. Ózgeriske toly ári belgisizdik beleń alǵan qazirgi zamanda búgingi basqosýdyń airyqsha máni bar. Bizdiń sezd órkenietaralyq dialog ornatatyn jahandyq deńgeidegi alqaly jiynǵa ainaldy. Bul forýmdy ótkizýge Qazaqstannyń bastamashylyq etýi beker emes. Sebebi qazaq jeri ǵasyrlar boiy Batys pen Shyǵystyń arasyndaǵy kópir bolyp keledi. Osynda, iaǵni Uly dala tórinde nebir alyp kóshpeli imperiialar ómir súrgen. Dini ustamdylyq – olardyń bárine ortaq sipat, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan halqy túrli órkenietter men dinderdiń dástúrin, tózimdilik pen ashyqtyq qasietterin qabyldady. Sondyqtan «birligimiz – áralýandyqta» qaǵidaty elimizdiń negizgi ustanymyna ainaldy.
– Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda 100-den astam etnos ózara túsinistik pen kelisim jaǵdaiynda ómir súredi. 18 konfessiianyń 4 myńǵa jýyq dini birlestigi erkin jumys istep jatyr. Muny bizdiń baǵa jetpes bailyǵymyz ári myzǵymas basymdyǵymyz dep sanaimyz. Sezdiń ótkizilýi – elimiz ben búkil álemde dialog pen yntymaqtastyqty nyǵaitýdy kózdeitin Qazaqstan saiasatynyń mańyzdy baǵyty. Buǵan deiingi forýmdarda qabyldanǵan deklaratsiialarda qandai ideialardyń atyn jamylǵanyna qaramastan radikalizm, zorlyq-zombylyq pen qaqtyǵystar árdaiym synǵa alyndy. Qazirgi kúrdeli jaǵdaida dini kóshbasshylardyń bir ústel basyna otyryp, kez kelgen qaishylyqty eńseretin izgi amaldyń úlgisin kúlli álemge kórsetýi asa mańyzdy. Meniń oiymsha, bizdiń sezdiń basty missiiasy men ereksheligi osynda, – dedi Prezident.
Memleket basshysy koronavirýstyń taralýy ekonomika, saiasat, áleýmettik qatynastar siiaqty ómirdiń barlyq salasyna qatty yqpalyn tigizdi dep sanaidy. Karantindik sharalar taýar tasymaldaý joldary men qyzmet kórsetý, týrizm, kólik jáne basqa da salalarǵa keri áserin tigizdi. Daǵdarysqa qarsy memlekettik shyǵyndardyń artýy ekonomikanyń quldyraýyn tejedi, biraq jahandyq infliatsiianyń ósýine yqpal etti. Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, iri derjavalar arasynda geosaiasi qaishylyqtar kúsheiip, álemniń túkpir-túkpirinde shielenister údei tústi.
– Qyrǵi-qabaq jáne ózara senimsizdik jaǵdaiy halyqaralyq qatynasqa qaita oralyp jatyr. Zamanaýi syn-qaterlerge neni qarsy qoiýǵa bolady? Tarih buǵan bir ǵana jaýap beredi. Ol - izgi niet, dialog jáne ortaq kúsh-jiger. Tabysqa jetýdiń basqa kepili joq. Qazaqstan kez kelgen daýly máseleni BUU Jarǵysyna sáikes tek qana kelissóz ústeli arqyly sheshýdi únemi aityp keledi. Týyndaǵan qaishylyqtardy kúshpen, qorqytýmen nemese sanktsiialarmen retteý múmkin emes ekenine senimdimiz. Mundai sátterde gýmanistik idealdarǵa júginý asa mańyzdy. Olardyń basty qainar kózi dástúrli dinder ekeni daýsyz, – dedi Memleket basshysy.
Prezident jańa júieniń qaýipsizdigi adam ómiriniń absoliýtti qundylyǵy, bir-biriniń múddelerin qurmetteý, ózara kómek, ashyqtyq, teńdik jáne ádildik siiaqty qaǵidattardan qurylady dep sanaidy. Bul máselede adamgershilik bedel men rýhani kóshbasshylardyń sózi óte mańyzdy.
