دۋلات يسابەكوۆ. "قارعىن" (رومان)

"قارعىن" (رومان)

ول كەزدە جاسى ون سەگٸزگە تولار-تولماس ۋىلجىعان قىز ەدٸ. ٶمٸر دەگەن ٶزٸڭ تالپىنساڭ بولدى, بار جاقسىلىعىن الدىڭا جايىپ سالىپ تۇراتىن ەرتەگٸلەردەگٸ قايىرىمدى دا, دانىشپان قارييالارداي بوپ كٶرٸنەتٸن. بارلىق تەربيەسٸ دەۋلەتتٸ شاڭىراقتىڭ ۇل-قىزىنداي, بۇل دا تەك مەكتەپ پروگرامماسىمەن شەكتەلٸپ قالماي, جاراتىلىس تانۋ,ەرتە دٷنيە تاريحى, مۋزىكا پەندەرٸ بويىنشا قوسىمشا ساباق الدى. ەكەسٸ اۋدان كٶلەمٸندەگٸ باسشىسىنىڭ بٸرٸ بولىپ تۇرعان سوڭ با, ول ٶمٸردٸڭ قاباق شىتار ٶزگە مٸنەزٸنەن مٷلدە اۋلاق ٶستٸ. ونىڭ ٷستٸنە باعيلانىڭ ٶز قابٸلەتٸن دە مۇعالٸمدەرٸ جاقسى ايتىپ جٷردٸ. سەميانىڭ تۇڭعىشى بولعان سوڭ مەكتەپ بٸتٸرگەننەن كەيٸن ەكەسٸ بٸرنەشە كٷنگە ۋاقىت تاۋىپ, قىزىن الماتىعا ٶزٸ الىپ شىقتى. 

باعيلا ٷيدە جٷرگەن كەزٸندە ٶز ەكەسٸن سيرەك كٶرەتٸن. ەرتە كەتەدٸ, كەش كەلەدٸ. بالالارىمەن دە سيرەك سٶيلەسەدٸ. تٸپتٸ ٷيگە كەلگەن سوڭ دا كٶپكە دەيٸن تەلەفوننان تٷسپەي ەلدەكٸمدەرگە نۇسقاۋ بەرٸپ, ەلدەنەلەردٸ تٷسٸندٸرٸپ, زەكٸپ جاتقانى. باعيلا تاڭقالۋشى ەدٸ. شىنىندا, ول قاي كەزدە تىنىعادى, قاشان ۇيىقتايدى? تەلەفوننىڭ ارعى باسىندا تۇرعان ادامعا كەي كەزدە قاتتى زەكي قالسا جٷرەگٸن ۇستاپ,تٸلٸنٸڭ استىنا ۆاليدول سالىپ, ەلدەن سوڭ بارىپ ٶزٸنە-ٶزٸ كەلەتٸن ەكەسٸنە كەيدە ونىڭ جانى اشيتىن-دى. بۇلاردىڭ ساباعى ەرتە باستالادى. تاڭعى جەتٸدە كٶزٸن اشقاندا ەكەسٸنٸڭ تٶسەگٸ ەلدەقاشان سۋىپ قالعانىن كٶرەتٸن جەنە ٶزٸ قىزمەتٸنە جەتٸپ العان سوڭ جولعا شىعىپ كەتپەسە ماشيناسى قايتىپ كەلٸپ, قىزىن مەكتەپكە اپارۋ ٷشٸن ەسٸك الدىندا كٷتٸپ تۇرار ەدٸ. 

باعيلاعا مۇنىڭ بەرٸ ٷيرەنشٸكتٸ, وسىلاي بولۋى كەرەك سيياقتى بوپ كٶرٸنسە دە, بەرتٸن كەلە ەكەسٸنٸڭ جۇمىسى تٸپتٸ اۋىر ەكەنٸن جەنە ٶمٸردٸڭ مەيٸرباندىعى مەن جومارتتىعى كٷندٸز-تٷنٸ دامىل كٶرمەيتٸن وسى ەكەسٸنٸڭ ارقاسىندا ەكەنٸن بٸرتە-بٸرتە ۇعا باستادى. 

ولار "قازاقستان" پوەزىنىڭ قۋپەسٸنە كەپ جٷكتەرٸن جايعاستىرا بەرگەن سەتتە پەررونداعى كيوسكٸنٸ كٶشٸرٸپ كەلە جاتقانداي گازەت-جۋرنالدارىن قۇشاقتاپ, جاسى وتىزعا تاقاپ قالعان, ۇزىن بويلى, اشاڭ قارا تورى جٸگٸت بۇلاردىڭ ٷستٸنە كٸرٸپ كەلدٸ دە, سالقىن امانداستى. باعيلا ەرنٸن عانا كٷبٸرلەتٸپ, سىرتتا قول بۇلعاپ تۇرعان اناسى مەن ٸنٸسٸنە, ەكٸ سٸڭٸلٸسٸنە, بٸر توپ باسقا دا شىعارىپ سالۋشىلارعا كٷلٸمسٸرەپ باس يزەدٸ. ەكەسٸ بەيتانىس جٸگٸتتٸڭ سەلەمٸن الۋ بىلاي تۇرسىن, ونىڭ بۇل كۋپەگە كٸرگەنٸنە تاڭدانىپ, جٷزٸنە بٸرنەشە سەكۋند تاپجىلماي قاراپ وتىردى دا: "سٸزدٸڭ..:ورنىڭىز وسىندا ما ەدٸ?" – دەدٸ اق قۇبا ٶڭٸنە قان تەۋٸپ. جٸگٸت بەز-باياعى سابىرلىلىقپەن شاعىن ستولعا گازەت-جۋرنالدارىن قويىپ جاتىپ: "يە, وسىندا. سٸز وتىرعان ورىن مەنٸكٸ بولادى",- دەدٸ ەزۋ تارتىپ. كٷلكٸسٸ دە, جانارى دا سالقىن ەكەن. تۋرا قاراعان ادامنىڭ ٶڭمەنٸن سۋىق جانارى جۋالدىزداي تەسٸپ ٶتەتٸن سەكٸلدٸ. اشاڭ تۇلعاسىندا ەشكٸمگە باس يمەس پاڭدىق, تەكاپپارلىق پەن ويلىلىق بٸر سەتكە جالت ەتٸپ ٶتكەندەي بولدى. 

قاراتاي بەيتانىس جٸگٸتتٸڭ كٸسٸنٸ ماتاپ تاستار سيقىر تورىنا قاس-قاعىم سەتكە تٷسٸپ قالسا دا, تەز تٸزگٸنٸن جيىپ, قىزمەت بابى ارقىلى قانىنا سٸڭٸپ قالعان كەرەناۋ مٸنەزبەن ورنىنان تۇرىپ, كوريدورعا شىعىپ كەتتٸ. 

- شامالاۋىمشا, بۇل كٸسٸ سٸزدٸڭ ەكەڭٸز بولۋ كەرەك, - دەدٸ جٸگٸت گازەتتٸڭ بٸرەۋٸنە ٷڭٸلٸپ قىز جاققا نازار دا اۋدارماي. 

- وقۋعا الىپ بارا جاتىر عوي, شاماسى. مۇنداي كٸسٸلەر سٶز جوق تٷسٸرەدٸ. بٸراق وعان ۇناماي قالعانىم انىق. 

باعيلا نامىستى نىساناعا اپ ايتىلعان مىناداي دٶكٸر سٶزدەن جارىلا جازداپ, ەرنٸن تٸستەلەدٸ. جارىلماق تٷگٸل جاڭقا بوپ كەتسەڭ دە جٸگٸتتٸڭ مۇنىمەن تٷك شارۋاسى جوق, ەلگٸ سٶزدەردٸ گازەتتەن وقىپ وتىرعانداي تٶمەن سالبىراعان باسىن كٶتەرەر ەمەس. ەلگٸ سٶزٸن بۇل قىزدىڭ ەسٸتٸپ وتىرعانىن, جاي عانا ەسٸتٸپ ەمەس, قورلانىپ وتىرعانىن سەزسە دە سەزبەگەندەي قالىپ تانىتۋى باعيلانىن بەيتانىس جٸگٸتكە دەگەن, سونىمەن بٸرگە العاش رەت ٶزگە بٸرەۋگە دەگەن ٶشپەندٸلٸگٸن وياتتى. مۇنداي سٶزدەردٸ ول ٶمٸرٸندە ەشكٸمنەن ەستٸمەگەن جەنە ەسٸتەمٸن دەپ ويلاماعان دا ەدٸ. جەنە سول ويلاماعان نەرسەسٸ تۇڭعىش رەت الىس ساپارعا اتتانىپ بارا جاتقان جاس قىزدىڭ الدىنان ە دەگەننەن شىعا كەلۋٸ قۋانىش پەن باقىتقا ماس الاسۇرعان بالاڭ كٶڭٸلگە مۇز باسقانداي ەسەر ەتتٸ. ول نە دەپ جاۋاپ قايتارارىن, تٸپتٸ, ٶزٸن بۇدان ەرٸ قالاي ۇستارىن دا بٸلمەي, ٶڭ مەن تٷستٸڭ اراسىندا سٸلەيٸپ وتىردى دا قالدى. بار ويى, بار ٷمٸتٸ تەك ەكەسٸنە تٸرەلٸپ, ونىڭ تەزٸرەك كەلۋٸن, سٶيتٸپ, مىناداي ازاپتى حالدەن تەزٸرەك قۇتقارىپ, نە بولسا دا سٶزٸ مەن جاراتىلىسى جيدەنٸڭ قىزىل تٸكەنٸندەي كٶرٸنگەن مىنا جٸگٸتتٸ ٶزٸنەن الىسىراق الىپ كەتۋٸن ٸشتەي تٸلەۋمەن بولدى.قىزىنىڭ وسى ويىن سەزٸپ, تەز اراشالاپ الماق بولعانداي وسى سەتتە ەكەسٸ دە قۋپەگە كٸرٸپ كەلدٸ. جالعىز ەمەس, قاسىندا شىعارىپ سالۋعا كەلگەن اۋداننىڭ تاعى بٸر باسشىسى, ۆوكزالدىڭ باستىعى مەن پوەزدىڭ بريگاديرٸ جەنە بٸر توپ ادام دابىرلاي كٸردٸ. ەكەسٸنٸڭ بەز-باياعىسىنشا ٶزٸنە تانىس سالماقتى دا, پاڭ قيمىلىن كٶرٸپ, قوڭىر داۋسىن ەستٸگەندە باعيلا ٶزٸن الىنباس قامالعا ەنگەندەي, ازاپتى توردان بٸرجولا قۇتىلعانداي قۋانىپ, العاش رەت وعان دەگەن بالالىق سەزٸمٸ, بالالىق العىسى, بالالىق ريزالىعى مەن بالالىق ماقتانىشى شىنداپ باس كٶتەردٸ. بارلىق بالا اتاۋلىعا تەن قاسيەتپەن ول دا ەكەسٸن جاقسى كٶرەتٸن, سىيلايتىن بٸراق, ونى دەل قازٸرگٸدەي جٷرەگٸ لٷپٸلدەي سٷيٸپ, ونى ٸشتەي ماقتان تۇتىپ كٶرگەن ەمەس-تٸ. ادامعا تەن قۋانىشتىڭ قادٸرٸ مەن قاسيەتٸن دە ول العاش رەت سەزٸنگەندەي بولدى. 

ەكەسٸمەن بٸرگە ەرٸپ كەلگەن دٷرمەك ودان مىڭ مەرتەبە كەشٸرٸم سۇراي وتىرىپ, بەيتانىس جٸگٸتتٸڭ باسقا كۋپەگە اۋىسۋىن ٶتٸندٸ. مىنا سەكٸلدٸ ٶتٸنٸشتەن گٶرٸ زورلىققا كٶبٸرەك ۇقسايتىن سٶزدەن جٸگٸتتٸڭ ٶڭٸ سۇرلانا, انتالاپ تۇرعان ادامدارعا سۇقتانا قارادى. بۇل قاراستى ەشقاشان ايتىلمايتىن, ايتىلسا دا ەشكٸمنٸڭ ۇعا الماسىن ۇعىندىرعان تەرەڭ مەن جاتتى. سٷيەكتەن باستاۋ الىپ,جٷرەكتەن جاسانىپ شىققان سٶز بەن وي جانارعا كەپ ٷيمەلەدٸ دە, تىڭداۋشىسىن تابا الماسىن سٶزٸپ, بويعا قايتا تارادى. 

ونىڭ جانارى تٶمەن تٷسكەندە قولى دا چەمودانعا قاراي سوزىلار دەپ ويلاعان جۇرت از-كەم تىنشي قالىپ ەدٸ, جٸگٸت اسىعار سىڭاي تانىتپادى. گازەتكە قايتا ٷڭٸلدٸ. وسى كەزدە ارتىق-اۋىس سٶزدەن, ورىنسىز شۋدان شوشىنعان ۆوكزالدىڭ تاپالداۋ كەلگەن جيرەن مۇرت باستىعى قاراتايدىڭ كوريدورعا قايتا شىعىپ كەتكەنٸن پايدالانىپ, جٸگٸت قۇلاعىنا ەلدەنە دەپ سىبىر ەتە تٷستٸ. 

جٸگٸت سەلت ەتكەن جوق. ايتقان سٶزٸنٸڭ وعان زەرەدەي ەسەر ەتپەۋٸنەن ۆوكزال باستىعىنىڭ ٶزٸ شوشىنايىن دەدٸ. ول ەلگٸ ٷيرەنگەن قۇلاعىنا قايتا يٸلٸپ كەپ تاعى بٸردەڭەلەردٸ ايتتى. 

جٸگٸت ورنىنان تۇردى. گازەتتەرٸ مەن زاتتارىن جيناستىردى. سٶيتتٸ دە, انتالاپ تۇرعاندارعا تٷگەل بٸر قاراپ شىعىپ: "سٸزدەرگە جانىم اشىعان سوڭ عانا كٶندٸم",- دەدٸ دە, ۆوكزال باستىعىنىڭ سوڭىنان ەردٸ. 

قاراتاي ٸشكە كٸردٸ. جٷزٸندە جەڭٸستٸڭ, ٷستەمدٸكتٸڭ سالتاناتىنىڭ نىشانى دا جوق - وسىلاي بولۋى كەرەك. قايتا رەنٸش بايقالاتىن سيياقتى, وسىلاي بولماعانىنا. 

بەيتانىس جٸگٸت شىعىپ بارا جاتقاندا, باعيلا ونىڭ جٷزٸنە كٶز توقتاتىپ قارادى. چەمودانىن قولىنا العانشا ودان قۇتىلۋعا اسىعىپ وتىرعان قىز, ەندٸ ول شىعۋعا ىڭعايلانگان سەتتە ٸشكٸ جاناشىر سەزٸممەن كٶز توقتاتىپ ەدٸ, ونىڭ تۇلعاسى مەن بەت پٸشٸنٸندەگٸ العاشقى تەكاپپارلىق پەن ەشكٸمگە باس يمەس پاڭدىلىقتى تاعى تاۋىپ, تاڭدانۋ مەن اياۋشىلىقتىڭ جۇمباق ورتاسىندا قالا بەردٸ. 

پوەزد ورنىنان قوزعالدى. باعيلا سوندا عانا اڭعاردى, شىعارىپ سالۋعا كەلگەن ادامدار تىم كٶپ ەكەن. بۇل ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸن جاي عانا شىرامىتادى, كەيبٸرەۋلەرٸن تٸپتٸ دە بٸلمەيدٸ, كٶرگەن دە ادامدارى ەمەس سيياقتى. 

- پاپا, شارشادىڭىز با?- دەدٸ باعيلا ەلدەن سوڭ ەڭسەنٸ باسقان اۋىر ٷنسٸزدٸككە تٶزە الماي. 

ەكەسٸ "جوق, ۋايىمداماي-اق قوي",- دەگەندەي قىزىنا كٷلە قاراپ, باسىن شايقادى. 

"بۇل كٸسٸ دە ەلگٸ جٸگٸت جايلى ويلاپ وتىردى ما ەكەن?-دەدٸ باعيلا ٸشتەي.- مٷمكٸن ەمەس. ول قالىپ بارا جاتقان قىرۋار جۇمىسىن ۋايىمداپ كەلە جاتقان شىعار. ەكٸ اپتادان كەيٸن كونفەرەنتسييادا بايانداما جاساۋى كەرەك"."نەسٸ بار,- دەدٸ ٸشتەگٸ قاراما-قارسى وي تاعى بٸر شەتتەن باس كٶتەرٸپ.- بۇ كٸسٸ دە ادام عوي جەنە ٶز ٸسٸنە ەسەپ بەرٸپ ٷيرەنگەن ادام. بەيتانىس جٸگٸت جايلى ويلاسا, ونىڭ نەسٸ ٶرەسكەل? ونىڭ ٷستٸنە ول جەڭٸلدٸ عوي. وڭاي جەڭٸلدٸ. باسىن يمەي جەڭٸلدٸ. ٶزٸ ەمەس ٶزگەلەردٸ اياپ جەڭٸلدٸ. بۇل سٶزدٸ ەرينە, پاپام دا ەسٸتتٸ. بەلكٸم, سيرەك كەزدەسەتٸن, ەسٸرەسە,ەكەمنٸڭ الدىندا كٶلدەنەڭ تۇرار مۇنداي مٸنەزدٸڭ تٸپتٸ وسىعان دەيٸن بولماۋى دا مٷمكٸن عوي, ەندەشە, ول تۋرالى از عانا سەتكە نەگە ويلانباسقا?" 

پروۆودنيك كەپ قاراتايدىڭ تٶسەگٸن جاڭالادى. بۇل ورىندا بەيتانىس جٸگٸت جاتقان. پروۆودنيك جاستىقتىڭ تىسىن اۋىستىرعان كەزدە ونىڭ استىنان بٸر پاراق قاعاز شىقتى. بٸر بەتٸ تولىق جازىلىپتى. پروۆودنيك ونى ستول ٷستٸنە قويدى دا, "نەگٸزگٸ جۇمىس بۇل ەمەس, جاستىقتىڭ تىسىن اۋىستىرۋ" دەگەندٸ اڭعارتقانداي قيمىلىن جەدەلدەتە تٷستٸ. ول قاعازعا قاراتاي دا مەن بەرگەن جوق. 

قىزىق-اۋ ٶزٸ, جەك كٶرۋ مەن ىنتىعۋدىڭ اراسى بٸر-اق ادىم ەكەنٸن باعيلا بولمىسىمەن ۇعىنباسا دا, وسى سەتتەن باستاپ ٶزٸنٸڭ بار ىنتىزارى جارتىلاي جازىلعان ەلگٸ قاعازعا اۋعانىن سەزدٸ. كٶكەيٸنە شەشٸلمەس جۇمباق تاستاپ كەتكەن ادام اق قاعازعا نە جازدى ەكەن, ونىمەن نە تۋرالى سٶيلەستٸ ەكەن? ونداعى جازۋلار مٸندەتتٸ تۇردە ٶزٸ وسى كٶزگە شەيٸن تىڭداپ, ەسٸتٸپ, وقىپ كەلگەن سٶزدەردەن مٷلدەم بٶلەك بولۋى مٷمكٸن. قالاي بولعاندا دا باعيلاعا وسىلاي كٶرٸندٸ. 

كەنەت نايزاعايداي ساپ ەتە تٷسكەن جاڭا ويدان ونىڭ تۇلا بويى دٸر ەتٸپ, دەمٸ جيٸلەپ سالا بەردٸ. "بەيتانىس جٸگٸت قالىپ قويعان قاعازىنا قايتا اينالىپ سوعۋى مٷمكٸن عوي". 

باعيلا ول جٸگٸتتٸڭ قايتا اينالىپ سوعۋىن ٸشتەي قالادى ما, قالامادى ما, ول جاعىن ٶزٸ دە انىق اڭعارا المادى, ەيتسە دە, ۇزاق جىلدار بويى ٸزەت پەن قۇرمەتتٸڭ, كٸشٸپەيٸلدٸلٸك پەن مەيٸرٸمنٸڭ عانا بەسٸگٸندە بٶلەنٸپ, تىپ-تىنىش, بٸر قالىپتى باياۋ ٶمٸرٸ بٷگٸن عانا تٷلەر الدىنداعى ٷكٸدەي بٸر سٸلكٸنٸپ ٶتكەنٸن, سول سٸلكٸنٸس ونىڭ تىنىشىن العانىن سەزٸنبەسكە شاراسىز ەدٸ. 

- پاپا, شٶلدەگەن جوقسىز با? شاي ەكەپ بەرەيٸن!-باعيلا بۇرىن-سوڭدى باسىنا ورالىپ كٶرمەگەن بٸر-بٸرٸنە كەرەعار ويدىڭ شىرماۋىنا تٶتەپ تە, جاۋاپ تا بەرە الماي, سودان قۇتىلۋدىڭ وڭاي تەسٸلٸنە كٶشٸپ, ٶزٸن بٶگدە قيمىلمەن الداندىرماق بوپ بەكٸندٸ. بٸراق ەكەسٸ ەلٸ شٶلدەمەگەنٸن, بٸراز دەمالا تۇراتىنىن ايتىپ, ونى كۋپەگە, سونىمەن بٸرگە شىرماۋىق ويدىڭ قاماۋىندا قالدىرا بەردٸ. 

كۋپە ەسٸگٸ جايلاپ اشىلىپ, ار جاعىنان "رۇقسات پا ەكەن?"- دەگەن ەر ادامنىڭ داۋسى ەستٸلگەندە, باعيلا ورنىنان ۇشىپ تۇرا جازدادى. مۇنىڭ شوشىپ كەتكەنٸنە, اق سٷتكە قان تامعانداي ەكٸ بەتٸنٸڭ البىراپ شىعا كەلگەنٸنە جٸگٸت تە تاڭدانىپ, از-كەم مٷدٸرٸپ قالدى دا: "قاراتاي يساەۆيچ, سٸزگە قازٸر ەشتەڭە قاجەت ەمەس پە?"- دەپ كەلگەن ماقساتىن بٸلدٸرٸپ شىقتى. قاراتاي باعيلاعا ايتقان ەلگٸ سٶزٸن وعان تاعى قايتالادى. 

جٸگٸت كەشٸرٸم ٶتٸنٸپ, ەسٸكتٸ بۇرىنعى قالپىنشا جارتىلاي جاۋىپ كەتتٸ. 

باعيلا كەيٸننەن بٸلدٸ, بۇلارمەن بٸرگە كٶرشٸ كۋپەدە ەكٸ جٸگٸت كەلە جاتىر ەكەن. ەلدە ٶز جۇمىستارىمەن كەلە مە, ەلدە, ەكەسٸنە ەرٸپ كەلە مە, ول جاعىن باعيلا تٷسٸنگەن جوق. 

- پاپا, سٸز جايعاسىپ الىڭىز, مەن كوريدورعا شىعا تۇرايىن. 

- مەيلٸڭ, قىزىم. تىنىعىپ العانىم دا جٶن بولار. مۇنىڭ بويىنداعى ەدەتتەن تىس بٸر ٶزگەرٸستٸ ول سەزدٸ مە, قىزىنىڭ سٶزٸنە بٸردەن كەلٸسە كەتتٸ. 

باعيلا كوريدورعا شىعىپ, اشىق تەرەزەدەن ساعىمدى ماڭ دالاعا كٶز جٸبەردٸ. شەتسٸز دا شەكسٸز. بٷكٸل دٷنيە تەك وسىنداي قىرقاسىز جازىقتان تۇراتىن سەكٸلدٸ. بٸر كٶرگەن ادام مىنا سيياقتى اپتاپتى دالادا بايلاپ قويساڭ شىنجىرىن ٷزٸپ قاشۋعا قۇمبىل ەكەنٸن جاسىرا الماس ەدٸ, ٶزٸ دە سول ويدان اۋلاق ەمەس-تٸ. بٸراق ٶتكەن جىلى بٸر اي قىرىمدا دەمالىپ, بٸر اي بالتىق جاعالاۋى رەسپۋبليكالارىن ارالاپ, قايتىپ كەلە جاتقاندا وسى ماڭ دالا كٶزٸنە وتتاي باسىلعان. دٷنيەدەگٸ بارلىق-بارلىق جاسىل القاپتاردان ساعىم ورانعان اپتاپتى دالاسى ەلدەقايدا جاقىن, ەلدەقايدا قىمبات ەكەنٸن اڭعاردى. جەنە دە, سول بۇدىرسىز دالا ٶز جٷرەگٸنەن قاشان ورىن الىپ, الىسقا ۇزاعاندا ورنى بٶلەك ساعىنىش بوپ, ساناسىن بيلەر دەرەجەگە قاشان جەتٸپ ٷلگەرگەنٸن دە سەزگەن ەمەس. 

- دالانى تاماشالاپ تۇرسىز با?- جەلكە تۇسىنان سىپايى, جۇمساق ٷن ەستٸلدٸ. باعيلا جايلاپ موينىن بۇرعاندا, ٶزٸنە قاراپ كٷلٸمسٸرەپ تۇرعان, ەلگٸندە عانا كەشٸرٸم سۇراپ كەتكەن جٸگٸتتٸ كٶردٸ. ونىڭ بۇل ٷنٸندە جاس قىزدىڭ كٶڭٸلٸن اۋلاۋدان گٶرٸ "نە بۇيىراسىز, قىزمەتٸڭٸزگە ەزٸرمٸن",- دەگەن قۇلدىق ۇردى ماعىنا قويۋىراق جاتىر ەدٸ. ٶزٸن قاشان دا سىلاپ-سيپاپ جۇرت الدىندا ٸزەتتٸ, العىر, سىپايى, اقىلدى بوپ كٶرٸنۋگە تىرىسىپ, بٸر كٷي, بٸر قالىپتان تايمايتىن بيداي ٶڭدٸ سۇلۋشا كەلگەن وسى جٸگٸتتٸ باعيلا ەكەسٸنٸڭ جانىنان اۋىق-اۋىق كٶرٸپ قالاتىن-دى. ونىڭ وسى سىپايىلىعى مەن مەدەنيەتتٸ, يناباتتى بوپ كٶرٸنۋگە تىرىسقان جاساندى كٷلكٸسٸنٸڭ ار جاعىندا قانداي وي, قانداي ماعىنا جاتقانىن بۇل ەشقاشان اڭعارا الماعان. جەنە مۇنداي كٷلكٸ مەن سىپايىلىقتىڭ ار جاعىندا نە جاتقانىن بٸلۋ ٷشٸن ونىڭ جٷزٸنە كٶز توقتاتۋعا باعيلانىڭ دەتٸ شىداعان ەمەس, كەرٸسٸنشە, ونىمەن كەزدەيسوق ۇشىراسا قالسا بايقاماعان بوپ بۇرىلىپ كەتەتٸن-دٸ.

مٸنە, دەل قازٸر دە ول العاش كٶرگەنٸندەي جىمييا قاراپ تۇر. كٶڭٸلٸ قالاماسا دا ەيتەۋٸر بٸردەڭە دەپ جاۋاپ قايتارۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸنگەن قىز: 

-يە, تاماشالاپ تۇرمىن,- دەپ كٷبٸر ەتە سالدى. 

- و-و, دالا دەگەن عاجاپ قوي! بٸراق, الماتىعا نە جەتسٸن. بارعان سوڭ, ەگەر قارسى بولماساڭىز, سٸزدٸ قىدىرتۋعا ۋەدە بەرەيٸن. مەن الماتىنىڭ نە بٸر عاجايىپ ەسەم جەرلەرٸن جاتقا بٸلەمٸن. 

- الماتىدا مەن دە بولعام. تالاي رەت,- باعيلا ونىڭ بيٸكتەن قۇلاعان سۋداي ارىنداپ كەلە جاتقان سٶزٸنە بٸرشاما توقتاۋ سالماق بوپ, سٶزٸن نىقتاپ ايتتى. 

- ە-ە, سولاي ما?! دەگەنمەن الماتىنى, ەسٸرەسە ونىڭ تٶڭٸرەگٸن بٸلٸپ بولدىم دەپ ايتۋ قيىن. بٸلەسٸز بە, الماتىنىڭ ٶزٸنەن گٶرٸ ونىڭ تٶڭٸرەگٸ سۇلۋ,- دەدٸ تۇرعات. 

- مٷمكٸن. 

- مەن وندا بەس جىل وقىدىم. تۋىپ-ٶسكەن جەرٸم دە سول تٶڭٸرەك. ەگەر سٶزٸمدە ارتىق-اۋىس سارىن بايقالسا,كەشٸرٸم ٶتٸنەم, تۋعان جەرگە قاراي جول جٷرٸپ كەلە جاتقاندىعىمنان شىعار. سٸزگە كەرٸمسال تيٸپ قالماسىن. كەرٸمسال ادامعا سۋىقتان جامان تيەدٸ. 

- راقمەت, تيە قويماس. 

- دەگەنمەن, بايقاڭىز.- ول قىزعا اسا جاناشىر كەيٸپپەن بٸر قاراپ قويدى دا, سٶزٸن قايتا جالعاستىردى.-ەرينە, ەركٸمنٸڭ ٶزٸ تۋعان جەرٸ ٶزٸنە ىستىق. سٸز ەلٸ جاسسىز, كەيٸنٸرەك بەرٸن ٶزٸڭٸز تٷسٸنەسٸز. شىنىمدى ايتسام,ەۋەلگٸدە بۇل جاقتان تۇرا قاشقىم كەلدٸ. بٸراق, قاراتاي يساەۆيچتان قىسىلدىم. قازٸر ٷيرەنٸپ, باۋىر باسىپ قالعان سيياقتىمىن. ەيتسە دە, تۋعان جەردٸ ساعىناتىنىڭ راس ەكەن, سٸزدٸڭ باسىڭىزدا وسىنداي جاعداي بولدى ما? 

- ەرينە. 

- سەنبەيمٸن, سەنبەيمٸن! تۋعان جەرگە ىنتىعا قوياتىنداي سٸزدٸڭ باسىڭىزدان ٷلكەن وقيعالار ٶتكەن جوق. تىم بولماسا, مەن سەكٸلدٸ ەسكەر قاتارىندا دا بولىپ كٶرگەن ەمەسسٸز.- ول ٶز سٶزٸنە ٶزٸ رازى بوپ, ەرٸ قىز كٶڭٸلٸن اۋلاي تٷسۋ نيەتٸمەن بٸراز قارقىلداپ كٷلٸپ الدى.- مەن الىستا, گەرمانييادا بولدىم. سول كەزدە بار عوي, نانساڭىز, ٶڭٸم تٷگٸل تٷسٸمدە دە كٶرمەگەن سٸزدەردٸڭ مىنا ماڭ دالالارىڭىزدى دا ساعىندىم. "تۋعان جەرٸن سٷيە الماعان, سٷيە الار ما تۋعان ەلٸن" دەگەن بٸر ٶلەڭ بار عوي, سول تاۋىپ ايتىلعان. 

- تۋعان جەر جايلى بۇدان باسقا ٶلەڭ بٸلەسٸز بە? 

- بٸلەمٸز عوي. ستۋدەنت كٶزٸمٸزدە كٶپ وقۋشى ەك, قازٸر ۋاقىت قايدا. قول تيمەيدٸ. جوعارى جاق بٸزدەن "قانداي ٶلەڭ وقىدىڭ?"- دەپ ەمەس, "قانشا پروتسەنت ورىندادىڭدار?"- دەپ سۇرايدى. 

باعيلا بولار-بولماس ەزۋ تارتتى. قىزدىڭ كٷلگەنٸن تاپقىرلىعىنا بالاعان جٸگٸت "بٸزدە مۇنداي ەڭگٸمەلەر ەلٸ كٶپ" دەگەندٸ اڭعارتىپ, گالستۋگٸن تٷزەپ, تٷۋ الىسقا قاراعان بوپ كەڭكٸلدەي كٷلدٸ. 

- ايتىڭىزشى, تۋعان جەر جايلى باسقا قانداي ٶلەڭ بٸلەسٸز? 

جٸگٸت گالستۋگىن تٷزەدٸ. قاپ-قارا مۇرتىن سيپادى. سونان سوڭ مۇرنىنىڭ ۇشىنا بٸر تامشى قىزىل بوياۋ تامىزدى دا, ول تەز جايىلىپ, بيداي ٶڭدٸ جٷزٸ بوزا ٸشكەن ادامداي تٷپ-تٷگەل قىزارىپ شىعا كەلدٸ. 

- ەستە جوق,- دەدٸ ول باسىن سٸلكٸپ.- قازٸر وقىعان نەرسەڭ ەستە دە تۇرمايتىن بولدى. 

- نەگە?- دەدٸ باعيلا ونىڭ جٷزٸنە بٸرٸنشٸ رەت تاڭدانا قاراپ. 

- جۇمىس. تاعى دا جۇمىس. شەگٸ دە, شەتٸ دە جوق. 

- ايتىڭىزشى, تسيولكوۆسكييدٸڭ جۇمىسى جوق بولعان دەپ ويلايسىز با? 

جٸگٸت ەندٸ وعان تاڭدانا قارادى. 

- ونى نەگە سۇراپ تۇرسىز? ەرينە, كٶپ بولعان... 

- سول كٸسٸ... ەدەبيەت جايلى ماقالالار جازعان عوي. ەستٸمەپ پە ەدٸڭٸز? ونى بٸلۋ ٷشٸن پەلەندەي كٶپ ۋاقىتتىڭ قاجەتٸ جوق. 

- ەگەر, كٸم نە بٸلەدٸ دەگەن تاقىرىپقا ۆيكتورينا ٶتكٸزەر بولساق, وندا ەرقايسىسىمىز... 

- جوق, ناقتىسىن ايتام. مەسەلەن, سٸز ٶزٸڭٸز سٷيٸپ وقيتىن تٶرت-بەس اقىننىڭ اتىن اتاپ بەرٸڭٸزشٸ. ال, مەن ساناپ تۇرايىن. قانە - باعيلانىڭ ساناۋعا دايىندالىپ قولىن كٶتەرگەنٸ, ٶزٸنە بەيكٷنە بالاڭ جٷزبەن تەسٸلە دە سىناي قاراعان, كٷلكٸگە تولى قاراقاتتاي مٶلدٸر جانارى جٸگٸتتٸ ابدىراتىپ تاستادى. 

- اتاپ ايتسام... پۋشكين. 

- بٸر,- دەدٸ باعيلا سول قولىنىڭ باس بارماعىن جۇمىپ. 

- لەرمونتوۆ. 

- ەكٸ. 

- اباي. 

- و-و, بٸردەن ابايعا تٷستٸڭٸز بە? مەيلٸ, ٷش. 

- بايرون... 

- سٸز قىزىق ەكەنسٸز, بٸر جوعارى, بٸر تٶمەن, جارايدى, تٶرت. سونان سوڭ? 

- سونان سوڭ... ماياكوۆسكيي. 

- بەس. تاعى? 

- ٸمم... تاعى كٸم بار ەدٸ? وسىندايدا بٸلەتٸن اقىنداردىڭ بٸردەن ەسٸڭە دە تٷسپەيدٸ ٸمم... ەۋەزوۆ! 

-ەۋەزوۆ?- باعيلا ىنتا-شىنتاسىمەن سىڭعىرلاي كٷلدٸ.- ول اقىن ەمەس قوي, پروزايك. جارايدى, ارى قاراي بوس قينالماي-اق قويىڭىز. ونىڭ ٷستٸنە, ەلگٸ اتاعان اقىندارىڭىزدى ينستيتۋت تٷگٸلٸ مەكتەپ بٸتٸرمەگەن ادامدار دا اتاپ بەرە الادى جەنە ولار سٸزدٸڭ سٷيٸكتٸ اقىنىم دەپ يەمدەنەر دەرەجەدەن شىعىپ كەتكەن, سٷيسەڭٸز دە, سٷيمەسەڭٸز دە بٸلۋگە تيٸستٸسٸز. سٷيٸكتٸ اقىندارىڭىزدى اتاڭىزشى دەگەندە مەن بٷگٸنگٸ كٶزٸ تٸرٸ اقىنداردى ايتىپ ەدٸم. 

