ٶسكەمەن جۇرتى ٷش كٷن بويى كەرٸم ٶنەردٸڭ كەرەمەتٸنە كەنەلدٸ. تۇڭعىش رەت ٶتكەن رٷستەم ەسدەۋلەتوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق جاستار مەن ستۋدەنتتەر تەاتر بايقاۋى مەرەگە جەتتٸ. سالتاناتتى شاراعا وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار, مارقۇمنىڭ بالالارى مەن جارى مارجان قاتىستى.
اسىعىپ كەتتٸ ارادان
ٶسكەمەن جۇرتى جاسىنداي جارق ەتٸپ, ٶنەر سالاسىنا ٶزٸندٸك قولتاڭباسىن قالدىرعان تالانتتى پەرزەنتٸن قاتتى ساعىنسا كەرەك, بايقاۋدىڭ اشىلۋ-جابىلۋ سەتتەرٸندە تەاتردىڭ ەيدٸك زالىندا ينەشانشار ورىن بولمادى. تٸپتٸ, كەشٸگٸپ جەتكەن كەيبٸر كٶرەرمەندەر ەسٸكتەن قايتتى. ەسٸكتەن كٸرۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولعاندار ەڭ ەۋەلٸ تەاتر فويەسٸنە قويىلعان رٷستەم ورازبايۇلىنىڭ مٷسٸنٸنە تاعزىم ەتٸپ, قىسقا عانا عۇمىردا ارتىنا قالدىرعان مول ەڭبەگٸنەن سىر شەرتەتٸن كٶرمەگە كٶز سٷزدٸ.
ەگەر رٷستەم تٸرٸ بولسا, بٸزدٸڭ ٶڭٸردٸڭ مەدەنيەتٸ, پوەزيياسى, تەاترى بۇدان بٸر ساتى جوعارى تۇرار ما ەدٸ دەگەن ٶكٸنٸشپەن ەلٸ كٷنگە بارماعىمىزدى شاينايمىز. بۇل ٶتكەن جىلى ٶڭٸرٸمٸزدە ٶتكەن ٷلكەن فەستيۆال كەزٸندە تٷيگەن وي بولاتىن. بايقاۋعا جاستار مەن ستۋدەنتتەردٸ شاقىرىپ وتىرعانىمىزدىڭ دا ٶزٸندٸك مەنٸ بار. ٶيتكەنٸ, رٷستەمنٸڭ ارمانىنىڭ بٸرٸ – وسى قازاقتىڭ قاراكٶزدەرٸن كٶتەرۋ بولاتىن. بولاشاقتا بۇل فەستيۆالدٸڭ دەڭگەيٸن, گەوگرافيياسىن كەڭەيتۋگە جۇمىس جاسايمىز, - دەدٸ جاقسىلىق ومار قۇتتىقتاۋ سٶزٸندە.
ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيٸك, اتالمىش شارانىڭ يدەيا اۆتورى جەنە وسىنداي اۋقىمدى تٷردە ٶتۋٸنە مۇرىندىق بولعان, رٷستەمنٸڭ ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى سەتتەرٸندە تٸزە قوسىپ, بٸرگە قىزمەت اتقارعان دوسى – جاقسىلىق ومار.
بايقاۋ شىمىلدىعى مارقۇمنىڭ ٶمٸرٸنەن سىر شەرتەتٸن «بٶرٸناما» اتتى دەرەكتٸ فيلممەن اشىلدى. التى جىلدان بەرٸ ارداقتى ۇلىن ساعىنعان جۇرت فيلمدٸ ەرەكشە ىجداعاتپەن ھەم ماحابباتپەن كٶردٸ. كٶڭٸلٸ بوس كەيبٸر جانداردىڭ جانارىنا جاس ٸلٸندٸ.
زايسان ٶڭٸرٸنٸڭ قاراتال اۋىلىندا پەداگوگتار ەۋلەتٸندە ٶمٸرگە كەلگەن بولاشاق رەجيسسەر ات جالىن سول جەردە تارتادى. ورازباي اقساقالدىڭ كەنجە ۇلى ەركە بولمادى دەپ ايتا المايسىڭ, بٸراق بٸلسەم, ٷيرەنسەم دەگەن ۇلى مۇقتاجدىق ونى قاتارلاستارىنان ەرتە ەسەيتتٸ. اۋىلداعى, مەكتەپتەگٸ ەرتٷرلٸ شارالار «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» رٷستەمسٸز ٶتپەيتٸن بولدى. مٸنە, سول كەزدەن-اق اتا-اناسى مەن ۇستازدارىنا ٶزٸنٸڭ تەگٸن ادام بولمايتىنىن بٸردەن اڭعارتادى.