Qasym-Jomart Toqaev Sezd qatysýshylaryna arnaǵan sózinde Qazaqstan damýdyń konstrýktivti máselesin óńirlik jáne jahandyq deńgeide jan-jaqty ilgeriletýge eleýli úles qosatynyn aitty. Al elimizdiń ishki máselesinde birlik, yntymaq jáne tiimdi dialog negizgi basymdyq sanalady. Búginde elimiz aýqymdy reformalar baǵdarlamasyn júzege asyryp, Ádiletti Qazaqstandy qurýǵa kiristi.
– Bizdiń jańa ekonomikalyq saiasatymyz jalpyulttyq tabysty ádil bólýge jáne barlyq azamattyń ál-aýqatyn teńdei arttyrýǵa baǵyttalǵan. Biz halyqaralyq saýda men investitsiialyq seriktestikti tereńdetýdi qoldaimyz. Energetika jáne óndirýshi salalarda ekologiialyq talaptardy dáiekti túrde kúsheitip, balama qýat kózderin paidalaný isin keńeitip kelemiz, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev jahandyq úderistegi din men rýhani kóshbasshylardyń rólin qaita zerdeleýge baǵyttalǵan birqatar tezisti talqylaýǵa usyndy.
– Biz mádenietke, ekonomika men qoǵamǵa qatysty teoriialyq tujyrymdar men praktikalyq ádisterdi túbegeili jańǵyrtýymyz kerek. Órkeniettiń shynaiy bolmysy men mánin saqtaý úshin qoǵamnyń barlyq salasyna aýqymdy reformalar qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidentiniń pikirinshe, rýhani kóshbasshylardyń kúsh-jigerin jumyldyrýy jáne dialogy búkil adamzatqa qazirgi teke-tiresterden shyǵý jolyn kórsetedi.
– Osyndai aýqymdy dialog tájiribesi rýhani kóshbasshylarǵa túrli bitimgerlik bastamalardy belsendi kóterýge quqyq beredi. Bul álemniń túkpir-túkpirinde bolyp jatqan «qaqtyǵys oshaqtaryndaǵy» áskeri qimyldar men adamdardyń zardap shegýin toqtatý úshin asa mańyzdy. Dinder basshylary – adamzattyń ar-ojdanyn saqtaýshylar. Sondyqtan ózara senimge, qaiyrymdylyq pen beibitshilikke bastaityn joldy sizder ǵana nusqaisyzdar. Qazir adamzat buryn-sońdy bolmaǵan jasampaz is-áreketke muqtaj. Halyqaralyq qaýipsizdiktiń jańa júiesin qalyptastyrý úshin bárimizge beibitshilik jolyndaǵy jańa jahandyq is-áreket kerek. Bul máselede rýhani kóshbasshylardyń róli asa zor dep sanaimyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy gýmanizm idealdary men berik rýhani qundylyqtardy ilgeriletýge shaqyrdy. Onyń aitýynsha, jańa tehnologiialar adam ómiriniń barlyq salasyn túbegeili ózgertip jatyr. Pandemiia bul úderisti jyldamdatyp, kúsheite tústi. Tsifrlyq kommýnikatsiialar, internet pen áleýmettik jeliler búkil jer sharyndaǵy adamdar arasyndaǵy shekarany buzyp, mańyzdy ról atqarady.
– Biz tsifrlyq tehnologiialardyń áserimen qoǵamnyń bólshektenip, kózqarastar qaishylyǵy kúsheie bastaǵanyn baiqap otyrmyz. Virtýaldy álem kóptegen adam úshin shynaiy álemniń ornyn almastyra bastady. Sondyqtan jańa tsifrlyq zamanda rýhani qundylyqtar men adamgershilik qasietter týraly máseleni qaita kún tártibine qoiý kerek. Jas urpaqqa júiesiz beriletin ilim men bilim adamzatty jalpy damý men jaqsylyqqa aparmaidy. Din barlyq kezeńde óziniń negizgi tárbie berý qyzmetin atqardy. Quran, Injil, Taýrat jáne basqa da qasietti kitaptar gýmanizm, janashyrlyq jáne meiirimdilik ideialaryna toly. Olar agressiiany jaqtamaidy, radikalizmdi qabyldamaidy, zorlyq-zombylyqty aiyptaidy, toleranttylyq pen ustamdylyqqa shaqyrady. Qazirgi zamanda dinder kóshbasshylarynyń joǵary missiiasy – adamdarǵa osy mańyzdy aqiqatty jetkizý, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
