قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ
قاسىمبەك جەڭٸس ماحمۇدۇلى اتىنا;
قر يدم كەڭەسشٸسٸ ەرٸ قوعاممەن بايلانىس بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ
قۇرمانعالي بەرٸك ۋەليۇلى اتىنا;
«تٸلگە دەگەن كٶزقاراس, شىنداپ كەلگەندە ەلگە دەگەن كٶزقاراس» دەيدٸ ەلباسىمىز. «تٸل دەگەنٸمٸز – قاي حالىقتىڭ بولماسىن كەشەگٸ, بٷگٸنگٸ عانا تاعدىرى ەمەس, بٷرسٸگٷنٸ دە تاعدىرى» دەيتٸنٸ بار مومىشۇلىنىڭ.
قازاقستان تەمٸر جولىنىڭ ەلەكتروندىق ۆيتريناسىنان بيلەت العان سايىن بەكەتتەر مەن ايالدامالاردىڭ گەوگرافييالىق, توپونيميكالىق اتاۋلارىنىڭ بيلەتتە تەك ورىس تٸلٸندە جازىلعانىن كٶرەمٸز. ەكٸ ايدان استام ۋاقىت بۇرىن قتج سايتىنان جاقىندارىما بيلەت الىپ وتىرىپ, وسى مەسەلە بويىنشا ۇلتتىق كومپانييا اتىنا ەلەكتروندى فورماتتا جازباشا حات جولداپ, ايالدامالار مەن ستانتسييالار اتاۋلارى تۋرالى ازاماتتىق پٸكٸرٸمدٸ بٸلدٸرگەن ەدٸم.
بٷگٸن, ەكٸ اي ۋاقىت ٶتكەنٸنە قاراماستان «قتج»ۇك» اق دامۋ جٶنٸندەگٸ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ مٸندەتٸن اتقارۋشى اسىلحان قالدىكٶزوۆ مىرزانىڭ جاۋاپ حاتىن الىپ, بٸر مارقايىپ, بٸر تاڭىرقاپ وتىرمىن. مارقايعانىم, اق-نىڭ ستراتەگييالىق دامۋ جەنە جاڭا تەحنولوگييالار جٶنٸندەگٸ اتقارۋشى ديرەكتورى اسىلحان مىرزانىڭ جازۋىنشا, ستانتسييا اتاۋلارىن قايتا اتاۋ(قازاقىلاندىرۋ دەپ تٷسٸنٸڭٸز) مەسەلەسٸنٸڭ بۇعان دەيٸن-اق قولعا الىنعانى. وسى مەسەلە بويىنشا ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترلٸگٸنە حاتتىڭ جولدانۋى. تاڭىرقاعانىم, يدم-نٸڭ, «اتالعان شارالاردىڭ قارجى سالىمىن قاجەت ەتپەيتٸنٸ» بەلگٸلٸ بولسا دا كومپانييا حاتىن جاۋاپسىز قالدىرعانى بولىپ وتىر. قتج مەسەلە بويىنشا ٶتكەن 2015 جىلدىڭ 9 اقپانىندا يدم-گە ارناۋلى حات جولداعان, قتج كومپانيياسىنىڭ جازۋىنشا, ارادا 18 اي ٶتسە دە, مينيسترلٸك كٷرمەۋٸ وڭاي مەسەلەنٸ شەشپەي, حاتتى جاۋاپسىز قالدىرعان.
قازاقستاندا تٸل مەسەلەسٸنٸڭ شيرەك عاسىردان بەرٸ ٶتكٸر سىپاتتا ەكەنٸ بەلگٸلٸ. تٸل دەگەندە, «مەملەكەتتٸك تٸل» ستاتۋسى بار قازاق تٸلٸنٸڭ تۇتاس ەل اۋماعىندا جالپى قولدانىسقا ەنٸپ, قازاقستان حالقىنىڭ قارىم-قاتىناس قۇرالىنا اينالا الماۋى. وسى ماقساتتا ٷكٸمەت ەر جىلدارى تٷرلٸ باعدارلامالار جاساپ, ميللياردتاعان قارجىلار بٶلسە دە, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر, قاراپايىم ازاماتتار بىلاي تۇرسىن, ٷكٸمەتباسىنىڭ ٶزٸ بٸر جينالىسىن تازا مەملەكەتتٸك تٸلدە ٶتكٸزە الماي كەلەدٸ.
«قازاقستان تەمٸر جولى» - قازاقستان بويىنشا ەڭ كٶپ قولدانىستاعى ترانسپورتتىق قۇرال. جەرٸ بايتاق قازاق دالاسىنىڭ اۆتوجولدارى مىڭ جاماۋلانىپ, قوتىرلانىپ جاتقاندىقتان حالىق ات اياڭىمەن جٷرەتٸن بولسا دا وسى تەمٸر جولى قاتىناسىن تاڭدايدى. سىناي سٶيلەسەك تە, تەمٸر جولدىڭ تۇتاس قازاقستاندى بايلانىستىراتىن ەڭ قولايلى ماگيسترال ەكەنٸ راس. اۆتوجولدارى مەن ەۋەجولدارىنا قاراعاندا حالىق كٶپ تۇتىنادى. قتج سايتىنداعى 3 جىل بۇرىنعى ەسەپتە, 2013 جىلعى جولاۋشىلار سانى 13 078 439 ادامعا جەتكەنٸ تۋرالى كٶرسەتٸلگەن, ودان بەرٸ بۇل ستاتيستيكا ارتپاسا كەمٸمەگەنٸ انىق. وعان قتج قىزمەت كٶرسەتۋٸنٸڭ ول ۋاقىتقا قاراعاندا جاقسارا تٷسۋٸ مەن تەحنيكالىق جاعىنان جاڭارۋىن, ەلدٸڭ دەموگرافييالىق ٶسٸمٸن نەگٸز ەتٸپ ايتۋعا بولادى.
