بٸزدٸڭ بٸر عانا وتانىمىز بار! تاعدىرىمىز بٸر! بٸز حالقىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ٷشٸن بەرٸمٸز بٸرگە ەڭبەك ەتەمٸز!
بٷگٸن, ياعني 19 ناۋرىز قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ رەسمي تٷردە پرەزيدەنتتٸك مانسابىنا كٸرٸسكەنٸنە ەكٸ جىل تولدى, دەپ حابارلايدى Skifnews.kz اقپارات پورتالى.
2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ 19-نشى جۇلدىزىندا قازاق ەلٸن وتىز جىلعا جۋىق باسقارعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتستاۆكاعا كەتٸپ, ەل باسقارۋ تٸزگٸنٸن ساياساتكەر قاسىم-جومارت توقاەۆقا تابىستالعان ەدٸ. 9 ماۋسىمدا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى ٶتٸپ, قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ زاڭدى تٷردە ەل پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلاندى. ماۋسىم ايىنىڭ 12-سٸ كٷنٸ توقاەۆ انت قابىلداپ, رەسمي تٷردە پرەزيدەنت قىزمەتٸنە كٸرٸستٸ.
ۇلىقتاۋ رەسٸمٸندە قاسىم-جومارت كەمەلۇلى قازاقستاننىڭ ەندٸگٸ جولى باسقاشا بولاتىنىن, ەلەمدٸك قاۋىمداستىق الدىنداعى العان مٸندەتتەمەلەرٸ مەن ۇستانىمدارىنان تايمايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. «ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتىنىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ – مەنٸڭ باستى ماقساتىم. ولاردى ساياسي كٶزقاراستارى مەن ۇستانىمدارىنا قاراي بٶلۋگە جول بەرمەيمٸن! تٷرلٸ ساياسي جەنە قوعام قايراتكەرلەرٸنەن كەلٸپ تٷسكەن قۇندى ۇسىنىستاردى, باستامالاردى مەن ٶز جۇمىسىمدا مٸندەتتٸ تٷردە ەسكەرەمٸن. اشىق جەنە ەدٸل جۇمىس ٸستەيمٸز. بٸز ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى مٸندەت – زاڭعا ساي ادال قىزمەت ەتۋ. بٸزدٸڭ بٸر عانا وتانىمىز بار! تاعدىرىمىز بٸر! بٸز حالقىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ٷشٸن بەرٸمٸز بٸرگە ەڭبەك ەتەمٸز!», - دەگەنٸ بەلگٸلٸ.
ەرينە وسى ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە ق.توقاەۆ بۇل سٶزٸنٸڭ راس ەكەندٸگٸن دەلەلدەپ, ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياسات شەڭبەرٸندە بٸرقاتار تىڭ قادامدارعا بارىپ, ەل ەكونوميكاسى مەن ۇلت بولاشاعىنىڭ دامۋى مەن ٶرٸستەۋٸنە سەپ بولاتىن ٷلكەن باستامالار كٶتەرٸپ, ناقتى شەشٸمدەر قابىلداپ ٷلگەردٸ. ونى وتاندىق قانا ەمەس شەتەلدٸك ساراپشىلار دا اشىق ايتىپ جاتىر.
مەسەلەن, ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتيتۋىنىڭ ديرەكتورى فارحاد ماممادوۆتىڭ ايتۋىنشا, توقاەۆ بارىنشا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ساياسي كەڭٸستٸك قۇرۋ ٸسٸن جاڭا بەلەسكە كٶتەرٸپ وتىر. «پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ٶزٸ جەنە وعان وپپوزيتسييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋى, وپپوزيتسييا كانديداتىنا بەرٸلگەن 1,5 داۋىس قوعامدا ٶزگەرٸستەر مەن رەفورماعا سۇرانىستىڭ بار ەكەندٸگٸن پاش ەتٸپ وتىر», - دەپ اتاپ ٶتكەن ول.
ماممادوۆ مىرزا سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتٸك اپپاراتقا بارىنشا تىڭعىلىقتى بولۋ, حالىقتىڭ ويىن ەركٸن جەتكٸزۋٸ مەن تالابىنا جاعداي جاساۋ سەكٸلدٸ باستامالارى ەلەمدٸك قاۋىمداستىق تاراپىنان ٷلكەن قولداۋعا يە بولىپ وتىرعانىن تٸلگە تيەك ەتكەن.