- باعيلا, ارتىق بولسا كەشٸرٸڭٸز, بٸراق مەنٸڭ ٶمٸردەگٸ ورنىم اقىن-جازۋشىلاردى قانشالىقتى بٸلۋٸمە بايلانىستى ەمەس قوي دەيمٸن.- جٸگٸت بٷكٸل دٷنيەنٸڭ اقىل-وي يەلەرٸنە پىسقىرىپ تا قاراعىسى كەلمەيتٸن كەيٸپپەن شەكسٸز دالاعا مەنمەنسي قارادى. ونىڭ جالعان نامىسقا جىعىلىپ, جىلتىراي تٷسكەن سۇلۋشا جٷزٸنەن, كەرەك دەسەڭ مىنا دالانى دا, ونداعى ٶسٸپ تۇرعان كەرٸ سەكسەۋٸلدەر مەن اۋىق-اۋىق كٶرٸنٸپ زۋىلداپ قالىپ بارا جاتقان جاتاعان تامداردى تٸپتٸ ٶزٸن تەربەلتٸپ, تۋعان جاعىنا قاراي ەنتەلەپ بارا جاتقان جٷيرٸك پوەزدى وسى- جۇمساق ۆاگونىمەن قوسا قاجەت دەپ تاپپايتىن جانارىنان باعيلا قارسى الدىندا تۇرعان ادامنىڭ بٷكٸل بولمىسى ٸلٸم-بٸلٸمگە قاس ەكەنٸن, ەگەر ٸلٸم-بٸلٸم تۇزدى سۋ بوپ, بۇل قييار بوپ, ەكەۋٸن بٸر بٶشكەدە بٸر جىل ۇستاساڭ, مىناۋ بويىڭا دىمقىل دارىتپاي قۇرعاق شىعارىن بايقادى. وسىنى بايقاعان كەزدە ول ويدا جوق جەردەن ەكەسٸنە جانى اشىدى, ونىڭ تٶڭٸرەگٸندە وسىنداي ادامنىڭ بارلىعىنا ٸشتەي قىنجىلدى. بٸراق جاس قىز ٶزٸنٸڭ بۇل بايقاعاندارىنىڭ بەرٸنە ٶزٸ قايتادان كٷدٸكپەن قاراپ, وسىنىڭ بەرٸ اسىعىس بولجام, جالعان توپشىلاۋ شىعار, تٸپتٸ, ولاي بولماعان كٷندە دە ەكەمنٸڭ ٶرٸسٸندە بۇل جٸگٸت كەزدەيسوق ۇشىراسىپ قالعان جالعىز شىعار دەپ ٶزٸن-ٶزٸ جۇباتتى. 

ەندٸ ول مىنا جٸگٸت جاققا كٶز سالعىسى كەلمەدٸ. جەنە بٸر عاجابى ونىڭ كٶرٸكتٸ, سۇلۋشا جٷزٸ ٶز جٷرەگٸندە جيٸركەنٸش سەزٸم وياتا باستاعانىن, كٶرٸكتٸلٸكتٸڭ ادامدى تەرٸس اينالدىرار قاسيەتٸ بولارىن دا العاش سەزٸندٸ. بٸراق, مۇنىڭ سەبەبٸنٸڭ نەدە ەكەنٸن, ونىڭ ناقتى قانداي قارىم-قاتىناستاردان تۋىندايتىنىن جاس قىز بٸلە المادى. 

ولار وسىلاي بٸرنەشە مينۋت ٷنسٸز تۇردى. باعيلا بۇل سەكٸلدٸ ٸشكٸ ارپالىستىڭ يىق ٶزەر سالماعىنا تٶزە الماسا, مىنا جٸگٸتتٸڭ دٷنيە بٸر جاق, ٶزٸ بٸر جاق بەيعام قالپى,"وسىلاي, ەتتٸم-اۋ, اعات بولدى-اۋ" دەپ قينالۋدان گٶرٸ قايتا سول سٷيەگٸ قۋراعان, تٸرٸ جٷرگەن اقىنداردى, سولاردى تۋعىزعان مىنا سيياقتى جەر-دالانى ەلٸ دە كٸنەلاۋعا دايار سىڭايى ونىڭ ٸشكٸ ازابىن اۋىرلاتا تٷستٸ. 

قىز ورنىنان بٸلدٸرمەي قوزعالىپ, ەكەسٸ جاتقان كۋپەگە قاراي جىلجىدى. باسىنان سٶز اسىرماس, بەرٸنەن ٶزٸنٸڭ ەركەكتٸك نامىسىن جوعارى قوياتىن جٸگٸت "ٶمٸردەگٸ ورنىم اقىن-جازۋشىلارعا تٷك تە قاتىسى جوق",- دەگەن فيلوسوفيياسىن ٷنسٸز پاش ەتٸپ, تەۋەلسٸز, دەربەس جاعدايدا قيمىلسىز قالا بەردٸ. باعيلا ەكٸ-ٷش قادام اتتادى دا, وعان اقىرىن قايتا بۇرىلىپ: 

- كەشٸرٸڭٸز... ەلگٸ... بٸزدٸڭ كۋپەدەگٸ جٸگٸت بٸر قاعازىن تاستاپ كەتٸپتٸ. ەگەر ونىڭ قايدا ەكەنٸن بٸلسەڭٸز, ايتا سالعايسىز,- دەدٸ جاسقانا ٷن قاتىپ. 

جٸگٸت كٷللٸ ەلەم مەن كٷللٸ اقىندارعا دەگەن رەنٸشٸن سەل عانا سەتكە قويا تۇرىپ, بۇعان كٷلٸمسٸرەي قارادى. 

- ەگەر ول جٸگٸتتٸڭ قايدا ەكەنٸن ايتسام سٸزگە قىزمەت ەتكەن بوپ تابىلار ما ەكەنمٸن? سٸزگە قىزمەت ەتۋگە ەرقاشان دايىن ەكەنٸمدٸ بٸلەسٸز عوي.- ونىڭ جٷزٸندە ەلگٸ نامىسقويلىق پەن ٶكپە-رەنٸشتەن ٸز دە قالماي, تەك باياعى سىپايى كٷلكٸسٸنە قايتا ورالىپتى. باعيلا ونىڭ بويىنداعى ٶلەرمەن ٶزٸمشٸلدٸكتٸڭ قايناۋى ەلٸ باسىلا قويماعانىن بٸلسە دە, سونىڭ بەرٸن ٸشٸندە وڭاي تۇنشىقتىرىپ, قالاعان سەتٸندە قالاعان كٷيگە تٷسە الاتىن مىنا سيياقتى ەرەكشە قابٸلەتكە مەيلٸنشە تاڭداندى. ونىڭ جٷزٸنە كٶز تاستاسا تاعى دا سول جٷرەك قوبالجىتار شەكتەن تىس سىپايى كٷلكٸ مەن سىپايى ٸزەتتٸ كٶرۋدەن تايساقتاپ, باعيلا ونىڭ لاكتەلگەن قارا تۋفليٸنە قاراپ تۇرىپ: 

- جوق, ماعان ەمەس, سول جٸگٸتكە قىزمەت ەتكەن بولار ەدٸڭٸز,- دەدٸ دە ٶز سٶزٸنٸڭ جٸگٸتكە قانداي ٶزگەرٸس ەنگٸزگەنٸن كٷتپەستەن, كۋپەسٸنە كٸرٸپ كەتتٸ. 

ەكەسٸ ۇيىقتاپ جاتىر ەكەن. قاشانعى ەدەتٸنشە اۋزىن سەل عانا اشىپ, بٸر قالىپتى, باياۋ قورىلعا كٸرٸسٸپتٸ. وسىدان ٷش-تٶرت جىل بۇرىن قايتىس بولعان ەجەسٸ ٷي ٸشٸندە قورىلداعان ادامدى ەرٸنبەي-جالىقپاي ارالاپ جٷرٸپ وياتاتىن-دى. بٸلدٸرمەي باسىپ كەلٸپ, يىعىنان اقىرىن عانا تٷرتٸپ: "بٸر قىرىڭنان جاتشى",- دەر ەدٸ. بٸر قورىلدى توقتاتقاندا ەۋەلگٸ وياتىپ كەتكەن ادامى قايتا باستايدى, بۇل وعان قايتا بارادى. سٶيتٸپ, ٶزٸ قالجىراپ ۇيىقتاپ كەتكەنشە بالالارى مەن نەمەرەلەرٸنٸڭ اراسىندا ارلى-بەرلٸ تىنىم تاپپاي جٷرەر ەدٸ. "ەجە, قورىلداعان ادامدى نەگە وياتاسىز?"- دەيتٸن باعيلا. "تٷندە ادامدى شايتان باۋىزدايدى. سونان سوڭ قورىلدايدى",- دەيتٸن ول. ەجەسٸنٸڭ قورقىنىشتى سٶزٸ بالا كٶزٸنەن ساناسىنا سٸڭٸپ قالعاندىقتان با, ەلدە, ەس بٸلگەلٸ بٸر ٶزٸ جەكە بٶلمەدە جاتىپ تىنىشتىققا ٷيرەنگەندٸكتەن بە, باعيلا قاسىنداعى ادامنىڭ قورىلداعانىن ۇناتپايتىن. سول ەجەسٸ سەكٸلدٸ تاپ قازٸر دە ەكەسٸن اقىرىن تۇرتٸپ وياتپاق بوپ وعان جاقىنداي بەرٸپ ەدٸ, كٸشكەنە ستول ٷستٸندەگٸ جارتىلاي جازىلعان باياعى قاعازدى كٶرٸپ, ول سول ورنىندا ەرٸ-سەرٸ كٷيدە تۇرىپ قالدى. كوريدورعا شىعىپ, سىپايى جٸگٸتپەن ەڭگٸمەلەسكەن ارالىقتا كٶڭٸلدەن ازداپ ۇمىت بولا باستاعان بەيتانىس جٸگٸت جايلى ويى مەن جاستىق استىندا قالىپ قويعان قاعاز ونىڭ ساناسىندا قايتا تٸرٸلٸپ, تىنىشىن تاعى الا باستادى. 

ول قولىن جايلاپ سوزىپ, سىتىرىن ەستٸرتپەي قاعازدى الدى. دەمٸ دٸرٸلدەپ, شىن ۇيىقتاپ جاتقانىنا اقىرعى رەت كٶز جەتكٸزٸپ الماق بولعانداي ەكەسٸنە تاعى بٸر قارادى دا, پولكاسىنا وتىرىپ قاعازعا ٷڭٸلدٸ.

جاسى ون جەتٸدەن ەندٸ-ەندٸ عانا اسقان قىزعا مۇنداعى سٶزدەر مٷلدە جات, مٷلدە الىس كٶرٸندٸ. ول ەۋەلگٸ سٶيلەمنٸڭ ٶزٸن ە دەگەننەن تٷسٸنە الماي, بٸرنەشە رەت قايتالاپ وقىدى. 

"تاڭدانۋ مەن تابىنۋ ەشقاشان ابستراكتسييالى ۇعىم بولىپ كٶرگەن ەمەس, ٶيتكەنٸ بۇل ەكەۋٸ تەك جەكە ادامنىڭ وي-ٶرٸسٸ مەن پاراسات دەڭگەيٸنە تٸكەلەي بايلانىستى. ال جەكە ادامنىڭ ٶزٸ دە, وي-پاراساتى دا ەرقاشان ناقتىلى. ايتالىق, تەككەرەي, گيۋگو, فرانس, شيللەر (پروزالىق شىعارمالارى), سكوتت ت.ب. دٷنيەگە بەلگٸلٸ جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىنا ٶز باسىم ەشقاشان تاڭقالعان دا تابىنعان دا ەمەسپٸن. وسىلاي دەگەنٸم ٷشٸن بەلكٸم ماعان كەيبٸرەۋلەر تٸل تيگٸزەر, قايدان شىققان دانىشپانسىڭ, ٶزٸڭ نە بٸتٸردٸڭ ت.ت. دەگەن سيياقتى تولىپ جاتقان كٸنەلاۋشى سۇراقتار قويار.دەمەك, ولار تابىنۋشىلار. تاڭدانۋشىنى ٶز پٸكٸرٸن قايتارۋعا نەمەسە سٷيٸسپەنشٸلٸگٸن بەسەڭدەتۋگە بولعانمەن تابىنۋشىنى بەتٸنەن قايتارۋ قيىن. ول قۋلت پەن فاناتيزمگە ۇقساس. فاناتيزم مەن پاراسات قاتار ٶمٸر سٷرۋٸ مٷمكٸن ەمەس, ٶيتكەنٸ ولار بٸر-بٸرٸنە جاۋ ۇعىمدار. فاناتيزم تەك "ساۋاتسىزدىق" دەگەن ورتادا "گٷلدەنەر" بولسا,پاراسات بٸلٸمدٸ ورتادا ٶنٸپ-ٶسەدٸ. دەمەك, ادام نەعۇرلىم كٶپ بٸلگەن سايىن ٶزٸنٸڭ بۇرىنگى تاڭدانىپ, تابىنىپ كەلگەن نەرسەلەرٸنە قايتا باعا بەرگٸش بولادى. جوعارىداعى جازۋشىلارعا تابىنبايتىنىم, تٸپتٸ, تاڭدانبايتىنىم -ەيتەۋٸر وسىلايشا بٸرەۋ-مٸرەۋ جازا الاتىن بولعاندىقتان,مۇنداي شىعارمالار ادام تۆورچەستۆوسىنىڭ پوتەنتسيالدى مٷمكٸندٸگٸ شەڭبەرٸنٸڭ ٸشٸندە جاتقاندىعىنان. كەرٸسٸنشە, ون سەگٸنشٸ عاسىرداعى كٶپكە بەلگٸسٸز پ. بورەل (جيىرما ٷش جاسىندا قايتىس بولعان) شىعارمالارىنداعى فيلوسوفييالىق كونسەپتسييالار مەنٸ كٶبٸرەك قىزىقتىرادى, تٸپتٸ,ونىڭ ەشكٸم ويلاماعان جاقتان كەلۋٸ, ادامدار تٸرشٸلٸگٸنە تٶڭكەرٸس ەنگٸزبەك بولعان ٶزٸندٸك ويى تاڭداندىرادى. نەمەسە, ورىستىڭ قازٸرگٸ جازۋشىسى د. گرانين "تاڭعاجايىپ بۇل ٶمٸر" (باسقالارىنا تاڭقالمايمىن) اياعىن جەردەن بيٸك كٶتەرگەن, بٸرەۋ جازسا, بٸرەۋ جازا المايتىن تاقىرىپ, ورىندالۋى ٶتە قيىن. شۋكشين, راسپۋتين, استافەۆ سەكٸلدٸ قازٸرگٸ شۋلى اۆتورلار دا كٶنٸل اۋدارۋعا تۇرعانمەن, ادامزات ويىنا وي قوسقان جوق. كەرٸسٸنشە, قاي-قايداعى بٸر ر.ۆايان ماعان كٶپ ەسەر ەتەدٸ. ٶيتكەنٸ, ەڭ قۇرىعاندا ول ٶزٸ جايلى دا ەرٸ باتىل, ەرٸ ٶتكٸر سىن ايتا الادى. ال, قازاق ەدەبيەتٸنە, ونىڭ ەندٸ قالىپتاسىپ كەلە جاتقان كٶركەم ويلاۋ مەن كٶركەم پروزاسىنىڭ پروفەسسيونالدىق دەرەجەسٸنە, ونىڭ ٶكٸلدەرٸنە باعا بەرەر بولساق..." 

باعيلا قاعازدان كٶزٸن الماعان بويى وتىرىپ قالدى.مۇنداعى ايتىلعان ويلار, ادام اتتارى دا ونىڭ بۇرىن-سوڭدى ەستٸمەگەن, بٸلمەگەن نەرسەلەرٸ ەدٸ. ول تاڭدانارىن دا, تابىنارىن دا بٸلمەدٸ. جەنە بۇل ەكٸ ويدىڭ ەكەۋٸ دە مىنا بٸر بەت قاعازدا الدىن الا جازىلىپ قويىپتى.تاڭدانۋ مەن تابىنۋدىڭ تٷپ تٶركٸنٸ پاراسات پەن بٸلٸمنٸڭ سايازدىعىنا ساياتىنىن ەلگٸ قاعاز ارقىلى بايقاعان قىز تاڭدانۋعا ارلانىپ, تاڭدانباسقا شاراسىز قالىپ تانىتىپ, وسى ەكٸ ويدىڭ ارالىعىندا تاعى دەل-سال كٷيگە تٷستٸ. ەيتسە دە, بەيتانىس جٸگٸت قالدىرىپ كەتكەن وسى بٸر پاراق وي ونى ايرىقشا بٸر بيٸككە كٶتەرٸپ, ٶز ويىنداعى بۇرىنعى بيٸكتەرٸن تابان استى الاسارتىپ كەتتٸ. 

كوريدورداعى جٸگٸتتٸ ەسٸنە الدى. كٶز الدىنا ونىڭ بٸلٸمسٸز بەيشارا قالپى, سوعان قاراماستان تەك جالعان نامىس ۇيالاعان قۇر كەۋدەسٸ كٶز الدىنا ەلەستەپ, ەرٸكسٸز جىميدى. 

بەيتانىستى قايتا ەسٸنە الدى. ٶزٸنٸڭ تاڭدانباۋعا تىرىسقانىن, ولاي ەتۋگە نامىسى جٸبەرمەگەنٸن ويلادى. جالعان نامىس... جالعان نامىس ٶز بويىندا دا جاتقانىن, جاسىرىن جاتقانىن ۇعىندى, ۇعىنعان سەتتە ٶز-ٶزٸنەن شوشىدى. "سوندا قالاي? جالعان نامىس جۇرتتىڭ بەرٸندە دە جاسىرىنىپ جاتقانى ما? جو-جوق, ولاي بولۋى مٷمكٸن ەمەس, مٷمكٸن بولسا دا مەندە جوق. يە, مەندە جوق". 

جالعان نامىس - ادام ٶز ەلسٸزدٸگٸن, ٶز دەرمەنسٸزدٸگٸن سەزٸنگەندە عانا باس كٶتەرەرٸن, ونىڭ بٸلٸمسٸزدٸكپەن ەگٸز ەكەنٸن باعيلا بٸلگەن جوق, ولاي بولار دەپ ەزٸرگە ويلامادى دا. بٸراق, ٶزدەرٸ قۋپەدەن قۋىپ شىققان جٸگٸتكە وسى ۋاكىتقا دەيٸن جاناشىر سەزٸم تانىتىپ كەلسە, دەل وسى مينۋتتان باستاپ ونىڭ ورنىن ٶكٸنٸش اۋىستىرعانىن اڭعاردى. ول جٸگٸتتٸڭ كٸم ەكەنٸن بٸلمەسە دە, ەيتەۋٸر ٶزدەرٸنەن بٸر ەمەس بٸرنەشە ەلٸ جوعارى تۇرعانىن, ونىڭ وسى ۋاقىتقا دەيٸن ٶزٸ كٶرٸپ, سٶيلەسٸپ, ارالاسىپ جٷرگەن ادامدارىنان, تٸپتٸ, جات ۇيانى زورلىقپەن مەكەندەپ, بەيعام جاتقان مىنا ەكەسٸنەن دە بيٸك ەكەنٸن ۇعىندى. جەنە, قان بازارداي قايناپ جاتقان مىنا ٶمٸردە بٸر كەزدەسە كەتكەن بەيتانىس ادامدى ٶز ەكەسٸنەن جوعارى قويعانىنا, ەۋەلگٸدە نامىستاندى, نامىستانسا دا وعان كٶنبەسكە بولماسىن, بٸر پاراق قاعاز بولدىرماسىن ەرٸكسٸز مويىندادى. ٶزٸڭنٸڭ ٶزگەدەن تٶمەن ەكەنٸڭدٸ مويىنداۋ قورلىقتىڭ اتاسى ەكەنٸن, بٸلٸم مەن پاراسات ٷستەمدٸگٸن جەڭەر ەشقانداي قايرات,ەشقانداي قارۋ دا جوق ەكەنٸنە باعيلا وسى تۇستا وي جٸبەردٸ. 

"ويلى ادامعا قىزىق جوق بۇل جالعاندا..." وسى بٸر ٶلەڭ جولى, نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, باعيلانىڭ شاتىسىپ, شارپىسىپ بارا جاتقان الىپ قاشتى ارپالىستارىنىڭ اراسىنان اۋىق-اۋىق باس كٶتەرٸپ, ونى تەرەڭگە جەتەلەي بەردٸ."ويلى ادامعا نەگە قىزىق جوق?" 

"ابايدىڭ مۇنىسى نەسٸ?"- دەۋشٸ ەدٸ "ويلى, ەدٸلەتتٸ ادام تٷبٸندە جەڭەدٸ, ونىڭ مەرەيٸ ٷستەم بولادى, ول ەڭبەگٸنٸڭ, بٸلٸمنٸڭ, ويىنىڭ زەينەتٸن كٶرەدٸ",- دەۋشٸ ەدٸ, ون جىل بويى وسىلاي دەپ كەلمەدٸ مە, وسىلاي ٷيرەتپەدٸ مە? ەندٸ كەپ مۇنىسى نەسٸ? ابايعا سەنە مە, مۇعالٸمدەرگە سەنە مە, ەلدە ٶزٸنە سەنە مە? قايسىسىنا جٷگٸنگەن جٶن?" "ويلى ادامعا قىزىق جوق بۇل جالعاندا..." 

باعيلانىڭ باسى قاتتى. كٸمگە سەنەرٸن, دالانىڭ ساعىمىنداي شۇبىرعان ويلارىنىڭ قايسىسىن ۇستارىن, قايسىسىنىڭ جالىنا جابىسارىن بٸلمەدٸ. ەيتسە دە, وسى جولدار تىلسىم بٸر قۇدٸرەتتەي ونى ٶزٸنە قول بۇلعاماي-اق ٷنسٸز جەتەلەي بەردٸ. سول جەتەككە ەرٸپ, العاش ادىم باسقاندا كٶز الدىنا كٶپە-كٶرنەۋ ەدٸلەتسٸزدٸكتٸڭ وڭاي قۇربانى بوپ, جىلى ورنىنان ايرىلىپ بارا جاتقان جٸگٸت ەلەستەدٸ. جاڭا عانا ٶزدەرٸنٸڭ بەرٸنەن بيٸك ساناعان جٸگٸت. كۋپەدەن ايرىلۋ - ٶمٸردەگٸ ەڭ قاتال, ەڭ سورلى قورلىق ەمەس شىعار, بٸراق, قايتكەن كٷندە دە جەڭٸلۋ عوي. بٸرەۋدٸڭ ٷستەمدٸگٸن سەزٸنۋ مەيلٸ ٷلكەن بە, كٸشٸ مە, ەيتەۋٸر جانعا تٷسەر جارا, ار مەن نامىستىڭ جىعىلۋى, ال, ار مەن نامىستا ٷلكەن, كٸشٸ دەگەن ۇعىم جوق, بولعان ەمەس. ٶزدەرٸنەن بيٸك ساناعان جٸگٸت ٶزدەرٸنەن الاسا بولدى. الاسارعان جوق الاسارتتى. بيٸك وي الاسا ويدىڭ الدىڭدا جەڭٸلٸس تاپتى. 

نەگە? 

باعيلا بۇعان جاۋاپ بەرە المادى. جاۋاپ بەرگەنٸ سول, اۋزىن سەل عانا اشىپ بەيعام ۇيقىدا جاتقان ەكەسٸنە بٸر قارادى, قارادى دا ٶز ويىنان ٶزٸ ٷرەيلەندٸ, ٶن بويى دٸر ەتە تٷستٸ. 

ول قاعازدى كٸشكەنە ستول ٷستٸنە قايتا قويدى. سول كەزدە ونىڭ كەلەسٸ بەتتەرٸندە مۇنان دا تەرەڭ, مۇنان دا تۇڭعيىق ويلاردىڭ بارلىعىن, مىنا جالعىز بەت - سول تىلسىم ويلاردىڭ بٸر ۇشقىنى عانا ەكەنٸن انىق اڭعاردى. جاس قىزدىڭ كٶكەيٸندە ٶزٸ دە بٸلٸپ بولمايتىن ەرەكشە بٸر ىنتىزارلىق, ونىڭ قالعان بەتتەرٸندە نە جازىلعانىن بٸلۋگە قۇشتارلىق باس كٶتەردٸ. وسى بٸر سەزٸم تەرەڭنەن ويانۋى مۇڭ ەكەن, سول بەتتەردٸڭ يەسٸن - بەيتانىس جٸگٸتتٸ تاعى بٸر كٶرسەم, ونىمەن تىم بولماسا بٸر رەت تٸلدەسسەم دەگەن ۇرى وي قوسا كٶتەرٸلدٸ. ونى بٸر كٶرۋدٸ, بٸر رەت تٸلدەسۋدٸ تٸلەگەن ويىنان ول سەسكەنگەن دە ٷرٸككەن دە جوق. 

* * * 

پوەزد الماتىعا كەشقۇرىم كەپ توقتادى. ەكەسٸنٸڭ مۇندا دا تانىستارى كٶپ ەكەن. قايناپ تۇرعان شٸلدەنٸڭ كٷنٸ بولسا دا كوستيۋم كيٸپ, گالستۋك تاققان تٶرت-بەس ەركەك بۇلاردى ۆوكزالدان دابىرلاي كٷتٸپ الىپ, مانادان سازارا توسىپ تۇرعان سۋ جاڭا ەكٸ "ۆولگاعا" قاراي الىپ جٷردٸ. 

باعيلا بۇل كٸسٸلەردٸڭ كٸم ەكەنٸنە, ٶزدەرٸنە قاڭداي قاتىسى بار ەكەندٸگٸنە دە وي جٸبەرمەدٸ, ەيتەۋٸر, ەكەسٸ جٷرگەن جەردە ىلعي وسىلاي بولارىن, قايدا بارماسىن, قاي ورتاعا تٷسپەسٸن - بەرٸندە دە سىي-قۇرمەت يەسٸ بوپ شىعارىن كٶز اشقالى كٶرٸپ كەلە جاتقاندىقتان بۇل سيياقتى ەرەكشە ىقىلاسقا مەن دە بەرمەدٸ. 

ماشينا كٶك تەرەككە كٶمٸلگەن ەسەم كٶشەمەن زۋلاپ كەلەدٸ. كٷن ەلٸ باتا قويماسا دا, مۇندا قارا كٶلەڭكە, ەرٸ اۋا قوڭىر سالقىن ەكەن. كٶشەگە جاڭا عانا سۋ سەبٸلگەن بولسا كەرەك, ماشينا دوڭعالاقتارىنىڭ دىمقىل اسفالتى تىز-تىز تٸلگەنٸ عانا ەستٸلەدٸ باعيلانىڭ جەلكە تۇسىنداعى داۋىستار ەر تاقىرىپقا بٸر اۋىسىپ كەلەدٸ. بٸر داۋىس جاز ايىندا پوەزدان گٶرٸ سامولەتتٸڭ ىڭعايلى ەكەنٸن بايانداي باستادى. ٶزٸنٸڭ جۋىقتا عانا تاشكەنتكە بارىپ كەلگەن ساپارى جايلى, سوندا بارعان جەرٸ قاراتاي يساەۆيچتىڭ كەلگەن جاعىنان ەلدەقايدا جاقىن بولسا دا سامولەتكە وتىرعانىن, جول ازابىن كٶرمەي تەز جەتكەنٸن سٶز ەتتٸ. تەشكەندەگٸ تاماقتىڭ كٶپتٸگٸنە, شاشلىكتىڭ مولدىعىنا توقتالدى. تەشكەندە كٶشەگە شىقساڭ بولدى, الدىڭنان جايۋلى داستارقان پايدا بولا كەتەتٸنٸن, بٸر سومعا جەتەر-جەتپەس اقشاعا مەيمٸلدەپ توياتىنىڭدى ەرەكشە ىقىلاسپەن ايتتى. 

تەشكەن داستارقانىنىڭ تابىنۋشىسى ٷزٸلٸس سالماي بٶدەنە تالاسى جايلى ەلٸگٸپ سٶيلەي جٶنەلدٸ. مٷلدە باسقا ەلدەن, باسقا پلانەتادان كەلگەن ادام سيياقتى جەنە وسىندا وتىرعانداردىڭ بەرٸ كەم دەگەندە ول قالادا تٶرت-بەس رەتتەن بولىپ قايتقانىمەن ٸسٸ دە جوق. 

كٶشەنٸڭ جاڭا عانا سىزىپ ٶتكەندەي اپپاق جولاقتارىنان كٶز الماي كەلە جاتىپ باعيلا وسىنداي سالاۋاتتى, ەرەسەك ادامداردىڭ تٷككە تۇرمايتىن ۇساق تاقىرىپتاردىڭ تٶڭٸرەگٸندە تامسانا ەڭگٸمەلەپ كەلە جاتقاندارىنا, ورىنسىز جەردە كٷلە بەرەتٸندەرٸنە جەنە ەڭ باستىسى كٷلكٸسٸز نەرسەنٸڭ ٶزٸنە قارقىلداي سالاتىندارىنا تاڭدانۋمەن بولدى. 

ەكٸ ماشينا قۇيرىق تٸستەسٸپ كەلٸپ قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى التى قابات ٷيدٸڭ ەسٸگٸنٸڭ الدىنا توقتادى. ٷي يەسٸ - جۋىقتا تەشكەن ساپارىنان ورالعانى جايلى جول-جٶنەكەي اۋىز جاپپاي ەڭگٸمە ايتىپ كەلگەن ۇزىن بويلى, شاشىنا ەرتەلەۋ اق ارالاسا باستاعان ورتا جاستار شاماسىنداعى اشاڭ كٸسٸ بوپ شىقتى. بۇلار ٷيگە داۋدىرلاي كٸرٸپ كەلگەندە اس قامىمەن جٷرٸپ ەلٸ حالاتىن دا شەشٸپ ٷلگەرمەگەن, جاسى وتىزعا جەتەر-جەتپەس قارا تورى ەدەمٸ كەلٸنشەك ەسٸك الدىندا ۇيالا كٷلٸمسٸرەپ سەلەم بەردٸ. 

- و-و, جەڭەشە, امانسىڭ با?- دەگەن ەكەسٸنٸڭ سەلەمدەسۋٸنەن باعيلا بۇل كەلٸنشەك تەشكەن داستارقانىنىڭ تابىنۋشىسىنىڭ ەيەلٸ ەكەنٸن تٷسٸندٸ. "جەڭەشە" دەگەن سٶز جاس ەيەلدٸڭ بولمىسىنا مٷلدە قاراما-قايشى كەلٸپ تۇرسا دا, وعان مۇنىڭ قۇلاعى مەن ەتٸ ٷيرەنگەن بولسا كەرەك, ٶزٸنەن ەلدەقايدا ٷلكەن, تٸپتٸ قايناعا دەسە دە ەرسٸ كٶرٸنبەيتٸن قاراتايعا قازاقى, جايدارى مٸنەزبەن: "قاينىم-اۋ, سەنٸ دە كٶرەتٸن كٷن بولادى ەكەن عوي",- دەپ قولىن الجاپقىشىنا تەز-تەز سٷرتتٸ دە, قۇشاقتاسىپ امانداستى. 

- ويپىرماي, قولىڭا بيلٸك تيمەي جٷر ەكەن داعى,-دەپ جالعاستىردى ول كٸسٸلەردٸڭ الدىنا تاپوچكا قويىپ جاتىپ,- بۇرىن جيٸ كەلۋشٸ ەدٸڭ, باستىق بولدىڭ دا كٶرۋدەن قالدىق. سەمٸرٸپ العانسىڭ با ٶزٸ? قانە, قانە?- ول قاراتايدى اينالدىرىپ كٶرە باستادى. 

- جوق, اناۋ ايتقان سال قارىن بولا قويماپسىڭ. اۋداننىڭ بٸرٸنشٸ باسشىسىنا بۇدان ارتىق بولۋعا دا بولمايدى. 

- مەليكە, مۇندا دا ٷلكەن كٸسٸ بار ەكەنٸن ۇمىتپاعايسىڭ,- دەدٸ كٷيەۋٸ ەيەلٸنٸڭ قاراتايدى تىم تاماشالاپ كەتكەنٸنە قىتىمىرلاۋ داۋىسپەن توقتاۋ سالىپ. 

كەلٸنشەك توپ كٸسٸنٸڭ اراسىنداعى قاعاجۋ قالعان باعيلاعا بۇرىلدى.

- تٷۋ! كاكايا سلاۆنايا! كراسيۆايا! ۇمىتپاسام, اتىڭ باعيلا عوي ە?- مەليكە باعيلانىڭ بەتٸنەن سٷيدٸ.-ادامدى قارتايتاتىن ٶزٸڭنەن كەيٸنگٸ دەگەن دۇرىس, بٸراق, "ٶزٸڭنەن كەيٸنگٸ قىز بالانى كٶرٸپ قارتاياسىڭ",- دەسە دەلٸرەك بولار ەدٸ. وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن كٶرگەنٸمدە شاشى جەلبٸرەگەن ويىن بالاسى ەدٸ, ەندٸ بويجەتٸپ شىعا كەلٸپتٸ. قارتايدىڭ دەگەن وسى عوي! 

- مەليكە, فيلوسوفييا ايتۋعا ەلٸ ۋاقىتىمىز مول بولار دەپ ويلايمىن,- دەدٸ كەرٸلٸك جايلى سٶزدٸڭ بٸر ۇشى ٶزٸنە قاتتىراق تيگەنٸن سٶزگەن كٷيەۋٸ قوناقتار جايعاسپاي جاتىپ-اق ەيەلٸنە ەكٸنشٸ رەت ەسكەرتۋ جاساپ. 

- قازاقتىڭ ماڭدايىنا فيلوسوفييانى قۇداي ٶز قولىمەن جازعان,- دەدٸ مەليكە كٷيەۋٸنٸڭ ەسكەرتۋٸنە بۇرىنعىسىنشا جايدارى مٸنەزبەن وپ-وڭاي تويتارىس بەرٸپ.- ٶيتكەنٸ فيلوسوفييانى كٶرگەنٸ مەن تٷيگەنٸ بار ادام ايتادى. ال, قانە, جوعارى شىعىڭىزدار. 

داستارقان ٷستٸندە رەتتٸ-رەتسٸز, ەر تۇرلٸ تاقىرىپتاعى بىتىراڭقى جايتتار سٶز بولدى. اۋا رايى, ساياسات, ٷكٸمەت ادامدارىنىڭ اراسىندا ٶتكەن ەڭگٸمە, بٸرەۋدٸڭ قىزمەتكە تاعايىندالۋى مەن بوساۋى, سونان سوڭ, ەلبەتتە, ٷي يەسٸنٸڭ تەشكەن ساپارىنداعى كٶرگەن-بٸلگەنٸ دە ۇمىت قالمادى. 