ويلاپ قاراساق, جىل سايىن 15 ميلليون جولاۋشىنىڭ بيلەتٸندە ايالداما اتاۋلارى قازاق تٸلٸندە كٶرسەتٸلٸپ تۇراتىن بولسا, بۇل «مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ» حالىق اراسىندا جالپىلاسۋىنا قانشالىقتى وراسان ٷلەس بولاتىن ەدٸ. بٸر «مەملەكەتتٸك تٸلدەگٸ» بيلەت, قازاق تٸلٸن ناسيحاتتايتىن بٸر بروشيۋرا ٸسپەتتٸ. ونىڭ ٷستٸنە جەر اتاۋلارىنىڭ بۇرمالانىپ, تەك بٸر تٸلدە كٶرسەتٸلۋٸ زاڭعا دا قايشى, 25 جىل تەۋەلسٸز ٶمٸر سٷرگەن مەملەكەت اتىنا دا سىن, حالىققا دا قييانات. ەلٸ كٷنگە «چۋ», «اكسۋات» دەپ تۇرعانى قۇرمەتتٸ ماحمۇدۇلى جەنە ۋەليۇلى, سٸزدەرگە دە ىڭعايسىز كٶرٸنەتٸن شىعار. «الما اتا 1», «سەميپالاتينسك», «مانگىشلاك» دەپ كەتە بەرەتٸن تاسقا كەرتكەن تاڭباداي قازاقشالانباي تۇرعان اتاۋلار نامىسىمىزعا تيەدٸ.
قتج-نىڭ يدم-گە جازعان حاتىندا اتاۋىنىڭ ٶزگەرتٸلۋٸ سۇرالىپ, 85 ستانتسييا بەرٸلگەن. بۇل تٸزٸمگە كٸرمەي قالعان پاۆلودار مەن اقمولا وبلىستارىنداعى ايالداما اتاۋلارىنىڭ دا قازاقشالانۋىن سۇرايمىن. بۇل مەسەلەدەن سىرت, ەۋە تاسىمالىندا دا قازاقستان ەۋەجايلارى اتاۋلارى دەرلٸكتەي سسسر زامانىن مەڭزەپ, سول ۋاقىتتىڭ اتاۋىمەن كودتالىپ تۇر. استانا – تسەلينوگراد(TSE), اتىراۋ – گۋرەۆ(GUW), تاراز - دجامبۋل(DMB) دەگەن سيياقتى بٸزگە مازاق ايتىپ تۇرادى. وسى جەنە باسقا كٶپتەگەن ەلدٸمەكەن اتاۋلارى تەۋەلسٸزدٸك العان سوڭعى ەر جىلداردا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن بايىرعى قازاقتى اتاۋلارىنا قايتارىلعان بولاتىن. ارادا جىلدار ٶتسە دە قۇجاتتىق تاڭبالارى ٶزگەرمەي-اق قويدى.
قوسىمشا دا, ماعان كەلگەن حات مازمۇندارىن سۋرەت فورماتىندا جٷكتەدٸم. پاۆلودار مەن پەتروپاۆلدىڭ اتى ٶزگەرتٸلۋٸندەي قيىن مەسەلەنٸ ەمەس, «ەشقانداي قارجى سالىمىن قاجەت ەتپەيتٸن» وسى شارۋا تۋرالى حاتتى ەلەۋسٸز قالدىرمايسىزدار دەپ ٷمٸت ەتەمٸن. ەل ازاماتى, تۇتىنۋشى رەتٸندە بۇل مەسەلەنٸڭ بٷگٸنگە دەيٸن شەشٸلمەي كەلۋٸنە قانداي كەدەرگٸلەر بولعانىن بٸلگٸم كەلدٸ. ورىس تٸلٸندە سۇرانىسى بار جولاۋشىلارعا ورىس تٸلٸندە-اق كەدەرگٸسٸز قىزمەت بەرەتٸن, قازاق تٸلٸندەگٸ تۇتىنۋشىلاردىڭ دا قاجەتٸنەن شىعۋعا تيٸس وسى مەسەلەنٸ جەدەلدەتٸپ قولعا الاسىزدار, جاقىن ارادا نەتيجەسٸن حالىققا ۇسىناسىزدار دەپ سەنەمٸن.
قىزمەتتەرٸڭٸزگە تابىس, زور دەنساۋلىق تٸلەيمٸن!
- نۇرعالي نۇرتاي.
ۇلت پورتالى
