وتاندىق ارنالاردىڭ بٸرٸندەگٸ «سانا» حابارىندا زاماناۋي باسپا ٸسٸ تاقىرىبى قوزعالدى. اتالعان باعدارلاماعا «مازمۇنداما» قوعامدىق قورىنىڭ باسشىسى تەڭٸز سەيٸلحان, «فوليانت» باسپاسى قازاق رەداكتسيياسىنىڭ باس رەداكتورى فاريدا توباشالوۆا, «Muqaba» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ارمان ەلمەنبەت, «Qasym باسپا ٷيٸ» شىعارماشىلىق ديرەكتورى ۇلان ەركٸنباي قاتىسىپ, ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ تالقىلادى, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
الدىمەن جالپى قوعام ٷشٸن, كەز كەلگەن مەملەكەت ٷشٸن باسپا ٸسٸ, كٸتاپ شىعارۋ ٸسٸ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸ ايتىلىپ, قاتىسۋشىلار وسى سالانىڭ ستراتەگييالىق ماڭىزىنا توقتالدى.
«باسپا ٸسٸ - ەلدٸڭ دامۋى, ەلدٸڭ كەلەشەگٸ. باسپا ٸسٸنە قاتىستى ايتىلاتىن ٷلكەن-ٷلكەن كەلەلٸ مەسەلەلەر كٶپ. سونىڭ ٶزٸ سالا-سالاعا بٶلٸنەدٸ. بٸراق مىناۋ جاڭا ستراتەگييالىق ماڭىزى دەپ تۇرسىز عوي. ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ جاقسى سٶزٸ بار «ادامدى ادام ەتكەن كٸتاپ, ادامزات ەتكەن - كٸتاپحانا» دەگەن. سوندىقتان قاي ۇلتتا بولسىن, تاريحي تۇرعىدان الساق, قانداي ٶركەنيەتتٸ ەلدەردە بولسىن كٶنە مەدەنيەتٸمٸزدٸ قاراساق بٷگٸنگە دەيٸن بۇل بٸزدٸڭ ٶمٸر سٷرۋٸمٸزدٸڭ, ادام ەكەنٸمٸزدٸڭ, مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ قالىپتاسۋىنىڭ, ەلدٸك, سانالىق ٶسۋٸمٸزدٸڭ تاريحي سانالىق تۇرعىسىنان بولسىن جالپى, ٶركەنيەتتٸ سانا تۇرعىسىنان بولسىن, قاي جاعىنان بولسىن بۇنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەشكٸم تالاس تۋدىرمايدى. يدەولوگييالىق جاعىنان بولسىن, قازاقشا كٸتاپتاردىڭ مازمۇنى, ەر باسپانىڭ ماماندارى وتىر, وسى تۇرعىدان بۇل تاقىرىپتى قوزعاي بەرۋگە بولاتىن شىعار. ال جالپى ستراتەگييالىق تۇرعىدان, ەرينە, كٸتاپسىز قوعامنىڭ تۇتاستىعىن دا, مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن دە ەلەستەتۋ قيىن», – دەدٸ «Qasym باسپا ٷيٸ» شىعارماشىلىق ديرەكتورى ۇلان ەركٸنباي.
سونىمەن قاتار, ۇلان ەركٸنباي جالپى يندۋسترييا رەتٸندە الاتىن بولساق, بٸلٸم سالاسى بار, مەدەنيەت سالاسى ت.ت. سونىڭ ٸشٸندە كٸتاپ سالاسى كەنجە قالىپ قويىپ جاتقان جوق پا دەگەن سۇراقتىڭ دا جاۋابىن بەرە كەتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقشا كونتەنتتٸ ەكٸنشٸ ورىنعا قويىپ, ٷلكەن ساياساتتا مٷسٸركەتٸپ قوياتىن فورمات بار.