باعيلا بۇل ەڭگٸمەلەردٸڭ بٸرٸن ۇعىپ, بٸرٸن ۇعا المادى.جەنە ولاردىڭ سٶزٸندە ويدا قالار, كٶڭٸلدٸ سەلت ەتكٸزەر جاڭالىق, توسىندىق جوق سەكٸلدٸ بوپ كٶرٸندٸ. ول مۇنداي ەر تٷرلٸ ادامدار باس قوسقان جيىنداردا ەكە-شەشەسٸمەن بٸرگە جٷرٸپ تالاي بولعان. داستارقان باسىنداعى ادامداردىڭ ات-جٶندەرٸ مەن تۇر-تٷسٸ, اتقارار قىزمەتتەرٸ باسقا بولعانمەن بەرٸنٸڭ ايتار سٶزدەرٸ مەن كٷلكٸلەرٸ, ەزٸل-قالجىڭدارى بٸر-بٸرٸنە عاجايىپ ۇقساس كەلەتٸنٸنە ەۋەلگٸدە تاڭ-تاماشا قالاتىن, بەرتٸن كەلە بۇعان دا قۇلاعى ٷيرەنٸپ,كٸسٸنٸ جالىقتىرار ەڭگٸمەلەردٸ ۇقپاسا دا ٷنسٸز تىڭداپ, ٶز قييالىمەن ٶزٸ بوپ وتىرا بەرەر جاقسى ەدٸس تاپقان-دى. بۇل جولى دا سٷت قوسقان كٷرەڭ شايدى اۋىق-اۋىق ۇرتتاپ قويىپ, قوناق بٶلمەنٸڭ ەكٸ جاق قابىرعاسىنا سٸرەستٸرە جيىلعان كٸتاپتاردان كٶز الماي تٷرلٸ-تٷرلٸ وي قۇشاعىنا شومدى. بۇل قوناق بٶلمەدەن گٶرٸ كٸتاپحاناعا كٶبٸرەك ۇقسايتىن سيياقتى. باعيلا بٸر سەتكە وسىنداعىلاردىڭ بەرٸن كٸتاپحانادا شاي ٸشٸپ وتىرعان ادامدارعا ۇقساتىپ, ٶزٸنەن-ٶزٸ ٸشتەي جىميدى. جەنە بۇلاردىڭ كٸتاپحانادا شاي ٸشٸپ, قارق-قارق كٷلٸپ وتىرعاندارىن كٸتاپتى سىيلاماۋ, ونىڭ قاسيەتٸن قورلاۋ دەپ ۇقتى. ول تەشكەندەگٸ قورازدار تالاسى جايلى تامسانا ايتىپ وتىرعان ٷي يەسٸنە بٸر سەت قاراعاندا كٶز الدىندا بەت سٷيەگٸ شىعىڭقى, ويناقى جانارىنان وتى تايماعان, كٸسٸگە سىناي قارايتىن, ٸستٸك مۇرىن, ەرٸندەرٸ قايماقتاي, اق سارى ادامنىڭ سۋرەتٸ قالدى. نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, بۇل سۋرەت باعيلانىڭ ساناسىندا ۇنامسىز سەزٸم تاستاپ ٶتتٸ. باعيلا بۇل سەكٸلدٸ ادامداردى دا كٶرگەن جەنە ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ قىتىمىر, داۋكەس, ٶزٸمشٸل, قىزعانشاق, ۇساق, ساراڭ, ماقتانشاق بوپ كەلەتٸنٸن, ونىڭ ٷستٸنە مەيلٸنشە ساق ەرٸ مٸندەتتٸ تٷردە جاعىمپازدىققا جاقىن جٷرەتٸنٸن دە بايقاعان. كٶز الدىنداعى ەلەس-پورترەتتەن نازار اۋدارماي تۇرىپ-اق, ول ٷي يەسٸنٸڭ مىنا كٸتاپتاردى تٷگەل وقىعان-وقىماعانى جايلى ٶز كٶڭٸلٸندە بٸر سۇراقتىڭ جىلت ەتە قالعانىنا تاڭىرقاعان جوق. 

- باعيلا, شايىڭىز سۋىپ قالدى عوي, كەسەڭٸزدٸ بەرٸڭٸز, اۋىستىرسىن,- دەگەن وڭ جاعىنان ەستٸلگەن داۋىس جاققا قاراعاندا قاسىندا وتىرعان اقىن-جازۋشىلارعا ٶكپەلٸ جٸگٸتتٸ كٶردٸ. "بۇل قاشان كەپ قاسىما وتىرعان? ىستىق كٷندە كوستيۋمٸن شەشٸپ تاستاسا قايتەدٸ? ماڭدايىنان اققان تەرٸن سٷرتسە بولماس پا?" باعيلا بۇل جٸگٸتكە دەگەن جٷرەگٸندەگٸ جەك كٶرۋ سەزٸمٸنٸڭ كەنەت جيٸركەنٸشكە اۋىسقانىن سەزٸپ, قاباعىن تىرجيتتى. تۇرعات قىزدىڭ بۇل مٸنەزٸن بٶتەن ٷيدٸڭ شاڭىراعىنان قىسىلىپ وتىرعانعا جورىپ, ونىڭ كەسەسٸن ٶزٸ الدى دا, شاي قۇيىپ وتىرعان مەليكەگە ۇسىندى. 

- جەڭگەي, اسا ىستىق بولماسىن. سٷتٸن مولداۋ قۇيىڭىز. باعيلا ىستىق اتاۋلىنى ۇناتپايدى,- دەدٸ ول سوڭعى سٶزٸن باعيلاعا باعىشتاپ, مەيلٸنشە جۇمساق, ەركەلەتكەن ٷنمەن. 

"ٶزٸمشٸلٸن قاراي گٶر,- دەدٸ باعيلا ٸشتەي ىزالانىپ.- مەنٸڭ نەنٸ ۇناتىپ, نەنٸ ۇناتپايتىنىمدى قايدان بٸلەدٸ?" 

- جوق, ىستىعىنان قۇيىڭىز,- دەدٸ ول كەنەت مەليكەگە. 

تۇرعات ساسقان جوق. بۇل جولى دا باعيلانىڭ قاسيەتٸن جاقسى بٸلەتٸن سىرالعى ادام بوپ شىعا كەلدٸ. 

- مەيلٸ, ىستىق بولعانى دا دۇرىس. ۇزاق جولدان شارشاعاندا ىستىقتى قالايتىنى دا بار,- دەدٸ ول مٷلدە سالماقتى ٷنمەن. 

"ۇياتسىز,- دەدٸ ٸشتەي باعيلا.- مۇنىمەن نە ۇتپاق?" ستول ٷستٸندە تۇرعان جەتٸ ليترلٸك ەلەكتر ساموۆارى مەن ادامداردىڭ لەبٸنەن, قالا بەردٸ كٸشٸگٸرٸم تەاترعا لايىقتى ٷلكەن-ٷلكەن ەكٸ حرۋستال ليۋسترانىڭ ەسەرٸنەن ٷي ٸشٸ مونشاعا اينالدى. تەرەزە الدىنا قويىلعان جەل ديٸرمەندەي ٷلكەن جەلدەتكٸش وسىندايدا قىزمەت كٶرسەتٸپ قالۋعا تىرىسىپ قانشا گٷجٸلدەگەنمەن ٷي ٸشٸنە قامالىپ العان قاپىرىقتى ايداپ شىعا الار ەمەس. قاراتاي ورنىنان اقىرىن كٶتەرٸلٸپ, ٷستٸندەگٸ جازدىق سۇر كوستيۋمٸن شەشٸپ ورىندىق ارقالىعىنا ٸلدٸ دە, گالستۋگىن كٸشكەنە جۋرنال ستولىنىڭ ٷستٸنە لاقتىرا سالدى. سودان سوڭ كٶيلەگٸنٸڭ جوعارعى ەكٸ تٷيمەسٸن اعىتىپ, يىعىنان اۋىر جٷك تٷسكەندەي تەرەڭ بٸر دەمالىپ, ورنىنا قايتا وتىردى. 

باعيلا كٸتاپتاردان كٶزٸن تايدىرىپ, جۇرتقا قاراعاندا ولاردىڭ بەرٸنٸڭ كٶيلەكشەڭ وتىرعانىن كٶردٸ. تۇرعات تا كاستيۋمٸن شەشٸپ, دەل قاراتاي سەكٸلدٸ جوعارعى ەكٸ تٷيمەسٸن اعىتىپ تاستاپتى. باعيلا اقىل توقتاتقان, ەرەسەك ادامداردىڭ جەنە بٸرٸن-بٸرٸ بۇرىننان بٸلەتٸن ادامداردىڭ ٶزارا وتىرىپ تا رەسمي قارىم-قاتىناستىڭ وڭاي تۇتقىنى بولا سالاتىندارىنا تٷسٸنبەدٸ. 

وسىندا قانشا ادام وتىرسا بەرٸ بٸر-بٸر سىپىرا توست كٶتەرٸپ شىقتى. بٸر-بٸرٸنەن اۋمايتىن, ينكۋباتوردان شىققاڭداي ۇقساس سٶزدەر, جاتتاندى تٸلەكتەر, تاپتاۋرىن ويلار. جان-جاقتى بٸلٸمدٸ, مەدەنيەتتٸ بوپ كٶرٸنۋگە كٷش سالىپ جٷرگەن تۇرعات تا قينالۋدى, ميدى قيناۋدى كەرەك ەتپەيتٸن بۇرىننان دايىن, كەزەكشٸ تٸلەك ايتتى. ساياسي توست كٶتەردٸ جەنە ول ساياسي توستىڭ بۇل اتموسفەرامەن, قازٸرگٸ جاعدايمەن مٷلدە قاتىسى بولماعاندىقتان بٸرشاما قولايسىز شىقتى. بٸراق, تاڭقالارلىعى سول, شىدامدىلىققا ٷيرەنگەن كٸسٸلەر ٷنسٸز تىڭداپ وتىردى دا, سٶز بٸتكەن كەزدە انالارىنان تۋعالى بەرٸ مۇنداي لەبٸزدٸ تۇڭعىش رەەت ەستٸپ وتىرعانداي, دەن ريزا كەيٸپ تانىتىپ, ورىندارىنان بٸر-بٸر قوزعالىپ, "بەرەكەلدە!"- دەپ گۋ ەتە تٷستٸ. قاراتاي عانا قالىپتان سەل اۋىتقىپ, مەليكەنٸڭ, جەڭگەسٸنٸڭ دەنساۋلىعى ٷشٸن, سەكەڭنٸڭ - اعايىنىڭ شابىتىنا شابىت قوسا بەرەر ونىڭ سىرى كەتپەس ەدەمٸلٸگٸ ٷشٸن, وسىنداي ەركە مٸنەزدٸ, قاراپايىم, جار قادٸرٸن تٷسٸرمەيتٸن ەيەلدەر ٷشٸن لەبٸز كٶتەردٸ. بۇل دا اسپاننان الىنعان, جەر استىنان تابىلعان سٶز بولماسا دا ٶزگەلەردٸكٸنە قاراعاندا كلەتكالارى تٸرٸ, ورگانيزمٸندە جانى بار تٸلەك بولدى. وتىرعاندار جەلپٸنٸپ قالدى. 

- قاينىمنىڭ سٶزٸنە بەرٸڭ تٷگەل الىڭدار!- دەپ مەليكە ٶزٸ ارالاپ, كٸسٸلەرمەن ريۋمكە سوعىستىرىپ شىقتى. كٸشٸگٸرٸم كەلٸ سيياقتى حرۋستال ريۋمكەلەر جان-جاقتان كەپ تٷيٸسكەندە, ٷستٸن-ٷستٸن سوعىلعان جەز قوڭىراۋداي سىڭعىرلاپ تۇرىپ الدى. 

مەليكە ٶزٸ ٷلگٸ كٶرسەتٸپ, ريۋمكەدەگٸ جارتىلاي قۇيىلعان كونياكتى تامشى قالدىرماي تارتىپ تاستادى. قاراتاي دا اياعىنا شەيٸن الدى. قاراتاي العان سوڭ قالعاندارى جايلى سٶز قوزعاۋدىڭ دا قاجەتٸ جوق, ٷش-تٶرت جٸگٸت باۋىرى بٷگٸن شٸرٸپ كەتسە دە قاعىپ-قاعىپ تاستادى. 

ٷي يەسٸ سەرگەل عانا قايماقتاي ەرنٸن بوكال ەرنەۋٸنە تيگٸزٸپ, "ماعان ۋ بەرٸپ وتىرعان جوق پا ەكەن وسى" دەگەندەي ەرنٸندەگٸ كونياك جۇعىنىن تٸلٸمەن ارى الىپ كەتٸپ, تامسانىپ-تامسانىپ قويدى دا, بٸر سەتكە بەت-ەلپەتٸ قيمىلسىز قاپ, تىڭ تىڭدادى. 

بۇل - ەيەلٸنٸڭ جۇرت كٶزٸنشە كونياكتى سارقىپ ٸشكەنٸنە كٶرسەتكەن قارسىلىق ەدٸ. قارسىلىق ەلەۋسٸز قالدى. مەليكە كٷيەۋٸنٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸنە مەن بەرگەن جوق. كٶزٸنٸڭ قيىعىنان ونىڭ تامسانىپ وتىرعان سەتٸن بٸر شولىپ ٶتتٸ دە, ورىنسىز قىتىمىرلىققا ىزا بوپ تۇرعاتقا: 

- قاينىم, قوناق بولساڭ دا وسى ٷيدەگٸ كٸشٸ سەنسٸڭ, تاعى بٸر-بٸر قۇيىپ شىق,- دەدٸ. ول سول سەتتە ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ, جۇرتتى ارالاپ بوكالدارعا كونياك قۇيىپ شىقتى. سەرگەل الدىنداعى بوكالدىڭ اۋزىن الاقانىمەن جاۋىپ, سالالى ەتسٸز ساۋساقتارىن تٶمەن تٷسٸرٸپ, حرۋستالدى ٷگٸتٸپ جٸبەرەردەي ۋىسىندا مىجعىلاي بەردٸ. 

ەكٸ جاقتى ارباسۋ ٸشتەي پٸسٸپ كەلە جاتتى. مەليكە كٷيەۋٸنٸڭ قىزعانشاق تا قىتىمىر مٸنەزٸنەن قورىقپايتىن. ەكەۋٸنٸڭ اراسىنداعى قايشىلىق تەك بٸر جاقتى قىزعانىشتان - سەرگەلدٸڭ قىزعانىشىنان عانا تۋىندايتىن-دى. ەگەر ەيەلٸ ەشكٸمگە كٶڭٸل بٶلمەي, قوناققا بارسا دا, قوناق شاقىرسا دا ماڭايداعى ەركەك اتاۋلىعا (جاس بولسىن, كەرٸ بولسىن سەرگەل قىزعانا بەرەدٸ) نەمقۇرايدى قالىپ تانىتىپ, تٸپتٸ, ولار ارشىپ بەرگەن كونفەتتٸ دە ەلەۋسٸز قالدىرسا, سٶيتٸپ, باسقا جاقتا وتىرعان جەرٸنەن ٶزٸنٸڭ قاسىنا كەپ, قىزۋى قايتقان, سۇلۋلىق پەن جاستىققا سەلت ەتپەيتٸن, ٶزٸنٸڭ كٷيەۋٸنەن باسقاعا قىزىقپايتىن,تٸپتٸ, قاجەت ەتپەيتٸن سالقىن ەيەلدٸڭ كەيپٸمەن باسىنىڭ اۋىرعانىنا نەمەسە كٶڭٸل-قوشىنىڭ جوق ەكەنٸنە شاعىم جاساپ ٶزگەلەردەن ەرتەرەك كەتٸپ قالار كەزدەرٸندە سەرگەلدٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸ ايرىقشا جايدارى بولار ەدٸ. بٸراق, مۇنداي سەت سيرەك, تىم سيرەك كەزدەسەتٸن, ەسٸرەسە, سوڭعى كەزدە. كٷيەۋٸ قانشا قىزعانعانىمەن, قانشا اشۋلانعانىمەن ونىڭ بۇل مٸنەزٸنٸڭ شارىقتاۋ شەگٸ, توق ەتەر جەرٸ مەليكەگە ونشالىقتى قورقىنىشتى ەمەس. ٶيتكەنٸ ونىڭ جاس جٸگٸتتەردەي شارت سىنار قاسيەتٸ, كٷتپەگەن شەشٸم قابىلدار تەۋەكەلٸ جوق ەكەنٸ دە جاس ەيەلگە كٷنٸ بۇرىن ايان بولىپ تۇراتىن. ٶزٸنٸڭ وسىنداي شاراسىزدىعىن كٷنٸ بۇرىن سەرگەل دە سەزەدٸ. دەل وسى سەزٸنۋ ونى بۇرىنعىسىنان دا دٸڭكەلەتٸپ, دەرمەنسٸزدٸگٸ ٸشٸنە جەگٸ بوپ كٸرٸپ, جٷيكەسٸ مەن ميىن ٸرٸ ەگەۋدەي ەگەي باستايدى. مۇنداي كەزدە ول شەكتەن تىس شٸكەمشٸل, تىرىسقاق, تٸپتٸ, اۋرۋشاڭ بولىپ الادى. مەليكە بولسا بۇعان كەرٸ مٸنەز تانىتىپ, جايدارى, ەركە, ٶمٸرگە قۇشتار, ادام اتاۋلىنىڭ قايعىسى مەن قۋانىشىنا ورتاقتاسا كەتەر ەلگەزەك بوپ كەتەدٸ. جۇمىس كابينەتٸ مەن اس ٷيدٸڭ, دەرەتحانانىڭ اراسىندا جۇمساق تاپوچكاسىن سىرپ-سىرپ باسىپ, ەلدەنەلەرگە نارازىلىعىن بٸلدٸرٸپ, كٷبٸرلەپ جٷرٸپ الاتىن كٷيەۋٸنٸڭ كٶڭٸلٸن تابۋ ماقساتىندا مەليكە بٸر دە بٸر ەرەكەت جاساپ كٶرگەن ەمەس. 

ەۋەلگٸندە سەرگەل ٶزٸنەن-ٶزٸ مٷجٸلٸپ, بٷك تٷسٸپ جاتىپ الاتىن-دى. ايعايلاۋعا, تٸپتٸ, اشۋ ٷستٸندە ەيەلٸنە شاپالاق جۇمساۋعا دا قاقىسى بار ەكەنٸن ول تٷسٸنەتٸن, بٸراق,بۇل ەكٸ ەرەكەتتٸڭ ەكەۋٸ دە قازٸرگٸ جاعدايدى جاقسارتۋعا كٶمەگٸن تيگٸزە الماسىن, كەرٸسٸنشە, ٸشتەي ارپالىستى سىرتقا شىعارىپ, اشىقتان-اشىق جاۋلاسۋعا اپارىپ سوعارىنان اياق تارتاتىن-دى. ال سەرگەلدٸڭ جاسىندا اشىقتان-اشىق جاۋلاسۋعا بارۋ - ٶز قولىمەن بولاشاق جەڭٸلٸستٸڭ قابىرعاسىن قالاۋمەن تەڭ. ٶزٸنٸڭ اشىق مايداندا جەڭٸسكە جەتە الماسىن سەزگەن ول, كٷرەستٸڭ قارۋسىز تٷرٸن - نارازىلىق پەن قارسىلىك ەدٸسٸن تاڭداۋعا مەجبٷر ەدٸ. جىل ٶتكەن سايىن بۇل ەدٸس تە بوساڭسىپ, ول ەيەلٸنٸڭ دەگەنٸنە مىسقالداپ كٶنٸپ كەلە جاتتى. امالسىز, شاراسىز كٶنٸپ كەلە جاتتى. ال, مەليكە بولسا مۇنى جەڭٸس دەپ باعالاعان ەمەس. ول مىنا ٷيدٸڭ ٸشٸندە ٶز دەگەنٸنٸڭ سالتانات قۇراتىنىنا كەمٸل سەنەتٸن, سەنەتٸن دە مىنا كٷيەۋٸنٸڭ ۇيقىداعى ايۋداي ٸن تٷبٸندە جاتىپ اپ, تەز بەرٸلە قويماعانىنا ىزالاناتىن جەنە ٶز ويىنىڭ ٷستەمدٸك الۋىن, سەمياداعى ٶزارا تولىق تٷسٸنۋشٸلٸك دەپ باعالايتىن-دى.

ولاردىڭ جۇبايلىق ٶمٸرٸندە بٸر ادامنىڭ تولىق ٷستەمدٸك ەتەر كەزەڭٸ (تەڭ پراۆو ەكەۋٸ قوسىلعالى بولعان ەمەس) تۋىپ كەلە جاتتى. مەليكە كٷيەۋٸنە اشۋعا اشۋمەن جاۋاپ بەرمەي-اق قاس-قاباعىمەن, اس ٷيدە شاي ٸشٸپ وتىرىپ ونىڭ قىزعانىشىنىڭ مٷلدە ورىنسىز ەكەنٸن, جامان بولسىن, جاقسى بولسىن كٷيەۋگە تيٸپ, بٸر شاڭىراقتىڭ استىندا تۇرىپ جاتقان سوڭ ادالدىقتى اتتاۋعا ارى جٸبەرمەيتٸنٸن جەنە ورىنسىز قىزعانىش ارقىلى ەيەلدٸك ارىن اياققا تاپتايتىنىن مەيلٸنشە نانىمدى, مەيلٸنشە بايىپتى ٷنمەن قىسقا-قىسقا ايتىپ ٶتەتٸن-دٸ. بۇل سٶزدەر ونىڭ ۇستامدى بەت-پٸشٸنٸمەن, سالقىن دا سابىرلى داۋسىمەن, سەنٸمدٸ دە نىق قيمىلدارىمەن ەتەنە قابىسىپ, جالعاندىق اتاۋلىعا ەشقانداي كٷدٸك قالدىرمايتىن. بٸراق سەرگەلدٸڭ جاسى مەن سەرگەلدٸڭ تابيعاتىنداعى ادامدار كٷدٸكتەن بٸرجولا قول ٷزٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن ەمەس-تٸ. ەيتسە دە, قانشا اۋىتقىعانمەن تال تٷبٸنەن كەتپەيتٸن كٶلەڭكە سەكٸلدٸ, كٶڭٸلٸنەن سەيٸلمەيتٸن سول كٷدٸگٸنٸڭ ار جاعىنان تٷنگٸ اۋىلدىڭ الىستان كٶرٸنگەن جالعىز شامىنداي سەنٸم سەۋلەسٸ جىلت-جىلت ەتٸپ, جانىنا مەدەۋ بولاتىن. سوڭعى ٷش-تٶرت ايدا سول سەۋلە كٷشەيە تٷسكەندەي ەدٸ. سەرگەل بٸرنەشە رەت ويلاماعان جەردەن جۇمىستان ورالعاندا ەيەلٸنٸڭ جات ويمەن ەش حابارى جوق, ۆاننا بٶلمەسٸندە كٶپٸرتٸپ كٸر جۋىپ جاتقانىن نەمەسە قىس قامىمەن ۆارەنە قايناتىپ, كومپوت جاساپ, سەميا تاۋقىمەتٸن الاڭسىز ارقالاعان ادامنىڭ تٸرلٸگٸنە قايرىلماستاي بەرٸلگەن قالپىن كٶرٸپ, جٷرەگٸ ورنىنا تٷسەتٸن. ەكٸ رەت كومانديروۆكاسىنان دا مٷلدەم ەرتە كەلدٸ (سوڭعى رەت تەشكەن ساپارىنان). جەنە تٷن ٸشٸندە. مەليكە ەكٸ بالاسىن ەكٸ جاعىنا الىپ, بەيعام ۇيىقتاپ جاتىر ەكەن. ەسٸكتٸ قالتاسىنداعى كٸلتپەن ٶزٸ اشىپ كٸرگەن. ەيەلٸن وياتپاي تۇرىپ ٷيدەن كٷدٸكتٸ ەرەكەتتەردٸڭ بولماشى ٸزدەرٸنە شەيٸن باقىلاپ شىقتى. بەرٸ قاز-قالپىندا. جولدان قايتىپ كەلگەندە ەيەلٸنە سٶزدٸرمەي باسا نازار اۋداراتىن تەمەكٸنٸڭ كٷل سالعىشى دا كيٸم ٸلگٸشتٸڭ جانىنان قوزعالماپتى, ٸشٸڭدە قالعان بٸر تال تازا سٸرٸڭكە شيٸ دە الىنباعان. ەر جەردە بالالارىنىڭ كيٸم-كەشەگٸ, شيمايلاپ سۋرەت سالعان قاعازدارى شاشىلىپ جاتىر. ٷيدە مٷلگٸگەن بەيبٸت تىنىشتىق, شاڭىراق استىندا بالا قامى, سەميا قامى, ولارعا دەگەن انالىق قامقورلىق سالتانات قۇرعان.تٸپتٸ, ٶزٸ كٸرٸپ كەلٸپ, شام جاققىشتى شىرت ەتكٸزگەندە دە نە دىبىستان, نە كەنەت جانعان جارىقتان مەليكەنٸڭ ويانباۋى ەيەلٸنٸڭ الاڭسىزدىعىنان حابار بەرٸپ, سەنٸمٸن نىعايتا تٷستٸ, سونىمەن بٸرگە ٶزٸنٸڭ ورىنسىز كٷدٸگٸ مەن جاسىرىن ارامدىعىن سەيٸلتٸپ جٷرەك تٷبٸنەن ادالدىق الدىنداعى كٸنەسٸن مويىنداتقان ۇياتىن شىمىرلاتىپ ٶتتٸ. 

تابيعاتىنان توعىشارلىققا ىنتىق جان دٷنيەسٸ تويات تاۋىپ, بۇيىعى, الاڭسىز, رازى ٶمٸرگە ەنٸپ كەلە جاتقان وسىنداي كەزەڭدە ەيەلٸنٸڭ كٷتپەگەن جەردەن بٷگٸنگٸدەي قىلىق كٶرسەتۋٸ سەرگەلدٸڭ ۇيىپ كەلە جاتقان سەنٸمٸن سەتٸنەتٸپ, بۇعان دەيٸن ەدەۋٸر قالىپتاسىپ قالعان وڭ كٶزقاراسىن ٸشتەي قايتا تارازىلاۋىنا مەجبٷر ەتتٸ. وسى مەجبٷرلٸكتٸڭ ويانۋىمەن بٸرگە ٸشكٸ ارپالىسى مەن سەرگەلدەڭٸ دە قوسا باس كٶتەردٸ. 

قوناقتارمەن قايتا بوكال سوعىستىرۋعا كٸرٸسٸپ كەتكەك ەيەلٸنٸڭ دەل قازٸرگٸ قيمىلى مەن جايدارى مٸنەزٸنە-ٶزٸنە سونشالىقتى ۇنامايتىن مٸنەزٸنە قاراپ وتىرىپ سەرگەلدٸڭ كٷدٸكتٸ ويىنىڭ تۇڭعىش رەت باسقا ارناعا,بۇرىنعىدان دا ازاپتى جاڭا ارناعا بۇرىلعانىن العاش سەزٸندٸ. ول سەزٸم - بويىنداعى قىزعانىش پەن كٷدٸك سەرگەلدەڭٸنٸڭ ٶمٸر بويى, ٶلە-ٶلگەنشە ٶزٸمەن بٸرگە جاسايتىندىعىن العاش ۇعىنۋ ەدٸ. 

بۇدان التى جىل بۇرىن ەيەلٸ دٷنيە سالدى. ونىڭ ٶلٸمٸنە سەرگەلدٸڭ قىزعانىشتىعى تٸكەلەي سەبەپ بولدى. مارقۇمنىڭ جٷرەگٸنٸڭ ۇستامالى اۋرۋى بار ەدٸ. ەيەلٸ جۇمىستان سەل كەشٸكسە دە, دٷكەننەن ەلدەقايدا بٸر زاتتار الىپ, ايتقان ۋاقىتىسىندا كەلە الماسا دا, تٸپتٸ, جۇمىستا وتىرىپ ٷيگە تەلەفون سوققاندا تەلەفون بوس بولماي قالسا دا "نەگە كەشٸكتٸڭ?", "دٷكەندە كٸممەن جولىعىپ قالىپ ەدٸڭ?", "تەلەفونمەن قاي سٷيگەنٸڭ سىر ايتتى?"- دەگەن سيياقتى مىسقىلمەن جانىن جەيتٸن. مۇنداي سٶزدەرگە جاۋاپ بەرە الماي ول ەلدەنەشە رەت بۋىنىپ, تالىپ تا قالىپ جٷردٸ. ەيەلٸ مۇنىمەن بٸرگە قوناققا بارۋدان دا قالدى. قوناققا بارىپ قايتقان كٷنٸ ٷيدە كەرٸس بولماي تىنبايتىن.تٸپتٸ, تەلەۆيزور كٶرٸپ وتىرعاندا "ديكتورعا نەگە سونشا تەسٸلە كالدىڭ?"- دەپ داۋ باستاۋدان دا جالىقپايتىن. 

اقىرى وسىڭداي بٸر داۋدىڭ ٷستٸندە ەيەلٸ اس ٷيدە قۇلاپ تٷسٸپ, جەدەل جەردەممەن اۋرۋحاناعا اتتاندى. ەكٸ بالاسىن ەرتٸپ, ەرتەسٸنە سەسكەگە جۋىق ارتىنان بارسا, ول و دٷنيەگە جٷرٸپ كەتٸپتٸ. كٷيەۋٸنە ارناپ بٸر پاراق قاعاز قالدىرىپتى: "بالالاردى تٶركٸنٸمە اپارىپ تاستا. مەن كەتتٸم. قىزعانساڭ و دٷنيەگە كەل". 

ول ەسەڭگٸرەپ كەتتٸ. باسى شۋعا تولىپ, بالالارىنىڭ "مامالاپ" جىلاعانىن دا ەستٸگەن جوق. 

ەيەلٸنٸڭ سوڭعى سٶزٸ كٶپكە دەيٸن ەسٸنەن كەتپەي قويدى.تەك, ٶلٸم, ٶلٸم عانا ٶز كٸنەسٸن مويىنداتقانىن, بۇعان دەيٸن قىزعانىشتىعىنىڭ نەگە اپارىپ تٸرەرٸنە مەن بەرمەگەنٸن, ەڭ سوڭىنادا ونى قورلاپ, ازاپتاپ ٶلتٸرگەنٸن سەزٸندٸ. 

ەۋەلگٸ كەزدە ول مۇنداي كەنەت سوققىدان ەس جييا الماستاي بولىپ ەدٸ, بٸراق ارادا بەس-التى اي ەتكەن سوڭ قايعى تابى كٶمەسكٸلەنٸپ, جٷزٸنە قايتادان قان جٷگٸرە باستادى. جولداس-جورالارىمەن ەزٸل ايتىپ, كٶڭٸلسٸزدٸگٸن كٷلكٸ الماستىردى. بۇرىن ەيەلٸ باردا ويىنان كٷدٸك, بويىنان قىزعانىش ارىلماي ەڭسەسٸ تٷسٸڭكٸ جٷرۋشٸ ەدٸ, ەندٸ ونىڭ بەرٸنەن قۇتىلىپ, ٶزٸن مٷلدەم جەڭٸل, مٷلدەم ازات سەزٸندٸ. 

وسى جەڭٸلدٸك پەن وسى ازاتتىعىنىڭ ار جاعىنان قىلت ەتٸپ اۋىق-اۋىق كٶرٸنٸپ, ارىن شىمشىلاعان باسقا بٸر كٸنەلاۋشى سەزٸمدٸ ۇياسىندا تۇنشىقتىرىپ, ٸشتە شٸرٸتە بەردٸ. اقىرى ول سەزٸم بٸرجولاتا ٶلٸپ, جازىلعان جاراداي مۇنىڭ مازاسىن المايتىن بولدى. 

بٸر جىل ٶتكەن سوڭ مەليكەگە ٷيلەندٸ. مەليكە بۇعان دەيٸن ەسٸك كٶرگەن ەيەل-دٸ. كٷيەۋٸ الماتىنىڭ كٸشٸگٸرٸم بٸر رەستورانىنا باراباندا وينايتىن. العاش رەت كومپوزيتورمىن دەپ تانىسقان. ۇزىن شاشى مەن قاۋعاداي ساقالىنا جەنە مۋزىكا جايلى ايتقان ەڭگٸمەلەرٸنە قاراپ بولسا بولار دەپ شىن سەنگەن. ول كەزدە بۇل ۇلتتىق تاعامدار ساتاتىن "بەرەكە" دٷكەنٸندە ساتۋشى بوپ ٸستەيتٸن. "كومپوزيتور" تانىستىقتى سوزعان جوق, بٸر ايدان سوڭ-اق ٷيلەنەيٸك دەگەن ۇسىنىس ايتتى. "ەزٸرگە جولى بولماي جٷرگەن جاس تالانتتىڭ" تٸلەگٸن قابىلداماۋعا مەليكەنٸڭ ەركٸ جوق ەدٸ, ول دا كەلٸسٸم بەردٸ. بولاشاق كٷيەۋ بالالارىمەن تانىستىرۋ ٷشٸن ونى الماتىنىڭ ٸرگەسٸندەگٸ ٷيٸنە ەرتٸپ بارعان. قىز ەكەسٸنٸڭ ٷيٸنە كٷيەۋ بالا جٷن-جٷن بوپ كٸرٸپ بارعاندا ويناپ وتىرعان بالالار بۇرىش-بۇرىشقا بىتىراي قاشىپ,سەتٸ تٷسكەندەرٸ ەسٸكتەن ساڭلاۋ تاۋىپ دالاعا اتىلدى. كٷيەۋ بالانى كٷتٸپ, دابىر-دۇبىر, مەز-مەيرام بوپ وتىرعان كەمپٸرلەر كەليماعا تٸلٸن كەلتٸرگەن. 

جاستار جينالىپ, ازىن-اۋلاق وتىرىس قىزعاندا كٷيەۋ بالا ٶنەر كٶرسەتتٸ. ورتاعا شىعىپ اپ, جىن ۇرعانداي بيلەدٸ. 

- بارابان!- دەدٸ ايعاي سالىپ اراسىندا. 

- بارابانى نەسٸ?! 

- دايتە منە موي بارابان! مەن بارابانعا ارناپ كونتسەرت جازعانمىن. 

مەليكەنٸڭ ەكەسٸ مەكتەپتە وقۋ بٶلٸمٸن باسقاراتىن, بٸر-ەكٸ جٸگٸتتٸ جٸبەرٸپ بارابان الدىردى. بارابانعا ارنالعان كونتسەرت تٷن جارىمىنا شەيٸن سوزىلدى. 

توي الماتىدا, رەستوراندا ٶتتٸ. مەليكە وسى توي ٷستٸندە عانا كٷيەۋٸنٸڭ ەشقانداي دا كومپوزيتور ەمەس, "تاستاق" رەستورانىنداعى وركەستردە جاي بارابانشى ەكەنٸن بٸلدٸ. ونى جٸگٸت جاعىنان شاقىرىلعان قوناقتاردىڭ بٸرٸ ايتتى. 

جۇبايلىك ٶمٸر العاشقى تٷننەن سالقىن باستالدى. ٷش ايدان سوڭ ەكەۋٸ ەكٸ جاققا اجىراسىپ تىندى. سەتسٸز نەكە مەليكەنٸ جاسىتىپ كەتتٸ. بۇدان سوڭ دا ول بٸراز جٸگٸتتەرمەن تانىسىپ كٶردٸ. بەرٸنەن دە قىدىرۋعا بار, ٷيلەنۋگە جوق نيەت بايقاپ, ەركەك اتاۋلىدان ٸرگەسٸن اۋلاق سالىپ جٷردٸ. ۋاقىت ٶتٸپ جاتتى. ول جيىرما سەگٸزگە كەلدٸ. قييالىندا ارمانداعان, قييالىندا كٷتكەن بولاشاق جاردىڭ ەلەسٸ كٷن اسقان سايىن الىستاپ بارا جاتقانىنا, بەلگٸسٸز ٷمٸتتٸڭ ەسٸگٸن كٷزەتٸپ, جاستىق شاعىنىڭ جالىنى ەلسٸرەپ بارا جاتقانىن سەزدٸ. ٶزٸ تەڭدەس جٸگٸتتەردٸڭ بەرٸ ەلدەقاشان ٷيلەنگەن, ال ٷيلەنبەگەندەرٸ تٸس قاققان قۋ نەمەسە اياعىن ەسەپپەن باساتىن پىسىقتار. سوڭعى تەكتەگٸ جٸگٸتتەردٸڭ تانىسقان كٷنٸ ەرتەڭٸندە تەلەفون سوعىپ, ۇيالماي-قىزارماي قازى-كارتا, جال-جايا سۇرايتىندارىنان نامىسى قوزىپ, كەۋدەسٸن جيرەنٸش بيلەدٸ. ەركەكتەردٸڭ ۇساقتىعىنا, ولاردىڭ پەندەشٸلٸككە بەيٸمدٸگٸنە ىزالاندى. 

"جٸگٸتتەر قايدا?- دەيتٸن ول وڭاشا ٷيدە جالعىز جاتىپ.- ەركەكتەر قايدا كەتكەن? بەرٸ وسىنداي بولسا كٷيەۋگە تيٸپ كەرەگٸ نە? ەلدە, جٶنٸ تٷزۋلەرٸ وتىزعا شەيٸن ٷيلەنٸپ بٸتە مە ەكەن?" 

مەليكە وسى كٶزگە شەيٸن كەزدەستٸرگەن جٸگٸتتەرٸنەن تٶرت-اق قاسيەتتٸ بايقادى: ٸشۋ, جەۋ, كٷلۋ, تٶسەك. بەرٸ دە وسى تٶرت بۇرىشتى تٷسٸنٸكتٸڭ ٸشٸندە عانا عۇمىر كەشەتٸن سيياقتى. بەرٸ بٸر دەڭگەيدە. بۇل تٶرت تٷسٸنٸكتٸ مەڭگەرۋ ٷشٸن ينستيتۋت بٸتٸرۋدٸڭ, ديپلوم الۋدىڭ, تٸپتٸ, ادام بولىپ جارالۋدىڭ ٶزٸ شارت ەمەس ەكەنٸنە ەشقايسىسى وي جٸبەرمەيتٸن سەكٸلدٸ. 

