قازاقستاندا ەسٸرتكٸ بيزنەسٸنە قارسى كٷرەس جاڭا كەزەڭگە ٶتتٸ. ەندٸ باستى مٸندەت – زاڭسىز زاتتاردى تەركٸلەۋمەن عانا شەكتەلمەي, قىلمىستىق جەلٸلەردٸ قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸن انىقتاۋ, ينتەرنەت ارقىلى تارالۋىنا توسقاۋىل قويۋ جەنە جاستاردى قاۋٸپتٸ ورتادان قورعاۋ. بۇل باعىتتاعى جۇمىس 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جوسپار نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىرىلۋدا.
ەسٸرتكٸ بيزنەسٸ – بٸر عانا قۇقىق بۇزۋشىلىق ەمەس, قوعامنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە, حالىق دەنساۋلىعىنا جەنە ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىعىنا قاتەر تٶندٸرەتٸن كٷردەلٸ قۇبىلىس. ونىڭ سالدارى جەكە ادامنىڭ ٶمٸرٸمەن شەكتەلمەيدٸ. زاڭسىز اينالىمنىڭ ارتىندا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار, كٶلەڭكەلٸ قارجى اعىندارى, ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸندەگٸ زاڭسىز ەرەكەتتەر جەنە جاستاردى قىلمىستىق ورتاعا تارتۋ قاۋپٸ تۇر.
قازاقستاندا ناشاقورلىق پەن ەسٸرتكٸ بيزنەسٸنە قارسى ٸس-قيمىل جٷيەلٸ سيپات الىپ كەلەدٸ. وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامنىڭ بٸرٸ – 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جوسپاردىڭ بەكٸتٸلۋٸ.
قازٸرگٸ كەزەڭدە ەسٸرتكٸ بيزنەسٸنٸڭ قوعامعا تٶندٸرەتٸن قاتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ونىڭ ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸنە بەيٸمدەلۋٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن مەسسەندجەرلەردەگٸ زاڭسىز جارناما, كٷمەندٸ ۇسىنىستار جەنە وڭاي تابىسقا قىزىقتىرۋ ەرەكەتتەرٸ جاستار ٷشٸن قوسىمشا قاۋٸپ تۋدىرادى.
ٸٸم-نٸڭ 2026 جىلعى 23 قىركٷيەكتەگٸ مەلٸمەتٸنە سەيكەس, جىل باسىنان بەرگٸ سەگٸز ايدا ەسٸرتكٸنٸ ناسيحاتتاۋ جەنە زاڭسىز جارنامالاۋ فاكتٸلەرٸ بويىنشا 74 قىلمىستىق ٸس قوزعالعان.
ۆەدومستۆو مۇنداي جارنامالاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن مەسسەندجەرلەردە عانا ەمەس, قوعامدىق ورىندارداعى جازۋلار مەن ٶزگە دە جارنامالىق ماتەريالدار ارقىلى تارالاتىنىن اتاپ ٶتەدٸ. ەسٸرەسە جاستاردى از ۋاقىتتا مول تابىس تابۋعا ۋەدە بەرۋ ارقىلى زاڭسىز ەرەكەتتەرگە تارتۋ مەسەلەسٸ الاڭداتادى.
ەسٸرتكٸ بيزنەسٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ مٷمكٸندٸگٸن پايدالانىپ, تاراتۋ تەسٸلدەرٸن ٶزگەرتٸپ جاتىر. بۇرىن زاڭسىز ساۋدا كٶبٸنە كٶشەدە جٷرگٸزٸلسە, قازٸر قىلمىستىق توپتار مەسسەندجەرلەر مەن ونلاين-پلاتفورمالار ارقىلى ەرەكەت ەتەدٸ. مۇنداي جاعدايدا ەسٸرتكٸ قىلمىسىنىڭ الدىن الۋ تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى بولىپ قالماي, قوعامنىڭ دا بەلسەندٸ قاتىسۋىن تالاپ ەتەدٸ.
«ناركوستوپ» جوباسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك ينۆەستورى ەرٸ PR-مامانى جانار نۇرسەيٸتوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەسٸرتكٸ ساۋداسىنىڭ ينتەرنەتكە اۋىسۋى زاڭسىز ەرەكەتتەردٸ انىقتاۋدى كٷردەلەندٸرگەن. قىلمىسكەرلەر تسيفرلىق ارنالاردى پايدالانىپ, تاۋاردى جىلدام تاراتۋعا تىرىسادى.
«قازٸر ەسٸرتكٸ ساۋداسى بۇرىنعىداي كٶشەدە اشىق جٷرگٸزٸلمەيدٸ. نەگٸزگٸ ەرەكەت ينتەرنەت ارقىلى جٷزەگە اساتىندىقتان, ونى انىقتاۋ دا قيىنداي تٷستٸ», – دەيدٸ ول.
