فوتو: Gov.kz
1 قازان – قارتتار كٷنٸ. وسى ايتۋلى كٷنگە وراي, ەلورداداعى زەينەتكەرلەرگە 2,5 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش كٶلەمٸندە (9 830 تەڭگە) بٸرجولعى اقشالاي كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ. بۇل قولداۋدى نۇر-سۇلتانداعى 100 مىڭعا جۋىق زەينەتكەر الادى. ال الماتىدا مۇنداي تٶلەم قاراستىرىلماعان. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ «بٷگٸنگٸ زاماندا قارييالارىمىزدىڭ جاي-كٷيٸ قانداي?», «ولارعا مەملەكەت تاراپىنان قانداي قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ جاتىر?», «قوعامنىڭ كٶزقاراسى مەن قامقورلىعى جەتكٸلٸكتٸ مە?» دەگەن سيياقتى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ٸزدەپ كٶردٸ.
زەينەتاقى كٶلەمٸ مەن الداعى رەفورما
قازاقستاندا زەينەتاقى – قارتتاردىڭ نەگٸزگٸ تابىس كٶزٸ. 2025 جىلعى قىركٷيەك ايىنداعى دەرەككە سەيكەس:
ورتاشا زەينەتاقى – 179 مىڭ تەڭگە, ونىڭ ٸشٸندە:
سوليدارلىق بٶلٸك – 95 مىڭ تەڭگە,
بازالىق بٶلٸك – 47 مىڭ تەڭگە,
جيناقتاۋشى بٶلٸك – 36 مىڭ تەڭگە.
الايدا بۇل سوما ٸرٸ قالالارداعى قىمباتشىلىقتى ەسكەرسەك, ەڭ تٶمەنگٸ قاجەتتٸلٸكتٸ عانا ٶتەۋگە جەتەدٸ. مىسالى, استانادا ورتاشا زەينەتاقى – 166 مىڭ تەڭگە, ال تٷركٸستان وبلىسىندا – 119 مىڭ تەڭگە. مۇنداي قارجىمەن جايلى ٶمٸر سٷرۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
8 قىركٷيەكتە قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ زەينەتاقى جٷيەسٸنە ارنايى توقتالىپ, ونىڭ كەمشٸلٸكتەرٸن سىنادى:
«جيناقتاردىڭ ماردىمسىزدىعى ەسٸرەسە ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار اراسىندا ايقىن بايقالادى. ٷكٸمەت ۇلتتىق بانكپەن جەنە ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, جٷيەنٸڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا ناقتى شارا قابىلداۋى تيٸس».
حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا, زەينەتاقى بۇرىنعى جالاقىنىڭ كەمٸندە 40%-ىن ٶتەۋٸ تيٸس. قازاقستاندا بۇل كٶرسەتكٸش 44,2% دەپ كٶرسەتٸلسە دە, زەينەتاقىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ سوليدارلىق جەنە بازالىق تٶلەمدەرگە تيەسٸلٸ.
1998 جىلدان كەيٸن ەڭبەك ەتكەن ازاماتتار سوليدارلىق بٶلٸكتەن ايىرىلعان, دەمەك, بولاشاقتا ولاردىڭ زەينەتاقىسى تەك جيناقتاۋشى جٷيەگە تەۋەلدٸ بولادى. الايدا قازٸرگٸ جيناق كٶلەمٸ تىم از:
ەر ازامات اي سايىن تابىسىنىڭ 10%-ىن جيناقتايدى;
ورتاشا جالاقى 423 مىڭ تەڭگە بولسا, جيناق كٶلەمٸ شامامەن 35–36 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى.
جاڭا مودەلگە سەيكەس:
2027 جىلعا دەيٸن بازالىق زەينەتاقى كٷنكٶرٸس مينيمۋمىنىڭ 70-120%-نا دەيٸن ارتادى;
2028 جىلعا دەيٸن جۇمىس بەرۋشٸ جارناسى 5%-عا دەيٸن ٶسەدٸ;
2065 جىلى ەڭبەك جولىن ەندٸ باستاعان ازاماتتار زەينەتكە شىققاندا, جالاقىسىنىڭ 30%-ىن جيناق ەسەبٸنەن الۋى كٶزدەلٸپ وتىر.
وتباسىلىق جىلۋلىق پەن قوعامدىق قۇرمەت
قازاقستاندا 2,2 ميلليوننان استام زەينەتكەر بار. ولاردىڭ بٸرقاتارى بەلسەندٸ ٶمٸر سٷرٸپ, قوعامدىق ۇيىمداردا ەڭبەك ەتەدٸ, كەسٸپپەن اينالىسادى. بٸراق ەسٸرەسە اۋىلداعى قارييالاردىڭ جاعدايى الاڭداتارلىق:
مەديتسينالىق قىزمەتتٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ,
كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ەلسٸزدٸگٸ,
جالعىزدىق – باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ.
قازاقستاندا مەملەكەتتٸك جەنە جەكەمەنشٸك قارتتار ٷيلەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. مۇندا تٷرلٸ سەبەپپەن جالعىز قالعان جاندار تۇرادى. بٸرٸنٸڭ بالاسى جوق, ەندٸ بٸرٸ – بار بالاسىنان مەيٸرٸم كٶرمەگەن.
قارتتار ٷيٸندە:
ٷش مەزگٸل تاماق,
مەديتسينالىق قىزمەت,
پسيحولوگييالىق كٶمەك,
مەدەني ٸس-شارالار ۇسىنىلادى.
جالپى ەلٸمٸزدە «ارناۋلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر كٶرسەتەتٸن ۇيىمدار» – ونىڭ ٸشٸندە قارتتار ٷيٸ, مٷگەدەكتەر ٷيلەرٸ, مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك مەكەمەلەر بار ۇيىمداردىڭ جالپى سانى 2023 جىلدىڭ سوڭىندا 291 بولعان.
ولاردىڭ ٸشٸندە:
مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك مەكەمەلەر – قارتتار مەن مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدارعا ارنالعان مەكەمەلەر سانى بەلگٸلەنگەن.
2021 جىلى قارتتار ٷيٸ رەتٸندە تٸركەلگەن مەكەمەلەر سانى – 53.
2022 جىلى مەن سوڭىندا وسىنداي ۇيىمداردىڭ سانى – 281.
سول جەردە ستاتسيونارلىق, جارتىلاي ستاتسيونارلىق, ۋاقىتشا قابىلدايتىن مەكەمەلەر بار.
مەملەكەت زەينەتاقى جٷيەسٸن رەفورمالاپ, قارتتارعا مەديتسينالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك قولداۋدى كٷشەيتۋگە كٷش سالىپ جاتىر. قاريياعا قۇرمەت جىلىنا بٸر كٷنمەن شەكتەلمەۋٸ تيٸس.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