توقاەۆتىڭ ەڭ ٷلكەن باستامالارىنىڭ بٸرٸ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸن قۇرۋ يدەياسى ەكەنٸ داۋسىز. راسىن ايتۋ كەرەك, بۇل باستاما بيلٸك پەن حالىق اراسىنداعى بايلانىستى مٷلدەم جاڭا ساتىعا كٶتەرٸپ, قوس تاراپ اراسىنداعى الشاقتىقتى بٸرشاما جاقىنداتۋعا ۇمتىلعان كەلٸسٸم الاڭىنا اينالىپ ٷلگەردٸ. قۇرامىنا حالىقتىڭ اراسىندا بەدەلٸ بار, كٶزقاراسى مەن ٶزٸندٸك پٸكٸرٸ قالىپتاسقان, ەلدٸ تولعاندىرعان مەسەلەلەردٸ ۇدايى كٶتەرٸپ جٷرەتٸن ازاماتتاردى تارتا بٸلگەن بۇل كەڭەستە بٷگٸندە جالپى حالىقتى الاڭداتقان بٸرشاما تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەر تالقىلانىپ, زاڭدى تۇرعىدا شەشٸمٸن تاۋىپ جاتىر.
مەسەلەن, وسى كەڭەستە توقاەۆ «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن تانىستىردى. بٷگٸندە حالىق بۇل تۇجىرىمدامانىڭ سٶز جٷزٸندە قالىپ قويماي, ناقتى ٸسكە اسىپ جاتقانىنا كۋە بولىپ وتىر.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي پارتييالار ٷشٸن مەجٸلٸسكە ٶتۋ شەگٸن 7-دەن 5% - عا دەيٸن تٶمەندەتۋ كٶپپارتييالىقتى دامىتۋعا جەنە تۇتاستاي پارتييالىق جٷيەنٸ ودان ەرٸ دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸن بولادى. ساياسي رەفورمالاردىڭ بٸرٸنشٸ پاكەتٸندە ساياسي پارتييالاردى تٸركەۋ شەگٸ 50% - عا 40 مىڭنان 20 مىڭعا دەيٸن تٶمەندەتٸلگەنٸ ەسٸمٸزدە. سونىمەن قاتار, بارلىق دەڭگەيدەگٸ سايلاۋ بيۋللەتەندەرٸنە «بارلىعىنا قارسى» باعانىن ەنگٸزۋ قوعامدى ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋ پروتسەسٸن, حالىقتىڭ ەر تٷرلٸ پٸكٸرلەرٸن ەسكەرۋ كٶرسەتكٸشٸن ىنتالاندىرادى. بۇل تۋرالى تاياۋداعى پارلامەنتتٸك سايلاۋ بارىسىندا ەرتٷرلٸ قوعام ٶكٸلدەرٸ مەن باسقا دا ساياسي پارتييالاردىڭ ٶكٸلدەرٸ ايتقان بولاتىن. سونىڭ سالدارىنان بٸز ٸس جٷزٸندە بيلٸك پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتىڭ نەتيجەلەرٸن كٶرٸپ وتىرمىز. «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسىنىڭ ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسۋىنا كۋە بولۋدامىز» , - دەيدٸ ساياساتتانۋشى قازىبەك مايگەلدينوۆ.
جالپى بٷگٸنگە دەيٸن ۇلتتىق كەڭەستٸڭ ۇسىنىسىمەن 13 بٸردەي زاڭ قابىلدانىپتى. تاعى 9 زاڭ جوباسى ەزٸرلەنٸپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ەل مٷددەسٸنەن شىققان مۇنداي يگٸ ٸستەردٸڭ قاتارىندا تۇرعىن-ٷي جەنە ەكونوميكا ساياساتىن جەتٸلدٸرۋ, تۇرعىنداردى قولجەتٸمدٸ باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ, بٸلٸم بەرۋ ٸسٸن دامىتىپ, مۇعالٸمدەر مەن دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسىن كٶبەيتٸپ, ەلەۋمەتتٸك مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸ, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ ستيپەنديياسىن كٶتەرۋ تۋرالى شەشٸمدەردٸ ايتۋعا بولادى.
