قاسىم-جومارت توقاەۆ ابايتانۋشى عالىمدارمەن كەزدەستٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ الدىمەن مەدەني-سپورت كەشەنٸندەگٸ كٶرمەنٸ تاماشالادى. مەملەكەت باسشىسىنا ابايدىڭ سيرەك كەزدەسەتٸن كٸتاپتارى, «اباي ەلەمٸ» سەريياسى بويىنشا شىققان كٸتاپتار مەن فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ابايتانۋشى مەكەمتاس مىرزاحمەتۇلىنىڭ اقىن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كٶپتومدىعى ۇسىنىلدى.
سونداي-اق كٶرمەگە شىعىس قازاقستان ٶنەر مۇراجايى مەن نەۆزوروۆتار وتباسى اتىنداعى بەينەلەۋ ٶنەرٸ مۇراجايىنىڭ قورلارىنداعى 18 سۋرەت قويىلدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ «ۇلى دالا التىنى» ارحەولوگييالىق كٶرمەسٸن ارالاپ كٶرگەننەن كەيٸن ابايتانۋشى عالىمدارمەن كەزدەستٸ.
پرەزيدەنت ۇلت زييالىلارىمەن قاسيەتتٸ توپىراقتا, تاريحي ماڭىزى زور سەمەيدٸڭ تٶرٸندە جٷزدەسٸپ وتىرعانىنا قۋانىشتى ەكەنٸن جەتكٸزٸپ, ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى ەلەمدٸك پاندەميياعا تاپ كەلسە دە, ۇلى بابا رۋحى الدىنداعى پەرزەنتتٸك پارىزىمىزدى ادال اتقارۋعا كٷش سالعانىمىزدى اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار بۇل مەرەيتويدان توي تويلاۋدى ەمەس, تاعىلىم الۋدى ماقسات ەتكەنٸمٸزدٸ ايتتى.
– بيىلدان باستاپ 10-تامىز «اباي كٷنٸ» دەپ بەكٸتٸلٸپ, مەرەكەلەر قاتارىنا قوسىلدى. اقىننىڭ ەڭبەكتەرٸ ون تٸلگە اۋدارىلىپ, ەلەمنٸڭ بەدەلدٸ كٸتاپحانالارىنا جٸبەرٸلدٸ. شەتەلدەگٸ ەلشٸلٸكتەرٸمٸزدٸڭ جانىنان اباي ورتالىقتارى اشىلدى. بٸراق بۇل تەك العاشقى قادام عانا, كەلەشەكتە مٷمكٸندٸككە قاراي اباي ينستيتۋتتارىن اشامىز دەپ ويلايمىن. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە اباي اكادەميياسى قۇرىلدى. بۇدان بىلاي اكادەمييا اقىن شىعارماشىلىعىن جٷيەلٸ زەرتتەۋمەن اينالىسادى. «اباي» تەلەارناسى ٶز جۇمىسىن باستادى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا «ابايتانۋ» كۋرسىن وقىتۋ قولعا الىندى. قازاق قوعامىندا ٶزٸندٸك ورنى بار سەمەي قالاسى «تاريحي ورتالىق» رەتٸندە بەلگٸلەندٸ. وسىنداي يگٸ شارالار ۇلى ويشىلدىڭ باعا جەتپەس مۇراسىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭٸرۋ ٷشٸن جاسالدى. بٷكٸل تٷركٸ ەلەمٸندە اباي فيلوسوفيياسىن دەرٸپتەۋ ٸسٸندە ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتكٸزدٸك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاقىندا جارىق كٶرگەن «اباي اماناتى» اتتى ماقالاسىنداعى «ۇلى اقىن ەلدٸڭ بولاشاق باعدارىن ايقىنداپ بەرگەن رۋحاني تەمٸرقازىعىنا اينالدى» دەگەن سٶزٸنە توقتالدى. سوندىقتان ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ ەلەمگە تانىمال الىبىن بٷكٸل حالىق بولىپ ۇلىقتاۋ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ مەرەيٸن ارتتىراتىنىن ايتتى. ۇلى ويشىلدىڭ اسىل مۇراسىن ارداقتاۋ جەنە جان-جاقتى دەرٸپتەۋ – بارشامىزدىڭ مٸندەتٸمٸز ەكەنٸن, ونىڭ ەر سٶزٸنە جەتە مەن بەرٸپ, استارىنا ٷڭٸلٸپ, پاراسات-پايىمىنا بويلاي بٸلۋ قاجەتتٸگٸن جەتكٸزدٸ.