ساۋىرداي كيەلٸ تۇعىردان قانات قاققان اقٷرپەك الاتاۋعا بەت بۇرادى. ارمانى – الدىڭعى اعا-ەپكەلەرٸندەي قالامدى سەرٸك ەتۋ, جۋرناليست بولۋ. بٸراق تەاتر دەيتٸن سيقىرلى ەلەم بوزبالانىڭ كٶڭٸلٸن ارباپ, جٷرەگٸن جاۋلايدى. سونىمەن ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىنداعى مامان بايسەركەۇلىنىڭ رەجيسسۋرا بٶلٸمٸنە وقۋعا تٷسەدٸ. تەككە تٷسپەپتٸ, باستاپقىدا ازداپ قينالعانىمەن, كٶپ ٶتپەي تاعى دا قاتارلاستارىنان قارا ٷزەدٸ, قاعٸلەزدٸگٸن تانىتادى. بالا كٷنگٸ ارمانىنا دا قييانات جاساماي, «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىندا جۇمىس ٸستەيدٸ.
رٷستەمدٸ الماتىداعى جايلى جۇمىسپەن, ٷلكەن ەدەبي ورتانىڭ قىزىعىنان گٶرٸ تۋعان جەردٸڭ رۋحانيياتى كٶبٸرەك الاڭداتسا كەرەك, كٶپ كەشٸكپەي ٶسكەمەنگە بەت بۇرادى. مۇندا جاڭادان قۇرىلىپ, اياعىن اپىل-تاپىل باسىپ جاتقان جاس تەاتردىڭ كٶپ جۇمىسى كٷتٸپ تۇرعان ەدٸ ونى. اسىعىس جۇمىسقا كٸرٸستٸ, ون جىلعا جەتپەيتٸن ۋاقىتتا جاس تەاتردى جاسامىستاردان وزدىردى, الدىڭعى قاتارداعىلاردىڭ ساپىنا قوستى. ٶسكەمەندە قازاق جاستارىنىڭ ەدەبي-مەدەني ورتاسىن قالىپتاستىرسام دەپ زىر جٷگٸردٸ. پوەزيياعا دا ۋاقىت بٶلدٸ. يە, بارلىعىنا ٷلگٸرسەم دەپ اسىعىپ جٷرەتٸن. اسىعىپ اتتانىپ كەتتٸ... ازعانا ۋاقىتتا اسىل ازاماتتىڭ وسىنشا ٸستەرٸن كٶز الدارىنان ٶتكٸزگەن كٶرەرمەن تەرەڭ بٸر كٷرسٸنٸپ الدى.
باس جٷلدە استاناعا بۇيىردى
بايقاۋدا بەس تەاتر ٶنەر كٶرسەتتٸ. بەسەۋٸ دە جاس تەاتر بولاتىن. بٸراق ولار جاسپىز دەگەن جوق, تەاتر ٶنەرٸندەگٸ ٶزگەشە باعىتتارىمەن, ٶزٸندٸك قولتاڭبالارىمەن حالىقتى قايران قالدىردى, قازىلاردىڭ وڭ باعاسىن الدى.
شارانىڭ جابىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلگەن بايقاۋ يەسٸنٸڭ اعاسى, اقىن ۇلىقبەك ەسدەۋلەت ٸنٸسٸنە دەگەن ەلدٸڭ ٸلتيپاتىنا, بيلٸك تاراپىنان كٶرسەتٸلگەن قولداۋعا العىسىن ايتتى. تەاتر تۋرالى تىڭ ٶلەڭ وقىدى. رٷستەم جايلى ارمان-تٸلەگٸن ايتتى.
– شىنىن ايتقاندا, رٷستەم قايتىس بولعاننان كەيٸن اتى اتالماي دا بارا جاتىر ەدٸ. بٷگٸن ونىڭ اتىندا ٷلكەن فەستيۆال ٶتٸپ جاتىر. ورالحان بٶكەي قايتىس بولعان سوڭ دا بەس جىلعا جۋىق ەسكەرۋسٸز قالعان. سول كەزدە «ورالحان وقۋلارىن» ٶتكٸزەيٸك دەپ جالپى باعدارلاماسىن جاساعان مەن ەدٸم. ەندٸ رٷستەمدٸ دە ەسكە الىپ جاتىر. بۇل بايقاۋ كەڭگە قانات جايا بەرەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸن. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە رٷستەمنٸڭ اتى اتالسا, ونىڭ تانىستارى مەن جانكٷيەرلەرٸ وسى تەاتردىڭ اتىن نەگە رٷستەمنٸڭ اتىمەن اتاماسقا دەگەن سۇراقتارى مەن ۇسىنىستارىن ايتىپ جاتادى. مەن بۇل مەسەلەنٸ وسى جەردە وتىرعان رٷستەمنٸڭ دوسى جاقسىلىق ومار باۋىرىمنىڭ نازارىنا ۇسىنعىم كەلەدٸ, – دەدٸ ۇلىقبەك ەسدەۋلەت.
