ينتەرنەتتەگٸ جالعان دٸني اقپارات بٸرنەشە باعىتتا كەزدەسەدٸ. بٸرٸنشٸدەن, قاسيەتتٸ كٸتاپتاردىڭ اياتتارى مەن حاديستەرٸن كونتەكستەن بٶلٸپ تٷسٸندٸرۋ جيٸلەگەن. ەكٸنشٸدەن, قوعامداعى زاڭداردى جوققا شىعارىپ, مەملەكەتتٸڭ زايىرلى قاعيداتتارىنا قارسى پٸكٸرلەر تاراتاتىن ماتەريالدار بار. ٷشٸنشٸدەن, ادامداردى بەلگٸلٸ بٸر توپقا قوسىلۋعا نەمەسە كٷمەندٸ قايىرىمدىلىق قورلارىنا قارجى اۋدارۋعا ٷندەيتٸن الاياقتىق ەرەكەتتەر دە كەزدەسەدٸ. مۇنداي جاعدايدا ەربٸر ازاماتتىڭ مەدياساۋاتتىلىعى ەرەكشە ماڭىزعا يە. كەز كەلگەن دٸني اقپاراتتى كٶرگەندە ونىڭ قايدان جارييالانعانىنا نازار اۋدارۋ قاجەت. اقپاراتتىڭ اۆتورى كٸم? ونىڭ دٸني بٸلٸمٸ بار ما? ول رەسمي دٸني مەكەمەلەردٸڭ ٶكٸلٸ مە? وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەۋ – جالعان اقپاراتتان قورعانۋدىڭ العاشقى قادامى. بۇل تۋرالى قر عجبم عك فيلوسوفييا ساياساتتانۋ جەنە دٸنتانۋ ينستيتۋتى دٸنتانۋلىق زەرتتەۋلەر ورتالىڭىنىڭ جەتەكشٸسٸ, PhD, شاعىرباي الماسبەك دٷيسەنبەكۇلى Ult.kz سايتىنىڭ تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇقباتىندا تارقاتىپ ايتىپ بەردٸ.
– قازٸرگٸ تاڭدا ينتەرنەتتەگٸ جالعان دٸني اقپاراتتىڭ تارالۋى قانشالىقتى ٶزەكتٸ مەسەلە?
– جالعان دٸني اقپاراتتىڭ تارالۋى قازٸرگٸ تاڭدا ٶزەكتٸ. سەبەبٸ, ەلەۋمەتتٸك زەرتتەۋلەر نەتيجەسٸن قارايتىن بولساق, جاستاردىڭ دٸني سۇراق تۋىنداعاندا جاۋاپتى قايدان ٸزدەيسٸز دەگەن سۇراققا ەلۋ پايىزدان جوعارى كٶرسەتكٸش, ينتەرنەتتەن دەپ جاۋاپ بەرگەن. جاستاردىڭ قانداي سايتتاردان اقپارات الىپ جٷرگەنٸ بٸزگە بەلگٸسٸز. وسى تۇرعىدان العاندا ينتەرنەتتەگٸ جالعان دٸني اقپارات تارالۋ جولدارىنىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن جان-جاقتى زەرتتەپ, وعان قارسى جۇمىستاردى كٷشەيتۋ قاجەت.
– جالعان دٸني اقپاراتتى قاراپايىم ازامات قانداي بەلگٸلەرٸنە قاراپ اجىراتا الادى?
• سەنساتسييالىق نەمەسە قورقىتۋعا نەگٸزدەلگەن مازمۇن. مىسالى, «تەك بٸز عانا اقيقاتتامىز», «مۇنى ورىنداماساڭ مٸندەتتٸ تٷردە جازاعا ۇشىرايسىڭ» دەگەن سيياقتى مەلٸمدەمەلەر.
• دەرەككٶزدٸڭ بەلگٸسٸز بولۋى. اقپاراتتىڭ اۆتورى, شىققان جەرٸ نەمەسە قايدان الىنعانى كٶرسەتٸلمەيدٸ نەمەسە ناقتى دەلەلدەر كەلتٸرٸلمەيدٸ.
• دٸني مەتٸندەردٸ كونتەكستەن جۇلىپ الۋ. قاسيەتتٸ كٸتاپتاردان نەمەسە عالىمداردىڭ سٶزدەرٸنەن بٸر بٶلٸگٸن عانا كەلتٸرٸپ, تولىق ماعىناسىن بۇرمالاۋ.
• باسقا كٶزقاراستاردى تولىق جوققا شىعارۋ. بارلىق باسقا دٸني قاۋىمداردى نەمەسە عالىمداردى «اداسقان», «جاۋ» دەپ سيپاتتاۋ.
• زاڭعا نەمەسە قوعامعا قارسى ەرەكەتكە يتەرمەلەۋ. مەملەكەتتٸك زاڭداردى ەلەمەۋگە, ٶشپەندٸلٸككە, زورلىق-زومبىلىققا نەمەسە قوعامنان وقشاۋلانۋعا شاقىرۋ.
• ەموتسيياعا عانا ەسەر ەتۋ. لوگيكالىق دەلەلدەن گٶرٸ قورقىنىش, كٸنە سەزٸمٸ نەمەسە اشۋ-ىزا ارقىلى سەندٸرۋگە تىرىسۋ.
• سىن ايتۋعا نەمەسە سۇراق قويۋعا تىيىم سالۋ. «سۇراق قويما», «كٷمەندانۋ – كٷنە» دەگەن ۇستانىمدار اقپاراتتىڭ سەنٸمدٸلٸگٸنە كٷمەن تۋدىرادى.