وسىلاي, جٸگٸت اتاۋلىگا ىزالى كەزٸندە سەرگەلگە جولىقتى. دٷكەنگە كەلٸپ, ونى-مۇنى زاتتار الىپ جٷرەتٸنٸن بۇرىن دا كٶرگەنٸ بار. سوڭعى كەزدە جاسىرىپ, جاس جٸگٸتتەي جيناقى, شيراق قالىپقا تٷسكەنٸن دە بايقاعان. بٸراق ونىڭ قايدا, نە قىزمەت ٸستەيتٸنٸنەن بەيحابار ەدٸ. شاشىنا اق قىلاۋ ارالاسا باستاعانى بولماسا اناۋ ايتقان كەرٸ دە ەمەس, قىرىق بەس, قىرىق التىلاردىڭ ٸشٸندە. بٸر كٷنٸ دٷكەنگە قىمىران تٷسە قالدى. "قايتا ٶركەندەۋ" دەۋٸرٸندەگٸ كٸسٸ قىمىران كٶرسە تٷبٸندە ۇيىقتاۋعا دەيٸن دايىن ەكەن.قىمىران ٷش كٷن بويى ٷزبەي تٷسٸپ تۇردى. ٷش كٷننەن سوڭ ٶرٸستەگٸ تٷيەنٸ كەسٸرتكە ەمٸپ كەتكەندەي تاپپا تيىلدى. 

بٸراق, ٷش كٷندٸك قىمىران ەكەۋٸن تانىستىرىپ بارىپ توقتادى. بٸر جۇما ٶتكەن سوڭ ەكەۋٸ جۇمىس اياعىندا كەزدەسۋگە ۋاعدا بايلاستى. مەليكە دٷكەننەن شىققاندا سەرگەل ەسٸك الدىنداعى تەلەفون-اۆتوماتتىڭ جانىندا ٷستٸنە اعاش كٶيلەك كيگەندەي سٸرەسٸپ كٷتٸپ تۇر ەكەن. مەليكە مىرس ەتٸپ كٷلدٸ دە, ونىڭ جانىنان تىق-تىق باسىپ ەتە بەردٸ. 

- ٸمم... سەلەمەتسٸز بە,- دەدٸ اعاش دەنەگە جان بٸتٸپ. 

- ە, سٸز تۇر ەكەنسٸز عوي. سەلەماتسىز با? كٶپ كٷتٸپ قالعان جوقسىز با? 

- و, جوق سٸز سەكٸلدٸ قىزدى تاڭعا شەيٸن كٸرپٸك ٸلمەي كٷتۋ دە باقىت ەمەس پە? 

- وندا التى كٷن بويى باقىتتى بولاسىز? 

- ٸمم... تٷسٸنبەدٸم,- دەدٸ ول سىپايى جىميىپ. 

- بٸزدە مەن سەكٸلدٸ بەس قىز جۇمىس ٸستەيدٸ, مەنٸمەن التاۋ. 

- عاجاپ!- دەدٸ سەرگەل باسىن وقىس شالقايتىپ, الاقانىنا شارت سوعىپ. مەليكە وقىس قيمىلداپ كٷلكٸسٸن كٸلت تيىپ, ونىڭ بەتٸنە باجىرايا قارادى.- عاجاپ!ەزٸلٸڭٸز تاماشا ەكەن! 

- تۋھ, زەرەمدٸ الدىڭىز عوي. كومپوزيتور ەمەسسٸز بە? 

- جوق! دوتسەنتپٸن! 

- و-و, عالىممىن دەڭٸز! قىمىرانعا كٶپتەن قۇمارسىز با? 

- جاسىمدا تٷيە ەمٸپ ٶسكەم. 

- جاس كەزٸندە ادام بٸر جانۋاردى ەمٸپ ٶسپەسە كەيٸن تاريحشى بولمايدى عوي دەيمٸن. مەنٸڭ بٸر تاريحشى تانىسىم بار, اكادەمييادا, ول جاس كەزٸندە ەشكٸ ەمٸپ ٶسٸپتٸ. قازٸر كٷن سايىن تەلەفون سوعىپ, ەشكٸنٸڭ ٸرٸمشٸگٸن سۇرايدى. ال سٸز قىمىران سۇرايسىز.- ول تاعى كٷلدٸ. سەرگەل نامىستانعان سىڭاي تانىتىپ, زورلانا ەزۋ تارتتى. 

مەليكە سەرگەلمەن تانىستىقتى ەشەيٸن قىزىق ٷشٸن, ەرمەك ٷشٸن باستاعان, بەرتٸن كەلە ەۋەلگٸ كەزدە كەرٸ كٶرٸنگەن تاريحشىعا بويى ٷيرەنٸپ, ەر سٶزٸن تامسانىپ ايتار مەنەرٸنە, اعاشتان شاۋىپ جاساعانداي جٷرگەن كەزدە قوزعالمايتىن دەنەسٸ مەن موينىنىن سٸرەسكەن قالپىنا, كٸسٸگە قاشان دا استارمەن, سىناي قارايتىن جىمىسقى جانارىنا, كٷن شىجىپ تۇرسا دا ٷستٸنەن تاستامايتىن گالستۋگٸ مەن پيدجاگٸنە, جٷرەك اينىتارداي بۇرقىراتىپ فرانتسۋز دۋحيٸن سەبەتٸنٸنە, وسى تانىستىق ارالىعىندا بايقاپ ٷلگەرگەن ونىڭ قىتىمىر مٸنەزٸ مەن قىزعانشاقتىعىنا, تٸپتٸ, انىق اڭعارىلىپ تۇراتىن ساراڭدىعىنا دا ٷركە قارامايتىن بولدى. جەنە بۇل قاسيەتتەردٸڭ بەرٸ دەرلٸك بۇعان دەيٸن كەزدەسكەن جٸگٸتتەردٸڭ جاسىندا دا, جاسامىسىندا دا بار بولاتىن, سوندىقتان مۇنداي مٸنەز مەليكەگە اسپاننان تٷسكەندەي جاڭالىق بولعان جوق جەنە سەرگەلدٸڭ ولاردان بٸر ارتىقشىلىعى - تانىسقان كٷنٸ ەرتەڭٸنە قازى-كارتا سۇراپ تەلەفون سوقپادى, سالعان جەردەن تٶسەككە دە يكەمدەمەدٸ, سىپايى قىدىرىپ, سىپايى قوشتاسىپ جٷردٸ.

مەليكە ونىڭ ٷيٸنە دە كەلدٸ. قالانىڭ قاق ورتاسىنان ويىپ الىنعان بەس بٶلمەلٸ ەڭسەلٸ پەتەر ٸشٸ تولعان شەتەلدٸك جيھازدار مەن ەكٸ قابىرعا سٸرەسكەن كٸتاپ, ايناداي جالتىراعان پاركەتتٸ ەدەن, مۇنداعى ەبدەن قالىپتاسقان تازالىق, ەڭ سوڭىندا ٷي يەسٸنٸڭ بٸلدەي دوتسەنت ەكەندٸگٸ,بەرٸ-بەرٸ جيىلىپ ونىڭ ويىنا: "مۇنىڭ جاس جٸگٸتتەردەن قاي جەرٸ كەم? ولار بۇدان نەسٸمەن ارتىق? قايتا بۇل ويىنداعىسىن جالعاندىقپەن جاسىرا المايدى, بەرٸ الاقانداعىداي. ونىڭ ٷستٸنە بۇل مەنٸمەن ەرمەك ٷشٸن تانىسىپ جٷرگەن جوق". 

وسى ويى باسىندا جىلت ەتٸپ تۋۋى مۇڭ ەكەن, ۋاقىت ٶتكەن سايىن, ونىمەن كەزدەسكەن سايىن, تٸپتٸ, وڭاشا قالعان سايىن جيٸ-جيٸ ورالا بەرەتٸن بولدى. بارلىق ەيەلگە تەن شاڭىراق قىزىعى, بالا قىزىعى, جايلى تۇرمىس قىزىعى ونى كٷن اسقان سايىن باۋراپ الا بەردٸ. تەك سەرگەلدٸڭ بۇرىنعى ەيەلٸنەن قالعان ەكٸ بالا عانا ونىڭ الدىندا ٷلكەن كەدەرگٸ, بولاشاق جايسىز جايلاردىڭ ۇيىتقىسىنداي بوپ كٶرٸندٸ. سول ەكەۋٸ عانا جاراسىم تاۋىپ كەتەر شاڭىراقتىڭ جىلۋىنا سالقىندىق سەۋٸپ تۇرارداي سەزٸندٸ. 

ونىڭ بۇل ويىن سەرگەل دە ايتپاي اڭعارتىپ, ەكٸ بالاسىن بۇرىنعى ەيەلٸنٸڭ تٶركٸنٸنە, ناعاشى اتالارىنىڭ قولىنا اپارىپ تاپسىردى. ارتىنان كەلٸپ تۇراتىنىن, ٷزبەي اقشا جٸبەرەتٸنٸن, كانيكۋل سايىن الىپ كەتٸپ, قىدىرتاتىنىن ايتتى, ۋەدە بەردٸ. 

سٶيتٸپ, ولار قوسىلدى. تويعا قاراتاي دا شاقىرىلدى.ول كەزدە قاراتاي سوۆحوز ديرەكتورى بولاتىن. ەكەلەرٸنٸڭ ەكەلەرٸ اعايىندى كٸسٸلەر ەدٸ. نەمەرە اعاسىنىڭ تويىنا ول جاقسى سىيلىقپەن كەلدٸ, تٸپتٸ, توي شىعىنىن تٷگەلدەي ٶزٸ كٶتەرٸپ كەتتٸ. سەرگەلدٸڭ دە الىستاعى اعايىنداردىڭ ٸشٸنەن قاراتايدى تاڭداپ شاقىرۋى دا تەگٸن ەمەس-تٸ. 

مٸنە, بيىلعى جىلى قاراتايدىڭ قىزى ورتا مەكتەپتٸ بٸتٸرٸپ, وقۋعا بارماق نيەت بٸلدٸرگەندە, سەرگەل نەمەرە ٸنٸسٸنە حات جازىپ, ٶز تاراپىنان دا بٸر جاقسىلىق جاسايتىن كەزٸنٸڭ ەلدەقاشان كەلگەنٸن, باعيلانى ۋنيۆەرسيتەتكە ٶزٸ ورنالاستىراتىنىن, قاجەت بولسا ٷيٸندە تۇرعىزۋعا دا دايىن ەكەنٸن بٸلدٸردٸ. 

جيٸ ٸشٸلٸپ كەتكەن كونياك پەن ٷي ٸشٸنٸڭ قاپىرىق اۋاسى قوناقتاردى تۋرا ماعىناسىندا دا, جاناما ماعىناسىندا دا جەلپٸندٸرٸپ تاستادى. قاراتاي مەليكە كٶڭٸلدەنگەن سايىن سەرگەلدٸڭ ماڭدايى قاتپارلانىپ, جۇقا ەرٸندەرٸنٸڭ جيٸ-جيٸ جىمقىرىلىپ, سٶزدەن قالىپ بارا جاتقانىن بايقادى. ول جاس جەڭگەسٸنٸڭ قانشالىقتى كونياك ٸشكەنٸن اڭعارعان جوق, ەيتسە دە, ونىڭ قارا تورى ەدەمٸ جٷزٸنە قان جٷگٸرٸپ, كٸسٸگە باتىل, تەسٸلە قارايتىن قاراقاتتاي جانارىنا ەرەكشە سيقىرلى نۇر قۇيىلىپ, ەركە دە ەركٸن مٸنەزٸنٸڭ اشىلا تٷسكەنٸنە ٸشتەي سٷيسٸنسە دە,نەمەرە اعاسىنىڭ ٸشتەي تىنىپ وتىرعان كەيپٸن بايقاپ, مەليكەنٸڭ ەزٸل سٶزدەرٸنٸڭ بەرٸنە بايىپتى دا سالقىن جاۋاپ بەرۋگە تىرىسىپ باقتى. ونىڭ بۇل جاڭا ەدٸسٸ كٶپ ۇزاماي ٶز جەمٸسٸن دە بەردٸ. سەرگەل ۇيقىسى قانىپ ويانعان سەبيدەي جان-جاعىنا نازار اۋدارىپ, سٶز بەن كٷلكٸگە ارالاسىپ, بٸرشاما تٸرٸلٸپ قالدى. قاراتاي دەل وسى سەتتە نەمەرە اعاسىنا ۇناپ وتىرعانىنا جەنە داستارقان باسىنداعى ەزٸل-قالجىڭدى دەر كەزٸندە بايىپتىلىقپەن الماستىرعانىنا قۋاندى. 

مەليكە باعيلانىڭ مازاسى كەتە باستاعانىن سەزٸپ, ونى وڭاشا بٶلمەگە الىپ كەتتٸ. بۇرىن بۇل سەرگەلدٸڭ ەكٸ ۇلىنىڭ ۇيىقتايتىن بٶلمەسٸ بولاتىن. قازٸر قاڭىراپ بوس تۇر.تەرەزەگە اشىق سارى جٸبەكتەن پەردە ٸلٸنٸپتٸ, وڭ جاق بۇرىشتا, جينالمالى جۇمساق ديۆان جانىندا پەردە تٷسٸنە سەيكەس سارعىش تورشەر تۇر. قارسى بەتكە ەكٸ قاتار رۋمىن كٸتاپ سٶرەسٸ قويىلىپ, ونىڭ جوعارعى جاعىنا قاتىرىلعان بۇعىنىڭ باسى ٸلٸنٸپتٸ. ونىڭ كٶزدەرٸ سارعىش تورشەردەن تٷسكەن سەۋلەدەن جىلت-جىلت ەتٸپ, مىنا شاعىن دٷنيەنٸڭ كٶزگە كٶرٸنبەيتٸك ارعى تٷبٸنەن ەرەكشە بٸر قۇبىلىستى بايقاعانداي اڭتارىلىپ قاراپ قاپتى. ٶزٸن كٸم اتقانىن, نەگە اتقانىنا, بىلايعى دەنەسٸنٸڭ قايدا جوعالعانىن, مۇندا نە ٷشٸن ٸلۋلٸ تۇرعانىن, كٸمنٸڭ ٷيٸنە كەلٸپ ٸلٸنگەنٸن بٸلمەيدٸ دە, بٸلگٸسٸ دە كەلمەيدٸ. وعان ەڭ ماڭىزدى نەرسە - وسىلاي كٸرپٸك قاقپاستان تار دٷنيەنٸڭ كٶرٸنبەيتٸن الىس كٶكجيەگٸندە بولىپ جاتقان بەلگٸسٸز بٸر قۇبىلىسقا اڭتارىلىپ قاراپ تۇرا بەرۋ. وعان تەك قاراپ تۇرۋ مٸندەت, كٸمنٸڭ ٷيٸ بولسا دا ول ٷشٸن - بەرٸبٸر, مۇپ-مۇزداي مۋزەي قابىرعاسى ما, بەرٸبٸر, وسىلاي قاراپ تۇرا بەرەدٸ. دٷنيەگە و باستا وسىلاي قاراپ تۇرۋ ٷشٸن كەلگەن. 

- قالاساڭ تەرەزەنٸڭ بٸر جاعىن تٷگەل اشىپ قوي,-دەدٸ مەليكە,- كٶشەنٸڭ بۇل جاق بەتٸمەن ماشينا جٷرمەيدٸ. تىنىش. ال, جايعاسا بەر. وسى بٶلمە تٷبٸ سەنٸكٸ بولادى. مٸنە, مىندا پلاستينكا تىڭداۋىڭا بولادى. پلاستينكالار مىنا پولكادا. ليلي يۆانوۆا, سوفييا روتارۋ,لۋكي مارينەسقۋ, ارسەن دەديچ, بيسەر كيروۆ, مۋسليم ماگوماەۆ, دين ريد, پوپۋرا فۋقۋدا... قالاعانىڭدى الىپ تىڭداي بەر. قىسىلما, ٶز ٷيٸڭدەي كٶر. مەن ادام مٸنەزٸنٸڭ اشىق بولعانىن ۇناتام. ەكەۋمٸز ەلٸ تالاي ەڭگٸمەلەسەمٸز.ەزٸرگە قوناقتارعا بارايىن, كەلٸستٸك پە? 

باعيلا سىپايى كٷلٸمسٸرەپ, باسى يزەدٸ.مۇندا اۋا تازا, ەرٸ سالقىن ەكەن. زالدا وتىرعان قوناقتاردىڭ دابىرلاعان داۋىستارى ەمٸس-ەمٸس ەستٸلٸپ تۇر. 

ٶزٸ كەتكەن سوڭ ولاردىڭ دا سەل ەركٸندٸك العانى اڭعارىلادى. باعيلا كٷنٸ بويى تەمەكٸ تٷتٸنٸنە كٶمٸلٸپ, كەرەكسٸز ەڭگٸمە مەن شۋدىڭ اراسىندا نەگە وتىرعانىنا تاڭداندى. 

ول تەرەڭ بٸر كٷرسٸنٸپ, ديۆانعا شالقالاي وتىردى.سٶرەدەگٸ قاتار-قاتار تٸزٸلگەن كٸتاپتارعا كٶزٸ تٷستٸ. كٷنٸ بٷگٸن ساتىپ ەكەلگەندەي تاپ-تازا. باعيلا بۇل ٷيدەگٸ كٸتاپتاردىڭ بٸلٸم كٶزٸ ەسەبٸندە اتقاراتىن قىزمەتٸنەن گٶرٸ مٷلٸك رەتٸندە اتقارار رولٸ باسىمىراق ەكەنٸن اڭعاردى. ول ەسٸك جاققا جاي بٸر قاراپ الدى دا, ورنىنان تۇرىپ, سٶرەگە جاقىندادى. قولىنا تٷسكەن بٸر كٸتاپتى الىپ, اتىنا نازار اۋداردى. "ەللينيزم ەستەتيكاسى". ٸشٸن اشتى. بۇعان دەيٸن قول تيمەگەن بولسا كەرەك, كٸتاپ بەتتەرٸ بەيمەزگٸل مازاسىن العانىنا نارازىلىق بٸلدٸرگەندەي سىتىر-سىتىر ەتٸپ, ەكٸ-ٷش بەتتەن قوسارلانىپ قينالا اشىلدى. ول بٸر-بٸرٸنە جابىسىپ قالعان پاراقتاردى اجىراتىپ, العاشقى بەتٸن وقىپ كٶردٸ. ەرٸپتەرٸ ۇساق, وقۋعا قيىن ەكەن. جارتى بەتٸن جٷگٸرتٸپ وقىپ شىقتى. شالا ۇقتى. كٶپ سٶيلەمدەردٸ تٷسٸنە المادى. سونان سوڭ ورنىنا قايتا قويدى. ديۆانعا كەپ وتىردى. باسىن قايتادان جوعارى كٶتەرگەندە كٸتاپ سٶرەسٸنٸڭ ٷستٸندەگٸ بۇعىنىڭ كەپكەن باسىن كٶردٸ. ونىڭ كٶلەڭكە جاقتاعى كٶزٸ بۇعان ۇرلانا قاراپ تۇرعان سيياقتى. 

باعيلانىڭ دەنەسٸ تٸتٸركەنٸپ, جٷرەگٸ مۇزداپ كەتتٸ. ول ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ ەسٸك جاققا كەلدٸ دە, ٷلكەن ليۋسترانى جارق ەتكٸزدٸ. بۇعى بۇرىنعىسىنشا الىس كٶكجيەكتەن كٶز الماي قاراپ تۇر ەكەن. مۇنىمەن ٸسٸ جوق, تٸپتٸ بۇعان نازار اۋدارۋدى تەكاپپار باسىنا ار سانايتىن سيياقتى. ونىڭ كٶڭٸلٸ جايعاسىپ, ورنىنا وتىردى. ليۋسترانى سول بويى ٶشٸرگەن جوق. جول ۇردى بوپ شارشاعاندىقتان, ەرٸ زالدىڭ ەلگٸ قاپىرىق اۋاسىنان باسى زىڭىلداي باستاعان سيياقتى. ول ديۆان ورتاسىندا تۇرعان قۇس جاستىقتى جايمەن تەرەزە جاق شەتكە يتەرٸپ, ەلدەكٸمدٸ وياتىپ المايىن دەگەندەي سىبىسىن بٸلدٸرمەستەن جاستىققا باسىن قويدى. جاتار كەزدە تٸزەسٸنەن سەل جوعارى كٶتەرٸلٸپ كەتكەن يۋبكاسىن قولىمەن اقىرىن تٶمەن تٷسٸرٸپ, كٸرپٸگٸن ايقاستىردى. جانارىنا سٸڭٸپ قالعان ليۋسترانىڭ ٶتكٸر جارىعى كٶز الدىنا قىسقى قىراۋداي اق جارپا ويناتىپ بارىپ, بٸرتە-بٸرتە الىستادى دا, تٶڭٸرەكتٸ سۇيقىلتىم قاراڭعىلىق باستى. 

ول وسىلايشا شيرەك ساعاتتاي قيمىلسىز جاتتى. تٶبەدەن شاقىرايعان جارىق تەرەزەنٸڭ اشىق سارى پەردەسٸنە شاعىلىسىپ, سٷت بەتٸنە بٸركەلكٸ تاراعان كەپٸرەز تامشىسىنداي باعيلانىڭ مٸنسٸز اق جٷزٸنە جاراسىمدى سارعىش رەڭك قوسىپ تۇر. تابيعات بار ٶنەرٸن سارقا جۇمساپ, وسى بەينەنٸ جاساپ بٸتكەن سوڭ, بۇل سۇلۋلىقتى ازىرقانعانداي قويۋ تٷننٸڭ جاسىماقتاي بٸر تٷيٸرٸن ويىپ الىپ, مەرمەر بەتتٸڭ سول جاق ەتەگٸنە مەڭ ەتٸپ جابىستىرا قويىپتى. 

قارسى كٶرٸنگەن قارا شاعالانىڭ قاناتىنداي شاشاۋسىز بٸتكەن يمەك قاس شيرەك شەڭبەر تەرٸزدٸ بٸركەلكٸ جۇمىلعان كٸرپٸكتەرمەن ەرەكشە ٷيلەسٸم تاۋىپ, تابيعاتتىڭ شەبەر سۋرەتكەر ەكەنٸن وسى ٷيلەسٸمدٸك ارقىلى ماڭايعا پاش ەتٸپ تۇرعان سەكٸلدٸ. ەكٸ قاستىڭ ەنتەلەپ كەپ قوسىلا الماي قالعان تۇسىنان باستالاتىن ەدەمٸ قىر مۇرنى ۇستاساڭ ٷگٸتٸلٸپ كەتەردەي بٸر-بٸرٸمەن بولار-بولماس قييۋلاسىپ جاتقان تومپيعان بالاڭ ەرٸندەرگە باعىت سٸلتەپ تۇر. اق كوفتاسىن ازداپ كەرە باستاعان كەۋدەسٸنٸڭ كٶتەرٸلٸپ-باسىلعانى بولماسا ونىڭ دەمالىپ جاتقانى دا سەزٸلمەيدٸ. 

باعيلانىڭ دەل قازٸرگٸ قالپى مەن بٷكٸل بولمىسى ادام بالاسىنىڭ: "سۇلۋلىق پەن پەكتٸك قانداي بولماق?"- دەگەن ساۋالىنا جاراتىلىستىڭ ٷنسٸز بەرٸپ تۇرعان جاۋابىنا سايعانداي. باعيلا وسىلاي ٷنسٸز جاتىپ, جول وقيعاسىن ويشا شولعاندا كەنەت جٷرەگٸ لٷپ ەتٸپ, ەرٸكسٸز كٶزٸن اشىپ الدى. جٷرەگٸنٸڭ لٷپٸلٸ ٷدەپ بارا جاتقان سەكٸلدٸ. ونىڭ ەسٸنە ٶزدەرٸ قۋىپ شىققان باياعى جٸگٸت ورالا كەتكەن-دٸ. كٶزٸن جۇمىپ جاتقان ەلگٸ بٸر سەتتە ول جٸگٸت بەينەسٸن انىق كٶرگەندەي ەدٸ, ەندٸ ونى مٷلدە جوعالتىپ الدى. كٸرپٸگٸن قانشا ايقاستىرسا دا ول بەينە دەل جاڭاعىداي ايقىن كٶرٸنبەدٸ. "ول دا وسى قالادا عوي!"- دەگەن جاڭا بٸر وي كەنەت جارق ەتٸپ, ونىڭ ٸشكٸ دٷنيەسٸنە ەرٸ القىنىس, ەرٸ قۋانىش, ەرٸ سابىر تاستاپ ٶتتٸ. باعيلا وسى كٶزگە شەيٸن ول جٸگٸتتٸ بٸر دە بٸر رەت ەسكە الماعانىنا, ول جايلى بٸر دە بٸر رەت ويلاماعانىنا تاڭداندى, سول ٷشٸن بەيتانىس بەينەنٸڭ الدىندا ٶزٸن كٸنەلٸدەي سەزٸندٸ. 

قوناق بٶلمەدەن دۋ ەتٸپ جارىلعان كٷلكٸ, ەكەسٸنٸڭ ەڭگٸمە ايتىپ وتىرعان كٶتەرٸڭكٸ داۋسى, اس ٷيدەن مەليكەنٸڭ شىنى ىدىستى تٷسٸرٸپ الىپ, ونىڭ كٷل-پارشا بوپ سىنعانى ەستٸلدٸ. "ماس بوپ قالعان با? ول ەركەكتەرمەن نەگە كونياك ٸشەدٸ?" 

ەلگٸ ويىنا قايتا ورالدى. قايتا ورالعان سەتتە قوناق بٶلمەدە وتىرعانداردىڭ پوەزداعى جٸگٸتكە كٶرسەتكەن ەدٸلەتسٸزدٸكتەرٸن مٷلدەم ۇمىتقاندارىن, ەندٸ ول جايلى ەشقاشان, ەشقاشان ويلامايتىندىقتارىن تٷسٸنٸپ, ولاردىڭ بەيعام كٷلكٸلەرٸن تٸپتٸ ۇناتپادى. 

"قىزىق!- دەدٸ كەنەت تاڭدانىپ.- مەن ونى نەگە ويلايمىن? نەگە ونى ويلاۋعا تيٸسپٸن جەنە ول جايلى ۇمىتىپ كەتتٸ دەپ قوناق بٶلمەدە وتىرعانداردى نە ٷشٸن كٸنەلاماقپىن? ونى پوەزدان تٷسٸرٸپ تاستاعان جوق قوي, بار بولعانى باسقا كۋپەگە اۋىستىردى, ەكٸ ادام كەلە جاتسا باسقا كۋپەدەگٸ جالعىز ادامنىڭ ورىن اۋىستىرۋىن ول دا سۇرار ەدٸ. ٶتتٸ دە كەتتٸ, ونداي ۇساق وقيعانى مەن ەمەس, ٶزٸ دە ۇمىتقان شىعار, مەن نەگە ٶزٸمدٸ كٸنەلٸ سانايمىن?" ەۋەلگٸ كەزدە جاڭالىقتاي بوپ كٶرٸنگەن بۇل ساۋال ونىڭ ساناسىنداعى جٸگٸت بەينەسٸن بٸرشاما كٶمەسكٸلەپ, بەيتانىس ادام جايلى ويلاي بەرۋگە ەشقانداي نەگٸز جوق دەگەن قورىتىندىعا ەكەپ تٸرەدٸ. وسىعان دەيٸن تٷيگەنٸنٸڭ بەرٸن ٶتكٸنشٸ اياۋشىلىققا جورىپ, سوڭعى قورىتىندىنى بٸردەن-بٸر دۇرىس شەشٸم دەپ الاڭسىز سەنۋگە بەت بۇرعاندا, ساناسىنىڭ تەرەڭ تٷكپٸرٸنەن ٶزٸنە تٷسٸنٸكسٸز قيماستىق بٸر سەزٸم بٶلەكشە باس كٶتەردٸ. ەندٸ ول سوڭعى كٷدٸگٸ مەن كەنجە ويىنىڭ اراسىندا جاتىپ, مي قاتپارىنىڭ باسقا بٸر نٷكتەسٸندە ٶز بەتٸنشە پايدا بولعان: "ونىڭ اتى جٶنٸ كٸم بولدى ەكەن?"- دەگەن توسىن سۇراقكا ەرٸكسٸز تاڭ قالدى.كەيدە ادام ساناسى مەن ميى بۇرىن كەلٸپ تٷسكەن ساۋالدارعا ٶز بەتٸنشە, اۆتونومييالى تٷردە جاۋاپ ەزٸرلەي بەرەتٸنٸنە العاش كٶزٸ جەتتٸ. 

ەسٸك اشىلىپ, مەليكەنٸڭ تاماققا شاقىرعان داۋسى ەستٸلدٸ. اسقا زاۋقى بولماي جاتسا دا ٸزەت ساقتاپ, قايشىلىعى مەن قىزىعى مول ويلارىن امالسىز ديۆاندا قالدىرىپ, ورنىنان تۇردى. ەسٸك تۇتقاسىنان قولىن ايىرماي, مۇنى كٷلٸمسٸرەپ كٷتٸپ تۇرعان مەليكەگە قارسى بارا جاتىپ جاي عانا كٷرسٸنگەنٸن باعيلا ٶزٸ دە اڭعارمادى. باعانا ارالارىندا وتىرعاندىقتان مەن بەرمەگەن بە, باعيلا ۋاقىتشا كەتٸپ قالىپ, قايتا ورالعان سەتتە قاراتاي مەن سەرگەلدەن باسقا جۇرت سٶزدەرٸن كٸلت توقتاتىپ, ابدىراپ قالدى. قاستارىنداعى مەليكە دە اس ٷيگە كەتٸپ, بٸر-بٸرٸنٸڭ كٶنتيگەن ەرٸن, قوڭقاق مۇرىن, سىپىرا قۇلاقتارىنا ٷيرەنٸپ قالعان كەزدەر ەسٸكتەن جايلاپ ەنٸپ كەلە جاتقان سۇلۋلىقتىن ٷلگٸسٸن كٶرگەندە تاڭقالعان سەزٸمدەرٸن جاسىرىپ قالۋعا شامالارى جەتپەپ ەدٸ.

تۇرعات ورنىنان ۇشىپ تۇرا بەرگەندە, ستول ەرنەۋٸنە جاقىن قويىلعان تارەلكانى بەلدٸگٸنٸڭ دوعاسىمەن ٸلە كٶتەرٸپ, سالاتىمەن قوسا تٶڭكەرٸپ تاستادى. جەرگە تٷسكەن شانىشقىنى ٸلە-شالا قۋامىن دەپ شاپشاڭ ەڭكەيگەن كەزدە ەرٸپ تۇرعان تورتقا ماڭدايىن باتىرىپ الدى دا, بەرٸبٸر جۇرتقا كٶرٸنەر بەت جوق ەكەنٸن سەزٸپ, سول بويى ستول استىنا كٸرٸپ جوق بوپ كەتتٸ. كەسٸرلٸ شانىشقىنى تاۋىپ, ٷلكەن ەبٸگەرمەن ونى ستول ٷستٸنە قويا بەرگەندە جۇرت دۋ كٷلدٸ. 

تۇرعات ۆاننا بٶلمەسٸنە شىعا جٶنەلدٸ. ٶزٸنٸڭ قىزىنا جۇرت نازارىنىڭ قادالا قالعانىنان بٸرشاما ىڭعايسىزدىققا تٷسكەن قاراتايدىڭ قازٸرگٸ كٷيٸن مىنا ٶرەسكەل قيمىلدان تۋعان دۋ كٷلكٸ قۇتقارىپ الدى. ەيتسە دە, تۇرعاتتىڭ ەلگٸ قيمىلىندا تەك ٸزەتتٸلٸك كانا ەمەس, ار جاعىندا باسقا دا بٸر جاسىرىن سىر جاتقانىن جٷرەگٸ سەزە قويدى. سەزە قويدى دا الماتى سيياقتى ٷلكەن قالادا سۇلۋ قىزدىڭ الدىنان تالاي-تالاي قيىندىقتار تۋارىن, ونىڭ بەرٸن جالعىز اقىلمەن جەڭٸپ شىعۋ وڭايعا تٷسپەسٸن تاعى اڭعارىپ, كٶڭٸلٸنە كٷنٸ بۇرىن ۋايىم ۇيالادى.

* * * 

ەكٸ كٷننەن سوڭ قاراتاي ەلگە قايتتى. بۇلار ونى اەروپورتقا شىعارىپ سالدى. سامولەت ۇشۋعا بٸر ساعاتتاي ۋاقىت قالعاندا بٸر توپ جٸگٸتتەردٸ بيلەت تٸركەۋگە, مەليكە مەن باعيلانى گازەت-جۋرنال الۋعا جٸبەرٸپ, قاراتاي سەرگەلدٸ وڭاشا الىپ شىقتى. 

- مەليكە ەكەۋٸڭٸز باعيلاعا باس-كٶز بولىڭىز,- دەدٸ ەكەلٸك كٶڭٸلمەن.- مەنٸڭ نەگە مەگزەپ كەلە جاتقانىمدى تٷسٸنٸپ كەلە جاتقان شىعارسىز? 

- ەلبەتتە, ەلبەتتە,- دەدٸ سەرگەل بٸردەن ويلى قالىپقا كٶشٸپ. 

- باعيلا بالالارىڭنىڭ ٸشٸندەگٸ اقىلدىسى. بٸراق, اقىلىنىڭ قاراعاندا ٶز دەگەنٸ مولداۋ. سٸز سيياقتى تەجٸريبەلٸ پەداگوگتاردىڭ قاقپايى ارتىق تا بولماس ەدٸ. ٶز قىزىڭىزداي كٶرٸپ تەربيەلەڭٸز. 

- ايتارىڭ بار ما? الىس ادامدار ەمەسپٸز عوي, نەگە ٶز قىزىمداي كٶرمەيٸن. 

- راقمەت, سەكە, باسقا ايتارىم جوق. ٶز جاعدايىڭىز قالاي? 

- جامان ەمەس, جٷرٸپ جاتىرمىز.- ول تاماعىن قىرناپ, يىعىن كٶتەرٸپ قويدى. ونىڭ بۇل قيمىلىنان قاراتاي نەمەرە اعاسى ەلدەنەنٸ ايتۋدىڭ رەتٸن تاپپاي كەلە جاتقانىن بايقادى. 

- ايتا بەرٸڭٸز, مەنەن نەسٸنە قىسىلاسىز,- دەدٸ ول ٶزٸمسٸنگەن قوڭىر ٷنمەن. 

- بيىلعى قىستا... دوكتورلىعىمدى قورعاۋىم كەرەك ەدٸ... 

- جازىپ بٸتتٸڭٸز بە? 

- بٸتتٸم. ماشينكاعا باستىرىپ تا قويدىم. 

- 0, قۇتتىقتايمىن! 

- ەلٸ ەرتەرەك. ەرتەرەك بولاتىن تاعى بٸر سەبەبٸ,- دەدٸ سەرگەل قاراتايدىڭ نازارىن كەلەسٸ ايتىلار ويلارعا, اۋدارماق بوپ داۋىسىن كٶتەرە,- مەنٸڭ وسىنداعى كەيبٸر ەرٸپتەستەرٸم كٶپ كەسٸرٸن تيگٸزەتٸن تٷرٸ بار. 

- نەگە? 

- سول, مەنٸڭ دوكتور بولۋىمدى قالامايدى. باستى و سەبەپ - وسى. بٸراق بۇل ويلارىن جٷزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن مەن سيياقتى ەمەس, جاقسى مەڭگەرٸپ العان. جاۋاپتى كٸسٸلەرگە تەلەفون سوعادى, سىرتىڭنان بٸرەۋلەرگە جاماندايدى, "عالىم ەمەس" دەگەن سيياقتى پاسىق پٸكٸرلەر تاراتىپ, گازەت-جۋرنالدارعا ماقالا جازا قالسا فاميليياڭدى داتتاعان تٸزٸمگە, قوسا سالادى. قايسىبٸرٸن ايتاسىڭ, كٸسٸنٸڭ كٸسٸگە جاسايتىن قيياناتتارىنىڭ تٷرٸ مەن فورماسى تاۋسىلا ما? ٷستٸمنەن ارىز جازعاندارى دا بار. اۋىزعا الۋعا ۇيالاتىن فاكتٸلەر. بۇرىنعى ەيەلٸن ٶزٸ ٶلتٸردٸ دەپ تە كٶرسەتٸپتٸ. ول ٶلگەندە مەنٸڭ حال ٷستٸندە جٷرگەنٸم ٶزٸڭە ايان عوي. جاس ەيەلگە ٷيلەندٸ دەپ تە جاماندايدى. مەنٸڭ ٸشكٸ شارۋامدا نەلەرٸ بار? ال جەتپٸستەگٸ كەمپٸرگە ٷيلەنسەم قايتەر ەدٸ, كەمپٸرگە ٷيلەندٸ دەپ ارىز جازباق پا? جەنە بۇل فاكتٸلەردٸڭ عىلىمعا, مەنٸڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيياما قانداي قاتىسى بار? 