«ەگەر بٸر مەملەكەتتٸ ٷلكەن وتباسى دەپ ەلەستەتسەك, ونىڭ رۋحانيياتىنا پەلەن جاۋاپتى, اناۋ جاۋاپتى, بٸرەۋ بٸرەۋگە قارىز دەگەندەي ەمەس. بۇل جەردە ەندٸ باسپا ٸسٸ بەسەكەلەستٸك ورتاسى بولسىن, مەملەكەتتٸك, يدەولوگييالىق جاعىنان بولسىن, تەڭ دەرەجەدە جاۋاپتى دەپ ويلايمىن ٶز باسىم. بٸراق قازاقشا كونتەنتتٸ ەكٸنشٸ ورىنعا قويىپ, ٷلكەن ساياساتتا مٷسٸركەتٸپ قوياتىن فورمات بار. سوعان كٸرٸپ كەتپەسەك ەكەن دەيمٸن. ال شىن مەنٸندە, قازاقشا كٸتاپتار قازٸر وعان ارنايى كەلەمٸز. وسى وتىرعان باسپاگەرلەردٸڭ بەرٸ - تەۋەلسٸز باسپاگەرلەر. قانشالىقتى بەسەكەلەستٸك ارتىپ جاتقانىن ۋاقىت كٶرسەتٸپ جاتىر. الدىمىزداعى كٸتاپتاردىڭ ديزاينى تەك قانا بٸزدٸڭ ۇلتتىق كونتەنت ەمەس, ەلەمدٸك مازمۇندا دا شىعارىپ جاتىر», – دەدٸ ول.
ال «Muqaba» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ارمان ەلمەنبەت جالپى نارىقتىڭ اۋقىمىنا, ەلٸمٸزدەگٸ باسپا ٷيلەرٸنە توقتالدى.
«سوۆەت ٶكٸمەتٸ كەزٸنەن قۇرىلعان باسپالار جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتىر. سوڭعى 4-5 جىلدا دەربەس جاس باسپالار پايدا بولدى. وسىعان دەيٸنگٸ سۇراعىڭىزعا قوسىپ جاۋاپ بەرسەم. جالپى كٸتاپ كەرەك پە دەگەن نەرسە قازاقستان جاعدايىن مىسالعا كەلتٸرٸپ قارايىقشى. بٸز ٶزٸ قازاقشا تۇرعىدان ويلايمىز. ادامزات بالاسىنىڭ كٸتاپ وقۋى نەمەسە بٸزدە كٸتاپ قانشالىقتى كەرەك دەگەن تۇرعىدان الساق. قازاقشا كٸتاپتار كٶبەيمەي تۇرىپ, زاماناۋي كٸتاپتار شىقپاي تۇرعان كەزدە ادامدار بەرٸ كٸتاپ وقىماي تۇرمايدى. سوندىقتان ورىسشا كٸتاپ الىپ وقىدى. قازاقشا وقىرمان جەتٸم بالا قۇساپ وتىردى. سۋساپ تۇردى. قازاقشا كٸتاپ كەرەك بولدى. 2017 جىلى بٸز شىعارىپ دٷكەندەرگە قويا باستاعان كەزدە بۇرىنعى اباي, ماعجان, مۇقاعاليلار عانا تۇراتىن ەدٸ. تەندەرمەن شىققان كٸتاپتار. سودان كەيٸن جاڭادان كٸتاپتار شىعارۋعا بولادى ەكەن عوي دەگەن نەرسەنٸ بٸلٸپ العاننان كەيٸن, قاراپ وتىرساڭىز, جازىلۋشىسى كٶپ ينستاگرامداعىلاردىڭ بەرٸ كٸتاپ شىعارىپ كەتتٸ. بۇرىنعى ايتىسكەر مە, ول ەنشٸ مە, بيزنەس ترەينينگ جاسايتىن ادام با, ماڭىزدى ەمەس. كٸمنٸڭ پوتپيسچيگٸ كٶپ سونىڭ بەرٸ كٸتاپ شىعاردى. سونىڭ بەرٸ ٶتتٸ. ٶيتكەنٸ كٸتاپ وقىماي تۇرمايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە دۇرىس كٸتاپتى ۇسىنۋ دەگەن مەسەلە تۋىندادى. جاڭادان باسپالار پايدا بولدى. ولاردىڭ اتتارىن اتاپ ايتۋعا بولادى. وسى جەردە وتىرعان كٸسٸلەر بار, سىرتتا جٷرگەن كٸسٸلەر بار. مىسالى, باقىتجان بۇقارباي, مارفۋعا شاپيياندار بار. رايا قادىر دەگەن كٸسٸ كەلدٸ حەرري پوتتەردٸ شىعارعان. سٶيتٸپ, كٸتاپتاردىڭ بەرٸ پايدا بولدى. ەندٸ ٷلكەن باسپالارىمىز بار. بۇرىننان كەلە جاتقان, تەندەرمەن وتىرعان. مەملەكەتتٸڭ قولداۋى دەگەندٸ وسى جەردە ايتۋعا بولادى. مەملەكەت قولدامايدى ەمەس. قولداپ وتىر. بٸراق بٸز قولدامايدى دەپ ويلايمىز. اقشا تەككە كەتٸپ جاتىر دەيمٸز. بٸرنەشە كٸتاپ شىعادى. جىلىنا 900-دەي ٶتٸنٸش تٷسەدٸ ەكەن. سونىڭ 300-ٸن شىعارادى ەكەن. ونىڭ ٸشٸندە ٷلكەن-ٷلكەن سەناتورلاردىڭ بەلەنباي تومدىق كٸتاپتارى جٷرەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە ٶزٸنٸڭ ىقپالى بار. سول ارقىلى كٶپ كٸتاپ شىعادى. پەلەنباي ميلليون اقشا بٶلٸنەدٸ. جاناما تٷردە, تٸكەلەي تٷردە كٸتاپقا قولداۋ بار. بٸراق ول وقىرمانمەن شىنايى باسپالاردىڭ اراسىندا بايلانىستى ورناتاتىن, كٸتاپ ساۋداسىن كٷشەيتەتٸن, قازاقشا كٸتاپتاردى كٶەيتەتٸن جول ەمەس. بٸز سونى ايتقىمىز كەلگەن», – دەدٸ «Muqaba» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ارمان ەلمەنبەت.
1991 جىلدان باستاپ, سوڭعى 30 جىلداعى باسپا ٸسٸنٸڭ دامۋىنا كەلسەك, 2017 جىلدان باستاپ قازاقستاندا سوڭعى 4-5 جىلدا شاعىن جەكە باسپا كومپانييالار ساناتىنا تٷسكەن. ٶيتكەنٸ بۇعان دەيٸن بولعان كٸتاپتار قوعامنىڭ ناقتى قاجەتتٸلٸگٸنە جاۋاپ بەرە المادى. سوندىقتان دا ورىستٸلدٸ كٸتاپتاردى الۋعا مەجبٷر بولدى دەدٸڭٸز. بولماسا ەسكٸ ەدەبيەت. زاماناۋي ەدەبيەتتٸ كٶرگەن جوق قازاقتٸلدٸ وقىرمان. ونىڭ ٷستٸنە جەكە باسپالاردىڭ سانىنىڭ كٶبەيۋٸنٸڭ ٶزٸ, وقىرماننىڭ كٸتاپقا دەگەن سۇرانىسىنىڭ ٶزٸ بٸراز نەرسەنٸ ٶزگەرتكەلٸ جاتىر.