• قارجى نەمەسە جەكە پايداعا باعىتتالۋى. مٸندەتتٸ تٷردە اقشا اۋدارۋدى, قىمبات كۋرستارعا جازىلۋدى نەمەسە بارلىق مٷلكٸن بەلگٸلٸ بٸر توپقا بەرۋدٸ تالاپ ەتۋ.
– ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ دٸني پاراقشالار مەن ۋاعىزداردىڭ سەنٸمدٸلٸگٸن قالاي تەكسەرۋگە بولادى?
– بٸرٸنشٸدەن, اۆتورىن تەكسەرۋ, دٸني بٸلٸمٸن, قانداي وقۋ ورنىن بٸتٸرگەن. اقپاراتتىڭ دەرەككٶزدەرٸنە نازار اۋدارۋ. سەنٸمدٸ ۋاعىزداردا قاسيەتتٸ مەتٸندەرگە, كلاسسيكالىق دٸني ەڭبەكتەرگە سٸلتەمەلەر بەرٸلەدٸ. سەنٸمدٸ دٸني اقپارات ادامداردى ٶزارا قۇرمەتكە, بٸلٸم الۋعا جەنە زاڭدى ساقتاۋعا شاقىرادى. سەنٸمدٸ پاراقشالار دەيەكتٸ اقپارات بەرەدٸ, قاتەلەسسە تٷزەتەدٸ جەنە پٸكٸرلەرٸن دەلەلدەرمەن نەگٸزدەيدٸ.
– جاستاردىڭ جالعان دٸني اقپاراتتىڭ ىقپالىنا تٷسپەۋٸ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك?
– ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كٶرگەن كەز كەلگەن دٸني مەلٸمەتكە بٸردەن سەنبەي, ونىڭ قايدان الىنعانىن جەنە قانشالىقتى سەنٸمدٸ ەكەنٸن تەكسەرۋ. رەسمي جەنە سەنٸمدٸ دەرەككٶزدەردٸ پايدالانۋ. دٸني ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ. دٸننٸڭ نەگٸزگٸ قاعيدالارى مەن تاريحىن سەنٸمدٸ ەدەبيەتتەر مەن بٸلٸكتٸ ماماندار ارقىلى ٷيرەنۋ جالعان اقپاراتتى اجىراتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. سىني ويلاۋدى دامىتۋ. كەز كەلگەن مەلٸمەتتٸ تالداپ, بٸرنەشە دەرەككٶزبەن سالىستىرۋ جەنە دەلەلسٸز پٸكٸرلەرگە ساقتىقپەن قاراۋ. كٷمەندٸ ۋاعىزداردان ساق بولۋ. ەگەر ۋاعىزدا ٶشپەندٸلٸككە, قوعامنان وقشاۋلانۋعا نەمەسە زاڭدى بۇزۋعا شاقىرۋ بولسا, ونداي اقپاراتتان اۋلاق بولعان جٶن. تٷسٸنٸكسٸز دٸني مەسەلەلەر بويىنشا بٸلٸكتٸ, دٸنتانۋشىلاردان نەمەسە رەسمي دٸني ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸنەن كەڭەس الۋ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ جاۋاپكەرشٸلٸكپەن پايدالانۋ. كٷمەندٸ پاراقشالارعا جازىلماۋ, تەكسەرٸلمەگەن اقپاراتتى بٶلٸسپەۋ جەنە جالعان كونتەنت تۋرالى حابارلاۋ.
– دٸني مەسەلەلەر بويىنشا سەنٸمدٸ اقپاراتتى قايدان العان دۇرىس?
– رەسمي پاراقشالاردان ياعني اتاپ ايتاتىن بولساق, دٸن ٸستەرٸ كوميتەتٸنٸڭ سايتىنان, دٸن ٸستەر باسقارماسىنىڭ سايتىنان جەنە قمدب سايتىنان اقپارات الۋدى جاستارعا ۇسىنامىز.
– ينتەرنەتتەگٸ جالعان دٸني اقپاراتتان ساقتانۋ ٷشٸن وقىرماندارعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدٸڭٸز?
– دٸني مەتٸندەردٸڭ دۇرىس قولدانىلۋىنا نازار اۋدارىڭىز. قاسيەتتٸ كٸتاپتاردان الىنعان ٷزٸندٸلەردٸڭ تولىق ماعىناسى مەن كونتەكستٸڭ ساقتالعانىن تەكسەرٸڭٸز. كٷمەندٸ سٸلتەمەلەر مەن توپتارعا قوسىلماڭىز. بەلگٸسٸز چاتتار, جابىق توپتار نەمەسە كٷمەندٸ ارنالار ارقىلى تارالاتىن دٸني ماتەريالدارعا اباي بولىڭىز. تەكسەرٸلمەگەن اقپاراتتى تاراتپاڭىز. ونىڭ شىنايىلىعىنا كٶز جەتكٸزبەي تۇرىپ, ٶزگەلەرگە جٸبەرمەڭٸز. دٸني جەنە تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى دامىتىڭىز. سىني ويلاۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرىپ, جالعان اقپاراتتىڭ بەلگٸلەرٸن تانۋدى ٷيرەنٸڭٸز. كٷمەن تۋىنداسا, ماماننان سۇراڭىز. دٸني سۇراقتار بويىنشا, دٸنتانۋشىلاردان نەمەسە دٸن ٸستەرٸ باسقارمالارىنىڭ ٶكٸلدەرٸنەن كەڭەس الىڭىز.
– سۇقباتىڭىزعا راقمەت!