سەرگەل ەر سٶزٸن نىقتاپ, قاراتايدىڭ ويىندا كٷدٸككە ساڭلاۋ قالدىرماي اسىقپاي ايتىپ شىقتى. 

- عىلىم ادامدارىنىڭ اراسىندا باقتالاستىق بولىپ تۇراتىنىن ەستٸگەم,- دەدٸ قاراتاي ٶزۋ تارتىپ. ەكەۋٸ اەروۆوكزالدىڭ ماڭداي الدىنداعى الاڭنىڭ اياعىنا جەتٸپ, كەرٸ قايتتى. 

- بولىپ تۇراتىن!- دەدٸ سەرگەل مىرس ەتٸپ.- ناعىز باقتالاستىق بٸزدٸڭ اۋىلدا, باۋىرىم. سىرتتاي كٷلٸمسٸرەپ,ٸشتەي اتارعا وعى بولماي جٷرەدٸ. 

- ٶزٸڭٸز نە ەرەكەت جاساپ جاتىرسىز? 

- مەندە نە ەرەكەت بولادى?... قۇداي جالعىز, مەن جالعىز... 

قاراتاي ٷنسٸز قالدى. نەمەرە اعاسىنىڭ بٷكٸل ٶمٸر جولىن, مٸنەز-قۇلقىن جاقسى بٸلەدٸ. "قۇداي جالعىز, مەن جالعىز,"- دەپ الاقان جايعان شاراسىزدىعىنا سەنەيٸن دەسە, ونىڭ دا تەكتەن-تەك قاراپ جٷرمەيتٸنٸن, وسىدان ٷش-تٶرت جىل بۇرىن بٸرەۋلەردٸڭ ٷستٸنەن ارىز جازىپ, ونىسىنىڭ فاكتٸلەرٸ راستالماي, ورنىنان ايرىلىپ قالا جازداعان. 

سولاي ەدٸ عوي دەپ بۇل ايتا المادى. تٸپتٸ, ەلگٸ سٶزدەرٸنٸڭ تەڭ جارىمى ٶتٸرٸك بولعان كٷندە دە ولاردىڭ اراسىنداعى تۋىستىق قاتىس قاراتايدى قولدان كەلگەنشە كٶمەك بەرۋدٸ,ونىڭ تٸرلٸگٸنە ارالاسۋدى لاجسىز مويىنعا جٷكتەگەندەي ەدٸ. 

- سوندا, مەنٸڭ تاراپىمنان قانداي كٶمەك بولا الادى?- دەدٸ ول مەسەلەنٸڭ باسىن اشىپ الماق بوپ. 

- مەن قايدان بٸلەيٸن,- دەدٸ سەرگەل ەڭگٸمە پراكتيكالىق باعىتقا تەز كٶشكەنٸنە ٸشٸ جىلىپ.- پارتييالىق ۇيىمداردىڭ قولى ۇزىن عوي. 

قاراتاي ونىڭ بەتٸنە قاراپ, سىپايى كٷلٸمسٸرەدٸ. "وسى كٸسٸ قۋ ادام دەيمٸن,- دەدٸ كٶزٸن قايتا تٶمەن تٷسٸرگەندە ٸشتەي.- مەنٸ سىناپ كەلە جاتقان جوق پا? سٶزٸنە قاراساڭ ەشتەڭە بٸلمەيتٸن جان سيياقتى, كٶزٸنە ٷڭٸلسەڭ بٸلمەيتٸن نەرسەسٸ جوقتاي كٶرٸنەدٸ. مۇنداي مٸنەزدٸ قايدان تاپقان?ادام ٶزگەرەدٸ دەگەن راس-اۋ شاماسى". 

ولار تاعى كەرٸ بۇرىلىپ, قاتارلارىن جازباي ٸلگەرٸ جٷردٸ. 

- ٶزٸم بولسام كەتٸپ بارا جاتىرمىن,- دەدٸ قاراتاي سەرگەلدٸڭ جاۋاپتى ۇزاق كٷتٸپ قالعانىن سەزٸپ.- بۇل شارۋانى كەشە ايتقانىڭىز جٶن بولاتىن ەدٸ. جەنە بۇل مەسەلەمەن كٸمگە بارۋ كەرەك ەكەنٸن دە بٸلمەيمٸن عوي. اكادەمييادا قورعايسىز با, ۋنيۆەرسيتەتتە مە? 

- ۋنيۆەرسيتەتتە. 

- كٸممەن سەيلەسۋ كەرەك ەكەن? 

سەرگەل ٷشٸن دە, قاراتاي ٷشٸن دە ازاپتى مينۋتتار باستالدى. كٸممەن سٶيلەسۋ كەرەك ەكەنٸن سەرگەل جاقسى بٸلٸپ كەلە جاتتى جەنە بۇل جايلى قاراتايدى دا جاقسى بٸلەدٸ دەپ سەنٸپ, ونىڭ بالاڭ سۇراق قويىپ كەلە جاتقانىنا ىزالاندى. ال قاراتاي بولسا سەرگەلدٸڭ دەل قازٸر ٶزٸ جايلى نە ويلاپ كەلە جاتقانىن, سالعان جەردەن ەكەۋٸنٸڭ دە ويىنا ورالا كەتكەن كٸسٸنٸڭ اتىن اۋىزعا الا قويماعانى ٷشٸن نەمەرە اعاسىنىڭ ٶزٸن جازعىرىپ كەلە جاتقانىن سەزدٸ. ٶزٸمەن ينستيتۋتتا بٸرگە وقىعان جولداسى وسىدان جەتٸ-سەگٸز اي بۇرىن مينيسترلٸككە قىزمەتكە بارعان. سەرگەلدٸڭ دە, قاراتايدىڭ دا ويىندا تۇرعان ادام وسى. بٸراق, قاراتاي جولداسىنىڭ الدىنا مۇنداي كەلەڭسٸز مەسەلەمەن بارۋدىڭ رەتٸن تاپپاي, ٸشتەي قينالىپ كەلە جاتقان-دى. 

- جارايدى, سەكە,- دەدٸ ول ەلدەن سوڭ بٸلدٸرمەي اۋىر دەم الىپ.- سٶيلەسەرمٸن. 

- كٸممەن?.. 

- جولداستار بار عوي. ول ەكەۋمٸز مۇنداي مەسەلەمەن سٶيلەسٸپ كٶرمەگەن ەدٸك. ىڭعايسىز بولسا دا امال جوق. كەلەسٸ ايدا رەسپۋبليكالىق پارتاكتيۆ بولادى. سوندا ارنايى كٸرٸپ ايتارمىن. 

سەرگەل يىعىنان اۋىر جٷك تٷسكەندەي قاراتايعا سەزدٸرمەستەن تەرەڭ كٷرسٸندٸ. "جولداستار بار عوي",- دەگەندە نەمەرە ٸنٸسٸنٸڭ كٸمدٸ ايتىپ تۇرعانىن, ونىڭ كٸمگە ارنايى كٸرٸپ شىعاتىنىن بەس ساۋساقتاي بٸلدٸ. ونىڭ كەۋدەسٸنە ەرەكشە بٸر كٶڭٸلدٸلٸك قۇيىلىپ, دٷنيە قۇلپىرىپ سالا بەردٸ. سول قۇلپىرعان دٷنيەدە بۇل اياعىن نىق باسىپ,جولىنداعى كەدەرگٸلەردٸ وپ-وڭاي جاپىرىپ جٷرە بەرەتٸندەي سەزٸندٸ. 

- سەكە,- دەدٸ سەلدەن سوڭ قاراتاي.- سەرگەل جالت قارادى. ونىڭ جٷزٸندەگٸ كەنەت ٷيٸرٸلە قالعان بايىپتىلىقتى, سابىرلىلىقتى كٶرٸپ, سەرگەل بار ىنتاسىمەن قۇلاق تٷردٸ.- باعيلاعا ارناعان بٶلمە ەكٸ ۇلىڭىزدىڭ بٶلمەسٸ ەكەن. كەلەسٸ كەلگەنٸمدە ەكٸ ۇلىڭىزدى جەنە انالارىنىڭ پورترەتٸن سول بٶلمەدەن كٶرەتٸن بولايىن. مۇنىڭ مەنٸن تاراتىپ ايتىپ جاتۋدىڭ قاجەتٸ جوق, تٷسٸنەرسٸز دەپ ويلايمىن. مەليكەگە دە ايتىپ كەتەم. 

مىنا سٶز سەرگەلدٸ تولقىتىپ كەتتٸ. ەزٸل-قالجىڭمەن ٸرٸلٸ-ۋاقتى ەڭگٸمەمەن, ساپىرىلىسقان گۋ-گۋ كٷلكٸمەن جٷرٸپ-اق نەمەرە ٸنٸسٸنٸڭ ٷي ٸشٸندەگٸ ولقىلىقتى بايقاعانىنا, ويىنىڭ بەرٸدە ەمەس, ەرٸدە جاتقانىنا ٸشتەي ريزا بولدى. ولار الاڭنىڭ اياعىنا جەتٸپ, كەرٸ بۇرىلعاندا راديودان سامولەتكە وتىرعىزۋ جايلى حابارلاعان ديكتوردىڭ داۋسى ەستٸلدٸ.

* * * 

قابىلداۋ ەمتيحاندارى اياقتالدى. باعيلا تاريح فاكۋلتەتٸنٸڭ ستۋدەنتٸ بولدى. نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, ول ٶز فاميليياسىن ستۋدەنتتەر تٸزٸمٸنەن وقىعاندا بۇرىن ويلاعانداي سونشالىقتى قۋانعان جوق. كەرٸسٸنشە, تٸزٸم ٸلٸنگەن قاعاز تٷبٸندە ەبٸل-دەبٸل بوپ جىلاپ تۇرعان قىزدى كٶرٸپ, جٷرەگٸنە كٶڭٸلسٸز بٸر مۇڭ ۇيالادى. 

- ٷش جىل... قۇداي-اي, ٷش جىل!...- دەدٸ قىز جىلاپ تۇرىپ. 

- اۋىلعا قالاي بارامىن?! جوق, بارمايمىن, ٶلسەم دە بارمايمىن!.. 

ول ەكٸ جىل قاتارىنان كەلٸپ, ەكەۋٸندە دە بٸر بالى جەتپەي تٷسە الماپتى. بيىل جارتى بالى جەتپەگەن. باعيلا ۋنيۆەرسيتەتكە ٶزٸ تٷسكەنٸن نەمەسە ەكەسٸنٸڭ نەمەرە اعاسى تٷسٸرگەنٸن دە بٸلمەيدٸ, ەيتەۋٸر ەمتيحانداردى جاقسى تاپسىرىپ شىقتى. "بەلكٸم, مەن وسى قىزدىڭ الدىن وراعان شىعارمىن,- دەدٸ ول ٶزٸنە-ٶزٸ.- مەن كەلمەسەم ونىڭ ستۋدەنت بولۋى دا عاجاپ ەمەس قوي". 

ول تەمپٸش مۇرىن قارا قىزدىڭ الاقايلاپ قۋانعانىن كٶردٸ. تاريحتان اۋىزشا ەمتيحان كٶزٸندە ول قۇلاپ قالعان. كەلەسٸ جولى, شەت تٸلدەن ەمتيحان تاپسىرۋعا كەلگەندە ونىڭ دا وتىرعانىن كٶرٸپ باعيلا ٶز كٶزٸنە ٶزٸ سەنبەدٸ.

بٷگٸن ستۋدەنت بوپ, قۋانىشى قوينىنا_سىيماي بارادى.ول وسى سەتتە اناۋ تەمپٸش قارانى مەيلٸنشە جەك كٶرٸپ كەتتٸ. جٷرەگٸنە مۇز باسقانداي ٸشكٸ دٷنيەسٸ قالشىلداپ, ٸلگەرٸ قوزعالدى. كٸشكەنە قارا سۋمكاسىنان ەكٸ تيىن الىپ, تەلەفون-اۆتوماتتىڭ بۋدكاسىنا كٸردٸ. سٷيرٸك ساۋساقتارىمەن اسىقپاي التى تسيفردٸ تەردٸ. 

- الو! ليكە, مەن عوي, باعيلامىن. 

مەليكە ٶزٸن وسىلاي اتاعاندى جاقسى كٶرەتٸن. بۇل ونىڭ سوڭعى كەزدە ويلاپ تاپقان اتى. "مەليكەنٸڭ "مە" دەگەن بۋىنىن الىپ تاستاساڭ "ليكە" بولادى دا شىعادى. ەرٸ قىسقا, ەرٸ وڭاي جەنە بۇل ات "جەڭەشە" نەمەسە "تەتە" دەگەن ٶزٸنە ۇنامسىز اتاۋلاردان قۇتقاراتىن تابىلعان ەدٸس. 

ار جاقتان مەليكەنٸڭ ٷرەيلٸ داۋسى سامپىلداي ەستٸلدٸ. 

- نە بولدى, جاقسىلىق پا? 

- تٷستٸم. 

- تۋھ! زەرەمدٸ الدىڭ عوي! بٸر قىرسىق بولىپ قالعان ەكەن دەپ... نەگە كٶڭٸلسٸزسٸڭ? ستۋدەنت بولعان ادام قۋانباي ما ەكەن? 

- قۋانىپ تۇرمىن عوي... 

- قۋانعانىڭ وسى ما? وي ەلٸگٸم مەنٸڭ! قازٸر ماعان كەل. وعان شەيٸن مەن سەرگە تەلەفون سوعايىن. 

- كٸمگە? 

- سەرگە. سەر دەگەنٸم عوي, سەرگەلدٸ ايتام. 

- ا-ا! جارايدى. 

ول بۋدكادان شىعىپ, تاكسي ايالداماسىنا شەيٸن جاياۋ جٷردٸ. باعيلا مەليكەنٸڭ كٸسٸ اتىن ىڭعايلاپ ٶزگەرتۋدٸڭ ٷلكەن شەبەرٸ ەكەنٸن اڭعاردى. ٶزٸمەن بٸرگە جۇمىس ٸستەيتٸن قۇربىلارىنىڭ بەرٸن بۇل باسقاشا اتايدى جەنە ولاردىڭ بەرٸ رەنجٸمەيدٸ, كەرٸسٸنشە, وعان قۋاناتىن سيياقتى. كەزەك بٸر كٷن ٶزٸنە دە جەتەتٸنٸن ول كٷنٸ بۇرىن سەزەتٸن. "سەر",-دەدٸ مىرس ەتٸپ.- قىزىق!" باعيلا سەرگەلدٸ كٶز الدىنا ەلەستەتٸپ, وعان قاراپ ويشا "سەر" دەپ كٶرٸپ ەدٸ, بۇل سٶزٸ مەن سەرگەلدٸڭ بولمىسىنىڭ بٸر-بٸرٸنە مٷلدەم قايشىلىعىن بايقاپ, داۋىستاپ كٷلٸپ جٸبەرۋگە از-اق قالدى. 

سول كٷنٸ ولار سەرگەل ٷشەۋٸ مەدەۋدەگٸ رەستورانعا باردى. سەرگەل وسى وقيعالاردىڭ بەرٸنٸڭ قاس باتىرىنداي ٶزٸن ەرەكشە اسقاق ۇستاپ وتىردى. ەيەلٸنە دە, باعيلاعا دا ٷلكەن قامقور داۋىسپەن تٸل قاتىپ, داياشىلارمەن سٶيلەسكەندە دە ٶتە سىپايى جۇمساق قارىم-قاتىناس ساقتاپ, مەدەنيەتتٸڭ جوعارى ٷلگٸسٸن كٶرسەتۋگە تىرىستى. 

بۇلار تەرەزەنٸڭ جانىنا جايعاسقان-دى. مەليكە كٶك پٷلٸش پەردەنٸ ىسىرعاندا شىرشالى تاۋدىڭ ۇشار باسى قول سوزىم عانا جەردە تۇرعانداي, اپ-انىق كٶرٸندٸ. قالا ادامدارى ٷشٸن كٷننٸڭ باتقانىنا شيرەك ساعاتتاي بولدى, ال مۇندا ۇياسىنا ەندٸ ەنٸپ بارا جاتىر. اسپان شايداي اشىق. 

باتىس جاق قىزىل جالقىنعا بٶلەنٸپ, بار ەلەمدٸ قىزعىلت تٷسكە بوياعان. بۇدان بٸراز بۇرىن قولدان جاسالعان قوپارىلىستىڭ نەتيجەسٸندە پايدا بولعان ەكٸ تاۋدى بٸر-بٸرٸمەن جالعاستىرىپ تۇرعان فانتاستيكالىق الىپ توعان ميلليونعا جۋىق ٶمٸردٸڭ قورعانىنداي, جىلدار بويى حالىققا تٶنٸپ كەلگەن سەل قاۋپٸن اۋىر دەنەسٸمەن بٸرجولاتا تۇنشىقتىرىپ ماڭعاز جاتىر. ونىڭ ٷستٸنە سەلدٸر-سەلدٸر بوپ شٶپ ٶسە باستاپتى, ەر جەردەن قىلتيىپ كەيٸننەن وتىرعىزىلعان جاس شىرشالار كٶرٸنەدٸ. وسى ەكٸ تاۋدىڭ اراسىنان مەڭگٸ مۇز تاۋلار مٸزباقپاي بەرٸ قاراپ تۇر. ەيگٸلٸ مەدەۋ مۇز ايدىنى باتار كٷننٸڭ شۇعىلاسىمەن قوشتاسقىسى كەلمەگەندەي بٸر تٷرلٸ تٷنەرٸڭكٸ, رەنٸشتٸ تٷرگە ەنٸپتٸ. 

كٷن باتتى. تاۋ اڭعارى كٷڭگٸرت تارتتى. ەكٸ تاۋدىڭ ارناسىمەن بەرٸ قۇلاعان مۇز تاۋدىڭ سۋىق جەلٸ تٶمەندە اعىپ جاتقان تاستى ٶزەندٸ جالاي سوعىپ, ۇيتقىعان سالقىن سامالى تولقىپ كەلٸپ, تەرەزەدەن سىرتقا ٷڭٸلگەن بەتتٸ سيپاپ ٶتەدٸ. اۋا كەۋسارداي تازا. جۇتقان سايىن قۇمارتا تٷسەسٸڭ. 

- ٶز تابيعاتىمىزدى ٶزٸمٸز باعالامايمىز,- دەدٸ مەليكە بەرٸ ەنتەلەپ تۇرعان شىرشالى شىڭنان كٶز الماي.- جاقىندا بٸزدٸڭ ينستيتۋتتىڭ رەكتورى (مەليكە حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا سىرتتاي وقۋعا تٷسكەن) شۆەيتساريياعا بارىپ كەلدٸ. ٸلە الاتاۋى مەن مەدەۋ اڭعارىنىڭ سۇلۋلىعىنا جەتەتٸن تابيعات دٷنيەدە جوق ەكەن دەپ كەلدٸ. 

- مٷمكٸن,- دەدٸ سەرگەل ەيەلٸمەن ەكٸ ٷشتى كەلٸسٸپ.-ٸمم... بۇل ەڭگٸمەنٸ سەن قالاي تىڭداپ جٷرسٸڭ? 

مەليكە تەرەزە جاققا مايىسقان دەنەسٸن تەز تٷزەپ, كٷيەۋٸنە قارادى. 

- كەزدەسۋ بولدى, سەر,- دەدٸ ول ەكٸ قاسىن بٸردەي كەرٸپ جەڭٸل جاۋاپ بەرسە دە زٸلٸن جاسىرا الماي.- ينستيتۋت ستۋدەنتتەرٸمەن! 

تٷسٸنٸكتٸ دەگەندەي سەرگەل بٸر جۇتىنىپ الدى.جۇتىنعان كەزٸندە كەڭٸردەگٸندەگٸ توبىقتى بٸر تٷيٸن پورشەن سيياقتى ٶڭەشٸنە جٷگٸرٸپ بارىپ, اسىعىس, كەرٸ قايتىپ كەلدٸ. بۇدان سوڭ داياشى شامپان ەكەپ قويعانشا مەليكە ٷنسٸز وتىردى. باعيلا بۇل ٷنسٸزدٸكتەن قىسىلىپ, ەكٸ قولىن قايدا سىيعىزارىن بٸلمەي, بٸردە شانىشقى مەن بوكالداردى قاجەتٸ بولماسا دا ورنىنان قوزعاپ, بٸردە جاعىن تايانىپ اق باستى شىڭدارعا قارادى. داياشى شامپان ەكەپ قويدى. 

- قانداي شوكولادىڭىز بار?- دەدٸ مەليكە. 

-"پۋشكين ەرتەگٸلەرٸ". 

- بٸرەۋٸن. سونان سوڭ بٸر بالمۇزداق ەكەلٸڭٸزشٸ. 

- قۇپ بولادى. 

الاسا بويلى جٸگٸت ٸزەتپەن يٸلٸپ, تەز-تەز باسىپ جٶنەلدٸ. 

- جٸگٸتتەردٸڭ داياشى بولعانىن جەك كٶرەم,- دەدٸ مەليكە شامپان اشۋعا كٸرٸسٸپ. 

- باتىس ەلدەرٸندە ەيەلدەردٸڭ داياشى بولعانىن جەك كٶرەدٸ. 

- ٶتٸرٸك! بەرٸ ويدان شىعارىلعان نەرسە,- دەدٸ مەليكە كٷيەۋٸنە عانا ەمەس, وسى يدەيانى قولداۋشىلاردىڭ بەرٸنە قول سٸلتەپ.- تابيعاتتىڭ ٶزٸ ەيەل مەن ەركەككە و باستا اتقارار قىزمەتٸن بٶلٸپ بەرگەن. كەيٸن بەرٸن شاتاستىرىپ الدىق تا, نەنٸڭ دۇرىس, نەنٸڭ بۇرىس ەكەنٸن ايىرا الماي قالدىق. 

شامپان جىلىلاۋ بولۋى كەرەك, باسىنداعى سىمى بوساسىمەن تىعىنىن زور تەگەۋرٸنمەن جوعارى يتەرە باستادى. مەليكە تىعىندى جانتايتىپ, گازىن شىعارۋعا ٷلگەرە الماي قالدى دا, ول تارس ەتە تٷسٸپ, ەيەلٸمەن ايتىسقىسى كەلمەي تەرەزەگە قاراپ بەيعام ەسٸنەپ وتىرعان سەرگەلدٸڭ بەتٸن اق كٶبٸك جۋىپ كەتتٸ. ول سۋدان شىققان مىسىقتاي پىسقىرىندى دا قالدى. 

- سەر, كەشٸر, مەن بايقاماي قالدىم,- دەدٸ مەليكە كٶزٸن ەلٸ اشا الماي وتىرعان كٷيەۋٸنە جانى اشىعاندىق بٸلدٸرٸپ. 

سەرگەل بٷگٸنگٸ جوعارى مەدەنيەتتٸلٸگٸنەن تايعان جوق. مەليكەنٸڭ ورنىنان تۇرىپ بارىپ سٷرتە باستاعان ورامالىن ٶز قولىنا الدى دا, كٶزٸنٸڭ الدى مەن موينىن قۇرعاتىپ جاتىپ: 

- وسىدان كەيٸن ەركەك داياشىنى قالاي جاقسى كٶرمەسسٸڭ,- دەدٸ. 

بۇل - سەرگەلدٸڭ كٶپتەن بەرٸ تاۋىپ ايتقان سٶزٸ ەدٸ. جەنە سەتسٸز اشىلعان شامپاننان سوڭ بٷگٸنگٸ كەشتٸ بٷلٸنگەن كەشكە ساناپ تۇرعان مەليكەگە ول ايرىقشا ەسەر ەتتٸ. ٶمٸرٸندە العاش رەت كٷيەۋٸنە شىنداپ جٷرەگٸ جىلىدى. 

ول ەركەلەي باسىپ ورنىنا كەپ جايعاستى. شامپاننىڭ جارتىسى ستول ٷستٸندەگٸ اق جاپقىشقا اعىپ, جايىلا سٸڭٸپ كەتٸپتٸ. مەليكە قالعان شامپاندى قولىنا الىپ كٶتەرٸپ تۇردى دا: 

- سەر, سٸز ٸشەسٸز بە, ەلدە جاڭا تويىپ الدىڭىز با?-دەدٸ. 

- ٸشپەسەم دە بولار ەدٸ, بٸراق قۇي,- دەدٸ ول بوكالىن ٸلگەرٸ جىلجىتىپ.- قىزىڭ وقۋعا تٷسكەندە مەليكە بٸزدٸ شامپانعا شومىلدىردى دەسەك قاراتاي قالاي تٷسٸنەر ەكەن? 

- يدەيا!- مەليكە شامپاندى ەكٸ بوكالعا تەڭ بٶلٸپ قۇيدى دا, باعيلاعا ٶز بوكالىنان ەكٸ-ٷش تامىزدى.- بٷگٸن وعان تەلەفون سوعىپ, قىزىقتى ايتايىق! قەنە, باعيلانىڭ ستۋدەنت بولعان تويىن باستايىق. قادامىڭ قۇتتى بولسىن, باقىتقا جەت! 

ەكەۋٸ ىدىستارىن ورتالاپ بارىپ ستولعا قويدى. باعيلا بوكالدى ىرىم ٷشٸن ەرنٸنە تيگٸزدٸ دە, قايتا تٶمەن تٷسٸردٸ. داياشى شوكولاد پەن بالمۇزداق ەكەلدٸ. 

- ال, سٷيٸكتٸ اسىڭا كٸرٸسە بەر,- دەدٸ مەليكە قىزعا كٷلٸمسٸرەي قاراپ. 

باعيلا كٸشكەنە قاسىقپەن بالمۇزداقتىڭ شەتٸنەن كەرتٸپ الىپ اۋزىنا سالدى. سول كەزدە ەسٸك جاقتا ستولدا وتىرعان تٶرت-بەس جٸگٸتتٸڭ بٸرەۋٸ ٶزٸنەن كٶز الماي قاراپ وتىرعانىن كٶردٸ. شاشى يىعىنا تيگەن, ات جاقتى, اشاڭ جٸگٸت. يندەەتستەردەن اۋمايدى. ول بالمۇزداقتى ورتالاي بەرگەندە ەسٸك جاققا تاعى كٶز تاستادى. جٸگٸت يەگٸن الاقانىنا تٸرەپ, ەلٸ تەلمٸرٸپ وتىر ەكەن. 

- ليكە, ماعان انا بٸر جٸگٸت تەسٸلە قاراپ وتىر,- دەدٸ سىبىرلاپ. 

- قايسى? 

- ەسٸك جاقتا. شاشى ۇزىن. 

- ساعان جٸگٸتتەردٸڭ تەسٸلە قاراۋى مەنٸ تاڭداندىرا المايدى. ە-ە, الاقانىمەن يەگٸن تٸرەپ وتىرعان با? 

- يە. 

- قاراما. قاراساڭ وندايلار كٶڭٸل بٶلدٸ دەپ جابىسا كەتەدٸ. سۋرەتشٸ مە, مٷسٸنشٸ مە, سول اۋىلدىڭ ادامى بولۋى كەرەك. 

- ونى قايدان بٸلدٸڭٸز? 

- ولار ەڭ ەۋەلٸ ساقال قويىپ, شاشىن جٸبەرەدٸ. 

- نەگە? 

- تٷسٸنسەم بۇيىرماسىن. ساقال قويىپ, شاش جٸبەرمەسە ولاردى مۋزا ٶنەر ورداسىنا كٸرگٸزبەيتٸن بولۋى كەرەك. 

- ال, كٶسە بولسا شە? 

مەليكە باعيلاعا جالت قارادى. ونىڭ الاسى از قارا كٶزدەرٸ كٷلٸمسٸرەپ بۇعان سٷيسٸنە قادالىپ قاپتى. 

- براۆو, براۆو!- دەدٸ ول الاقاندارىن بٸر-بٸرٸنە دىبىس شىعارماي سوعىپ.- سەر, ەسٸتتٸڭ بە? باعيلانىڭ فانتازيياسى جٷيرٸك ەمەس پە? 

سەرگەل ەسٸتتٸم, "ريزامىن" دەگەندەي جىميىپ باسىن يزەدٸ.سول جاق قارسى بٷيٸردەگٸ وركەستر ەلدە يتاليان, ەلدە شۆەد انسامبلدەرٸنٸڭ رەپەرتۋارىنان ەسترادالىق مۋزىكا ويناي باستادى. باراباندا وتىرعان گرەك تەكتەس قاۋ ساقال جٸگٸت كەشەدەن بەرٸ ٶز اسپابىن ساعىنىپ قالعان بولۋى كەرەك, باسىن تٶمەن تۇقىرتىپ قۇلشىنا سوعۋعا كٸرٸستٸ. ارا-اراسىندا ەستٸلٸپ قالاتىن دجازدىڭ جەز داۋسى ٶكتەمدٸك الاتىنى بولماسا, باسقا اسپاپتاردىڭ ٷنٸ بارابان استىندا ەلسٸرەپ, تالماۋسىراپ ەستٸلەدٸ. مەليكە بارابانشى جٸگٸتكە جاقتىرماي, تىجىرىنا قارادى. ول العاشقى سەتسٸز نەكەدەن كەيٸن بارابانشى اتاۋلىنى كٶرگٸسٸ كەلمەيتٸن. 

جۇرت بيلەي باستادى. قۇتىرىنعان وركەستر سياقتى ەشكٸم بي تەرتٸبٸن ساقتاپ جاتقان جوق, كٶپشٸلٸگٸ قۇر سەكەندەۋدە. وركەسترانتتار جۇرتقا وسىنداي جەلٸك بٸتٸرگەن ٶز قۇدٸرەتتەرٸنە رازى بولعانداي, ەرقايسىسى مۋزىكا اسپابىنىڭ داۋسىن بارىنشا شىعارىپ, ايانباي ويناۋدا.

بوتقا بوپ ارالاسىپ جاتقان بەرەكەسٸز بيگە ستول ەكٸ-ٷش ەكٸدەن جٸبەرٸپتٸ, كەيبٸرەۋلەرٸ كٸسٸلەرٸن تٷگەل اتتاندىرىپ قاڭىراپ بوس تۇر. تٸزەسٸنە ٷش-تٶرت ەلٸ جەتپەيتٸن, قىسقا قارا يۋبكا كيگەن جاپ-جاس قىز ٷش جٸگٸتتٸڭ ورتاسىندا بيلەپ جٷر. جاۋىرىنىن عانا جاۋىپ, اق قۇبا جٷزٸنە مەيلٸنشە جاراسىم بەرەتٸن سۋ پەرٸسٸندەي اپپاق شاشى تٶبەدەن قۇيىلعان ليۋسترانىڭ شاقىرايعان جارىعىمەن جالت-جۇلت ەتەدٸ. ول باسقالارداي سەكەڭدەمەي, بٸر قالىپتى, ەسەم بيلەپ جٷر. قارا گەفيۋردەن تٸگٸلگەن, ومىراۋى تٷسٸڭكٸ جەڭٸل كوفتاسى اق شاش, اق دەنەمەن تالاسىپ,ونىڭ سىمباتىن اشا تٷسكەن. سەل كٶنتەكتەۋ قالىڭ ەرٸندەرٸ جىميىپ, ار جاعىنان مارجانداي اق تٸستەرٸ بولار-بولماس كٶزگە شالىنادى. ول بيلەپ جٷرگەن جوق, جۇرتقا ەدەمٸ مٷسٸن مەن جاستىقتىڭ قانداي ەكەنٸن كٶرسەتٸپ جٷرگەن سەكٸلدٸ. قىز قاسىنداعى جٸگٸتتٸڭ الاقانىنا الاقانىن سوعىپ, مۋزىكا ىرعاعىمەن بٸر اينالعاندا, قىسقا يۋبكاسىن جەل كەۋلەپ, اق پلاۆكاسى جىلت ەتە قالادى. رەستورانداعى كەرٸ-جاس سودان كٶز الار ەمەس, ەسٸرەسە ەركەكتەر جاعى جالپى بيدٸڭ باسقا جاعىمەن مٷلدە ٸسٸ جوق, بار ىنتالارىن وسى تٶرتەۋٸنە, قاسىنداعى ەيەلدەرٸنەن جاسىرىپ ايتقاندا - قىزعا قاراپ قالعان. مەليكە ەركەكتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸنٸڭ باسىندا دەل قەزٸر ٶتٸپ جاتقان تەك بٸر جاقتى پروتسەستەردٸ بايقاپ, ۇرلانا سەرگەلگە قارادى.ونىڭ كەڭٸردەگٸندەگٸ پورشەن جايلاپ ٶڭەشٸنە بارىپ قايتتى. 

مەليكە مىرس ەتتٸ. "ۆوت, وڭباعان,- دەدٸ ٸشتەي.-دەمەسٸن قاراشى-ەي, مۇنىڭ. ٶزٸنەن ون التى جاس ەيەلٸ بار جەنە جامان دا ەمەس. سٶيتە تۇرىپ پورشەنٸ جىبىرلايدى! جالپى ۇياتتى بىلاي قويعاندا ەركەكتەردە مي دا, قاناعات تا جوق". 

- سەر, سالاتىڭ سۋىپ قالدى عوي,- دەدٸ ول مۋزىكا بٸتكەن سوڭ قاساقانا ۇياڭ داۋىسپەن. سەرگەل قولىنداعى تەتتٸ كٷلشەسٸنەن ايرىلىپ قالىپ, ونىڭ سوڭىنان تالپىنعان بالاداي بەرٸ قاراي وقىس بۇرىلىپ, شانىشقىسىمەن سالاتقا باس سالدى. 

- جٷگەنسٸزدٸك!- دەدٸ ول اۋزىنا پوميدوردىڭ بٸر تٷيٸرٸن سالىپ جٸبەرٸپ.- ەكە-شەشەسٸ قايدا جٷر? وسىنداي قىزداردان جٶنٸ تٷزۋ انا شىعادى دەگەنگە سەنبەيمٸن. 

- كٷنٸ بويى سەنٸ وسى وي مازالاپ وتىردى ما? 

- ەندٸ نە دەيسٸڭ!- ول جالتارىپ كەتتٸ, جالتارعانىن مەليكە دە سەزدٸ, بٸراق ارى قاراي قازبالامادى. 

وسى كەزدە ەسٸك جاقتاعى ستولدا قىزمەت ەتٸپ جٷرگەن ۇزىن بويلى داياشى جٸگٸت بۇلاردىڭ قاسىنا كەلدٸ دە, پودنوسىنداگى شامپان مەن ەكٸ شوكولادتى الدارىنا قويدى. 

- بٸزدٸڭ قوناقتاردان,- دەدٸ ول جىميىپ.- اناۋ, شەتكٸ ستولدا وتىرعان جٸگٸتتەر جٸبەردٸ. مىناۋ - حات.سٸزگە!- ول ەكٸ بٷكتەلگەن جىلتىر قاعازدى باعيلانىڭ الدىنا قويدى دا, ۇزاي بەردٸ. 

سەرگەلدٸڭ كٶزٸ داياشىدا - مەليكە - باعيلا ارالىعىندا الاقتاپ نە ايتارىن بٸلمەي قالدى. نامىس پەن اشۋ بويىن كەرنەپ, شەكە تامىرلارى بٷلك-بٷلك سوقتى. 

- سەندەر نەمەنە... بەيتانىس بٸرەۋلەردٸڭ شامپانى مەن حاتىن شىنىمەن قابىلداماقسىڭدار ما? نەگە ٷندەمەيسٸڭدەر? 

- يە, بٸز شامپاننان تاپشىلىق كٶرٸپ وتىر ەدٸك. ٶزٸمٸزدٸڭ داياشىنى شاقىر, كەرٸ قايتارىپ جٸبەرەيٸك. 

