تانىمال جازۋشى, قازاقستان مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ دۋلات يسابەكوۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى بيىلعى جولداۋىنا قاتىستى پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
– پرەزيدەنت جولداۋى سٸزگە قانداي ٷمٸت سىيلادى?
– ەلدەبٸر ٶزگەرٸستٸ كٷتكەندٸكتەن بە, ەلدە كٷنٸ كەشە ٶتكەن قاڭتار وقيعاسىنا باعا بەرٸلٸپ, «جاڭا قازاقستان» دەگەن ساياسي-ەكونوميكالىق بەتبۇرىستاردى سارىلا كٷتكەندٸكتەن بە, بۇل جولعى جولداۋدى اسىعا كٷتٸپ ەدٸك. بۇل جولى دا جايداق سٶز, جايىلما ۋەدە بولسا, ٶمٸرٸمٸزدە وڭ ٶزگەرٸس ەمەس, توقىراۋ ٷردٸسٸ جالعاسا بەرەر مە ەكەن دەگەن ەرٸ ٷمٸت, ەرٸ كٷدٸكپەن جولداۋدى باستان-اياق تىڭداپ شىقتىم.
بۇل جولداۋ – باسقا جولداۋلاردىڭ بٸرٸنە دە ۇقسامايتىن جولداۋ بوپ شىقتى. ەگەر جولداۋدا ايتىلعانداردىڭ بەرٸ جٷزەگە اساتىن بولسا, بٸزدٸ شىن مەنٸندە «جاڭا قازاقستان» كٷتٸپ تۇر.
جۇرتتىڭ كٶكەيٸندەگٸ «ەرتەڭ نە بولادى?» دەگەن ساۋالعا بۇل جولداۋ سەۋلە شاشىپ, ەلدٸڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنٸمٸ مەن ەڭسەسٸن كٶتەرٸپ تاستادى.
مەن ەرتەڭگٸ كٷنگە سەنٸممەن قاراي باستاعان سيياقتىمىن. ٸشكٸ الاساپىران مەن الاڭداۋشىلىق ۋايىمىنىڭ بەتٸ قايتىپ, جاڭا شىعارما جازۋدىڭ جوسپارىن ويلاي باستادىم.
جازۋشى دا بالىقشى سيياقتى عوي. كٶل بەتٸ تۋلاپ جاتقاندا بالىقشى كٶلگە قارماق سالمايدى.
– جولداۋدا پرەزيدەنت ەشقانداي پارتيياعا مٷشە بولمايتىنى, جاقىن تۋىستارى ساياسي قىزمەتكە تاعايىندالمايتىنى تۋرالى ايتىلدى. بۇل ساياسي ٶمٸرٸمٸزگە قانداي ەسەر بەرەدٸ? جەنە ورىندالارىنا سەنەسٸز بە?
– ماعان ۇناعانى – «امانات» پارتيياسىنىڭ اتى. «امانات» دەگەن سٶز ماعان قاتتى ۇناپ تۇر. قاسىم-جومارت توقاەۆ: «پرەزيدەنت ەشقانداي پارتيياعا مٷشە بولمايدى, بارلىق پارتييانىڭ قۇقىعى بٸردەي بولادى», – دەدٸ. ەيتپەسە بۇرىن كٶردٸڭدەر عوي, «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ ەر وبلىستاردا فيليالدارى بار, بۇرىنعى وبكومنىڭ بٸرٸنشٸ حاتشىلارى وتىراتىنداي عيماراتتارى بار. شتاتتارى بار قانشا, قانشاما قارجى كەتتٸ. مەملەكەتتٸڭ ٸسٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرگەننەن باسقا ەشتەڭە ٸستەگەن جوق. ەندٸ پارتييالاردىڭ بەرٸنٸڭ قۇقىعى بٸردەي بولادى. توقاەۆ ٶزٸ پارتيياعا باسشى بولۋدان باس تارتامىن دەدٸ.
"پرەزيدەنتتٸڭ تۋعان-تۋىستارنىڭ مەملەكەتتٸڭ قىزمەتكە جاقىندامايتىنىن زاڭمەن بەكٸتۋ كەرەك" دەگەنٸ ٶتە جاقسى بولدى. پارلامەنتتٸ كٷشەيتەمٸز دەدٸ. وسىنىڭ بەرٸ جاڭا قازاقستانداعى ساياسي ٶمٸردٸ تٸرٸلتٸپ, ەل ٶمٸردەگٸ ماڭىزدى شەشٸمدەردٸ قابىلداۋعا ىقپال ەتەدٸ.
– جاڭا پارتييا قۇرىلا ما پرەزيدەنتتٸ قولدايتىن?
– قۇرىلسا قۇرىلاتىن شىعار. بٸراق وعان پرەزيدەنتتٸڭ مٷشە بولماۋى باستى نەرسە دەپ ويلايمىن. ٶزگەرٸستەردٸ ەڭگٸزٸپ, مەملەكەتتٸڭ گٷلدەنۋٸنە وڭ قادام جاساعان پرەزيدەنتتٸ قازٸر قولداۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. پرەزيدەنت مٷشە بولماسا, قانداي پارتييا قۇرىلسا دا, وندا ساياسي باستامالارعا ٶز پٸكٸرٸن ايتا الاتىن ادامدار بولادى دەپ ويلايمىن.
– قاسىم-جومارت توقاەۆ قاڭتار وقيعاسىن قوعامنىڭ العا جىلجىماي, تۇرىپ قالۋىنان بولعانىن ايتتى. تەرگەۋ كەزٸندە قاتەلٸكتەر بولدى دەدٸ. ەندٸ قانداي ٶزگەرٸس بولادى?
