الماتىدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسىنىڭ عىلىمي نەگٸزدەرٸ تالقىلاندى. ەنگٸزٸلٸپ جاتقان ٶزگەرٸستەردٸ تٷسٸندٸرۋگە ارنالعان دٶڭگەلەك ٷستەل قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىندا ٶتتٸ. ٸس-شارانىڭ باستى ماقساتى – جاھاندىق سىن-قاتەرلەر مەن ٸشكٸ ترانسفورماتسييالار جاعدايىندا كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸ جان-جاقتى عىلىمي-ساراپتامالىق تۇرعىدا تالقىلاۋ بولدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلار جاڭا نەگٸزگٸ زاڭنىڭ جوباسىن قاراستىرىپ, عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ ەل دامۋىنا ىقپالىن, سونداي-اق ۇسىنىلىپ وتىرعان كونستيتۋتسييالىق رەفورمالاردىڭ ەلەۋمەتتٸك سالاعا, قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸنە جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە ەسەرٸن تالقىلادى.
قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىن قولدايتىندارىن بٸلدٸرٸپ, ونىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ مەن ەل دامۋىنىڭ زاماناۋي تالاپتارىنا ساي كەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەر مەملەكەتتٸڭ قۇقىقتىق نەگٸزدەرٸن نىعايتۋعا, باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا بەرٸلەتٸن كەپٸلدٸكتەردٸ كەڭەيتۋگە باعىتتالعانى ايتىلدى.
دٶڭگەلەك ٷستەل جۇمىسىنا قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتارى, كونستيتۋتسييالىق رەفورما جٶنٸندەگٸ كوميسسييا مٷشەلەرٸ, ازاماتتىق قوعام مەن عىلىمي قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ اقىلبەك كٷرٸشباەۆ عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ كونستيتۋتسييالىق رەفورماعا قاتىسۋىن ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸك رەتٸندە قابىلدايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸز, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكادەميكتەرٸ, ەلدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تەرەڭ سەزٸنەمٸز جەنە مەملەكەتتٸڭ تاعدىرى شەشٸلەتٸن كەزەڭدە ٶز ۇستانىمىمىزدى اشىق بٸلدٸرۋدٸ پارىزىمىز دەپ سانايمىز. عىلىم – اقىل-ويدىڭ الاڭى, ال كونستيتۋتسييا – ۇلتتىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن دامۋدىڭ ٸرگەتاسى, – دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىندا عىلىمعا, بٸلٸمگە, مەدەنيەت پەن يننوۆاتسييالارعا ورتالىق ورىن بەرٸلگەن. ادامي كاپيتالدى مەملەكەتتٸڭ ستراتەگييالىق باسىمدىعى رەتٸندە بەكٸتۋ, ال بٸلٸم مەن زيياتكەرلٸك ەلەۋەتتٸ ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋىنىڭ نەگٸزٸ رەتٸندە تانۋ ۇسىنىلادى.
قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى ايدوس سارىم قاۋٸپسٸزدٸك پەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا قاتىستى بٶلٸمدەرگە نازار اۋداردى.
– بٸز كٷردەلٸ گەوساياسي كەزەڭدە ٶمٸر سٷرٸپ وتىرمىز, سوندىقتان كونستيتۋتسييانىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن شەكارالاردىڭ مىزعىماستىعى مەسەلەلەرٸنە ارنالعان. ەڭ ماڭىزدى ٶزگەرٸستەردٸڭ بٸرٸ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸنە قاتىستى. كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە ٶلٸم جازاسىنا تىيىم سالۋ بەكٸتٸلەدٸ, قوعام مەن وتباسىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ كٷشەيتٸلەدٸ, – دەدٸ ول.
دەپۋتات سونداي-اق قۇجاتتا العاش رەت بالالاردىڭ اتا-اناسىنىڭ بولاشاعى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەسەلەسٸ كٶتەرٸلگەنٸن اتاپ ٶتٸپ, رەفورمالاردىڭ ٸسكە اسۋى عىلىمعا ينۆەستيتسييا كٶلەمٸنٸڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەتٸنٸن ايتتى.
ۇعا اكادەميگٸ ديليارا قايداروۆا ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك باعىتتىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
– جاڭا كونستيتۋتسييادا ەلەۋمەتتٸك سالاعا – عىلىمعا, بٸلٸمگە, مەديتسيناعا ٷلكەن كٶڭٸل بٶلٸنگەن. اكادەمييالىق قاۋىمداستىق ٷشٸن بۇل ٶتە ماڭىزدى, سەبەبٸ تەحنولوگييالار مەن زەرتتەۋلەردٸ دامىتۋعا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشىلادى, – دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجات ازاماتتاردىڭ بٸلٸم الۋعا جەنە مەديتسينالىق كٶمەككە قۇقىعىن بەكٸتەدٸ, سونداي-اق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا جەنە ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
قر ۇعا اكادەميگٸ, اكۋشەر-گينەكولوگ, عالىم ۆياچەسلاۆ لوكشين كونستيتۋتسييا جوباسىن تەك ساياسي-قۇقىقتىق قۇجات رەتٸندە عانا ەمەس, ستراتەگييالىق دامۋ باعدارلاماسى رەتٸندە قاراستىرۋعا شاقىردى.
– جاڭا جوبا قوعامنىڭ كەمەلدەنگەنٸن كٶرسەتەدٸ, ادام قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىن كٷشەيتەدٸ جەنە عىلىم, مەديتسينا, بٸلٸم مەن مەدەنيەتتٸ دامىتۋ ٷشٸن ورنىقتى قۇقىقتىق نەگٸز قالىپتاستىرادى. عىلىم مەملەكەتتٸڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ ٸرگەتاسى رەتٸندە, ال عالىمدار ەلدٸڭ ستراتەگييالىق رەسۋرسى رەتٸندە قاراستىرىلادى, – دەدٸ ول.
سپيكەر سوڭعى جىلدارى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ەدەۋٸر ارتقانىن, ال ونىڭ رٶلٸن كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە بەكٸتۋ زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسييالاردى ەنگٸزۋ ٷشٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ جاعداي جاسايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن عىلىمي جەنە شىعارماشىلىق ٸزدەنٸس ەركٸندٸگٸ – ابستراكتٸلٸ دەكلاراتسييا ەمەس, ناقتى دامۋ تەتٸگٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا مەديتسينانىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ تەحنولوگييالار مەن عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸڭ دەڭگەيٸنە بايلانىستى. ازاماتتاردىڭ ەل ٸشٸندە ساپالى مەديتسينالىق كٶمەك الۋىنا جاعداي جاساۋىمىز قاجەت, – دەپ تولىقتىردى ۆياچەسلاۆ لوكشين.
دٶڭگەلەك ٷستەلگە قاتىسۋشىلار ۇسىنىلعان ٶزگەرٸستەردٸ قولداپ, جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسى قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋ باعدارلارىن قالىپتاستىراتىنىنا, قۇقىقتىق جٷيەنٸ كٷشەيتەتٸنٸنە جەنە بٸلٸم, عىلىم مەن يننوۆاتسييالاردىڭ باسىمدىعىن ايقىندايتىنىنا ورتاق پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
ٸس-شارا سوڭىندا عىلىمي قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸ ازاماتتاردى ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەردٸ مۇقييات زەردەلەۋگە جەنە قوعامدىق تالقىلاۋعا بەلسەندٸ قاتىسۋعا شاقىردى.