«91-دەن 93-كە دەيٸن بۇرىنعى سوۆەتتٸك جٷيەمەن كٸتاپتار شىعىپ تۇردى. 20 مىڭ دانا, 30 مىڭ دانا كٸتاپتار شىعىپ تۇردى. 93-جىلعى كٸتاپتار كٶپ تيراجبەن شىقتى. ودان كەيٸن كٸتاپ شىعۋ توقتادى. ٶيتكەنٸ رۋبل شىعۋىمەن بايلانىستى ما, بٸلمەيمٸن نەگە بايلانىستى ەكەنٸن. ودان كەيٸن بٸرنەشە جىل كٸتاپ دەگەن ۇمىتىلدى. سول كەزدە شىققان جاس جازۋشىلارىمىز گازەت-جۋرنالدىڭ بەتٸندە قالدى. كٸتاپ دەيتٸن توقتادى. سودان كەيٸن اقىن-جازۋشىلار كٸتاپ شىعارىپ بەرەدٸ دەگەن ادامدى كٶرسە قۇلاي كەتەتٸن جاعدايعا جەتتٸ. اۆتورلىق قۇقىق دەگەن مەسەلەگە كەلگەندە بۇعان توقتاۋعا بولادى. ولار باسپا دەگەندٸ ەلٸ دە ٷكٸمەتتٸك دەپ ويلايدى. بۇل جاڭاعىنىڭ سالدارى. سودان كەيٸن حالىقتىڭ جاعدايى جاقسارعان سوڭ, مەملەكەتتٸڭ جاعدايى جاقسارعان كەزدە 2006 جىلدان بەرٸ قاراي مەملەكەت مەدەني مۇرا دەپ, ەرتٷرلٸ باعدارلامامەن باسپالارعا ٷلكەن تەندەر بٶلدٸ. التىن قالام دەگەن بولدى. كٸم الا الدى سول ٷلكەن-ٷلكەن سىرتى قاتتى كٸتپتاردى توم-توم قىلىپ بٸردەي ديزاينمەن ەكەسٸن تانىتىپ سول كەزدە شىعاردى. ەكٸنشٸ كٸتاپ شىعارا باستاعان ۋاقىت سول عوي دەيمٸن. سودان كەيٸن بۇل نەرسە ەلٸ جالعاسىپ كەلە جاتىر مەملەكەتتٸڭ قولداۋى. سوسىن داس ۇرپاق باسقاشا ويلانىپ مەلومان دٷكەنٸنٸڭ, «فويانت» سيياقتى باسپالاردىڭ ۇيىمداستىرعان كٶرمەلەرٸنٸڭ سەبەبٸ بولدى, ەيتەۋٸر كٸتاپتاردى قاراپ, نەگە بٸزدە جوق دەپ جاساپ شىعارا باستادى. سوندىقتان سوڭعى 4-5 جىلدا ويانۋ بولدى دەپ ويلايمىن ٶز باسىم», – دەدٸ ارمان ەلمەنبەت.
ال «فوليانت» باسپاسى قازاق رەداكتسيياسىنىڭ باس رەداكتورى فاريدا توباشالوۆانىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتٸك تاپسىرىسپەن شىعاتىن كٸتاپتار كٶپتەگەن تيراجبەن شىعادى. بٸراق ولار بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ تەك قانا كٸتاپحاناارعا تاراتىلادى.
«رەسپۋبليكا بويىنشا اۋدان, اۋىلدارداعى قاراپايىم وقىرماننىڭ قولىنا جەتپەيدٸ. ساتىلمايلى. ول كٸتاپحاناعا ارنايى باراتىن وقىرمان ٷشٸن تيٸسدٸ بولار. بٸراق ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەشكٸم كٸتاپحاناعا بارىپ ارنايى وقىمايدى. سوندىقتان باسپالارعا مەملەكەتتەن قولداۋ دەگەندە, قوسىلعان قۇن سالىعىن ازايتسا. مىسالى, باسقا ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸندە بار. شەتەلدٸك ەدەبيەتتەردٸ اۋدارعان كەزدە, گەرمانييادا اۋدارمانىڭ اقىسىن ٶز موينىنا الادى دا, ٷكٸمەتتەن قولداۋ بەرٸلەدٸ. سول سيياقتى شەتەلدە ونداي قولداۋ تٷرلەرٸ كٶپ. بٸزدە جەكە باسپالار ٷشٸن, شىنى كەرەك, ونداي ەشقانداي قولداۋ جوق», – دەدٸ «فوليانت» باسپاسى قازاق رەداكتسيياسىنىڭ باس رەداكتورى فاريدا توباشالوۆا.
سونىمەن قاتار, «مازمۇنداما» قوعامدىق قورىنىڭ باسشىسى تەڭٸز سەيٸلحاننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بويىنشا 10 مىڭنان اسا كٸتاپحانالار بار. وبلىستاردا, قالا, اۋىل, اۋدانداردا.
«مەن قازٸر ەل-جەردٸ ارالاپ جٷرمٸن. سول كەزدە كٸتاپحاناعا باراتىن بولسام جاقسى بٸر جاڭا زامانعا لايىق كٸتاپتار جوق. بٸز ۇسىنعاندا تاڭعالادى. بٸراق الۋ جاقتارىنان دا جەتپەيدٸ», – دەدٸ ول.
