«مال سىرلاس, اتتىڭ سىرى ماعان مەلٸم, جىرىم – جىلقى, جٷيرٸك ات –سالعان ەنٸم. اسپان استى, جەر جٷزٸ كەڭ ساحارا, كٷن كٶرٸپ اتام قازاق كەلگەن مەلٸم», دەپ كەزٸندە ٸليياس جانسٷگٸروۆ جىرلاعانداي, جىلقىنى قادٸرلەمەيتٸن, جىلقىنىڭ قاسيەتٸن ارداقتامايتىن قازاق جوق شىعار. «ادام جىلقى مٸنەزدەس» دەپ سوندىقتان دا ايتىلسا كەرەك.
مۇنى جازىپ وتىرعانىمىزدىڭ ٶزٸندٸك ٷلكەن مەنٸ بار. ٶيتكەنٸ, تاياۋدا استانا جۇرتشىلىعىنا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 12 اۋدانى مەن ورال قالاسى كەسٸپكەرلەر جالپى سالماعى 200 توننادان استام ازىق-تٷلٸك ەكەلٸپ, مولشىلىق پەن توقشىلىقتىڭ كٶرٸگٸن قىزدىرعان جەرمەڭكەسٸن حالىق ۇمىتا قويماعانى حاق. سول كەزدە ازىق-تٷلٸككە قويىلعان باعالار شامامەن 30 پايىزداي ارزان بولعان ەدٸ. سوندا اتالعان وبلىستاعى ەت ٶندٸرۋشٸ اۋدانداردىڭ بٸرٸ سانالاتىن قازتالوۆ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ نۇرلان ماعازۇلى: «بٸز اۋداننان 2 توننا جىلقى ەتٸن, 2 توننا سيىر ەتٸن ەكەلدٸك. ٶنٸمدەرٸمٸز ساپالى, سانيتارلىق نورمالارعا ساي. باعاسى دا جەرگٸلٸكتٸ ەتتٸڭ باعاسىنان ارزان», – دەگەن بولاتىن.
ەرينە, وسى كەزدە بٸز اتالعان اۋداننىڭ ەكٸمٸ نۇرلان بەكقايىرعا جولىعىپ, ەڭگٸمەلەستٸك. ونداعى ماقساتىمىز, ەلٸمٸزدٸڭ سوناۋ بٸر قيىرىنداعى وبلىس ورتالىعىنان شالعاي جاتقان اۋدان احۋالى تۋرالى از-كەم بولسا دا مەلٸمەت الۋ ەدٸ. بٸراق بٸز ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا شىن مەنٸندە ەرەكشە تارتۋ بولاتىن ٷلكەن بٸر جىلى جاڭالىققا تاپ بولدىق.
اۋدان ەكٸمٸمەن ەڭگٸمەلەسۋ بارىسىندا كٶپتەگەن يگٸ جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقاندىعىن ەستٸدٸك. بۇل جاقتىڭ قىسقى اۋا رايى دا قاتال ەكەندٸگٸ بەلگٸلٸ. سوعان وراي اۋداننىڭ 16 اۋىلدىق وكرۋگتٸڭ بارلىعى جيىن-تەرٸمدٸ تولىق اياقتاعان. ال مۇندا 75 مىڭعا تارتا ٸرٸ قارا بار. 300 مىڭعا تارتا ۇساق مال, 21 مىڭنان استام جىلقى جەنە بار. وسى مالدىڭ بارلىعىن قامتاماسىز ەتەتٸندەي دەڭگەيدە جەم-شٶپ تولىعىمەن دايىندالعان. الدا كەلە جاتقان ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا نەندەي شارالار اتقارىپ جاتىرسىزدار دەگەن سۇراعىمىزعا ن.بەكقايىر اسا ماقتانىشپەن اقتارىلا ەڭگٸمەلەي جٶنەلدٸ. راسىندا, ەكٸم ايتسا ايتقانداي ەكەن, اۋدان حالقى ٶزگە ٶڭٸرلەرگە ٷلگٸ تۇتارلىق ٸستەردٸ اتقارىپ جاتقانىنا كۋە بولدىق.