سەرگەل داياشىنى شاقىرىپ, ستول ٷستٸڭدەگٸ كٸرمە دٷنيەنٸڭ بەرٸن پودنوسقا ٶز قولىمەن سالىپ, كەلگەن جاعىن ساۋساقپەن نۇسقاپ قايتارىپ جٸبەردٸ. داياشى كەتكەن سوڭ ساۋساقتارىن بٷگٸپ-جازۋمەن بولدى. سەرگەلدٸڭ بٶگدە سىيدى قايتارىپ جٸبەرگەنٸن ٸشتەي قۇپتاسا دا, مەليكە كەلمەسكە باعىت الىپ, بٸرتە-بٸرتە الىستاپ بارا جاتقان ەكٸ بٷكتەۋلٸ قاعازدا نە جازىلعانىن بٸلە الماي قالعانىنا ازداپ ٶكٸندٸ. 

- دەگەنمەن,- دەدٸ ول كٷيەۋٸن بۇدان ەرٸ اشۋلاندىرىپ الماسپىن دەگەن باياۋ ٷنگە باسىپ,- ولاردىڭ نە جازعانىن وقي سالۋ كەرەك ەدٸ. ول بٸزگە جابىسىپ قالمايدى عوي. 

- يە, ەۋەلٸ نە جازىلعانىن وقىپ كٶر, سونان سوڭ تانىسىپ كٶر, ودان كەيٸن... شاقىرعان جەرٸنە بارىپ كٶر... 

- و-و, بولدى. ەلٸ اشۋىڭ باسىلماعان ەكەن. بەرٸن وڭايلاتىپ جٸبەردٸڭ عوي. ەيەلدەر جايلى سەن ەشتەڭە دە بٸلمەيسٸڭ. ولار ەركەكتەردەن جٷز ەسە تۇراقتى. 

- بٸلەمٸز. 

- ٶتٸرٸك! ەيەل جانىن ەشقانداي دانىشپان بٸلگەن ەمەس, ەشكٸم تٷسٸنگەن ەمەس. تٷسٸنبەيدٸ دە... 

- بٸلل-ەمٸز!..- سەرگەل ەر ەرپٸن ەجٸكتەپ قاداپ ايتتى. 

مەليكە پوزيتسيياسىنان تايعان جوق. 

- ول - سەن بٸلەتٸن ەيەلدەر. ونداي ەيەلدەردٸ بٸلۋدٸڭ دە قاجەتٸ جوق! 

سوڭعى سٶز سەرگەلدٸ اشۋ مەن ىزانىڭ شەگٸنە بٸر-اق جەتكٸزدٸ. ول سٶيلەي الماي تىعىلىپ, باسىن قايقايتىپ الدى دا, ەرٸندەرٸن قىمقىرعان بويى وتىرىپ قالدى. اۋزىن اشسا جارىلىپ كەتەر تٷرٸ بار. 

داياشى ىستىق تاماق ەكەپ قويدى. 

- جٸگٸت, تاعى بٸر شامپان بەرٸڭٸزشٸ,- دەدٸ مەليكە كٷيەۋٸنە قىر كٶرسەتكەندەي كەلتە قايىرىپ. 

- قۇپ بولادى. قازٸر! 

- ونى كٸم ٸشەدٸ? 

سەرگەل وقتى كٶزٸمەن ەيەلٸنە اتا قارادى. 

- ٶزٸم. 

سەرگەلدٸڭ ايتار سٶزٸ دە, جاسار امالى دا تاۋسىلىپ, بٸر قۇدايدان عانا كٶمەك سۇراعانداي, الاتاۋدىڭ الىس شىڭدارىنا قارادى. ەندٸ سٶيلەسە ەكەۋٸنٸڭ بٸرجولا ۇرىسىپ تىنارىن, سٶيتٸپ بٷگٸنگٸ قۋانىشتى كەشتٸ ٶزدەرٸ بۇزاتىنىن جەنە بۇل حاباردىڭ قاراتايعا دا جەتٸپ قالۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ويلاپ, ول اقىرىن بٸر كٷرسٸنٸپ شانىشقىنى قولىنا الدى. 

"نەتكەن اڭدىسىپ قالعان ادامدار,- دەدٸ ٸشتەي باعيلا,- بٷيتٸپ قالاي ٶمٸر سٷرۋگە بولادى جەنە الدا ەلٸ تالاي جىلدار بار ەمەس پە? ەگەر ەر سٶزگە وسىلاي ۇستاسا بەرەتٸن بولسا... مۇنىڭ نەسٸ ٶمٸر, نەسٸ قىزىق! مەليكە ەيەلدەر جايلى نەگە ايتتى, ول قانداي ەيەلدەر? وعان سەرگەلدٸڭ قاتىسى قانشا جەنە ەڭ باستىسى ول نەگە اشۋدان جارىلىپ كەتە جازدادى?" 

باعيلا بۇل سۇراقتاردىڭ بٸر دە بٸرٸنە جاۋاپ تابا المادى. ول ٶز اناسىن ەسكە الدى. مومىن, قانشا اشۋلانسا دا قاتتى سٶزٸ جوق, بالالارى مەن كٷيەۋٸنٸڭ قاس-قاباعىنا قاراپ, سولاردىڭ دەنساۋلىعى مەن جاقسى تۇرمىسىنا ٶمٸرٸن باعىشتاعان, دٷنيەدە جاماندىق بار دەپ ويلامايتىن دارقان ادام. ول دا ينستيتۋت بٸتٸرگەن, مىنا ٶمٸردٸڭ تولىپ جاتقان قىزىعى مەن قايشىلىعىن ول دا جاقسى بٸلەدٸ, ادامداردىڭ بٸر-بٸرٸنە جاسايتىن قيياناتى ونى دا, ٶزدەرٸنٸڭ شاڭىراعىنان دا اينالىپ ٶتكەن جوق. كٷيٸنٸشتەرٸ دە, سٷيٸنٸشتەرٸ دە بولدى. بٸراق, ول بەرٸنە تٶزە بٸلەتٸن ەدٸ, كٷتە بٸلەتٸن ەدٸ. العاشقى كەزدە - بۇل وندا نە ەكٸنشٸ, نە ٷشٸنشٸ كلاستا بولاتىن - ەكەسٸ باس اگرونوم بولىپ جٷرگەندە سوۆحوزدا ەكٸ جىل قۇرعاقشىلىق بوپ, جوسپار ورىندالماعان سوڭ ونى قىزمەتتەن الىپ تاستاعان. ول كٸسٸ كٸنە ٶزٸندە ەمەس ەكەنٸن, مۇنداي جاعداي جالعىز بۇل سوۆحوزدا ەمەس, بارلىق اۋدان, قالا بەردٸ وبلىس باسىنا تٷسكەن اۋىرتپالىق ەكەنٸن, قولىندا بار مٷمكٸندٸكتٸ اياپ قالماعانىن ايتىپ ەشكٸمگە تٷسٸندٸرە المادى. ٷيگە كەلگەن اعايىن قۇرداس بوپ, ارالاسىپ جٷرەتٸن اۋدانداعى كەيبٸر جاۋاپتى كٸسٸلەر دە بارلىق قىرسىق تەك قاراتايدان كەلٸپ وتىرماعانىن, بٸر اگرونومدى الىپ تاستاعاندا اسپاننان جاڭبىر جاۋمايتىنىن ايتىپ اراعا تٷسە المادى. تٸپتٸ, سوۆحوزعا كەلگەندە ولار ٷيگە دە كٸرمەي كەتتٸ. بۇل -قاراتايدىڭ شارۋاشىلىققا ارالاسكان كەزدە الدىنان مٸنەزٸ مەن قاسيەتتەرٸ بولارىن اڭعارتقان العاشقى ساباق ەدٸ. كەشەگٸ دوس دەپ جٷرگەن ادامدارىنىڭ ارا تٷسپەك بىلاي تۇرسىن بٷگٸن تانىمايتىن كٸسٸدەي بۇعان قاراماۋى, ٷيٸنە كەلمەي كەتۋٸ ونىڭ قابىرعاسىن سٶگٸپ كەتكەندەي بولدى. 0ل قاتتى قىنجىلدى, بۇل ارادا كەشٸپ كەتٸپ, سىردىڭ جاعاسىنا بارىپ جالعىز ٷي وتىرسام با ەكەن دەپ تە ويلادى. ەيەلٸ عاينيكامال عانا توقتاۋ سالىپ, كەزدەسكەن قيىنشىلىقتى ەر-ازاماتتاي كٶتەرە بٸلۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى. 

"ەكٸ قولعا بٸر جۇمىس, باس اگرونوم بولماساڭ جاي اگرونوم بولارسىڭ, تٸپتٸ, جۇمىسشى بولساڭ دا قازٸر ٶلەتٸن كٷن جوق",- دەپ ونىڭ كٷيٸنٸشٸن باستى, اشۋىن ساباسىنا تٷسٸردٸ. بۇ جەردە اھ ۇرىپ بوسقا جاتا بەرگەنشە دوقۋمەنتتەرٸڭدٸ تۋرالاپ الىپ, وبلىستىڭ بٸرٸنشٸ باسشىسىنا كٸر دەپ اقىل ايتتى. قاراتاي ارى-بەرٸ تولعانىپ كەپ, عاينيكامالدىڭ اقىلىنا توقتالدى. "شىنىندا, بۇلار تٷسٸنبەگەن نەرسەنٸ سول كٸسٸ تٷسٸنەر, مەنٸڭ ايانىپ قالماعانىمدى ۇعار. مۇندا جاتىپ ەدٸلدٸك ٸزدەگەننەن نە تابام?" 

ول سولاي ەتتٸ. مۇنىڭ ەڭگٸمەسٸنەن ادالدىقتى, ٸسكەرلٸكتٸ اڭعاردى ما, باسشى ۇزاق ٷندەمەي وتىرىپ: 

"كٶرەرمٸز. قوسىمشا حابارلارمىن", - دەگەن. ارادا بٸر اي ٶتكەن سوڭ قاراتاي بۇرىنعى جۇمىسىنا قايتا بەكٸتٸلدٸ. 

اۋا رايى دا, كٶڭٸل-كٷيٸ دە جاقسارعاندىقتان شىعار, سوۆحوز سول جىلى جوسپارىن بٸر جارىم ەسە ارتىق ورىندادى. بۇل - قاراتايدى قاناتتاندىرىپ, ٶزٸنٸڭ قابٸلەتٸنە, قايراتىنا دەگەن سەنٸمٸن قاتايتىپ كەتتٸ. كەلەسٸ جىلى دا ٶنٸم جاقسى بولدى. وبلىستىق پارتاكتيۆكە بٸرٸنشٸ حاتشى قاراتايدىڭ ٸسكەرلٸگٸن, قابٸلەتٸن ماقتادى. كەلەسٸ جىلى كٶكتەمدە ول سوۆحوز ديرەكتورلىعىنا جوعارىلاتىلدى. ٷش جىلدان سوڭ اۋداندىق پارتييا كوميتەتٸنٸڭ ەكٸنشٸ سەكرەتارى, ونان سوڭ بٸرٸنشٸ سەكرەتارى بوپ تاعايىندالدى. عاينيكامال وسى وقيعالاردىڭ بەرٸندە دە بٸر قالىپتان, بٸر مٸنەزدەن تايعان جوق. جاسىمادى دا, تاسىمادى دا, كٷيەۋٸنٸڭ كٷيٸنٸشتەن ارتىق ايتقان, ابايلاماي ايتقان سٶزدەرٸنە دە اشۋ شاقىرمايتىن. "پەلٸ, بۇل سەن ايتاتىن سٶز بە ەدٸ',- دەيتٸن ەبدەن تىڭداپ بولعان سوڭ. قاراتايعا توقتاۋ سالىپ, اقىلعا كەلتٸرەتٸن, ويلاندىراتىن دا عاينيكامالدىڭ وسى بايىپتىلىعى, ەستٸلٸگٸ ەدٸ. جەنە بۇل بايىپتىلىق پەن ەستٸلٸكتٸڭ ار جاعىندا شاڭىراق پەن كٷيەۋگە دەگەن ەيتەۋٸر باس يدٸ, قارا قۇلشىلىق ەمەس, جارعا دەگەن نەزٸك بٸر جىلىلىق, جاناشىرلىق اڭعارىلۋشى ەدٸ. 

قاراتاي دا ونى تٷسٸنەتٸن, بەرتٸن كەلە ەيەلٸنە ەشقاشان داۋىس كٶتەرمەيتٸن, كٶڭٸلٸنە تيەر ارتىق سٶز ايتپايتىن بولدى. 

"بەلكٸم, ماحاببات دەگەن وسى شىعار",- دەيتٸن باعيلا ٶسكەن سوڭ ٶزٸنە-ٶزٸ. سەرگەل مەن مەليكە تاماقتارىن جارتىلاي جەپ, ورتاعا ىسىرىپ قويىپتى. باعيلا شامپاننىڭ اشىلعانىن دا, ەكەۋٸنٸڭ بٸر-بٸر بوكالدان ٸشٸپ تاستاعانىن دا اڭعارماي قاپتى. سوعان قاراعاندا ەكەۋٸ دە ٶز بەتٸنشە قۇيىپ, ٶز بەتٸنشە ٸشكەن بولۋلارى كەرەك. ولاردىڭ تومسارىپ ٷنسٸز وتىرعانىنان باعيلا ٶزٸن قولايسىز سٶزٸنە باستادى. اندا-ساندا اۋىزبەن ايتىلعانى بولماسا مۇنىڭ ستۋدەنت بولعان قۋانىشى دا سەزٸلمەيتٸن سيياقتى. قايتا, وسى وقيعا ەرلٸ-زايىپتى ادامداردى تاۋ باسىنا الىپ شىعىپ, ەكەۋٸنٸڭ ۇرىسىسۋىنا سەبەپكەر بولعانداي كٶرٸندٸ. ونىڭ ٷستٸنە, ەلگٸ بٸر بٶگدە سىي, ەكٸ بٷكتەلگەن قاعاز ونى قورلاپ, تۋىستارىنىڭ الدىندا ۇياتقا قالدىرىپ كەتتٸ. بەلكٸم, سەرگەل مۇنىڭ بەرٸن ٶزٸنشە جورىپ, بۇعان, ٶزٸنٸڭ ەيەلٸنە باسقاشا قاراپ وتىرعان شىعار. ول دا مٷمكٸن. ولاي ويلاۋ سەرگەل سيياقتى ادامدارعا, تەك سولارعا عانا تەن.

باعيلا كەنەت ٶزٸن جالعىز قالعانداي سەزٸندٸ. مىنا تاۋ, اناۋ گٷرٸلدەپ جاتقان ٶزەن, پروجەكتور سەۋلەسٸمەن اپ-انىق كٶرٸنٸپ تۇرعان كومپلەكس, شۋلى قالا مەن ونىڭ ساپىرىلىسقان ادامدارى, الدا تۇرعان بەلگٸسٸز, بەيتانىس ستۋدەنتتٸك ٶمٸر, مىنا رەستوران, بەي-بەرەكەت مۋزىكا, قالا بەردٸ سازارىپ وتىرعان سەرگەل مەن مەليكە, بەرٸ-بەرٸ دە ٶزٸنەن الىستاپ, سۋىپ بارا جاتقانداي بولدى. بۇل جەردە ٸشكٸ سىرىن اقتاراتىن, قانداي سەتسٸزدٸككە ۇشىراسا دا كٶڭٸلگە مەدەۋ تۇتاتىن, اق سەنٸممەن ارقا سٷيەيتٸن ادام جوقتىڭ قاسىنداي. سوناۋ الىستا ٶز تۋعان ٷيٸندە, تۋعان توپىراعىندا بۇل ەشقاشان مۇنداي جالعىزدىق سەزٸنگەن ەمەس, ازدى-كەپتٸ ٶز باسىنا, ٶز ورتاسىنا لايىق جايسىزدىق كٶرسە دە بٷيتٸپ ٶگەيسٸمەيتٸن-دٸ. قايتا قۇلشىنىپ, كٷرەسەتٸن, ايتىساتىن, دەلەلدەيتٸن. جاتسىنۋ, ٶگەيسۋ,جالعىزسىراۋ دەگەن اتىمەن جوق ەدٸ. تٸپتٸ, بٸر بالانىڭ بۇعان جازعان "سٷيٸسپەنشٸلٸك حاتى" (حات سولاي اتالعان) ٷيگە كەلگەندە ٸنٸسٸنٸڭ قولىنا تٷسٸپ, ول كەشكٸلٸك سەميا مٷشەلەرٸ تولىق داستارقان باسىنا جينالعان سەتتە سامپىلداپ تۇرىپ وقىپ بەرگەندە دە جانىن ٶگەيسۋ, جالعىزدىق بيلەگەن جوق. ەڭٸرەپ جىلاعان, ول حاتتى كٸم سالعانىن دا بٸلمەيتٸندٸگٸن ايتقان. ٶزٸ كٷتكەندەي ەكەسٸ بۇعان ۇرىسقان جوق, قايتا, بەسٸنشٸ كلاستاعى بالاسىنا زەكٸدٸ. ول دا بٸر بۇرىشقا بارىپ جىلاعان. ٷيدەگٸ وسىنداي شۋدان سون ەرتەسٸنە باعيلا كلاستى اياعىنان تٸك تۇرعىزعان-دى. اقىرى "عاشىق جٸگٸت" تابىلدى. ساباق ٷستٸندە سوبىق جەپ, جٷگەرٸمەن قىزداردى اتىپ وتىراتىن, الدىنا جان سالمايتىن جالقاۋ بالا بار ەدٸ, سول بوپ شىقتى. حاتىندا ول باعيلانى الىپ قاشامىن دەپ, ناقتى ۋەدە بەرٸپتٸ. "ادىرعا تٷسٸپ, اتپەن قاشسام ەكەڭ ماشينامەن قۋىپ جەتە المايدى",- دەپتٸ. بالانىڭ ەكە-شەشەسٸ شاقىرىلدى. مالشى ادامدار ەكەن, جينالىس ٶتٸپ جاتقاندا كەلدٸ. بالالارىنا تاعىلعان كٸنەنٸ ٷنسٸز تىڭداپ بولعان ەكەسٸ ەكٸ كٶزٸ شاتىناپ (اۋدان باسشىسىنىڭ قىزىن الىپ قاشامىن دەپ حات جازعان دەگەندٸ ەستٸپ), بالاسىنا ٷرەيلەنە قارادى. 

- 0, ەسەكتٸڭ ميىن جەگەن دوڭىز!- دەدٸ قونىشىنان قامشىسىن سۋىرىپ.- تۇرعان جەرٸڭدە جونىڭنان تاسپا تٸلٸپ, كەرەگە باۋ جاسايىن با! و, ميعۇلا, ەندٸ كەپ!.. 

ول بالاسىنا تاپ بەردٸ. جۇرت دۋ كٷلدٸ. جينالىستىڭ بەرەكەسٸ قاشتى. بەرٸبٸر پروتوكول جاسالىپ, بٸر داناسى بالانىڭ ەكە-شەشەسٸنە بەرٸلدٸ. ول كەزدە جىلاپ ەدٸ, ەندٸ سول وقيعا ەسٸنە تٷسكەندە باعيلا ٶزٸنەن-ٶزٸ ۇيالىپ, بولار-بولماس ەزۋ تارتتى. ٸشتەي كٷلٸمسٸرەپ وتىرىپ ول ٶزٸنٸڭ بۇدان ەكٸ جىل بۇرىن تٸپتٸ بالا ەكەنٸن, سول ەكٸ جىلدىن اراسىندا دا ەدەۋٸر ەسەيگەنٸن, مەكتەپتەگٸ ون جىل ٶمٸر زۋلاپ ٶتە شىعىپ, ونىڭ بۇدان بىلاي وسىلايشا ەستەلٸك قانا بولىپ ويعا ورالىپ وتىرارىن ەرەكشە بٸر قيماستىقپەن تٷيسٸندٸ. وسى تٷيسٸنۋ ٷستٸندە كٶڭٸلٸنە ەلدەقايدان كەپ شىم-شىمداپ ەنە باستاعان جالعىزدىق مۇڭى بۇرىنعىسىنان دا كٷشەيە تٷسكەندەي بولدى. 

كٶز الدىنان ستۋدەنتتەر تٸزٸمٸنٸڭ تٷبٸندە ەبٸل-دەبٸل جىلاپ تۇرعان قىز ەلەستەدٸ. "اۋىلعا قايتىپ بارماقپىن!بارمايمىن! ەشقاشان دا!"- دەگەن سٶزٸ اپ-انىق ەستٸلدٸ. ستۋدەنت بولعانىنا قۋانىپ, سەكٸرە جٶنەلگەن تەمپٸش مۇرىن قارا قىز دا, ەنٸ, سۋمكاسىن بۇلعاقتاتىپ جٷگٸرٸپ بارادى. ول بۇرىن بۇرىنعى ەمتيحاندا قۇلاپ قالعانىن تٸپتٸ دە ويلايتىن ەمەس. سونان سوڭ كٶز الدىنا كەنەت, وسىدان بٸر جارىم اي بۇرىنعى پوەزد ەلەستەدٸ. ويدا جوقتا, تابان استىندا پوەزد ەسكە تٷسۋٸ مۇڭ ەكەن, بەيتانىس جٸگٸتتٸڭ بۇلىڭعىر تۇلعاسى كٶرٸندٸ. باعيلا ونىڭ تٷرٸن دە انىق ەلەستەتە المادى, تەك سالقىن جانارىن, سالقىن جٷزٸن عانا ۇمىتپاپتى. سول بەينە ەلەستەگەن تۇستا ٶز جٷرەگٸنٸڭ قايتا لٷپ ەتە تٷسكەنٸن سەزدٸ. كٶڭٸلٸنە تام-تۇمداپ ەنە باستاعان بەلگٸسٸز مۇڭ مەن جالعىزدىق سەزٸمٸ كٷن شىققان شاقتاعى تۇمانداي ىدىراپ سالا بەرگەن تەرٸزدٸ. "شىنىمەن بە,-دەدٸ ول ٶزٸنە-ٶزٸ,- مەن شىنىمەن سول بەينەنٸ ۇمىتا الماي جٷرمٸن بە? نەگە?"- ول بۇل سۇراققا دا جاۋاپ تابا المادى جەنە كٶڭٸل تٷبٸن اقتارىپ جاۋاپ ٸزدەگٸسٸ دە كەلمەدٸ, ٸزدەي قالسا ٶزٸ-ٶزٸنەن ايتىلار بٶلەكشە باتىل جاۋاپقا تاپ بولارمىن دەپ قورىقتى. وسى سەزٸمدەردٸڭ قۇرساۋىندا وتىرىپ ول جان-جاعىنا قاراعانىن دا اڭعارماي قالدى, نەگە قاراعانىن دا بٸلمەدٸ. وسى بٸر جارىم اي بويى ول بەيتانىس جٸگٸت جايلى ويلاسا, ەلدەنەگە سابىرى مەن شىدامى قاشاتىنىن, ٶز بويىنان ٶزٸنە جات بٶتەن بٸر قيمىل پايدا بولاتىنىن, بۇعان شىنداپ تاڭىرقاسا دا جان تٷبٸندە ٶزٸنەن دە جاسىرىنىپ وعان دەگەن ەرەكشە بٸر ىقىلاس ساقتالىپ قالعانىن سوڭعى كەزدە انىق سەزٸنە باستادى. "مي كلەتكالارى كەي كەزدە ٶز بەتٸنشە, اۆتونومييالى تۇردە جۇمىس ٸستەي بەرەدٸ". ٶز سٶزٸ, ٶز تۇجىرىمى. ونىڭ راس ەكەنٸنە ول تاعى تاڭ قالدى. دەل بٷگٸن, وسى وتىرىستا ول جٸگٸت جايلى ويلاماعان دا, ولاي ەتۋگە مٷمكٸندٸگٸ دە بولماعان. بٸراق, ساناسىنىڭ الىس بٸر نٷكتەسٸ ول جايلى ىلعي دا بٸر كٷتپەگەن جاڭا, توسىن تۇجىرىمدار دايىنداپ قوياتىن سەكٸلدٸ. 

تاپ قازٸر ول بٸر جارىم اي بويى بەيتانىس بەينەنٸ ٸشتەي ٸزدەپ كەلگەنٸن, ساپىرىلىسقان ادامداردىڭ اراسىنان وعان كەزدەسە كەتۋدٸ تٸلەگەنٸن مويىندادى. سەرگەل مەن مەليكە ٶز ويلارىمەن ەلەك. مۇنى تٸپتٸ بالا سانايدى, سىرت كٶزدەن بالاداي قورعايدى. نەسٸ بار, بۇل دا جامان ەمەس. بٸراق, مۇنىڭ وسى سەتتە نە ويلاپ وتىرعانىن ولار بٸلسە عوي... 

جارتى ساعاتتان سوڭ ولار داياشىمەن ەسەپ ايرىسىپ شىعۋعا بەتتەدٸ. مەليكە ەسٸك جاقتا ٶزدەرٸنەن ەلٸ نازار اداستىرماي وتىرعان جٸگٸت ستولىنىڭ جانىنا جاقىنداعاندا باعيلانى سول جاعىنا, سۇعاناق كٶزدەن تاسا جاققا الىپ ٶتە بەردٸ. سەرگەل كەز-كەلگەن كٷتپەگەن جاعدايعا دايىن ەكەنٸن تانىتىپ, ولاردىڭ سوڭىنان باتىل دا نىق قاداممەن قازداڭداپ جٷرٸپ وتىردى. 

جٸگٸت بۇلار جاقىنداعان كەزدە الدىنان شىعىپ, كٶلدەنەڭدەپ تۇرا قالدى. 

- كەشٸرٸڭٸز,- دەدٸ ول ەۋەلٸ مەليكەگە, سونان سوڭ باعيلاعا قاراپ. 

- جٸگٸت, جولدى بوساتىڭىزشى, ٶتٸنەم,- دەدٸ مەليكە مۇنداي كٶرگەنسٸزدٸككە تٶزە الماي ىزاعا بۋلىعىپ. 

- كەشٸرٸڭٸز, مەن سٸزدەرگە سىي جٸبەرٸپ, اعاتتىق جاساعان شىعارمىن. 

- ازامات, ميليتسييا شاقىرسىن دەمەسەڭٸز, ورنىڭىزعا وتىرىڭىز,- دەدٸ ولاردىڭ جانىنا جەتكەن سەرگەل.- بۇل نەتكەن ۇياتسىزدىق! 

- مەن... سٸزدەردەن كەشٸرٸم ٶتٸنٸپ تۇرمىن عوي. 

- كٶرٸنگەن ادامنىڭ كەشٸرٸم سۇراعانىن كەشٸرە المايمىن,- دەدٸ سەرگەل شىعا بەرٸس ەسٸكتٸڭ ماڭدايشاسىنان كٶز الماي.- سوندا دا... كەشٸردٸك. ەندٸ جولدان بىلاي تۇرىڭىز! 

- مەنٸڭ ەشقانداي جامان نيەتٸم جوق,- دەدٸ جٸگٸت ويىنداعىسىن ايتىپ قالۋعا اسىعىپ, تەز-تەز سٶيلەپ. ول ەيەل ادامنىڭ جۇمساقتىعىنان ٷمٸت كٷتكەندەي مەليكەگە قارادى.- ۇياتتى جەڭٸپ الدارىڭىزدان كٶلدەنەڭ شىقپاسام, سٸزدەردٸ باسقاشا قالاي ايالداتپاقپىن. مەنەن قورىقپاڭىز, اعاڭىز بولا ما, ەكەڭٸز بولا ما, مىنا كٸسٸنٸڭ شوشىنعانىنداي مەن كٶشە بۇزىعى ەمەسپٸن. سۋرەتشٸمٸن.ماناعى جٸبەرگەن قاعازىمدى دٷنيەدە وسىنداي سۇلۋ قىزدىڭ (ول باعيلا جاققا قارادى)- بار ەكەنٸنە ريزا بوپ, عايىپتان-تايىپ مۇندا كەلە قالعاندارىڭىز ٷشٸن سٸزدەرگە راقمەت ايتىپ ەدٸم. مەنٸڭ باسقا سٶزٸم جوق.- جٸگٸت جولدان ىسىرىلدى. مەليكە اقتارىلا كەتكەن مىنا جٸگٸتتٸڭ سٶزٸنە نە جاۋاپ بەرەرٸن بٸلمەي داعدارىپ قالدى دا,"سەندٸم" دەگەندەي جىلى شىرايمەن باس يزەپ ٶتە بەردٸ. 

بۇرقىراعان كوسپاسىز شىندىق الدىندا ٸشٸ جىلىپ, ەۋەلگٸ كەزدە تىم قاتتى كەتكەنٸنە ۇيالدى. ەيتسە دە, "اعاڭىز بولا ما, ەكەڭٸز بولا ما",- دەپ بايقاۋسىز جانىن شىمشىلاعانىن, سول سٶزٸ ارقىلى سەرگەلدٸڭ نامىسىنا تيگەنٸن دە اڭعاردى. بۇل ٷشٸن ول جٸگٸتتٸ كٸنەلاعان جوق, تەك, سەرگەل اشۋلانباسا ەكەن دەپ تٸلەدٸ. 

- قۇداي-اي, وسى الماتىدا جٶندەپ دەمالاتىن دا ورىن جوق,- دەدٸ ول بۇرقىراپ.- جۇرتتىڭ بەرٸ بيلەيدٸ,جۇرتتىڭ بەرٸ اراق ٸشەدٸ دەپ ويلاي ما ەكەن! كەلسەڭ تۇرا قاشقىڭ كەلەدٸ. قارا مايداي جابىسا كەتەتٸندەرٸ تاعى بار. سۋرەتشٸ! سۋرەتشٸ بولسا سۋرەتٸن بٸلسٸن! تاۋدى سالسىن, تاستى سالسىن, ماعان دەسە تاسباقا سالسىن, وندا مەنٸڭ شارۋام نە! 

ول تاكسي ايالداماسىنا شەيٸن سٶيلەپ باردى. تاكسيگە وتىرعان سوڭ دا ٶزٸ سۇراپ, ٶزٸ جاۋاپ بەرٸپ, سول جاۋابىنان قايتا ٶرشەلەنٸپ, ٷيگە شارشاپ جەتتٸ. مۇندا كەلگەن سوڭ دا بٸراز سٶيلەيتٸن سىڭايى بار ەدٸ, تابان استىندا قان قىسىمى جوعارىلاپ تٶسەككە جاتىپ تىنىشتالدى. 

مەليكە ونىڭ قان قىسىمى جوعارىلاپ بولسا دا, ەيتەۋٸر تىنىشتالعانىنا قۋاندى. 

قاراتايدان قۇتتىقتاۋ تەلەگرامما كەلٸپتٸ. ونى اس ٷيدە وڭاشا شاي ٸشۋگە كٸرٸسكەندە مەليكەنٸڭ قولىندا تۇراتىن سٸڭلٸسٸ بەردٸ. باعيلا ونى كٶرگەن سايىن ايايتىن.تٶرت-بەس جاسار كٶزٸندە ويناپ جٷرگەن جەرٸنەن ماشينا قاعىپ, بٸر قول, بٸر اياعىنان ايرىلىپتى. قاتتى شوشىنعاننان با, موينى سول جاعىنا قاراي سەل قيسايا بٸتكەن.سول اياعى تٸزەسٸنەن تٶمەن قاراي پروتەز, ال وڭ قولى شىنتاعىنان ٸشكە بٷگٸلٸپ جازىلماي قاتىپ قالعان. جٷرگەن كەزدە پروتەز اياعىنا كيگەن تۋفليٸ توق-توق ەتٸپ, وڭ قولى جوعارى-تٶمەن ەربەندەۋمەن بولادى. ول ەشقاشان ٶزگە قىزدار سەكٸلدٸ ٷستٸنە كٶيلەك, يۋبكا كيگەن ەمەس, اياعىن جاسىرۋ ٷشٸن شالبارىن تاستامايدى, باعيلا ونى كٶز الدىنا شالبارسىز ەلەستەتە المايدى. ول جۇرت نازارىنا تٷسپەۋ ٷشٸن ٷي ٸشٸندەگٸلەردٸڭ بەرٸنەن كەش جاتىپ, ەرتە تۇرادى. مەليكەنٸڭ ايتۋىنشا ول بۇلارعا ونشا دا جاقىن ەمەس, اتالاس قانا اعايىن, تەك, اۋىلداعى ەكەسٸنٸڭ ايتۋىمەن سەرگەلدٸ ۇزاق ٷگٸتتەپ جٷرٸپ قىزدى وسىندا تۇرعىزۋعا كٶندٸرٸپتٸ. 

- مانس, بٸز جوقتا ەشكٸم تەلەفون سوققان جوق پا?- دەدٸ مەليكە شايىنا ۆارەنە سالىپ جاتىپ. مانس -مەنسييانىڭ قىسقارعان تۇرٸ. 

- سوقتى. 

- كٸم? 

- تانىمادىم. بٸر ەر ادام. سٸزدٸ سۇرادى. 

- داۋسى قانداي? 

ول يىعىن قوزعادى. 

- كەدٸمگٸ ەركەك داۋىس. 

-جۋان با, جٸڭٸشكە مە?.. 

- جۋانداۋ قوڭىر داۋىس. اكتەرلٸك تەمبرٸ بار. 

- تٸپتٸ سولاي دە!- مەليكە سىڭعىرلاي كٷلدٸ.- سەن ساباعىڭدى وقىپ بٸتتٸڭ بە? 

- يە. 

- وندا قاراتايعا زاكاز بەرشٸ. جاتقانشا سٶيلەسٸپ,ودان ٶز اۋزىممەن سٷيٸنشٸ سۇرايىن. 

مەنسييا ٷنسٸز كەلٸسٸپ, ورنىنان اقىرىن كٶتەرٸلدٸ دە, دٷك-دٷك باسىپ تەلەفون تۇرعان كوريدورعا شىعىپ كەتتٸ. 

- وقۋىن قاشان بٸتٸرەدٸ?- دەدٸ باعيلا ٷنسٸز وتىرا بەرۋدەن جالىعىپ. 

- بيىل ەكٸنشٸ قۋرستا. مەن وقىپ جٷرگەن ينستيتۋتا عوي. بٸتٸرٸپ شىقسا ەكەن بايعۇس. ونىڭ قارسى الدىمدا وتىرا بەرگەنٸنە جانىم تٶزبەيدٸ دە, ەيتەۋٸر بٸردەڭەنٸ سىلتاۋراتىپ جۇمساي سالامىن. ونى قالاي تٷسٸنەتٸنٸن قايدام. كەمتار ادامدارعا قاراسام جٷرەگٸم ەزٸلگەندەي بولادى. ول جايلاپ كٷرسٸنٸپ قويدى. سونان سوڭ كەنەت باعيلاعا قاراپ: 

- سەن عاجاپ سۇلۋسىڭ!- دەدٸ.- سەنٸڭ قاسىڭدا جٷرۋ ەيەل اتاۋلىعا ازاپ. ەيەلدەر سەنٸ جەك كٶرەدٸ. مەنەن باسقاسى!- ول سىقىلىقتاي كٷلدٸ.- مەن ەركەك بولسام قايتسەم دە ساعان ٷيلەنەر ەم. بٸراق, سۇلۋ ەيەلگە ٷيلەنۋ دە سور عوي. قىزعانىشىڭمەن ارپالىسىپ ٶتەسٸڭ. - سەرگەل اعام سٸزدٸ قاتتى قىزعاناتىن بولۋى كەرەك? 

- ٶلٸپ كەتە جازدايدى. ورىنسىز قىزعانا بەرەدٸ. لەيلٸسٸن شىبىننان قىزعاناتىن مەجنٷننٸڭ تازا قىزعانىشى ەمەس, ۇساق, قىتىمىر قىزعانىش. كەيدە ىزاندى قايناتادى. 

باعيلا: "سٸز ونى ۇناتاسىز با?"- دەپ سۇراپ قالا جازدادى دا, بۇل جايتتار جايلى سٶز قوزعاۋدىڭ ەلٸ تىم ەرتە ەكەنٸن, الدا تالاي-تالاي وڭاشا تٷندەر مەن كٷندەر بار ەكەنٸن ەسكە الىپ ٷنسٸز قالدى. ەيتسە دە, مەليكەنٸڭ سەرگەلدٸ شىن كٶڭٸلمەن ۇناتپايتىنىن, ولاردىڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن ىقىلاسى تەك ەرلٸ-زايىپتىلىقتىڭ سالقىن پارىزىنان ەكەندٸگٸن, جاستارى مەن مٸنەزٸ ەر قيلى ادامداردىڭ اراسىندا تەرەزەسٸ تەڭ ماحابباتتىڭ بولۋى مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ول ٸشتەي توپشىلادى. 