سونىمەن قاتار, ادام قۇقىعىن قورعاۋ, ساياسي رەفورمالاردى جٷيەلٸ نەگٸزدە جٷزەگە اسىرۋ سەكٸلدٸ بٸرشاما دٷنيەلەر قايتا قارالىپ, شەشٸمٸن تاپتى دەۋگە بولادى. بۇل جوبالاردىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ شوقتىعى بيٸك دٷنيەلەردٸڭ بٸرٸ - كەنتتەردٸڭ, اۋىلدار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردٸڭ ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋ ەكەنٸ داۋسىز.
ەرينە, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەڭ ٷلكەن ەرلٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ۇزاق جىلدار بويى كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەي كەلە جاتقان جەر مەسەلەسٸنە نٷكتەنٸڭ قويىلۋى بولدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ V وتىرىسىندا جەر مەسەلەسٸنە ەرەكشە توقتالىپ ٶتتٸ. «حالقىمىز ٷشٸن جەر مەسەلەسٸ قاشاندا اسا ماڭىزدى. بۇل – مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸڭ بەرٸك نەگٸزٸ جەنە قاسيەتتٸ سيمۆولى. قازاقتىڭ جەرٸ شەتەلدٸكتەرگە ساتىلمايدى دەپ بٸرنەشە رەت ايتتىم. بۇل مەسەلەگە قاتىستى قاۋەسەتتەردٸ توقتاتۋ قاجەت. سوندىقتان, مەن مىناداي ناقتى شەشٸمدەر قابىلدادىم. بٸرٸنشٸدەن, شەتەلدٸكتەرگە جەنە شەتەلدٸك زاڭدى تۇلعالارعا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن ساتۋعا, جالعا بەرۋگە زاڭ جٷزٸندە بٸرجولا تىيىم سالۋدى تاپسىرامىن. بۇل شەتەلدٸكتەردٸڭ ٷلەسٸ بار زاڭدى تۇلعالارعا دا قاتىستى. مەن مۇنى پرەزيدەنتتٸڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى ارقىلى جەدەل تٷردە جٷزەگە اسىرۋ قاجەت دەپ شەشتٸم. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ دەل وسى مەسەلەگە بايلانىستى تيٸستٸ زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋٸ كەرەك», - دەپ اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ بۇل شەشٸمٸن الاش جۇرتى ٶتە ٷلكەن قۋانىشپەن قارسى الدى دەۋگە بولادى. مەسەلەن بەلگٸلٸ اقىن, پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ اۋىت مۇقيبەك توقاەۆتىڭ بۇل شەشٸمٸن قازاق تاريحىندا بولماعان شەشٸمگە بالاعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. پرەزيدەنتتٸڭ «شەتەلدٸكتەرگە جەنە شەتەلدٸك زاڭدى تۇلعالارعا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن ساتۋعا, جالعا بەرۋگە زاڭ جٷزٸندە بٸرجولا تىيىم سالۋدى تاپسىرامىن» - دەۋٸ قازاق تاريحىنا التىن ەرٸپپەن جازىلعان شەشٸم بولىپ وتىر. ەرٸ وسى تاپسىرمانى تەز ارادا ورىنداۋدى ۇيعاردى. جالپى, جۇرتتىڭ كٷتكەنٸ دە وسى ەدٸ. بۇل قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولى ارقىلى قازاق تاريحىنا التىن ەرٸپپەن جازىلعان شەشٸم بولدى», - دەيدٸ ول.
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ازاماتتىق بەينەسٸ ەسٸرەسە ەلەم جۇرتشىلىعىن ەۋرە-سارساڭعا سالعان كوروناۆيرۋس پاندەميياسى كەزٸندە ايرىقشا بايقالدى دەۋگە بولادى. دەر كەزٸندە ەلدە تٶتەنشە جاعداي جارييالاپ, ٷلكەن قالالاردى كارانتينگە جاپتى. ارتىنشا ەلدٸڭ جاعدايى ناشارلاپ كەتپەۋ ماقساتىندا ەلەۋمەتتٸك كٶمەك پاكەتتەرٸن ٸسكە قوستى.