– اباي – مەملەكەت ٸسٸنٸڭ مٷددەلەسٸ, بٸرلٸگٸ جاراسقان جۇرت بولۋ يدەياسىنىڭ جاقتاۋشىسى. ول ٶز شىعارمالارى ارقىلى ەل ەڭسەسٸن تٸكتەۋگە زور ٷلەس قوستى. ۇلى اقىن ۇلتتى ۇيىستىرىپ, ەدٸلەتتٸ قوعام قۇرۋعا ٷندەيدٸ. بٸز ۇسىنعان «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى دەل وسى ۇستانىممەن ساباقتاس. تٷيتكٸلدٸ مەسەلەنٸ مەملەكەت پەن قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸرلەسە تالقىلاۋى – ٶركەنيەتتٸ قوعامنىڭ بەلگٸسٸ. مۇنداي پٸكٸر الماسۋ حالىقتىڭ بيلٸككە دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرادى, تۇراقتىلىقتى نىعايتادى. بيلٸك پەن بۇقارانى جاقىنداستىراتىن وسى يدەيانىڭ باستاۋىندا ۇلى اباي تۇر دەپ سەنٸممەن ايتا الامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى ايتقانىن, مۇنىڭ ستراتەگييالىق ماڭىزى بار مٸندەت, كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن مەسەلە ەكەنٸن ايتا كەلە, ۇلتىمىز بەن جۇرتىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن بٸزگە ابايدان اسقان اقىلشى جوق دەدٸ.
– وسىناۋ جولدا اقىن مۇراسىن زەردەلەۋ ارقىلى ەرەكەت ەتسەك, بەرەكەت تاباتىنىمىز انىق. بٸز ٸزدەگەن بارلىق سۇراقتىڭ جاۋابى حاكٸم ابايدىڭ ٶلمەس ٶلەڭٸندە, ساليقالى سٶزٸندە تۇر. ۇلى ويشىلدىڭ «پايدا ويلاما, ار ويلا, تالاپ قىل ارتىق بٸلۋگە» دەگەن ٶسيەتٸ – سونىڭ ايقىن دەلەلٸ. اباي اڭساعان قوعام – ويى وزىق, ساناسى سەرگەك «تولىق ادامنىڭ» تولىققاندى قوعامى. «تولىق ادام» دەگەنٸمٸز – بۇل سول زامانداعى يننوۆاتسييالىق فيلوسوفييا ٷردٸسٸ. تۋراسىن ايتساق, اباي ٶز زامانىنان وزىپ شىقتى دەگەن سٶز. سەبەبٸ ورىس تٸلٸندە «تسەلنايا ناتۋرا» يا بولماسا اعىلشىن تٸلٸندە «A person of integrity» دەگەن تٷسٸنٸكتەر ەلدەقايدا كەش پايدا بولدى. بٸز اقىن مۇراسىنا جەنە زييالىلاردىڭ ەلەۋەتٸنە سٷيەنٸپ, وسىنداي قوعام ورناتۋىمىز كەرەك. ول قوعامنىڭ ۇلتتىق يدەياسى بٸلٸم مەن ٸلٸمگە جەتەلەيتٸن اعارتۋشىلىق ۇستانىم بولۋعا تيٸس, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى مەرەيتوي كەزٸندە ەلگە وي سالاتىن, تاعىلىمى مول ناقتى شارالار اتقارىلعانىن, بۇل ٷردٸس اباي جىلىنان كەيٸن دە جالعاسا بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق ۇلى ابايدىڭ تۇلعاسىن شەتەل جۇرتشىلىعىنا كەڭ اۋقىمدا تانىتۋ جوباسى بويىنشا اقىننىڭ شىعارمالارى اعىلشىن, يسپان, اراب, تٷرٸك, قىتاي, نەمٸس, يتاليان, فرانتسۋز جەنە جاپون تٸلدەرٸنە اۋدارىلدى. پرەزيدەنت اۋدارمالاردىڭ كٶركەمدٸك ساپاسى ٶتە جوعارى دەپ سانايتىنىن جەتكٸزدٸ.