- سەرگەل اعايدىڭ اۋىرىپ قالعانىنا مەن كٸنەلٸ سيياقتىمىن. 

- قىسىلما, ول بەرٸبٸر سەبەپ تاۋىپ الار ەدٸ. سىرتقا شىققان سايىن ەكەۋمٸز جٷز شايىسىپ قايتامىز. ەيەلٸنە بٸرەۋ-مٸرەۋدٸڭ نازارى اۋسا-اق بولدى, اۋىرا باستايدى. سەن قىزعانشاق جٸگٸتكە جولاما. ايتپاقشى, ماناعى جٸگٸت, سۋرەتشٸنٸ ايتام, العاش ويلاعانىمداي ەمەس, ۇناپ قالدى.ويىنداعىسىن اشىق ايتقان ادامدى ۇناتام. ولار قاشان دا ادال بولادى, ارامدىق پەن قۋلىققا ٶزگەلەردەي جاقىن جٷرمەيدٸ. مۋزىكا تىڭدايسىڭ با? 

- تىڭدايىن. 

- جٷر.- ەكەۋٸ اس ٷيدەن شىقتى.- مانس,- دەدٸ مەليكە داۋىستاپ.- مانس, سەن قايدا كەتٸپ قالعانسىڭ. 

- زاكاز بەردٸم. كٷتٸڭٸز دەدٸ.- ول بٶلمەسٸنە بارىپ جاتىپ قاپتى. 

- ەگەر بٸز ەستٸمەي قالساق شاقىرارسىڭ, جاراي ما? 

- جارايدى.- مەنسييانىڭ داۋسى سامارقاۋ شىقتى.

مەليكە ەسترادالىق مۋزىكانىڭ ٷلكەن بٸلگٸرٸ, ەرٸ تابىنۋشىسى ەكەن. ماگنيتوفونداعى پلەنكالار مەن پلاستينكالار تەك ەسترادالىق وركەستر مەن ەسترادا ەنشٸلەرٸنٸڭ ورىنداۋىنداعى مۋزىكالار. ول "مەلودييا 103" ستەرەوسىنىڭ "ينتيم" دەگەن كنوپكاسىن باسىپ قويدى دا, گرەك ەنشٸسٸ يوۆاننانىڭ ورىنداۋىنداعى پلاستينكانى ويناتتى. ونان سوڭ ەديتا پەحانى قويدى. 

- ەكەۋٸن دە ۇناتام,- دەدٸ ول كرەسلوعا شالقايىپ.-ويىڭداعىنى تاپ باسادى. تەبٸرەنٸپ ايتادى. جالپى, مەن ٷشٸن داۋىستىڭ ونشا قاجەتٸ جوق, جانى, جٷرەگٸ بولسا جەتەدٸ. 

ەكەۋٸ ۇزاق ۋاقىت ٷنسٸز وتىرىپ مۋزىكا تىڭدادى. جايمەن عانا ەستٸلٸپ تۇرعان باياۋ ىرعاق قييالدى ەر ساققا بٸر جەتەلەپ, ەلديلەپ بارادى. تىنىش ٷي, دٷنيەسٸ تٷگەل تٸرشٸلٸك, مٷلگٸگەن سالقىن كەش ادامدى بەيعامدىققا الاڭسىز ٶمٸرگە, ۋايىمسىزدىققا باۋرايتىن سيياقتى. باعيلا مەليكەنٸڭ مٸنەزٸنە تاڭ قالدى. ول كٷيەۋٸنٸڭ قاسىنا جاعدايىن سۇراپ قايتىپ بارۋدى دا, ٶزدەرٸ كەلۋدەن از-اق بۇرىن ۇيىقتاپ قالعان ٷيەلمەلٸ-سٷيەلمەلٸ ەكٸ بالاسىنىڭ قانداي جاعدايدا جاتقانىن كٶرۋگە دە بارمادى, ولاردىڭ تاماق ٸشكەن-ٸشپەگەنٸن دە سۇرامادى. "بەلكٸم مەنسيياعا سەنەتٸن شىعار",- دەپ ويلادى باعيلا. 

- ەھ!- دەدٸ ەلدەن سوڭ مەليكە كٷرسٸنٸپ.- ادام دەگەن قىزىق جاراتىلعان نەرسە-ەۋ! تۋادى, ٶسەدٸ, ٶلەدٸ. وسى ٷش ۇعىمنىڭ اراسىندا كٷيگەلەك عۇمىر كەشەدٸ. بٸر نەرسەگە ۇمتىلاسىڭ, تالپىناسىڭ, ٶزٸڭنٸڭ شاماڭ جەتپەيتٸنٸن بٸلگەن سوڭ تاعدىردان تٸلەيسٸڭ, كٷتەسٸڭ. جوق. سول - جوق, قانشا كٷتسەڭ سونشا كٷت, ونىمەن تاعدىردىڭ دا, ادامنىڭ دا شارۋاسى بولمايدى. سونان سوڭ كٶنەسٸڭ, كٶندٸگەسٸڭ, ٷيرەنەسٸڭ, مويىنسۇناسىڭ. جىلدار ٶتٸپ جاتادى, دەمەك, سەنٸڭ ٶمٸرٸڭ ٶشٸپ جاتادى. قارتاياسىڭ. سونىمەن بٸتتٸڭ. بٸلەسٸڭ بە, مەن كەرٸلەردٸ سونداي ايايمىن, ٶزٸمنٸڭ كارتايعىم كەلمەيدٸ. مەن كەرٸلٸكتەن قورقامىن, قاتتى قورقامىن. ٶلٸمنەن ەمەس, كەرٸلٸكتەن قورقام. بۇرىنعى تۇرعان ٷيدە بٸر كەمپٸر بولدى, جاسىندا كٷيەۋٸنە, نە بالالارىنا سەنٸپ جۇمىس ٸستەمەي قالدى ما ەكەن, سول بايعۇس ايىنا جيىرما توعىز سوم عانا پەنسييا الاتىن. ويلاپ قاراشى, جيىرما توعىز-اق سوم! نەسٸنە جەتەدٸ? كٷنٸنە بٸر سومنان جۇمساعاندا جيىرما توعىز كٷنگە سوزار, ال ايىنا وتىز بٸر كٷن بار عوي. "بالالارىڭىز قايدا?"- دەسەم, قولىن سٸلتەيدٸ. بەرٸ بەت-بەتٸمەن كەتكەن. انالارىنىڭ حابارىن دا المايدى. بٸز كٶشكەندە جىلاپ قوشتاستى. ىلعي ٷيگە كەلٸپ, ٶتكەن ٶمٸرٸن, جاستىعىن ايتىپ شەرٸن تارقاتۋشى ەدٸ. قولىم تيگەن كەزدە ەلٸ دە بارىپ تۇرام. ٶزٸ ارلى ادام, بەرگەنٸڭدٸ المايدى, رەنجيدٸ. سونان سوڭ سىيلىق دەپ نەمەسە بالالاردىڭ تۋعان كٷنٸ, يە بولماسا ەيتەۋٸر بٸر قۋانىشتى كٷندٸ ويلاپ تاۋىپ وعان ەت, ماي, قانت اپارامىن. ول سوندا عانا الادى. سوڭعى كەزدە ٸشەتٸن بوپتى. جالعىزدىقتان شىعار. ٸشقۇسا بولادى عوي... مەنٸڭ قارتايعىم كەلمەيدٸ! دەل سونداي بولام دەپ قورىققاننان ەمەس, جالپى كەرٸلٸكتەن. ەشكٸمگە قاجەتٸڭ بولماي قالۋدان!.. مەن ەلدەن-اق قارتايا باستاعان سيياقتىمىن. ٶيتكەنٸ قاجەتسٸزدٸگٸمدٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە سەزٸنە باستادىم. بالالارىما عانا قاجەتپٸن, وندا دا ولار مەنسٸز ٶمٸر سٷرە المايتىن بولعان سوڭ. ودان قالسا كٷيەۋٸمە قاجەتپٸن, وندا دا ەيەلٸ رەتٸندە. مەن ٶلە قالسام دٷنيە تٷك تە ٶزگەرمەيدٸ, بالالار جىلاپ-جىلاپ باسىلادى, ەرجەتكەن سوڭ ۇمىتادى. ال مىنا ٷيگە... مەن سيياقتى تاعى بٸر ەيەل ەنەدٸ. ەيەلدەرگە قاراعاندا ەركەكتەر ەلدەقايدا باقىتتى. ەگەر ەركەكتٸڭ ورنىندا ەيەل بولسا شە? ايتالىق, مىنا مەن, سەر قايتىس بولسا, جالعىز قالسام, ەكٸ بالامەن كٸمگە بارام, كٸمگە كەرەكپٸن? ويلاي بەرسەڭ ٶمٸر دەگەن تۇڭعيىق, ويسىز عۇمىر كەشسەڭ, تەرەڭٸنە بويلاماي, تايىزىندا تايراڭداپ جٷرسەڭ, كەيدە, سول قىزىق پا دەپ قالاسىڭ. بٸراق, تابيعات سەنٸ قالاي جاراتتى, سولاي ٶمٸر سٷرەسٸڭ عوي. 

باعيلانىڭ جىلاعىسى كەلدٸ. مەليكەنٸڭ بۇل سٶزدەرٸ ونىڭ جانىن تولقىتىپ, ەرٸ جەڭگەسٸنٸڭ باسىندا تولىپ جاتقان ارمان, سان-ساپالىق قايشىلىقتار مەن زٸلدەي مۇڭى جاتقانىن اڭعاردى. بٸر جارىم ايدان بەرٸ ول العاش رەت ٶز ٶمٸرٸنەن حابار بەردٸ. ستەرەو شىرت ەتٸپ بارىپ توقتادى. باعيلا پلاستينكانى اۋدارىپ سالماق بولعاندا مەليكە كەرەگٸ جوق دەگەندەي باسىن شايقادى. 

- ودان دا جاتايىق. قازٸر قاراتايمەن دە سٶيلەسٸپ قالارمىز. 

- ليكە,- دەدٸ باعيلا پلاستينكانى قولىندا اينالدىرىپ تۇرىپ. 

- يە?- مەليكە بوتا كەزدەرٸن كەڭ اشىپ, بۇعان سۇراۋلى پٸشٸندە قارادى. 

- سٸزدٸڭ جانىڭىزعا ەسترادا ٷيلەسپەيدٸ. سٸزگە شوپەننٸڭ باللادالارىن تىڭداۋ كەرەك. مەليكە بٸرازعا دەيٸن ٷنسٸز وتىرىپ قالدى. 

- سەنٸڭ اقىلدى ەكەنٸڭدٸ بٸلٸپ ەدٸم,- دەدٸ ول ەلدەن سوڭ.- مٷمكٸن! نە تىڭداپ, نە قويۋدى, نەنٸ وقىپ, نەنٸ وقىماۋدى بٸلمەيتٸن شىعارمىن. مەنٸڭ قاي دەگەنٸم بولىپ ەدٸ. تٸرشٸلٸك اعىمىمەن باتىپ-شىعىپ اعا بەرگەنمٸن دە.تەلەفون ۇزاق شىرىلدادى. 

- وھ, سەنٸڭ پاپاڭ!- دەدٸ مەليكە كوريدورعا قاراي جٷگٸرٸپ.

* * * 

قاراتاي الماتىداعى جيىنعا كەلٸپ كەتكەن سوڭ اتتاي بٸر اي ٶتكەندە سەرگەلدٸ رەكتور شاقىرتتى. 

- سەلەمەتسٸز بە, سەرگەل سايىنوۆيچ!- دەدٸ ول بۇل كٸرگەن كەزدە ورنىنان تۇرىپ, بەرٸ قاراي جٷرٸپ. ەكەۋٸ قول الىپ امانداستى.- وتىرىڭىز! 

سەرگەل ونىڭ تابان استىندا نەگە شاقىرعانىن انىق بٸلە الماي قىسقا-قىسقا اماندىق سۇراسقاننان باسقا سٶز ايتۋدىڭ رەتٸن تابا المادى. رەكتور ونى ٶتە سيرەك شاقىراتىن. 

- قالاي, جۇمىسىڭىز قالاي? 

- جامان ەمەس,- دەدٸ سەرگەل كٷلگەن بوپ.- ٸستەپ جاتىرمىز. 

- كافەدرا وقىتۋشىلارى ۇناي ما? 

ول كٷتپەگەن سۇراقتان از-كەم ابىرجىپ, ابدىراپ قالدى.ويىندا كٶپ نەرسە بار ەدٸ, رەتٸ كەلسە رەكتورعا بەرٸن تٷسٸندٸرٸپ, ٶزٸنٸڭ الدىنان "ور قازىپ جٷرگەن" كەيبٸر مۇعالٸمدەرگە مٸنەزدەمە بەرٸپ شىعۋ كٶپتەن كٷتكەن سەتٸ بولاتىن. بٸراق قاس پەن كٶزدٸڭ اراسىندا ويى جيناقتالماي قالدى, ونىڭ ٷستٸنە قىسقاشا قويىلعان جول-جٶنەكەي سۇراققا ٸشكٸ سىرىن تٷگەل اقتارا سالۋدىڭ كەرەگٸ دە بولماس دەپ ويلادى. 

- ەركٸم ەر تٷرلٸ... جۇمىس جٷرٸپ جاتىر عوي,- دەدٸ سەرگەل ەكٸ ۇشتى جاۋاپقا كٶشٸپ.- جاعدايىمدى سۇراعانىڭىزعا كٶپتەن كٶپ راقمەت. وسىندا كٶرٸپ قالىپ, باس يزەسٸپ ٶتە شىعاتىنىمىز بولماسا سٸزبەن وڭاشا سٶيلەسۋدٸڭ دە سەتٸ تٷسپەدٸ. 

- راس ايتاسىز. ۋاقىت دەگەن پاديشا شىقتى دا, بەرٸمٸز سونىڭ باسىبايلى قۇلىنا اينالدىق.- رەكتور ەزٸلدەگەن بوپ كەڭكٸلدەي كٷلدٸ.- مٸنە, سٸز بەن بٸز وسى وقۋ ورنىندا ون شاقتى جىلدان بەرٸ بٸرگە قىزمەت ەتٸپ كەلەمٸز. شىنىن ايتساق, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ جٶندەپ تە تانىمايمىز. كەلەمٸز, كەتەمٸز ٶز تٸرلٸگٸمٸز ٶزٸمٸزبەن. سونان سوڭ بٷگٸن ۋاقىت تاۋىپ, ٶزٸڭٸزبەن جٶندەپ سٶيلەسەيٸن دەگەنٸم عوي. ەكٸ كٷننەن سوڭ بەرلينگە ۇشامىن. بيولوگتاردىڭ حالىقارالىق سيمپوزيۋمىنا. 

- يە, ەستٸگەم! جولىعا الماي قالساق, سەت ساپار تٸلەيمٸن. 

- عىلىمي جۇمىسىڭىز قالاي? 

- بٸتكەن. اۆتورەفەراتتارىن دايىنداۋ ٷستٸندەمٸن. 

- دايىنداي بەرٸڭٸز! تاريحشى بولماسام دا ٶز كافەدرامىزداعى عالىمداردىڭ ەڭبەگٸن باعالاۋعا شامام جەتەتٸن شىعار دەپ ويلايمىن!- ول تاعى كٷلدٸ. قالىپتان تىس سٶز ايتقاندا, ەزٸلدەگەندە, ٶزگەنٸڭ تاپقىر سٶزٸنە ريزا بوپ كٷلگەندە ورنىنان بٸر قوپاڭ ەتٸپ, شاشىن سيپاپ قوياتىن ەدەتٸ ەجەلدەن كەلە جاتقانىن سەرگەل بٸلەتٸن. ول بۇل جولى دا تاپ سولاي ەتتٸ, دەمەك ٶز سٶزٸنە ٶزٸ ريزا, ەرٸ كٶڭٸل-كٷيٸ جاقسى دەگەن سٶز. 

- راقمەت,- دەدٸ سەرگەل ٸشكٸ قۋانىشىن بايقاتپاۋعا تىرىسىپ. بٸراق داۋسىنىڭ ازداپ دٸرٸلدەگەنٸمەن بەتٸنە بٸردەن ويناپ شىعا كەلگەن قىزىل كٷرەڭ تٷس ونىڭ سابىرلىلىعىن ساتىپ, ٸشكٸ دٷنيەسٸنەن حابار بەرٸپ كەتتٸ.-سٸزدٸڭ بيولوگييا سالاسىنداعى ەڭبەگٸڭٸزدٸ تاريحشى بولسام دا تٷسٸنۋگە تىرىسىپ, ىلعي وقىپ جٷرەم. بٸراق, ريزالىعىڭدى بٸلدٸرۋ قيىن ەكەن. قالاي تٷسٸنٸپ قالادى دەپ جالتاقتايسىڭ.- ول كٶزٸنٸڭ قيىعىمەن رەكتورعا قاراپ قويدى. قاتەلەسپەپتٸ. سەل-سەل ىڭعايسىزدانعان بولسا دا, ونىڭ بەت-پٸشٸنٸنەن بۇل ىڭعايسىزدىققا تٶزە تۇرۋعا بولاتىن شىدامدىلىق نىشانىن بايقادى.- وسىنشا جۇمىستان ۋاقىت تاۋىپ, سول ۋاقىتىڭىزدى عىلىمعا ادال جۇمسايتىنىڭىزعا, شىنىمدى ايتسام, ٶز باسىم قايران قالام. كٶزگە ماقتاعان بوپ تا كٶرٸنەتٸن شىعارمىن, بٸراق, ايتپاسقا امالىم جوق, ٶيتكەنٸ, سٸز بەن بٸز بۇلاي وڭاشا جولىعا بەرمەيمٸز. ال, مۇعالٸمدەر جايلى, ولاردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, باسشىلارى جايلى كٸمنٸڭ قالاي ويلايتىنىن ايتۋدى بەرلين ساپارىنان كەيٸنگٸگە قالدىرسام دەپ وتىرمىن. قازٸر ورىنسىز بولار. جولعا اتتانىپ بارا جاتقانىنىزدا ۇساق-تٷيەك ەڭگٸمەمەن كٶڭٸلٸڭٸزگە قاياۋ سالارمىن. 

- ٶتە دۇرىس ايتاسىز,- دەدٸ رەكتور ريزا بوپ.- بەرليننەن ورالعان سوڭ تاعى ەڭگٸمەلەسەرمٸز. اشىعىراق جەنە ۇزاعىراق. كەلٸستٸك پە? 

- ال, ساۋ بولىڭىز! جولىققانشا. 

- ساۋ بولىڭىز...- سەرگەل ورنىنان تۇرىپ ونىمەن قول الىسىپ قوشتاستى.- بەلكٸم, سٸز اتتانعانشا كەزدەسەرمٸز, قارسى بولماساڭىز اەروپورتقا شىعارىپ سالايىن. 

- 0, و نە دەگەنٸڭٸز! مەن سامولەتپەن قانشا ۇشىپ جٷرسەم دە مٸنگەن سايىن جٷرەكسٸنەم. ەگەر شىعارىپ سالاتىن دوستارىم كٶپ بولسا جىلاننان قورىقپايتىن بالاداي جٷرەكسٸنۋدٸ ۇمىتىپ كەتەمٸن. بەلە-جالادان دوستارىم كٶتەرٸپ الاتىن سيياقتى كٶرٸنەدٸ! 

- وندا جاقسى! مەن اەروپورتقا بارامىن! 

سەرگەل رەكتوردىڭ كابينەتٸنەن كٶڭٸلدٸ شىقتى. ول كافەدراعا دا كٸرمەي سول بويى دالاعا بەتتەدٸ. ەسٸك الدىنداعى فونتاندى سكۆەردٸ ارالاپ, شيرەك ساعاتتاي وي قورىتتى. "شىنىمەن جاقسى ادام با?- دەدٸ ول ٶزٸنە-ٶزٸ رەكتوردىڭ ەڭگٸمە ٷستٸندەگٸ بٷكٸل كٶزقاراسى مەن قيمىلدارىن ەر قالتارىسىنا دەيٸن كٶز الدىنا ەلەستەتە جٷرٸپ.- مٷمكٸن, جاقسى ادام بولۋى دا عاجاپ ەمەس. بٸراق, وسى كٶزگە شەيٸن مەنٸ نەگە ٸش تارتقان جوق? مەنٸڭ جاعدايىمدى بۇرىن نەگە سۇرامادى? كەرٸسٸنشە, باياعى ارىزدان كەيٸن مەنٸ مٷلدەم ۇناتپاۋشى ەدٸ عوي?" 

سەرگەلدٸڭ ويىنا قاراتاي تٷستٸ. "دەمەك, سول دوسىنا تەلەفون سوققان عوي. جارايسىڭ, قاراتاي! باۋىر دەگەن وسىنداي بولۋى كەرەك!" "ال, سەرگەلمەن ەندٸ سٶيلەسٸپ كٶرٸڭدەر,- دەدٸ ول ٸشتەي ماساتتانىپ.- ەندٸ كافەدراداعى عالىمسىماقتاردىڭ قايسىسى كٶلدەنەڭ تۇرىپ كٶرەر ەكەن!" 

"مەن دە ونىمەن جامان سٶيلەسپەدٸم-اۋ,- دەيمٸن دەدٸ ول ويىنا تاعى جالعاستىرىپ.- ماقتاعان سٶزدەرٸم نانىمدى شىققان بولۋى كەرەك. ونىڭ بيولوگ ەكەنٸن بٸلەتٸنٸم بولماسا, بٸر دە بٸر ەڭبەگٸن وقىعانىم جوق قوي. ەگەر ەڭبەكتەرٸنٸڭ اتىن سۇراي قالسا قايتەر ەم? جوق, ولاي ەشكٸم سۇرامايدى. ماقتاۋ ەستٸپ وتىرعان ادام ناقتىلىقتى قاجەت ەتپەيدٸ". ول مىرس ەتە تٷستٸ. بٸر دراماتۋرگ ايتىپتى دەگەن سٶز ەسٸنە ساپ ەتە تٷستٸ. "قۇلاقتا قارىن جوق" ويىنا "ٶزٸندە دارىن جوق" دەگەن ۇيقاس كەلدٸ, بٸراق, ول تىم ارزان كٶرٸندٸ. ول ٶز ويىن ٶزٸ كەۋلەپ جٷرٸپ تىم تەرەڭ, تىم باتىل كەتٸپ قالعانىن سەزٸپ, جٷرەگٸ ەلدەقانداي بٸر ٷرەيدەن لٷپٸلدەپ كەتتٸ. ويىنداعى سٶزٸن بٸرەۋ-مٸرەۋ ەسٸتٸپ قالعان جوق پا دەگەندەي جان-جاعىنا ساقتانا قاراپ قويدى. كەنەت رەكتوردىڭ مۇعالٸمدەر جايلى سۇراعانى ەسٸنە تٷستٸ. "بۇل جايدى ول مەنەن نەگە سۇرادى? ونى بٸلٸپ قايتپەك? بەلكٸم...بەلكٸم..."

جٷرەگٸ تاعى لٷپٸلدەدٸ. ساناسىندا جالت ەتٸپ پايدا بولعان: "بەلكٸم, كافەدرا تٸزگٸنٸن ماعان تاپسىرۋ نيەتٸ دە بار شىعار",- دەگەن سٶزدٸ ويشا ايتۋعا دا باتىلى جەتپەدٸ. 

ول فونتان جانىندا قييالى شارتاراپقا كەتٸپ, ۇزاق تۇرىپ قالدى. "قاراتاي,- دەدٸ ٸشكٸ بٸر ويى سىبىرلاپ.-قاراتاي ەندٸ بٸر كەلگەندە مينيسترلٸكتەگٸ دوسىن رەكتورمەن قوسىپ دەم تاتۋعا شاقىرۋ كەرەك. يە, سولاي ەتكەن جٶن". 

سەرگەل ٶز شەشٸمٸنە ٶزٸ قۋانىپ, اسىعا باسىپ ٸشكە كٸردٸ. ەندٸ وعان مىنا قارا كٶلەڭكە كوريدورلار دا, سۇستى كەكشٸل قابىرعالار دا, ساپىرىلىسىپ جٷرگەن ستۋدەنتتەر مەن ارا-اراسىندا كٶرٸنٸپ قالىپ جاتقان مۇعالٸمدەر دە مٷلدەم باسقاشا, ٶزٸنەن تٶمەندەۋ كٶرٸنٸپ, كافەدرا تابالدىرىعىن ەرەكشە سەنٸممەن باتىل, نىق, اسقاق اتتادى.

* * * 

- ليكە!- دەدٸ كٶڭٸل كٷيٸ كٶتەرٸڭكٸ سەرگەل تٷرلٸ-تٷستٸ تەلەۆيزور كٶرٸپ وتىرىپ.- ليكە, مۇندا كەل, "جانۋارلار ەلەمٸندە" دەگەن حابار باستالعالى جاتىر. 

- بٸلەم, بٸلەم, قازٸر!- مەليكە بٸرٸ التى, بٸرٸ تٶرت جاسار بالاسىن ۆانناعا تٷسٸرٸپ بولىپ, ەكەۋٸن دە كيٸندٸرٸپ ەرتٸپ شىقتى.- ەلٸ ەرتە ەمەس پە?- تٷۋ-ۋ, اتتاي ون بەس مينۋت بار,- دەدٸ ول قابىرعا ساعاتىنا قاراپ. 

- جوق, بۇل ساعات قالىق. 

- مٷمكٸن, بٸراق, سەنٸڭ ساعاتىڭ دا وزىق, سەر,- دەدٸ مەليكە ونىڭ كٶڭٸلدٸ قالپىن بۇزعىسى كەلمەي ەزٸلدەپ. 

مەليكە ەكٸ بالاسىن ۆاننادان سوڭ جىلىلاۋ كيٸندٸرٸپ, تەلەۆيزور الدىنداعى كرەسلوعا جايعاستىردى دا, قولىنداعى قۇرعاق ورامالمەن كٸشٸسٸنٸڭ كەكٸلٸن تاعى ۇيپالادى. سەرگەل بالالار وتىرعان كرەسلونىڭ ارت جاعىڭدا بولاتىن, مەليكە ەڭكەيگەن كٶزٸندە جوعارعى تٷيمەسٸ اعىتىلىپ كەتكەن حالاتىنىڭ ومىراۋىنان ەيەلٸنٸڭ جارتىلاي كٶرٸنٸپ تۇرعان اپپاق تٶسٸنە كٶزٸ تٷستٸ. ٶن بويى شىمىر ەتە قالدى. ول ەيەل بالاسىنىڭ جالاڭاش قالپىن ۇناتپايتىن, تٸپتٸ ولاردىڭ شەكتەن تىس جەڭٸ شولاق كٶيلەك كيگەنٸن دە قاتتى سىنعا الىپ وتىراتىن-دى. ٶز ەيەلدەرٸمەن (بۇرىنعىسىن ەسەپتەگەندە) تٶسەككە جاتقاندا ولاردىڭ بالتىرىمەن, بٸلەگٸمەن, جاراسىمدى مٷسٸنٸمەن ٸسٸ بولمايتىن, ٶز جۇبايىنا بۇلاي قاراۋ تازالىق ەمەس دەيتٸن. دەل قازٸر ەيەلٸنٸڭ اپپاق تٶسٸنە ابايسىزدا كٶزٸ سٷرٸنٸپ كەتكەنمەن, وعان تاعى قاراعىسى كەلەتٸنٸن, قاراعان سايىن ٸشكٸ دٷنيەسٸندەگٸ بٸر كلەتكالاردىڭ باس كٶتەرٸپ, ٶزٸنە مٷلدەم بەيماعلۇم قىلىقتىڭ بايقالعانىنا تٷسٸنبەدٸ. ەيەلٸنٸڭ قىمتالىڭقىراپ جٷرۋٸن تالاپ ەتەتٸن جايشىلىقتاعى ەسكەرتۋٸن دە بۇل جولى ايتقىسى كەلمەيتٸن سيياقتى. "مۇنىسى نەسٸ?-دەدٸ ٸشٸنەن.-بەلكٸم, كەرٸلٸكتٸڭ نىشانى شىعار? جوق, مٷمكٸن ەمەس. ەر ادام ەلۋٸندە كارتايمايدى. مەنٸڭ ەلٸ قايراتىم مول. مٷمكٸن, مەليكەنٸڭ ەدەمٸلٸگٸ مەن مٷسٸنٸنە بۇرىن كٶز توقتاتپاعانىمنان شىعار, بەلكٸم... ەلۋدەن اسقاندا ەركەك قايتا قايراتىنا مٸنەدٸ دەگەن سٶز راس بولار..." سوڭعى ويى ونى بٸرشاما تىنىشتاندىرىپ, قۋانتىپ تاستادى. ەلگٸ كٶڭٸلدٸ قالپىنا قايتا ورالدى. 

- "حايۋاناتتار ەلەمٸندە" موسكۆادان ەمەس پە, مىناۋ الماتى عوي. 

- قازٸر, مىنا حابار بٸتسٸن, مەنٸڭ ساعاتىم بويىنشا تٶرت-اق مينۋت قالدى. 

- باعيلا قايدا, ول دا كٶرمەي مە? 

- كٸتاپ وقىپ وتىرعان شىعار. 

- ازاننان كەشكە دەيٸن كٸتاپتان باس المايدى,- دەدٸ مەليكە.- بٷيتە بەرسە ادام پسيحيكالىق اۋرۋعا شالدىعادى. سونان سوڭ ەكە-شەشەسٸ بٸزدٸڭ ەكٸ اياعىمىزدى بٸر ەتٸككە تىقسىن. 

- ونىسى تاماشا قاسيەت! قايتا قۋانۋ كەرەك. 

- كٶپ وقىعان ەيەل ٶزٸنٸڭ ەيەل ەكەنٸن ۇمىتىپ كەتەدٸ. ال ەيەلدٸڭ ەيەلدٸك قاسيەتتٸ ۇمىتۋى - ادام رەتٸندە جوق دەگەن سٶز. باعيلا! 

ول جاۋاپ بەرمەدٸ. مەليكە تاپوچكاسىن سىرت-سىرت باسىپ, ونىڭ بٶلمەسٸنٸڭ ەسٸگٸن اشتى. دەل سولاي, باعيلا ەكٸ جاعىن قولىمەن تايانىپ, كٸتاپتان باس الماي وتىر ەكەن. كەلگەلٸ بەرٸ ٶز بٶلمەسٸندەگٸ كٸتاپتاردىڭ جارىمىنا جۋىعىن وقىپ تاستادى. مەليكە قىزدىڭ قيمىلسىز وتىرىسىنا, ٷرلەپ قالساڭ قاۋىرسىنداي ۇشىپ كەتەر قالپىن, وڭ جاق قاباعىنا ەركەلەي قۇلاعان تٶرت-بەس تال قاپ-قارا شاشىنا سٷيسٸنە قارادى. "سۋرەت سيياقتى,- دەدٸ ٸشٸنەن.-نەتكەن مٸنسٸز سۇلۋلىق?" 

- سۋر,- دەدٸ مەليكە بۇل قىسقارعان ەسٸمنٸڭ اۋزىنا قالاي تٷسٸپ كەتكەنٸن ٶزٸ دە بايقاماي, ەرٸ ونىڭ تابان استى تابىلعانىنا تاڭدانىپ. 

باعيلا كٷلٸمسٸرەپ باسىن كٶتەردٸ. 

- مەنٸڭ اتىم وسىلاي بولا ما? 

- يە, سۋر. سۋرەت دەگەن سٶزدەن. ەرٸ كۋپريننٸڭ "ولگا سۋر" دەگەن ەڭگٸمەسٸ دە بار. جٷر, "حايۋاناتتار ەلەمٸن" كٶرەمٸز. بۇل تسيكل - حابارلاردىڭ سۇلتانى. وندا جٷز پروتسەنت شىندىق بار. 

- سٸز ىلعي شىندىق ٸزدەيسٸز دە جٷرەسٸز. 

- سەردٸڭ ساعاتى بويىنشا باستالاتىن ۋاقىتىسى بوپ قالدى. 

باعيلا ورنىنان تۇردى. 

- مەنسييا كٶرمەي مە? 

- ول بۇعان قارسى, جالپى, تەلەۆيزورعا قارسى. وناشالىقتى جاقسى كٶرەدٸ. قىزىق, وڭاشا جاتىپ تەلەۆيزورداعى كٶپ سەرييالى فيلمدەردەن ەلدەقايدا ماڭىزدى سيۋجەتتەردٸ كٶز الدىما ەلەستەتە الامىن دەيدٸ. دەمەك, ونىڭ ٶز قييالىنىڭ تەلەۆيزورى بار. 

باعيلا بارعىسى كەلمەسە دە, مەليكەنٸڭ كٶڭٸلٸن قيماي جايلاپ باسىپ ونىڭ سوڭىنان ەردٸ. تابالدىرىقتى اتتاي بەرە ول توك ۇرعانداي سٸلەيٸپ تۇردى دا قالدى. 

- نە بولدى, نە بولدى?- دەدٸ مەليكە ونىڭ قولىنان تٷسٸپ كەتكەن كٸتاپتى دا كٶتەرمەي يىعىنان قۇشاقتاپ. 

باعيلا ٷندەمەدٸ. 

- سۋر, نە بولدى دەيمٸن ساعان?- ول شوشىنا ايعايلاپ جٸبەردٸ. قىز سوندا عانا ٶزٸنە-ٶزٸ كەلدٸ. تەلەۆيزور جاققا جاسقانا تاعى قارادى. ول عايىپ بوپتى. حابار اياقتالىپ, ەكراندا قاعاز بەن كاۋىرسىن قالامنىڭ قيمىلسىز سۋرەتٸ عانا قالىپتى. "سول,- دەدٸ ول ٸشٸنەن.-دەل ٶزٸ! مەن ونى ۇمىتا الماعان ەكەنمٸن عوي". 

سەرگەل ستاقانمەن سۋىق سۋ ەكەپ, ٶزٸنە ٷرەيلەنە قاراپ تۇر ەكەن. مەليكە وعان سۋ ۇرتتاتتى. 

- تەز جاتقىزۋ كەرەك!- دەدٸ سەرگەل ٶزٸنشە قورىتىندىعا كەلٸپ. 

مەليكە ونى جاڭا عانا كٸتاپ وقىپ وتىرعان بٶلمەسٸنە اپارىپ, تٶسەككە جاتقىزدى. 

- بٸر جەرٸڭ اۋىرا ما?- دەدٸ ول قىزدىڭ جٷزٸنە اياۋشىلىقپەن قاراپ. 

ول باسىن شايقادى. كٶز الدىنا جٸگٸت سۋرەتٸ تاعى كەلدٸ. وسىندا كەلگەلٸ بەرٸ ونى الاڭداپ ٸزدەپ جٷر ەدٸ,كەزدەستٸ. تاعى دا سول سالقىن بەينە, سالقىن جانار, تاعى دا قاس قاعىم سەت! جالت ەتتٸ دە عايىپ بولدى. "نە دەپ سٶيلەدٸ, نە تۋرالى ايتتى?" باعيلا ونىڭ سٶزٸن تىڭداي الماعانىنا, جٷزٸنە جاقىن جەردەن انىقتاپ قاراي الماعانىنا قاتتى ٶكٸندٸ. ٶزٸمدٸ-ٶزٸم جەڭەمٸن, بٸر جولىققان بەيتانىستى ۇمىتۋ قيىن ەمەس شىعار دەگەن سەنٸمٸنٸڭ تابان استى كٷل-تالقان بوپ, جٷرەگٸنٸڭ ەلٸ تۋلاپ جاتقانىنان باعيلا ول جٸگٸتتٸڭ جان تٷبٸنەن بەرٸك ورىن العانىن, ەندٸ ونى ەشقاشان ۇمىتا الماسىن انىق سەزدٸ. "شىنىمەن مەن ونى ۇمىتا المايمىن با?- دەدٸ ول مىڭ قايتالاعان سۇراعىنا تاعى ورالىپ.- سوندا, مەن ونى... جوق, مٷمكٸن ەمەس, بٸر كٶرگەننەن قالايشا قۇلاي بەرٸلۋگە بولادى?" 

- جەدەل جەردەم شاكىرايىن. سەنٸڭ تٷرٸڭ ٶزگەرٸپ كەتتٸ عوي. 