«بٸزدٸڭ اۋدان تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا 25 يگٸ ٸس ارناۋدى قولعا الدى. تەۋەلسٸزدٸككە تارتۋ رەتٸندە بٸز نە بەرە الامىز? دەپ شىن مەنٸندە جاۋاپتىلىقپەن جۇمىس ٸستەيتٸندەر قاتارى كٶبەيدٸ. 25 جىلدىققا – 25 يگٸ ٸس اتقارۋدى ۇسىنعان دا بٸزدٸڭ اۋدان جۇرتشىلىعى. مىسالى, بٸرەۋٸ بٸر اۋىلعا مونشا سالىپ بەرۋدٸ ۇسىنسا, كەلەسٸسٸ حالىقتىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن ويىن الاڭىن جابدىقتايدى, تٸپتٸ ٶز قارجىسىمەن دەرٸگەرلٸك پۋنكت سالىپ بەرٸپ جاتقان ازاماتتار دا بار. سولاردىڭ قاتارىندا, ەرەكشە اتاپ ايتۋعا تۇراتىنى, قوشانكٶل اۋىلىندا ەلٸمٸز بويىنشا العاشقى «سەيگٷلٸك» جىلقى مۋزەيٸنٸڭ اشىلعانى دەدٸ اۋدان ەكٸمٸ
ال وسى جايلى باستاما كٶتەرٸپ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا تارتۋ رەتٸندە جىلقى مۋزەيٸن اشۋدى ۇسىنعان اۋداندىق «اۋىل ايناسى» گازەتٸنٸڭ رەداكتورى سەرٸك جۇماعاليەۆ دەگەن ازامات كٶرٸنەدٸ. اۋداننىڭ بٸر اۋىلدىق بٶلٸمشەسٸن بىلاي قويعاندا, تالاي ورتالىق مۇراجايلاردىڭ ٶزٸنەن تەك جىلقىعا قاتىستى جەدٸگەرلەر تابۋ قيىن عوي. سوندىقتان جوعارىدا ايتىلعانىنداي, سەرٸك جۇماعاليەۆ پەن اۋداندىق مەسليحات دەپۋتاتى گٷلفييا كٶشباەۆا جەنە اتقۇمار امانجول قاجىعاليەۆ باستاعان توپ ەل اراسىنان جەدٸگەرلەر جيناپتى. اتبەگٸلەرمەن, جىلقى ۇستايتىن ازاماتتارمەن سٶيلەسٸپ, قاي جەردە قانداي جەدٸگەر بولۋعا جارايتىن زات بار, سولاردى ەكەلۋگە تىرىستى. كٶرشٸلەس وبلىستارعا بارىپ قايتقان.
قازٸر عيمارات تولىقتاي جابدىقتالدى. مۇراجايعا «سەيگٷلٸك» دەپ ات قويدىق. بۇل – بٸزدەر ٷشٸن ماقتانىش. ماقتانىشپەن ايتا وتىرىپ, ٶز جۇمىسىن باستاعان مۇراجاي ٶسكەلەڭ ۇرپاققا اتا كەسٸپتٸڭ قىر-سىرىن ٷيرەنۋگە ودان ەرٸ سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ سانايمىز. بۇل بٸزدٸڭ اۋداننىڭ تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا جاساعان ەڭ ٷلكەن سىيىمىز بولدى دەگەن ويدامىز», – دەدٸ قازتالوۆ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ نۇرلان بەكقايىر.
يە, جىلقى دەسە ەلەڭ ەتپەيتٸن قازاق جوق. مٸنسەڭ – كٶلٸك, جەسەڭ – اس. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ونىڭ تەتتٸ ەرٸ قۇنارلى ەتٸ مەن شيپاسى مول دەمدٸ قىمىزىن كٸم ٸشكٸسٸ كەلمەيدٸ دەيسٸز. سونىڭ ەتٸن دە, قىمىزىن دا قازتالوۆ اۋدانىنىڭ ەڭبەككەرلەرٸ ەلوردالىق تۇرعىندارعا تارتۋ ەتتٸ. قازاقتىڭ جىلقىسىنا قۇرمەتٸ ٷشٸن ارنايى مۋزەي دە اشتى.
وسى ارادا دەرەك ٷشٸن ايتا كەتەيٸك, ەلٸمٸز ەگەمەندٸگٸن العاننان كەيٸن, كٶكشەتاۋدا جىلقى پٸرٸ «قۇلاگەرگە» ەسكەرتكٸش ورناتىلدى. ال ەلەمنٸڭ 30 ەلٸندە تەك جىلقىعا, تاعى 30-دان استام ەلٸندە جىلقىعا جاناما تٷردە ارنالعان مۋزەيلەر بار ەكەن. مىنا كٶرشٸمٸز رەسەيدٸڭ ٶزٸندە ارنايى جىلقى شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, بٸرنەشە جىلقى مۋزەيلەرٸ بار. جاپونييا, انگلييا, يسپانييا سەكٸلدٸ ەلدەردە جىلقى مۋزەيلەرٸ ەلدەقاشان اشىلعان. سوندىقتان جەر شارىنداعى 250 تۇقىمنان تارايتىن 65 ملن جىلقىنىڭ شىققان جەرٸ, ياعني تاراعان ٶلكەسٸ قازاق دالاسى دەسەك, سوعان وراي وسى كەزگە دەيٸن تالاي ادامدى ەلٸمٸزدە نەگە جىلقى مۋزەيٸ جوق دەگەن ورىندى سۇراق مازالايتىن ەدٸ. ەندٸ, مٸنە, سونىڭ ولقىلىعىن قازتالوۆ اۋدانىندا ەڭ العاشقى بولىپ اشىلعان «سەيگٷلٸك» جىلقى مۋزەيٸ تولتىرادى دەپ سانايمىز. تولتىرماسا دا يگٸلٸكتٸ ٸستٸڭ باستاۋىنا قازتالوۆ اۋدانى اينالعانى ايداي انىق.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)