– اباي شىعارمالارىن ەلەمدە كەڭ تاراعان تٸلدەرگە اۋدارىپ, باسۋ – بٸرەگەي حالىقارالىق جوبا. بۇل جاھانعا قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ جاڭا قىرىن تانىتىپ, ەلەمدەگٸ بارشا وقىرماندارعا اباي شىعارماشىلىعىمەن, تەرەڭ فيلوسوفيياسىمەن جەنە تەڭدەسسٸز ليريكاسىمەن تانىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
كەزدەسۋ بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ قوعامداعى رٶلٸ مەن ورنىنا توقتالىپ, ولاردىڭ قاشاندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بەرٸنەن بيٸك قوياتىنىن, ەردايىم مەرتەبەلٸ ميسسييا اتقارىپ كەلە جاتقانىن باسا ايتتى.
– ٶتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىندا قالامگەرلەر ۇلتتىڭ رۋحىن كٶتەردٸ. ۇلت جازۋشىلارى جىلىمىق كەزەڭدە ەل مٷددەسٸمەن ٶزەكتەس شىعارمالاردى ٶمٸرگە ەكەلدٸ. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىندا زييالىلار حالىقتى بەرەكە-بٸرلٸككە شاقىردى. ولار ۇلت مۇراسىن تٷگەندەپ, تاريحىمىزدى جاڭعىرتۋعا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوستى. زييالى قاۋىم جاس مەملەكەتتٸڭ شەجٸرەسٸن جاساپ, بٷگٸنگٸ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭٸردٸ. ەندٸ ولاردىڭ قازٸرگٸ كەزەڭدەگٸ مٸندەتٸ – ۇلت بولمىسىنىڭ جاڭا قاعيداتىن قالىپتاستىرۋ, ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋعا اتسالىسۋ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
وسى رەتتە گۋمانيتارلىق سالانى دامىتۋدى قولعا العانىمىز جٶن دەپ ەسەپتەيتٸنٸن جەتكٸزٸپ, ونىڭ ٸشٸندە قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸن وقىتۋعا جەنە ساپالى وقۋلىق دايىنداۋعا باسا مەن بەرۋٸمٸز قاجەت ەكەنٸنە توقتالدى.
– بٸز انا تٸلٸمٸز بەن تٶل ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ قادٸر-قاسيەتٸن بالالارعا مەكتەپ جاسىنان باستاپ سٸڭٸرۋٸمٸز كەرەك. بۇل باعىتتا بٸرىڭعاي ۇستانىم قاجەت. وسىعان وراي الماتىداعى اباي اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن تولىق پايدالانعان جٶن. قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸن تەرەڭدەتە وقىتاتىن بۇل مەكتەپتٸڭ وقۋ ٷدەرٸسٸ باسقا مەكتەپتەرگە ٷلگٸ بولادى دەپ ويلايمىن. ونى زاماناۋي تالاپقا ساي جان-جاقتى جەتٸلدٸرٸپ, «اباي مەكتەبٸ» دەپ اتالاتىن ەڭ ٷزدٸك بٸلٸم ورداسىنا اينالدىرۋ قاجەت. جالپى بٸز كەلەشەكتە اباي مەكتەپتەرٸن اشۋ تۋرالى ويلانۋىمىز كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
كەزدەسۋدە مەكەمتاس مىرزاحمەتۇلى, تۇرسىن جۇرتباي, عاريفوللا ەسٸم, بوريس ششەرباكوۆ, اراپ ەسپەنبەتوۆ سەكٸلدٸ عالىمدار مەن ابايتانۋشىلار, «اباي وقۋلارى» كونكۋرسىنىڭ جەڭٸمپازى, ريددەر قالاسىنداعى №16 ورتا مەكتەپتٸڭ وقۋشىسى ۆارۆارا ۆلاديميرتسەۆالار سٶز سٶيلەدٸ.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ابايتانۋعا ايتۋلى ەڭبەك سٸڭٸرگەن, وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسقان بٸرقاتار ازاماتتاردى مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى.