– پرەزيدەنت قاڭتار وقيعاسىنا كٶپ توقتالدى. ونىڭ ايتقان سٶزدەرٸنٸڭ استارىنان كٶپ نەرسە اڭعارۋعا بولادى. ول وقيعانى كٸمدەر ۇيىمداستىرعانىن اشىپ ايتپاسا دا, كٸمدەر ەكەنٸ بەلگٸلٸ بولىپ وتىردى. جەنە ولاردىڭ كٶبٸ قازٸر ۋاقىتشا تەرگەۋ يزولياتورىندا جاتىر. سول تەكسەرۋدٸڭ باسى كەرٸم مەسٸموۆتەن باستالىپ, قايرات ساتىبالدىمەن جالعاستى. سامات ەبٸشتٸڭ دە جاۋاپقا تارتىلۋى مٷمكٸن. قاڭتار وقيعاسىن ۇيىمداستىرعان سولار دەگەندەي سٶز ايتتى. ول وقيعانىڭ مەملەكەتتٸڭ كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىمىن ٶزگەرتۋ, توقاەۆتى بيلٸك باسىنان كەتٸرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعانىن ايتتى. بيلٸكتٸ كٷشپەن باسىپ الماق بولعاندىقتان, امالسىزدان ودكب-عا حابارلاسىپ, سولارعا نەگٸزگٸ نىسانداردىڭ بەرٸن كٷزەتۋدٸ تاپسىرعانىن ايتتى. اتىسقا ولاردىڭ قاتىسى بولعان جوق دەدٸ. مەن بۇل سٶزگە يلانىپ وتىرمىن. ەندٸ توقاەۆ باستاعان ٸستٸ اياعىنا دەيٸن جەتكٸزەدٸ دەپ ويلايمىن. بەرٸن بٸردەن تٶڭكەرٸپ تاستاۋ توقاەۆقا دا وڭايعا سوقپايىن دەپ تۇر. بٸراق بەل شەشە كٸرٸسكەنٸ كٶرٸنٸپ تۇر. بٸز وسى جولى شەشٸمتال, بەلٸن بەكەم بۋعان توقاەۆتى كٶردٸك. ونى قولداپ وتىرمىز.
– جاڭا وبلىستاردىڭ قۇرىلۋى ەكٸمشٸلٸك باسقارۋ جۇمىسىن جاقسارتا ما?
– سٶزسٸز جاقسارتادى. بۇرىن قارجىلىق ماقساتتارمەن قوسىلدى. سەمەي وبلىسىندا بۇرىن ٶندٸرٸس بولعان جوق, ال ٶسكەمەن ٶندٸرٸس وشاعى دەپ قوسقان بولاتىن. ٶزٸن ٶزٸ باسقارۋعا مٷمكٸندٸك جوق دەگەن. ارقاداعى وبلىستار دا سولاي قوسىلعان. كەيٸن حالىق تاراپ, توزىپ كەتتٸ. ەندٸ حالىق ەسٸن جيعانداي, ٷش وبلىستى قايتا قۇرىپ وتىر. جەتٸسۋ, الماتى وبلىستارىن قۇرعانى جاقسى بولدى. تالعاردا وتىرىپ, بٸر انىقتاما ٷشٸن تالدىقورعانعا بارۋ دەگەن قيىن عوي. سولاردىڭ بەرٸن توقتاتۋ كەرەك دەدٸ. بۇل – قۇپتارلىق ٸس. بۇرىنعى توزىپ بارا جاتقان قالالار قالپىنا كەلەدٸ. جەزقازعان, سەمەي جاڭعىراتىن بولدى. قارجىلىق مٷمكٸندٸك بولعاننان كەيٸن وسى شەشٸمگە بارىپ وتىرعانى تٷسٸنٸكتٸ. بۇرىنعى جولداۋدىڭ بەرٸ سٶز بوپ كەلدٸ, ەندٸ ٸس بولادى دەدٸ.
– ورتالىعى سەمەي قالاسى بولاتىن وبلىستىڭ اباي اتىمەن اتالۋىنا قالاي قارايسىز?
– اباي اتىمەن اتالۋىن قۇپتايمىن. جامبىل وبلىسى بار عوي. ابايدىڭ ەلٸ, ابايدىڭ وتانى. اباي اتىمەن اتالسا, ەش سٶكەتتٸگٸ جوق.
– بۇرىن ٶندٸرٸسٸ جوق سەمەي وبلىسىنىڭ قازٸر دە ٶندٸرٸسٸ جوق. قيىندىق بولماي ما?
– ونى مەن قيىندىق بولادى, بولمايدى دەپ ايتا المايمىن. قيىن بولادى, ەرينە, نەگە بولماسىن. قارجىلىق توقىراۋدىڭ كەزٸندە قيىندىق بولماي تۇرمايدى. توقاەۆ مٷمكٸندٸگٸ بولماسا, ول سٶزدٸ ايتپاس ەدٸ. دەمەك بٸر نەرسەگە سەنٸپ وتىر. تەڭگە ٶز الدىنا دەربەس بانكنوت بولىپ, رۋبلمەن بايلانىستى ٷزەدٸ دەدٸ. وسىنىڭ بەرٸ ورىندالاما ما, جوق پا الدىنان ەشكٸم شىققان جوق. بٸراق بٸزدٸڭ كٶپ كٷتكەنٸمٸز وسى ەدٸ. بۇل جەردەگٸ ەڭ باستىسى تەرريتورييالىق تۇتاستىعىمىزدى ساقتاپ, وعان ەشكٸمنٸڭ كٶز تٸكپەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ دەدٸ. بۇل سٶزدٸڭ ٶزٸ كٶڭٸلگە قونعان دۇرىس سٶز بولدى.
سۇحباتتاسقان باعاشار تۇرسىنبايۇلى
