Foto: Gov.kz
1 qazan – Qarttar kúni. Osy aitýly kúnge orai, elordadaǵy zeinetkerlerge 2,5 ailyq eseptik kórsetkish kóleminde (9 830 teńge) birjolǵy aqshalai kómek kórsetiledi. Bul qoldaýdy Nur-Sultandaǵy 100 myńǵa jýyq zeinetker alady. Al Almatyda mundai tólem qarastyrylmaǵan. Osy oraida Ult.kz tilshisi «Búgingi zamanda qariialarymyzdyń jai-kúii qandai?», «Olarǵa memleket tarapynan qandai qoldaý kórsetilip jatyr?», «Qoǵamnyń kózqarasy men qamqorlyǵy jetkilikti me?» degen siiaqty suraqtardyń jaýabyn izdep kórdi.
Zeinetaqy kólemi men aldaǵy reforma
Qazaqstanda zeinetaqy – qarttardyń negizgi tabys kózi. 2025 jylǵy qyrkúiek aiyndaǵy derekke sáikes:
Ortasha zeinetaqy – 179 myń teńge, onyń ishinde:
Solidarlyq bólik – 95 myń teńge,
Bazalyq bólik – 47 myń teńge,
Jinaqtaýshy bólik – 36 myń teńge.
Alaida bul soma iri qalalardaǵy qymbatshylyqty eskersek, eń tómengi qajettilikti ǵana óteýge jetedi. Mysaly, Astanada ortasha zeinetaqy – 166 myń teńge, al Túrkistan oblysynda – 119 myń teńge. Mundai qarjymen jaily ómir súrý múmkin emes ekeni belgili.
8 qyrkúiekte Qazaqstan halqyna Joldaýynda Prezident Qasym-Jomart Toqaev zeinetaqy júiesine arnaiy toqtalyp, onyń kemshilikterin synady:
«Jinaqtardyń mardymsyzdyǵy ásirese ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar arasynda aiqyn baiqalady. Úkimet Ulttyq bankpen jáne Strategiialyq josparlaý agenttigimen birlese otyryp, júieniń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaitýǵa naqty shara qabyldaýy tiis».
Halyqaralyq standart boiynsha, zeinetaqy burynǵy jalaqynyń keminde 40%-yn óteýi tiis. Qazaqstanda bul kórsetkish 44,2% dep kórsetilse de, zeinetaqynyń negizgi bóligi solidarlyq jáne bazalyq tólemderge tiesili.
1998 jyldan keiin eńbek etken azamattar solidarlyq bólikten aiyrylǵan, demek, bolashaqta olardyń zeinetaqysy tek jinaqtaýshy júiege táýeldi bolady. Alaida qazirgi jinaq kólemi tym az:
Ár azamat ai saiyn tabysynyń 10%-yn jinaqtaidy;
Ortasha jalaqy 423 myń teńge bolsa, jinaq kólemi shamamen 35–36 myń teńgeni quraidy.
Jańa modelge sáikes:
2027 jylǵa deiin bazalyq zeinetaqy kúnkóris minimýmynyń 70-120%-na deiin artady;
2028 jylǵa deiin jumys berýshi jarnasy 5%-ǵa deiin ósedi;
2065 jyly eńbek jolyn endi bastaǵan azamattar zeinetke shyqqanda, jalaqysynyń 30%-yn jinaq esebinen alýy kózdelip otyr.
Otbasylyq jylýlyq pen qoǵamdyq qurmet
Qazaqstanda 2,2 millionnan astam zeinetker bar. Olardyń birqatary belsendi ómir súrip, qoǵamdyq uiymdarda eńbek etedi, kásippen ainalysady. Biraq ásirese aýyldaǵy qariialardyń jaǵdaiy alańdatarlyq:
Meditsinalyq qyzmettiń jetispeýshiligi,
Kólik infraqurylymynyń álsizdigi,
Jalǵyzdyq – basty máselelerdiń biri.
Qazaqstanda memlekettik jáne jekemenshik qarttar úileri jumys isteidi. Munda túrli sebeppen jalǵyz qalǵan jandar turady. Biriniń balasy joq, endi biri – bar balasynan meiirim kórmegen.
Qarttar úiinde:
Úsh mezgil tamaq,
Meditsinalyq qyzmet,
Psihologiialyq kómek,
Mádeni is-sharalar usynylady.
Jalpy elimizde «arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetetin uiymdar» – onyń ishinde qarttar úii, múgedekter úileri, meditsinalyq-áleýmettik mekemeler bar uiymdardyń jalpy sany 2023 jyldyń sońynda 291 bolǵan.
Olardyń ishinde:
Meditsinalyq-áleýmettik mekemeler – qarttar men múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan mekemeler sany belgilengen.
2021 jyly qarttar úii retinde tirkelgen mekemeler sany – 53.
2022 jyly men sońynda osyndai uiymdardyń sany – 281.
Sol jerde statsionarlyq, jartylai statsionarlyq, ýaqytsha qabyldaityn mekemeler bar.
Memleket zeinetaqy júiesin reformalap, qarttarǵa meditsinalyq jáne áleýmettik qoldaýdy kúsheitýge kúsh salyp jatyr. Qariiaǵa qurmet jylyna bir kúnmen shektelmeýi tiis.
Aqbota Musabekqyzy