بايقاۋعا كەلگەن قوناقتاردىڭ قۇرمەتٸنە وبلىستىق تەاتر ۇجىمى ر.ەسدەۋلەتتٸڭ «اتىمدى ادام قويعان سوڭ...» سپەكتاكلٸن ساحنالادى.
بۇدان كەيٸن بايقاۋدا ەرەكشە ٶنەر كٶرسەتكەن اكتەرلەر مەن اكتريسالاردىڭ ھەم تەاتر ۇجىمدارىنىڭ جۇلدىزى جارقىرادى.
«ەڭ ٷزدٸك ەر ادام رٶلٸ» اتالىمىن تەتتٸمبەت ٶنەر كوللەدجٸنٸڭ «Q» ستۋدەنتتەر تەاترى قويعان «قورقىتتىڭ كٶرٸ» قويىلىمىنداعى قورقىت رٶلٸن سومداعان قاراعاندىلىق احان ەراسىل ەنشٸلەدٸ. بۇل يران-عايىپتىڭ دراماسى بولاتىن. ال «ەڭ ٷزدٸك ەيەل ادام رٶلٸ» اتالىمىن «ا.ي مۋزىكالىق تەاتر ورتالىعى» ساحنالاعان م.ەۋەزوۆتٸڭ «قاراكٶز» قويىلىمىنداعى مٷجان رٶلٸ ٷشٸن دينا زايتوۆا قانجىعا بايلادى. الماتىدان كەلگەن بۇل ٶنەر ۇجىمى سونىمەن قاتار «ەڭ ٷزدٸك اكتەرلٸك انسامبل» اتالىمىن دا ەنشٸلەدٸ. كٶكشەتاۋدان ر.مۇقانوۆانىڭ «مەڭگٸلٸك بالا بەينەسٸن» ەكەلگەن اقان سەرٸ اتىنداعى مەدەنيەت كوللەدجٸنٸڭ «جاس تولقىن» تەاتر ستۋديياسى «ٶزەكتٸ تاقىرىپتى مەڭگەرگەنٸ ٷشٸن» اتالىمىمەن ماراپاتتالدى. ٶڭٸردٸڭ نامىسىن قورعاعان سەمەيدەگٸ م.تٶلەباەۆ اتىنداعى مۋزىكا ۋچيليششەسٸنٸڭ «دەۋٸر» ستۋدەنتتٸك تەاترى «ەڭ ٷزدٸك پوەتيكالىق سپەكتاكل» اتالىمىنا يە بولدى. ولار م.شاحانوۆتىڭ «تاناگٶز» سپەكتاكلٸن قويعان بولاتىن. «رٷستەم ەسدەۋلەتوۆ اتىنداعى باس جٷلدە» اتالىمىن ي.ساپاربايدىڭ «شەمشٸ» («سىعان سەرەناداسى») قويىلىمى ٷشٸن قازاق ۇلتتىق ٶنەر ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ «ستۋدەنتتٸك لابوراتوريياسى» الدى. استانالىق جاستار بٸرٸنشٸ رەت ٶتكەن بايقاۋدىڭ جەڭٸمپازى دەگەن اتاقپەن قوسا 500 مىڭ تەڭگە جٷلدەنٸڭ سەرتيفيكاتىن الدى. قالعان ماراپاتتانۋشىلار دا اقشالاي سىيلىققا يە بولدى. باس جٷلدەنٸ رٷستەمنٸڭ سوڭىندا قالعان تۇياعى ولجاس ورازباي تابىستاپ, كٶرەرمەن مەن ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىسىن ايتتى.
بايقاۋدى قورىتىندىلاعان قازىلار القاسىنىڭ تٶرايىمى, ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىنىڭ پروفەسسورى باقىت نۇرپەيٸس رٷستەمنٸڭ ٶنەگەلٸ ٶمٸرٸنە, ونىڭ ستۋدەنتتٸك شاقتارى مەن جامبىل اتىنداعى تەاتردى باسقارعان سەتتەرٸنە توقتالدى. بٷگٸندە رٷستەم ەسدەۋلەتتٸڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋدٸ جارى مارجان قولعا الىپ جٷرگەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. سونداي-اق, بۇل بايقاۋدىڭ دەستٷرلٸ تٷردە ٶتٸپ تۇرۋى جايىندا ٶزٸنٸڭ پٸكٸر-ۇسىنىستارىن ايتتى.
يە, «ٶسكەمەنٸم, قاشان سەنەن قازاقى وت كٶرەمٸن?» دەپ جىرلاعان اقىن رٷستەمدٸ تۋعان جەرٸ وسىلاي ەسكە الىپ جاتىر. تورقالى تويىنا جينالعان حالىقتىڭ قاراسىنا قاراساق, اقىننىڭ بۇل ارمانى دا ٸسكە اسقان سىڭايلى. رٷستەم جاققان ٶسكەمەندەگٸ ٶنەردٸڭ وتى ەشقاشان سٶنبەسە ەكەن.
مۇراتحان كەنجەحانۇلى