مامان بۇل ٷردٸستٸڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە دە ٶزەكتٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. جوبا ٶكٸلدەرٸ ۆەنادا ٶتكەن بۇۇ-نىڭ ەسٸرتكٸ قۇرالدارى جٶنٸندەگٸ كوميسسيياسىنىڭ سەسسيياسىنا قاتىسىپ, وندا تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ تالقىلانعان. جيىنعا 80-نەن استام ەلدٸڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىسىپتى.
نۇرسەيٸتوۆانىڭ سٶزٸنشە, ەسٸرتكٸ بيزنەسٸ قازٸر ترانسۇلتتىق سيپات الىپ, مەسسەندجەرلەرمەن قاتار تسيفرلىق تٶلەم جٷيەلەرٸ مەن كريپتوۆاليۋتانى دا پايدالانۋدا. سوندىقتان زاڭسىز قارجى قوزعالىسىن باقىلاۋ, جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ جەنە مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىق ماڭىزدى.
«بٷگٸندە ەشبٸر ەل بۇل قاۋٸپپەن جالعىز كٷرەسە المايدى. قوعامنىڭ قولداۋى مەن ازاماتتاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ بولماسا, مۇنداي جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ دە شەكتەۋلٸ بولادى», – دەپ سانايدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ينتەرنەت ارقىلى جاستاردى قىلمىستىق ەرەكەتكە تارتۋدىڭ كەڭ تاراعان تەسٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸ – وڭاي تابىس تابۋعا ۋەدە بەرۋ. كٷمەندٸ ۇسىنىستار مەسسەندجەرلەر ارقىلى تارالىپ, كەيبٸر جاستاردىڭ قىلمىستىق سحەماعا بايقاماي ارالاسۋىنا سەبەپ بولۋى مٷمكٸن.
وسى رەتتە تسيفرلىق ساۋاتتىلىقپەن بٸرگە ينتەرنەتتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ قاجەت. بەلگٸسٸز سٸلتەمەلەرگە ٶتپەۋ, كٷمەندٸ جۇمىس ۇسىنىستارىن تەكسەرۋ, زاڭسىز ەرەكەتكە يتەرمەلەيتٸن حابارلامالاردى اجىراتا بٸلۋ – ەر پايدالانۋشىعا قاجەتتٸ داعدىلار.
«ناركوستوپ» جوباسى وسى باعىتتا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, ازاماتتاردى ينتەرنەتتەگٸ الاياقتىق جەنە قىلمىستىق سحەمالاردان ساقتاندىراتىن بەينەماتەريالدار ەزٸرلەپ كەلەدٸ. جوبانىڭ تاعى بٸر باعىتى – كيبەرەرٸكتٸلەر قوزعالىسىن دامىتۋ.
«كيبەرەرٸكتٸ دەگەنٸمٸز – ينتەرنەتتەن كٷمەندٸ ەرەكەتتٸ بايقاسا, وعان بەيجاي قارامايتىن قاراپايىم ازامات. ول اقپاراتتى تٸركەپ, تيٸستٸ ورىندارعا جەتكٸزەدٸ. بۇل قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ەرتەرەك انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەيدٸ جانار نۇرسەيٸتوۆا.
ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, ازاماتتاردان تٷسكەن حابارلامالار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ٷشٸن ماڭىزدى اقپارات كٶزٸ بولا الادى. الايدا كيبەرەرٸكتٸلەردٸڭ مٸندەتٸ – قىلمىسكەرلەردٸ ٶز بەتٸنشە ٸزدەۋ نەمەسە ولارمەن بايلانىس ورناتۋ ەمەس, كٷمەندٸ دەرەكتٸ قاۋٸپسٸز تٷردە تيٸستٸ ورگاندارعا جەتكٸزۋ.
وسىلايشا, ەسٸرتكٸ بيزنەسٸنە قارسى كٷرەستە قوعامنىڭ رٶلٸ ارتىپ كەلەدٸ. تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ قاۋٸپكە توسقاۋىل قويۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ تەحنولوگييالىق مٷمكٸندٸگٸ مەن ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ قاتار قاجەت. كيبەرەرٸكتٸلەر قوزعالىسى وسى ەكٸ باعىتتىڭ اراسىن جالعايتىن قوعامدىق تەتٸككە اينالىپ وتىر.
ەسٸرتكٸ بيزنەسٸنە قارسى كٷرەستٸڭ نەتيجەسٸ زاڭسىز اينالىمدى توقتاتۋمەن عانا ٶلشەنبەيدٸ. ونىڭ ماڭىزدى كٶرسەتكٸشٸ – ازاماتتاردىڭ, ەسٸرەسە جاستاردىڭ تەۋەلدٸلٸككە ۇرىنباۋى.
سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ شارالارىمەن قاتار, مەكتەپتەردە تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ, وتباسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ, پسيحولوگييالىق جەنە مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەت.