اتاپ ايتار بولساق, وسى ۋاقىت ارالىعىندا 4,5 ميلليوننان استام ادامعا 42500 تەڭگە كٶلەمٸندە قارجىلاي كٶمەك كٶرسەتٸلٸپتٸ. 1 ميلليوننان استام ازاماتقا ازىق-تٷلٸك پەن تۇرمىستىق زاتتار ٷلەستٸرٸلدٸ. 2 ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ نەسيە تٶلەۋ مەرزٸمٸ كەيٸنگە شەگەرٸلدٸ. 700 مىڭنان استام كومپانييا مەن كەسٸپكەرلەردٸڭ سالىق جٷكتەمەسٸ ازايتىلدى. جالپى قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان تٶتەنشە جاعداي جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميسسييا 500-گە جۋىق ماڭىزدى شەشٸمدەردٸ ٸسكە اسىرعان.
تەك پاندەمييا عانا ەمەس ارىستاعى الاپات اپات, ەلٸمٸزدٸڭ ەر جەرٸنەن بوي كٶتەرگەن ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك نارازىلىقتار, تەڭگەنٸڭ قۇنسىزدانۋى سەكٸلدٸ ەلدٸڭ مازاسىن قاشىرعان جايتتاردىڭ بارلىعىندا دا مەملەكەت باسشىسى باتىل قادامعا بارا بٸلدٸ. سول سەكٸلدٸ 2020 جىلدىڭ اقپانىندا بولعان قوردايداعى قاقتىعىستا دا پرەزيدەنت ەلدٸڭ جانىنان تابىلدى.
پرەزيدەنت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ العاشقى جولداۋىندا دا كٶپ دٷنيەنٸڭ قامتىلعانىن ايتا كەرەك. ەلدەگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامالار مەن شەنەۋنٸكتەر سانىنا توقتالدى. ول ەلدٸڭ كٶلەمدٸ ەمەس, حالىق تٷسٸنەتٸن ىقشام مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا كٶشۋ كەرەگٸن ەسكەرتٸپ, شەنەۋنٸكتەر سانىن 25 پايىزعا قىسقارتۋدى تاپسىردى. ٷنەمدەلگەن قاراجات ارقىلى قالعان قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى ارتتىرىلماق.
تۇرعىندار ٷشٸن جولداۋداعى ماڭىزدى تاپسىرمالاردىڭ بٸرٸ - زەينەتاقىعا قاتىستى ەدٸ. «مەنٸڭ تاپسىرمامنىڭ اياسىندا تۇرعىندار زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ بٶلٸگٸن پايدالانۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلدى. بۇل - قازٸر ٶتە ٶزەكتٸ. 2021 جىلى بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ 700 مىڭ سالىمشىسى ٶز جيناعىنىڭ بٶلٸگٸن ٷي الۋ, ەمدەلۋ ٷشٸن پايدالانا الادى نەمەسە قارجى ۇيىمدارىنىڭ باسقارۋىنا بەرە الادى. ٷكٸمەتكە ۇلتتىق بانكپەن بٸرلەسە جىل سوڭىنا دەيٸن تيٸستٸ نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ قابىلداۋدى جەنە دايىندىق جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدٸ تاپسىرامىن», - دەگەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك.
سونىمەن قاتار, مۇعالٸمدەردٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ, دەرٸگەرلەرگە تٶلەماقى رەتٸندە تاعى 150 ميلليارد تەڭگە بٶلۋ جەنە بالالى بولا الماي جٷرگەن وتباسىلارعا كٶمەكتەسۋ مەسەلەسٸنە توقتالدى. وسى ماقساتتا ول ٷكٸمەتكە 2021 جىلدان باستاپ «اڭساعان سەبي» ارنايى باعدارلاماسىن باستاۋدى تاپسىردى. بٷگٸندە پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىمەن ەكو باعدارلامالارى ارقىلى كۆوتا سانىن جەتٸ مىڭعا دەيٸن, ياعني جەتٸ ەسە كٶبەيتٸلٸپ وتىر.
ايتپاقشى ٶز جولداۋىندا توقاەۆ ەلدەگٸ جەمقورلىقپەن كٷرەس مەسەلەسٸنە دە ەرەكشە توقتالعان ەدٸ. بٷگٸندە ەكونوميكالىق قىلمىستارعا قارسى كٷرەس اگەنتتٸگٸن قۇرىلىپ, جەمقورلىقپەن كٷرەس مەسەلەسٸ جاڭا فورماتقا كٶشٸپ جاتىر.
