ۆيلگەلم فولتس اتتى جازۋشىنىڭ «سۋماترانىڭ جان باسپاعان ورمانىندا» اتتى وچەركٸنەن مىناداي سٶزدەردٸ كەزٸكتٸرٸپ, ٶز قازاعىم ەسٸمە ەرٸكسٸز ورالدى. اۆتوردىڭ كٸتابىندا سۋماترانىڭ نۋ ورماندارىن مەكەندەيتٸن كۋبۋ اتتى شاعىن تايپانىڭ ٶمٸر داعدىلارى باياندالعان. ولاردىڭ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قاۋىمدىق ٶمٸردەن شىعا الماۋى, بٸز تانكٸ مەن تەلەفوننىڭ, تەلەۆيزور مەن ماگنيتافوننىڭ زامانىندا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقاندا, بۇل حالىق جابايى جەمٸستەردٸ جيناپ, كٷندەلٸكتٸ تاعامىن قارنى اشقان كەزٸندە ٸزدەيتٸن كٶرٸنەدٸ. ەرينە بۇل كەلتٸرٸلگەن ٷزٸندٸلەردە بٸزدٸڭ جۇرتىمىز مۇنداي دەڭگەيدە ەمەس, بٸراق ۇقساس قىلىقتارى, عىلىم مەن بٸلٸمگە كەلگەندە سالعىرت قاراۋى, بٸراق ٶزٸنٸڭ ۇتىلىسى سوندا جاتقانىن تٷسٸنبەي جٷرگەندٸكتەن وسىنداي كٷيگە تٷسكەنٸن جەتكٸزگٸم كەلدٸ.
«كۋبۋلىقتار (يندونەزييادا مەكەندەيتٸن تايپا) كٶبٸنەسە كٶشپەلٸ ٶمٸر سٷرەدٸ. ورمانداعى پٸسكەن جەمٸستٸ ٸزدەپ, ٶز ايماعىن تىنىمسىز كەزەدٸ ەكەن. ولار بارلىق ۋاقىتى مەن كٷشٸن تاماق ٸزدەۋگە ارنايدى».
بٸز كٶپ ۋاقىتىمىزدى كٷيبەڭ تٸرشٸلٸكپەن, قارىن مەن ۇيقىنىڭ ەسەبٸن تٷگەندەپ جٷرٸپ كٷنٸمٸزدٸڭ قالاي ٶتٸپ جاتقانىن اڭعارمايمىز. بٸزدە ٶمٸردەن راحات الۋ, بوس ۋاقىت, جەكە ٶمٸر مەن زاماناۋي عىلىمعا قارايلاۋعا ۋاقىتىمىز تىم از. كٷن ۇزاق بٸزدٸڭ ماقساتىمىز قالاي دا تالعاجاۋ ەتەتٸن تاماق تابۋ, تۇراقتى جۇمىستان ايىرىلىپ قالماۋ, ەيتەۋٸر اش قالماۋدىڭ قامىن كٷيتتەۋ.
«قۇستاردىڭ ۇياسىنداعى جاس بالاپانداردى الاتىن كەزدەرٸ دە بولادى. قاجەتتٸ قارۋلارى بولماعاندىقتان, اڭ مەن بالىق اۋلاۋ كۋبۋلىقتاردىڭ تۇرمىسىندا ٶتە ٷلكەن رٶل اتقارمايدى. قارىندارىن تويدىرۋ ٷشٸن ولارعا ۇزاق تا قاجىرلى تٷردە ازىق – تٷلٸك تەرۋمەن اينالىسۋ قاجەت. ەگەر تاعامدىق دٷنيە كٶپ بولسا, ونى تاۋىسقانشا, ەبدەن تويعانشا جەيدٸ. بٸراق اش ۇيىقتايتىن كەزدەرٸ دە جيٸ بولىپ تۇرادى».
بٸز قاجەتتٸ بٸلٸم مەن زاماناۋي قۇرالداردى جەتٸك بٸلمەگەندٸكتەن ولار بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزدە ايتارلىقتاي ماڭىزعا يە ەمەس /بۇل جەردە زاماناۋي تەحنيكا دەگەنٸمٸز Facebook, You Tube نەمەسە Google ەمەس/. ەگەر بٸزدە قازبا بايلىقتار, جەر استى مۇنايىمىز كٶپ بولسا, بٸز ونى قاشان تاۋىسقانشا پايدالانامىز. بٸراق كەيدە نارىقتا ونىڭ قۇنى كٶك تيىن بولىپ قالعاندا اۋىر كرەزيسكە تٷسەتٸن كەزدەرٸمٸز دە جيٸ بولىپ تۇرادى.
«كۋبۋلىقتار ەلٸ بٸرنەشە بانان مەن بٷلدٸرگەن ساقتاپ قويۋعا بولادى دەگەن ويعا جەتكەن جوق. ولار قارنىن تويدىرۋعا قاجەتتٸ مٶلشەردە عانا تەرەدٸ. تەرگەندەرٸنٸڭ بارلىعىن جەپ تاۋىسادى».
بٸزگە جەر استىنداعى بايلىعىمىزدى, تابيعاتتىڭ سىيىن كەلەر ۇرپاقتارعا ساقتاپ قويۋ كەرەك, ولار دا ونىڭ راحاتىن كٶرۋٸ تيٸس دەگەن وي ميىمىزعا ەلٸ جەتكەن جوق. بٸز ٶز قۇلقىنىمىزدى قاشان تويدىرعانشا تىنىم تاپپايمىز. ٶندٸرگەن دٷنيەلەرٸمٸزدٸڭ بارلىعىن تاۋسىلعانشا پايدالانىپ تاستايمىز. سەبەبٸ از نەرسەنٸ ساقتاۋ, ٶزگە امالدارىن قاراستىرۋ, ٸلٸم مەن عىلىمعا بەت بۇرۋ دەگەن دٷنيەلەر ميىمىزدا ەلٸ كٷنگە دەيٸن ورنىقپاعان.
ر. رامازانۇلى
