فوتو: Ult.kz
وسىدان 64 جىل بۇرىن العاش رەت ادامزات بالاسى عارىشقا ۇشىپ, ايدى باعىندىردى. قازٸرگٸ تاڭدا ەلەمنٸڭ بەلدٸ عارىش ستانتسييالارى مارسقا دا عارىش تەحنيكالارىن ۇشىرىپ جاتىر. ەلەمدە وسى ۋاقىتقا دەيٸن عارىشقا ساپار شەككەن 600-گە جۋىق عارىشكەردٸڭ ٸشٸندە قازاقستاندىق توقتار ەۋبەكٸروۆ, تالعات مۇساباەۆ جەنە ايدىن ايىمبەتوۆتەر بار. ەندٸ قاشان قازاقستاننان عارىشكەر وربيتا كەڭٸستٸگٸن باعىندىرادى? بۇل تۋرالى عارىشكەرلەر كٷنٸنە وراي ۇلتتىق عارىش ورتالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان پرەسس-تۋردا قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ اەروعارىش كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى باۋبەك ورالماعامبەتوۆ جۋرناليستەردٸڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرۋ كەزٸندە ايتتى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
فوتو: «Ghalam» جشس باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
«عارىشكەردٸڭ عارىشقا ۇشۋى ەرقاشان ەسەرلٸ سەت جەنە ەر ۋاقىتتا يمميدجدىق تۇرعىدا جاقسى ەسەر ەتەدٸ. جالپى عارىشكەرلەر نە ٷشٸن عارىشقا ۇشادى دەگەنگە كەلسەك, ميكروگراۆيتاتسييادا قاجەتتٸ زەرتتەۋلەر بار, ولاردى جەردە جاساۋ مٷمكٸن ەمەس, سەبەبٸ جەردەگٸ گراۆيتاتسييا كەدەرگٸ جاسايدى. سوندىقتان حالىقارالىق ستانتسييادا عارىشقا ۇشاتىن نەگٸزگٸ عارىش كەمەلەرٸ ۇشىپ, زەرتتەۋ جٷرگٸزەدٸ. سول سەبەپتٸ عارىشكەردٸڭ عارىشقا ۇشۋٸ كوسموستىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ ٷشٸن قاجەت. سونىمەن قاتار عارىشكەردٸڭ دايىندىعى مەن ۇشۋى ارزان تۇرمايتىندىقتان, ونىڭ نەتيجەسٸنەن كٶرەتٸن پايداسى شىعىندى تولىق جابۋى كەرەك.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٸزدٸڭ ٷش عارىشكەرٸمٸز كوسموستا بولدى, بەس عىلىمي باعدارلاما بولدى. ەگەر بٸزدە عارىشكەر بولدى ما دەسەك, يە, بولدى. بۇل باعىتتا جۇمىستار جٷرگٸزٸلدٸ مە دەگەنگە كەلسەك, يە, جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بٸراق كوسموسقا عارىشكەر ۇشىرۋدىڭ شىعىنىن ٶتەيتٸن عىلىمي باعدارلامالار قازٸر ٶكٸنٸشكە قاراي جوق. بٸراق ونداي باستامالار بولاشاقتا بولادى دەپ ويلايمىز. ونداي باستامالاردى قۋانا-قۋانا قولدايمىز. مەنەن «ايدىن ايىمبەتوۆ 10 جىل بۇرىن عارىشتا بولعان, ەندٸ قاشان بٸزدەن عارىشكەر ۇشادى?» دەپ سۇراپ جاتادى. مەن ونىڭ ناقتى ۋاقىتىن ايتا المايمىن. ول ٷشٸن بەلگٸلٸ بٸر فاكتور ەسەر ەتۋٸ تيٸس. عارىشقا عارىشكەر ۇشىرۋعا قاجەتتٸلٸك تۋىنداۋى كەرەك», ̶ دەيدٸ باۋبەك ورالماعامبەتوۆ.
عارىشكەرلەردٸڭ دايىندىعى مەن ولاردى ٸرٸكتەپ الۋ تالاپتارى قانداي ەكەنٸن ايتقان اەروعارىش كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ونى بىلاي تٷسٸندٸردٸ:
«ەگەر سٸز عارىشقا ۇشقىڭىز كەلسە, سٸزدٸڭ جاسىڭىز 18 بەن 40 جاس ارالىعىندا بولۋى كەرەك جەنە وسى سالادى جوعارى بٸلٸمدٸ, فيزيكالىق دايىندىعىڭىز مٷلتٸكسٸز بولۋى تيٸس. عارىشكەرلەردٸ دايىنداۋدىڭ بۇعان دەيٸنگٸ تەجٸريبەلەرٸنە سٷيەنٸپ ايتار بولسام, ٶتە كٶپ مەديتسينالىق, پسيحو-ەموتسيونالدى زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلٸپ, بەلگٸلٸ بٸر ادامدار ٸرٸكتەلٸپ الىنادى. سوسىن ولاردى ارنايى ورتالىقتاردا دايىندايدى. ونداي ورتالىقتار رەسەيدە, اقش-تا بار. ال عارىشكەردٸڭ دايىندىق مٶلشەرٸ ميسسييانىڭ كٶلەمٸنە بايلانىستى. ەگەر ٷنەمٸ عارىشقا ۇشاتىن عارىشكەر دايىنداۋ كەرەك بولسا, ول ۇزاق ۋاقىتتى الادى, تٸپتٸ دايىندىق 5-6 جىلعا سوزىلۋى مٷمكٸن. ال ەگەر قىسقا ۋاقىتقا ەسەپتەلگەن ۇشۋ جوسپارى بولسا, دايىندىق بۇدان از ۋاقىتتى الادى. ۇزاق ۋاقىتقا ۇشاتىن عارىشكەر بارلىق تەحنيكانى بٸلۋٸ كەرەك جەنە شۇعىل جاعدايدا نە ٸستەۋ كەرەكتٸگٸن بٸلۋٸ مٸندەتتٸ», ̶ دەيدٸ اەروعارىش كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى باۋبەك ورالماعامبەتوۆ.
ايتا كەتەيٸك, 12 سەۋٸردە ەلٸمٸزدە عارىشكەرلەر كٷنٸ اتاپ ٶتٸلدٸ. وسى اتاۋلى كٷنگە وراي جۋرناليستەر قر اەروعارىش كوميتەتٸنٸڭ, «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانيياسىنىڭ جەنە «Ghalam» جشس ٶكٸللدەرٸمەن كەزدەسٸپ, قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنٸنە (قسك) ارنايى ەكسكۋرسييا جاسادى. ەكسكۋرسييا بارىسىندا ٶندٸرٸستٸك الاڭداردى تٸلشٸلەر ٶز كٶزدەرٸمەن كٶرٸپ, عارىش اپپاراتتارىن قۇراستىرۋدىڭ نەگٸزگٸ كەزەڭدەرٸمەن تانىسىپ, اەروعارىش سالاسىنداعى قازٸرگٸ جەنە بولاشاق جوبالار تۋرالى جان-جاقتى اقپارات الدى.
بالجان جەڭٸسقىزى