- جوق, كەرەك ەمەس. قازٸر بەرٸ ٶتە شىعادى. 

- بۇرىن اۋىرۋشى ما ەدٸڭ? 

- جوق. 

- جاتا تۇر, قازٸر مۇزداي كومپرەسس قويايىن. 

ول شىعىپ كەتتٸ. اس ٷيدە سابىرى كەتٸپ سەرگەل جٷر ەكەن. 

- قاراتايدىڭ ەكەسٸنٸڭ جٷرەگٸ اۋىرۋشى ەدٸ, اقىرى سودان كەتتٸ. كەز-كەلگەن كەسەل تۇقىم قۋادى دەگەن راس ەكەن عوي,- دەدٸ ول باسىن شايقاپ.- جاپ-جاس قىز, وبال-اق! ينفاركت دەگەن جاۋىڭا دا تٸلەمەيتٸن اۋرۋ. ەڭ جامانى -ودان ادام ٶمٸر بويى جازىلمايدى! 

- جارايدى, جارايدى!- دەدٸ مەليكە زەكٸپ.- ول اۋرۋدىڭ جايىنا تالداۋ جاسا دەگەن كٸم بار, سەنسٸز دە جاقسى بٸلەمٸز. 

مەليكە دەكەسٸن سۋىق سۋعا مالىپ, ونى بوساڭداۋ سىقتى دا, باعيلا جاتقان بٶلمەگە قايتا كٸرٸپ كەتتٸ. 

- كومپرەسستٸڭ قاجەتٸ جوق,- دەدٸ قىز مٷلدە قۇلان-تازا داۋىسپەن.- مەنٸڭ ەش جەرٸم اۋىرمايدى, اۋىرعان دا ەمەس. 

مەليكە ونىڭ تۇپ-تۇنىق جانارىنا ۇزاق قاراپ تۇردى دا: 

- مەنٸڭ ەيەلدٸك تٷيسٸگٸم الداماسا, ساعان ەرەكشە بٸر جاعداي ەسەر ەتكەن سيياقتى. شىنىڭدى ايتشى, ول نە?-دەدٸ ماقپالداي جۇمساق ٷنمەن. 

باعيلا ٶزٸنە تٶنٸپ تۇرعان مەليكەنٸڭ كٷلٸمسٸرەگەن جٷزٸنە, مەيٸرٸم مەن جاناشىرلىققا تولى جانارىنا كٶز توقتاتا قارادى. قاراعان سەتتە ونىڭ بٷكٸل بولمىسىنان: 

"ايتا بەر, مەن سەنٸ جاقسى كٶرەم, ٶزٸڭە قالاي سەنسەڭ,ماعان دا سولاي سەن. مەن سەنٸڭ انىق دوسىڭمىن",- دەگەن اق كٶڭٸل, ادال نيەتتٸ اڭعاردى. وسى بٸر تازالىق جاس قىزدىڭ بالاپان جٷرەگٸن شىمىرلاتىپ, وعان دەگەن ىستىق ىقىلاسىن تاسىتىپ كەتكەندە بولدى. 

- ليكە,- دەدٸ باعيلا سىبىرلاپ.- مەن سەنٸ جاقسى كٶرەمٸن... 

مەليكە كٷتپەگەن سٶزدەن سىڭعىرلاي كٷلدٸ. 

- سوندىقتان وسىلاي جاتىرسىڭ با? 

- جوق, ەرينە. 

- ەندٸ نە? 

- مەن... ليكە, سەن كٷلمەيسٸڭ عوي? 

- ايتاتىنىڭ كٷلمەيتٸن نەرسە بولسا مەنٸ جىن ۇرىپ كەتٸپ پە? 

- جاڭا, تەلەۆيزوردان... مەن ونى كٶرٸپ قالدىم... 

- تەلەۆيزوردان?! كٸمدٸ? 

- سول جٸگٸتتٸ... 

مەليكە كەۋدەسٸن كٶتەرٸپ, وعان اڭىرايا قارادى. 

- سول جٸگٸتتٸ?! ول كٸم? 

- بٸلمەيمٸن... 

- سۋر,- دەدٸ ول كٷرسٸنٸپ.- سەن نە ەسٸڭدٸ ەلٸ جيعان جوقسىڭ نەمەسە مەنٸڭ ەسٸم اۋىتقي باستاعان. تٷسٸنسەم بۇيىرماسىن! 

باعيلا وعان مەن-جايدى تٷگەل تٷسٸندٸرٸپ شىقتى. 

- دەمەك, سەن وعان عاشىق ەكەنسٸڭ,- دەدٸ مەليكە ۇزاق ٷنسٸزدٸكتەن سوڭ قورىتىندىعا كەلٸپ.- بولادى. ەسٸرەسە,سەنٸڭ جاسىڭدا بۇل جايت جيٸ كەزدەسەدٸ. 

- ليكە, بۇل جاسقا بايلانىستى ەمەس سيياقتى. مەنٸڭ وعان دەگەن ىقىلاسىم ۇناتۋ دەگەن ۇعىمنان تەرەڭ عوي دەيمٸن. 

- و, بەيشارا, بولعان سۋ-ۋر!- دەدٸ مەليكە ەزٸلدەي كٷرسٸنٸپ.- سەن بۇل جاققا جەتپەي جاتىپ-اق, جولدا عاشىق بوپ بٸتكەن ەكەنسٸڭ عوي... ال, مەن بولسام... ول تاعى كٷلدٸ.- بە-ەرٸ الدا دەپ جٷرمٸن... 

- ەندٸ قالاي, كٶبٸسٸ ٶتٸپ كەتتٸ دەپ ويلايسىز با?

- تەڭ جارتىسى. ٶيتكەنٸ, مەن وسىنشا جاسقا كەلٸپ, بٸر جارىم اي بويى بٸرەۋدٸ ۇمىتا الماستاي عاشىق بولعان ەمەسپٸن. بەلكٸم, كەزدەسپەگەن شىعار, ال, سەن... كەدٸمگٸدەي اۋرۋسىڭ. ماحاببات تا اۋرۋ عوي. اۋرۋ سيياقتى ونىڭ دا كٶپ بەلگٸلەرٸ بار, ەسەرٸ بار, كٷشەيٸپ, ەلسٸرەيتٸن كەزەڭدەرٸ بار جەنە ەڭ باستىسى - ەمٸ بارى مەن ەمٸ جوعى تاعى بار. وي, سۋرەتٸم-اي مەنٸڭ, سەن ۇمىتا الماي جاتقان جٸگٸت نەتكەن باقىتتى ەدٸ دەسەڭشٸ! ونىڭ ورنىندا مەن بولسام...جٷرەگٸم جارىلىپ كەتەتٸن شىعار. ال, ەندٸ نە ٸستەيمٸز? 

- بٸلمەيمٸن. 

- عاشىق بولۋدى بٸلەسٸڭ, ال نە ٸستەۋ كەرەك ەكەنٸن بٸلمەيسٸڭ, ە!- ول جاس بالاداي ەركەلەتٸپ ونىڭ مۇرنىنان قىستى. 

مەليكە ورنىنان كٶتەرٸلٸپ, ەسٸكتٸ اشتى دا "سەر!"-دەپ داۋىستادى. باعيلا شوشىنعاننان ۇشىپ تۇرىپ, وعان جەتٸپ كەلدٸ. 

- ليكە, مۇنىڭىز نە? وعان نە ايتپاقسىز?! 

- تىنىش تۇر, عاشىق بولعان سۋرەت,- دەدٸ ول ازداپ بەرٸ قاراي موينىن بۇرىپ.- قازٸر سەردٸڭ بٸلٸمٸن تەكسەرەمٸز.- سەر! 

سەرگەل دەرەتحاناعا كٸرٸپ كەتكەن ەكەن. بٸردەڭە بوپ قالدى دەپ ٷرەيلەندٸ مە قارلىعىڭقى داۋىسپەن "نە!"-دەپ وقىس ٷن قاتتى. 

- سەن اسىقپاي وتىرا بەر, سۋردىڭ حالٸ جاقسى! ايتشى, جاڭا تەلەۆيزوردان سٶيلەگەن كٸم? 

باعيلا مەليكەنٸ ەندٸ توقتاتا الماسىن بٸلٸپ, كرەسلوعا بەتٸن باسىپ وتىرا كەتتٸ. 

- ونى قايتەسٸڭ? 

- سول, كەرەك. مەن بٸر جەردە كٶرگەن سيياقتىمىن. 

- قايدان كٶردٸڭ? 

- بٸلسەم سەنەن سۇرايمىن با? قىمىراننىڭ اقشاسىن تٶلەمەي كەتكەن سيياقتى. 

- شىققاسىن ايتايىن دا... 

- جوق, قازٸر ايت. 

- جاسىن مەديەۆ. 

- تالانتتى ما? 

- بۇل كٷندە ودان اسقان بەلگٸلٸ ەشكٸم جوق. ٶتە تالانتتى. 

- ول ساعان ۇناي ما? شىعارمالارىن ايتام. 

- مەن ونى وقىعان جوقپىن. گازەتتەر سولاي دەپ شۋلاپ جاتادى. 

- سەر, قۇتتىقتايمىن! ەمتيحاننان جاقسى دەگەن باعا الدىڭىز!- ول ەسٸكتٸ جاپتى دا بەرٸ قاراپ,-شىعارمالارىن بٸلمەگەندٸگٸ ٷشٸن جامان دەگەن باعا قويۋعا دا بولادى, بٸراق, بٸزگە كەرەگٸ ەزٸرگە ول ەمەس,- دەدٸ.- ال, اتى-جٶنٸن ەسٸتتٸڭ بە? 

- تۋھ, نەتكەن ماسقارا! مەن ول كٸسٸ بار جەرگە ەندٸ قالاي كٸرمەكپٸن! 

- ەشتەڭە ەمەس. سەر ونى نەگە سۇراپ تۇرعانىمدى قايدان بٸلسٸن! ال, دەرەگٸ شىقتى. ەندٸ ٸزدەپ تابۋ وڭاي. جازۋشىلار وداعىنا تەلەفون سوقساق, ادرەسٸن الۋىمىزعا, تەلەفون نومەرٸن بٸلۋٸمٸزگە بولادى. ٸزدەيمٸز بە? 

- قۇداي ٷشٸن, اتاماڭىز! كەرەگٸ جوق! 

- راس-اۋ! ونى سەن ٸزدەپ بارساڭ نە بولماق? 

مەليكە ويعا شومىپ ٷنسٸز قالدى. سەلدەن سوڭ:"كٶرەرمٸز,- دەدٸ سەرگٸپ.- ۋاقىت كٶرسەتەر. الدا ەلٸ كٷندەر كٶپ. ويلاسارمىز. جٷر, مەنٸڭ سٷيٸكتٸ حابارىمدى كٶرەيٸك". 

- جوق, مەن وسىندا بولا تۇرايىن. سەرگەل اعادان ۇيالامىن. 

- مەيلٸڭ. "سٷيٸكتٸڭمەن" بٸر ساعاتتاي وڭاشا قالا تۇر. 

- لي-كە! 

- چاۋ!- ول سٷيرٸكتەي ساۋساقتارىمەن ەركەلەتە قوشتاسىپ شىعا بەردٸ.- ال, مەن ٶز سٷيٸكتٸمنٸڭ جانىنا بارايىن! 

سوڭعى سٶزدٸ كٷلٸپ ايتسا دا, باعيلا ونىڭ استارىنان اششى مىسقىل بايقاپ قالعانداي بولدى. 

"جاسىن,- دەدٸ باعيلا ونىڭ اتىن ٸشتەي قايتالاپ.-جاسىن مەديەۆ. جاسىن... عاجاپ! "جاسىن" دەپ ات قويۋشى ما ەدٸ? نايزاعاي دەگەن ۇعىم عوي... جاسىن!... بۇل - سول ەكەن عوي. بۇرىن سۋرەتٸن كٶرمەگەن ەكەنمٸن~اۋ..."باعيلا ونىڭ ەكٸ كٸتابىن وقىعان. بٸر ەمەس, بٸرنەشە رەت. سوڭعى رەت وسىندا جٷرەردەن بٸر اي بۇرىن وقىپ ەدٸ. ونىڭ ٶمٸرگە كٶزقاراسىنا, كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ تەرەڭ تٷسٸنٸگٸنە, پاراساتىنا, جان-جاقتى بٸلٸمدٸلٸگٸنە, وقيعالارىنىڭ تارتىمدى بوپ شيەلەنٸسٸپ جاتاتىنىنا, اۆتوردىڭ بيٸك مەدەنيەتٸنە تاڭ قالۋشى ەدٸ. گازەتتەر ونىڭ اتىن اسپانعا كٶتەرٸپ, ماقتاپ جاتاتىن. قاتتى سىناعان ماقالالاردى دا وقىعان. تەڭٸزدەي تەرەڭ, سىناپشىداي ساراڭ ويلى سٶزدەرٸنە, ولاردىڭ قورعاسىنداي سالماعىنا قاراپ باعيلا ونى كەكسە ادام بولار دەپ توپشىلايتىن. بٷگٸن ونىڭ اتىن بٸلدٸ, بٸر سەتكە بولسا كٶرٸپ قالدى? حايۋاناتتار جايلى حابار بٸتكەن سوڭ مەليكە باعيلانىڭ بٶلمەسٸنە كٸردٸ. 

- سۋر,- دەدٸ ول ديۆان-كەرەۋەتتٸڭ قاسىنداعى كرەسلوعا وتىرىپ. داۋىسىندا سالقىندىق بارى بايقالادى.-ساعان بۇلاي ەتۋگە بولمايدى. مەن جاڭا بٸر اكتەرعا تەلەفون سوقتىم. ولار بٸرٸن-بٸرٸ جاقسى بٸلەدٸ ەكەن. 

- نە... بولمايدى? 

- ساعان بۇلاي عاشىق بولۋعا بولمايدى! سەن ەلٸ جاسسىڭ... ونىڭ ٷستٸنە... ول ٷيلەنگەن ادام. ەكٸ بالاسى بار كٶرٸنەدٸ. 

باعيلانىڭ العاش ويانعان سٶزٸمٸن اياعاندىقتان با, ەلدە,ۇناتقان ادامىن ٶمٸر قاشان دا وسىلاي اسۋ بەرمەس قيىندىعىمەن ەكەپ جولىقتىراتىندىعىنان با, ەلدە, ون ەكٸدە بٸر گٷلٸ اشىلماعان قىزدى ٷيلٸ-باراندى ادامعا قيمايتىندىعىنان با, سٶيلەگەن كەزدە ٸشكٸ تولقۋدىڭ ەسەرٸنەن ونىڭ داۋسى ازداپ دٸرٸلدەپ تۇردى. 

باعيلا ٶڭ مەن تٷستٸڭ اراسىندا قيمىلسىز قالدى. مەليكەنٸڭ بۇل سٶزٸ باعانا جاسىندى كٶرٸپ قالعان سەتتەن كەم ەسەر ەتپەسە دە ەشقانداي سىر بەرمەۋگە تىرىستى. 

- ليكە,- دەدٸ ول قالتىراپ.- سٸز... سٸز مەن جايلى نەگە ولاي ويلايسىز?! مەن وعان عاشىقپىن دەپ قاشان ايتتىم. قاشان?! عاشىق! سٸز مەنٸ نەگە قورلايسىز...- ول ىزاعا بۋلىعىپ تەرٸس اينالدى. وڭ جاق قىرىنا اۋناپ تٷسكەندە بٸلەگٸنە جىلىمشى تامشىنىڭ تيگەنٸن ٶزٸ دە اڭعارماي قالدى. 

- جارايدى, جارايدى! قاپالانبا. سەنٸ قورلاعان بوپ كٶرٸنسەم, كەشٸر. سۋر, سۋرەتٸم مەنٸڭ, سەن ماعان رەنجٸمە.ويىمداعىنى ايتۋ مەنٸڭ مٸندەتٸم. ٶيتكەنٸ مەن قورقامىن... سەنٸڭ تاعدىرىڭنان. نەگە ەكەنٸن بٸر قۇدايىم بٸلەر, سەنٸ ويلاسام جٷرەگٸمدٸ بەلگٸسٸز بٸر قورقىنىش بيلەپ الادى. بەلكٸم, الدامشى سەزٸم شىعار, سەن مۇنى دا كٶڭٸلٸڭە الما. مەليكە بۇل جەردە كٶپ وتىرا بەرۋدٸ ٶزٸنە اۋىر سەزٸندٸ مە, وسى سٶزدەن سوڭ كەشٸكپەي شىعىپ كەتتٸ. 

- جاڭا قاراتايعا زاكاز بەردٸم,- دەدٸ سەرگەل. ونىڭ كٶڭٸل-كٷيٸ بۇرىنعىسىنشا جاقسى ەكەن. 

مەليكە شوشىپ كەتتٸ. 

- نەگە ٷيتتٸڭ! قىزىنىڭ اۋىرعانىن ايتپا, كەرەگٸ جوق! ونىڭ دەنٸ ساۋ. 

- جو-جوق!- دەدٸ سەرگەل جايباراقات.- باسقا مەسەلە... اماندىق-ساۋلىقتارىن بٸلٸپ قويايىن دەپ. ول رەكتورمەن بولعان بٷگٸنگٸ ەڭگٸمەنٸ ەيەلٸنە ايتۋدان تارتىنىپ ەدٸ: باسقا بٸرەۋلەردٸڭ قۇلاعىنا شالىنىپ قالا ما دەپ قاۋٸپتەنگەن. سەرگەل ەيەلٸنە دە سەنبەيتٸن. 

... مەليكە شىعىپ كەتكەن سوڭ, باعيلا ەسٸكتٸ ٸلٸپ الىپ, تٶسەگٸنە ەتپەتتەپ قۇلاي كەتتٸ دە, كٶز جاسىنا ەرٸك بەردٸ. بەيتانىس جٸگٸتتٸ ۇمىتا الماعانىن, ەندٸ ۇمىتا المايتىنىن مويىنداسا دا, "عاشىق" دەگەن سٶزدەن قورلانىپ, ونىڭ باسىبايلىلىقپەن استاسقان سالماعىنا ەزٸلگٸسٸ كەلمەي بۋلىعا جىلادى.

* * * 

كٷزدٸڭ اقىرعى ايىنىڭ اقىرعى كٷندەرٸ ەدٸ. تاڭەرتەڭ باستالعان جاڭبىر تٷستەن كەيٸن قارعا اينالىپ, ول قايتادان سۋىق جاڭبىرعا اۋىسىپ, قالاداعى اسفالت كٶشەلەر مەن تروتۋارلار اياق باسۋعا جەركەنەردەي شىلقىپ جاتقان. باعيلانىڭ ستۋدەنتتەرمەن جۇمىسقا بارىپ كەلگەنٸنە دە جارتى ايداي عانا ۋاقىت ٶتكەن. سەرگەل ونى قالادا قالدىرماق ەدٸ, "اۋىرىپ قالاسىڭ",- دەپ مەليكە دە سەرگەلدٸ قوستاعان, بٸراق, باعيلانىڭ قالادان اۋلاقتاۋ كەتكٸسٸ كەلدٸ. مەليكەنٸڭ كٶرٸپكەلٸ بار ەكەن, باعيلا جۇمىسقا ارالاسقان سوڭ ەكٸ كٷننەن كەيٸن ىستىعى كٶتەرٸلٸپ, جالپاسىنان تٷستٸ. جۇمىس سونشالىقتى اۋىر دا ەمەس, بار بولعانى سوۆحوزدىڭ الماسىن جيناۋ. بۇلاردى جۇمىسقا الىپ كەلگەن جاس مۇعالٸم وعان جانى اشىپ, الماتىعا قايتارماق بولىپ ەدٸ, باعيلانىڭ ٶزٸ كٶنبەدٸ. ول ستۋدەنتتەرگە بوساتىلىپ بەرٸلگەن سوۆحوزدىڭ قوناق ٷيٸندە تٶرت كٷن بويى تٶسەك تارتىپ جاتىپ الدى. 

تٶرت كٷن بويى جاس مۇعالٸم ونىڭ ماڭىنان ۇزاماي قويدى. بۇدان گٶرٸ دە ۇزاق جاتاتىن با ەدٸ, باعيلا ستۋدەنتتەر اراسىندا پايدا بولعان كٷدٸكتٸ كٶزقاراستار مەن كٷبٸر-سىبىرلاردان قاۋٸپتەنٸپ ەرتە تۇرىپ كەتتٸ. 

وسى تٶرت كٷن جاس مۇعالٸم سەربوتاعا ماحابباتتىڭ ايىقپاس اۋرۋىنا بٸرجولاتا شالدىعىپ شىعۋىنا تولىق جەتٸپ جاتىر ەدٸ. 

ەرٸ جاس, ەرٸ جٸگەرلٸ, ەرٸ الاڭدايتىن سەمياسى جوق, ستۋدەنتتەردٸڭ تٸلٸن تابا بٸلەدٸ دەپ جٸبەرگەن سەربوتا ماحابباتتىڭ ەلەگٸنەن جٷنٸ جىعىلىپ, الماتىعا ازىپ قايتتى. 

كۋرستاعى جٸگٸت بٸتكەننٸڭ باعيلاعا عاشىق بولماعانى جوق ەدٸ. قولدارى قالت ەتسە, بولماشى نەرسەنٸ سىلتاۋراتىپ ەڭ از دەگەندە تٶرت-بەسەۋٸ ونىڭ قاسىنا جينالا قالاتىن. مۇعالٸم رەتٸندە ولاردىڭ ورتاسىنا سۇعىنا بەرۋگە ىڭعايسىزداناتىن سەربوتا الىستا جٷرٸپ مۇڭعا باتادى. 

جاراتىلىسىنان ناقتى عىلىمعا بەيٸم جٸگٸت سارى ۋايىمنىڭ سالدارىنان اقىندىق ٶنەرگە دۋشار بوپ, وعان ليريكا-فيلوسوفييالىق حاتتار جازدى. باعيلا ولاردىڭ بٸر دە بٸرٸنە جاۋاپ قايتارماي, قولى بوس كەزٸندە وقىپ كٶڭٸلدەنسٸن دەپ بەرٸن مەليكەگە جٸبەرٸپ وتىردى. 

اسپاندى بوتانا بۇلت تٷگەل جاپقان, جۋىق ارادا اشىلا قوياتىن تٷرٸ جوق. تروتۋاردىڭ ەكٸ جاعىنا قاتارلاسا ٶسكەن قارا اعاشتار سارى جاپىراقتارىنان ايرىلىپ, سيديىپ-سيديىپ مٷلگٸپ تۇر. قالانىڭ ەڭسەلٸ ٷيلەرٸ دە جازعى سەنٸنەن ايرىلىپ, كٶڭٸلسٸز سۇرعىلت تٷرگە ەنٸپتٸ. باعيلا بٷگٸن ساباقتان ەرتەرەك شىققان سوڭ, جول-جٶنەكەي پلاستينكالار دٷكەنٸنە بۇرىلدى دا, ودان كٶڭٸلٸنە ۇنار ەشتەڭە تاپپاعان سوڭ كٶشەگە شىعىپ, تاكسيگە قول كٶتەردٸ. ٸشٸندە بٸر عانا جولاۋشىسى بار تاكسي ونىڭ الدىنا كەپ تۇرا قالدى. قىز ادرەسٸن ايتتى.

- جولىمىز بٸر ەكەن, وتىرىڭىز,- دەدٸ شوفەر كٶڭٸلدٸ داۋىسپەن. 

باعيلا شاتىرىن سىندىرىپ ٸشكە ەندٸ دە, ارتقى ورىنعا جايعاستى. 

- باراتىن جەرٸڭٸز ٶز ٷيٸڭٸز بە?- دەدٸ الدىندا وتىرعان جٸگٸت بەرٸ قاراي مويىن دا بۇرماستان. 

- سٸز ماعان ايتىپ وتىرسىز با?- دەدٸ باعيلا 

- يە, سٸزدەن باسقا ەشكٸم جوق ەكەنٸن بٸلەسٸز عوي. 

- ونىڭ قاجەتٸ قانشا? 

- بۇل سۇراعىڭىز با, جاۋابىڭىز با? 

- قالاي قابىلداعىڭىز كەلسە دە قارسىلىعىم جوق,-دەدٸ قىز نارازى ٷنمەن. 

- سونشالىقتى تاپقىر سٶز ەمەس! سٸز باسقاشا جاۋاپ بەرەر دەپ كٷتٸپ ەم, ٶزگەلەردەن تٷك تە ايىرماڭىز جوق ەكەن. 

- نەگە ٶزگەلەردەن باسقا بولۋىم كەرەك? 

جٸگٸت مىرس ەتتٸ. 

- ٶزٸڭٸز بٸلٸڭٸز, وندا مەنٸڭ شارۋام شامالى. تەك سٸزدٸ باسقا قىزداردان بٶلەكشە شىعار دەپ ويلاعانىم عوي. پاپاڭىز وسىندا ما, اۋىلدا ما? 

بەيتانىس ادامنىڭ اش كەنەدەي جابىسىپ, قادالا قويعان سۇراقتارى باعيلانىڭ نامىسىنا تيدٸ. 

- سٸز مەنٸڭ پاپامدى تانىمايسىز, وندا شارۋاڭىز قانشا? 

- و-و, ول كٸسٸنٸ ۇمىتۋعا بولا ما? سٸزدٸ دە جاقسى تانيمىن. 

- جٷرگٸزۋشٸ جولداس, ماشينانى توقتاتىڭىزشى,-دەدٸ باعيلا,- مەن تٷسٸپ قالايىن. 

- جٷرە بەرٸڭٸز,- دەدٸ جٸگٸت سەنٸمدٸ سالقىن ٷنمەن. سونان سوڭ سٶزٸن تاعى دا قىزعا باعىتتادى.- ايتىڭىزشى,ۇمىتىپ بارادى ەكەم, وقۋعا تٷستٸڭٸز بە? 

باعيلا دەل قويىلعان مىنا سۇراقتان توسىلىپ, كٷدٸك پەن تاڭدانۋدىڭ ەكٸ ورتاسىندا سەل ابدىراپ قالدى. 

- يە, ونى قايدان بٸلەسٸز? 

- و باستا وسىلايشا جاۋاپ بەرگەنٸڭٸز جٶن بولار ەدٸ. سٸزدٸڭ وقۋعا تٷسپەي قالمايتىنىڭىز بەلگٸلٸ. 

- نەگە ولاي دەيسٸز? 

- نەگە ولاي دەيتٸنٸم سٸزگە تاعى دا بەلگٸلٸ. 

باعيلا ونىڭ قۋشىقتاۋ جاۋىرىنى مەن مويىن وراعىشىنان بەرٸ-ەكٸ ەلٸ بەرٸ اسىپ تۇرعان قويۋ قارا دا قايراتتى شاشىنا, تٸپ-تٸك كەۋدەسٸنە, مويىن بۇرماي سٸرەسٸپ وتىرعان قالپىنا جاقتىرماي قارادى. 

- سٸز ٶمٸرگە ٶتە ىزالى ادام بولۋىڭىز كەرەك,- دەدٸ ول وسى سٶزٸنەن ٶزٸنە جۇبانىش تاۋىپ. 

- بولسا بولار. سٸز جاقىندا تٷسەسٸز, ۇمىتپاي تۇرعاندا سۇراپ قالايىن. كۋپەلەرٸڭٸزدە قالعان باياعى بٸر پاراق قاعازدى جىرتىپ تاستاعان جوقسىزدار ما? 

كٶز الدىنان نايزاعاي جارق ەتە تٷستٸ. سول نايزاعاي سوققىسى باعيلانىڭ ٶن بويىن شىمىرلاتىپ, قان تامىرلارىن بٸر سەتكە بۋىپ تاستادى. شالشىقتاردى شاشىراتىپ, زۋلاپ كەلە جاتقان ماشينا كەنەت ساڭىلاۋى جوق تۋننەلگە سٷڭگٸپ كەتكەندەي تٶڭٸرەك تٷنەككە اينالىپ, ەلدەن سوڭ بارىپ قانا جانارىنا قارا ٸلٸكتٸ. ەڭ بٸرٸنشٸ كٶرگەنٸ تاعى دا سول قيمىلسىز وتىرعان تۇلعا بولدى. بٸر پاراق قاعازدى وقىعان سەتتەن بەرٸ ويىنان شىقپاي, ٶزٸن ازاپقا دا باتىرىپ كەلگەن تۇلعا! سول ادام قارسى الدىندا, قول سوزىم عانا جەردە وتىر! 

"كٸم ويلاعان,- دەدٸ ٸشٸنەن باعيلا ەلٸ دە ٶزٸنە-ٶزٸ جٶندٸ كەلە الماي.- بۇلاي كەزدەسەمٸز دەپ ويلاپ پا ەم! تاكسيدە,مەن توقتاتقان تاكسيدە! تٷسٸمدە كٶردٸم دەۋگە دە جاناسپايتىن نەتكەن كەزدەيسوقتىق!?" 

- سٸز جاۋاپ بەرمەدٸڭٸز عوي. ەلدە ويىڭىزعا تٷسٸرە الماي وتىرسىز با?- جٸگٸت ورىندىق ارقالىعىنا سول شىنتاعىن قويىپ, بەرٸ قارادى. جٷرەگٸڭدٸ دٸر ەتكٸزەر سول باياعى سالقىن جٷز, جەبەدەي قادالار سول باياعى مۇزداي جانار. 

- مەندە,- دەدٸ باعيلا ەستٸلەر-ەستٸلمەس قانا سىبىرلاپ. ول بۇل سٶزدٸ قالاي ايتقانىن ٶزٸ دە بايقامادى. 

- جوعالتپاعانىڭىز ٷشٸن راقمەت! ول قاعازدا ويلارىمنىڭ جيىنتىعى جازىلىپ ەدٸ. سٸزدەرگە قىمبات بولا قويماس, ماعان ٶتە قاجەت. مەن سٸزدەن ونى قالاي السام ەكەن? 

جاسىن باعيلاعا كٶز توقتاتا قارادى. قىسىلماي,قىمتىرىلماي تۋرا قادالعان جانار جاس قىزدىڭ جٷرەگٸن جۋالدىزداي شانشىپ ٶتتٸ. سول شانشۋ بٷكٸل جانى مەن تەنٸن تۇتقىنداپ, ەرەكشە بٸر سيقىرلى كٷشتٸڭ قۇدٸرەتٸمەن وعان ايتپاسپىن دەگەن سٶزٸن ەرٸكسٸز تٸل ۇشىنا يتەردٸ. 

- جوق, مەن ٷشٸن ول قاعاز ٶتە قىمبات,- دەدٸ باعيلا ٶزٸن-ٶزٸ بيلەۋدەن قالىپ.- قاجەت بولسا... ەكەپ بەرەيٸن. جاسىن بۇرىنعىداي سەلقوس ەمەس, قىز جٷزٸنە بارلاي قارادى. مۇزداي جانارىنا لىپ ەتٸپ جىلىلىق ەنگەندەي بولدى. 

- ادالدىعىڭىزعا ريزامىن,- دەدٸ جٸگٸت قىز سٶزٸ مەن ٷنٸندەگٸ تازا كٶڭٸلدٸ بايقاپ.- بٸر جاپىراك قاعازدى تۇمارداي جوقتاپ وتىرعانىم توسىن ادامعا ٶرەسكەل دە كٶرٸنەر, ونىڭ نە سەبەپتٸ قاجەت ەكەنٸن جاڭا ايتتىم,ەكٸنشٸ سەبەبٸ - ٶزٸم ۇناتپايتىن ادامداردىڭ قولىندا ەسكٸ ۇلتاراعىمنىڭ قالعانىن دا قالامايمىن. 

جٸگٸتتٸڭ سوڭعى سٶزٸ باعيلانىڭ جىلى جٷرەگٸنە كىراۋ قاتىردى. قارسى الدىندا وتىرعان وسى بٸر بەيتانىس كەشٸرٸم دەگەننەن جۇرداي, كٸسٸنٸڭ اق-قاراسىن اجىراتىپ جاتپايتىن, مەيٸرٸمسٸز جانداي كٶرٸندٸ. باعيلا ەڭگٸمەنٸڭ سول بٸر پاراق قاعازعا كەپ تٸرەلگەن سەتٸنەن باستاپ ٶزٸنٸڭ كٸلت ٶزگەرگەنٸن, اربالعان تورعايداي ەرەكشە بٸر سيقىرلى كٷشتٸڭ جەتەگٸنە ەرٸپ جٷرە بەرگەنٸن, ٶزٸن-ٶزٸ بيلەي الماعاندىعى ٷشٸن نامىستان جارىلا جازداپ وتىرعانىن, ەڭ باستىسى - وسىنىڭ بەرٸ مىنا جٸگٸتكە مۇزداي قالپىنان بٸر ٶزگەرمەۋٸ ەۋەلٸ ٶزٸنٸڭ, قالا بەردٸ ەكەسٸنٸڭ ارىن قورلاعانداي سەزٸندٸ. 

- يە,- دەدٸ باعيلا ىزاعا بۋلىعىپ,- شىن ايتاسىز,بٸز ٷشٸن ونىڭ ەسكٸ ۇلتاراقتاي دا باعاسى جوق. جاي, كٸتاپتاردىڭ اراسىنا بايقاۋسىز سالىپ قويىپپىن. ونىڭ ىزادان تىنىسى تارىلىپ, قولىنداعى جاپون شاتىرىن مىجعىلاي بەردٸ. تٶمەن قاراپ وتىرعانمەن قارسى الدىڭدا ٶزٸنە قادالعان جاناردىڭ سۋىق لەبٸن سەزٸنۋمەن بولدى. "ىزالانعانىمدى انىق بايقادى,- دەدٸ باعيلا ٸشتەي.- جاڭا عانا مٷلدە باسقاشا جاۋاپ بەرٸپ ەدٸم عوي. ول سٶز جوق مەنٸ كٷلكٸگە اينالدىرىپ وتىر". 

- ٶتە جاقسى,- دەدٸ جٸگٸت بەتٸن العا بۇرىپ.- شامالاۋىمشا, تٷستەن كەيٸن وقيتىن بولۋلارىڭىز كەرەك. قاي اۋديتورييا, ساعات قانشادا دەپ سۇراعانىممەن قازٸر ماعان جاۋاپ بەرەتٸن جاعدايدا ەمەسسٸز, سوندىقتان بىلاي كەلٸسەيٸك: مەن ەرتەڭ اۋديتورييالارىڭىزدى ساباق كەستەسٸنەن تاۋىپ الىپ, ٷزٸلٸستە دەل سول اۋديتورييانىڭ ەسٸگٸنٸڭ الدىندا كٷتەيٸن. سٸز ماعان ەكەپ بەرە قويىڭىز. مەنٸمشە, مۇنىڭ تٷك تە قيىندىعى جوق. ال, ەگەر ونى دا يٸلۋ دەپ ەسەپتەسەڭٸز بٸرەۋدەن بەرٸپ جٸبەرە سالىڭىز. ناق سول كەزدە سٸزدەردٸڭ ەسٸكتەرٸڭٸزدٸڭ الدىندا مەنەن باسقا بٶتەن ادام بولا قويماس. بٸرٸنشٸ ساباقتىڭ بٸرٸنشٸ ٷزٸلٸسٸندە كەلەم. وسىعان كەلٸسەسٸز بە? 

قىز ٷندەمەدٸ. ونىڭ سٶزدەرٸنٸڭ سونشالىقتى اۋىر, بٸراق, سونشالىقتى دەل شىعىپ جاتقانى كٶمەيٸن بٸتەپ تاستادى. "ەگەر ونى يٸلۋ دەپ ەسەپتەسەڭٸز!..", "نەتكەن قازىمىرلىق!" باعيلا وسى كەزدەسۋدەن سوڭ تٷنٸ بويى ٶزٸمەن-ٶزٸنٸڭ ارپالىسىپ شىعارىن, مىنا جٸگٸتكە دەگەن بۇرىنعى ىستىق ىقىلاسى مەن بٷگٸنگٸ سالقىن سەزٸمٸ تايتالاسقا تٷسٸپ, بەرٸبٸر سۋىقتى ىستىق جەڭەرٸن, سٶيتٸپ, بٸر جاپىراق قاعازدى ونىمەن كەزدەسۋدٸڭ دەنەكەرٸ ەتٸپ سىرتقا ٶزٸ الىپ شىعارىن وسى ماشينادا وتىرىپ-اق كٷن ٸلگەرٸ توپشىلاپ قويىپ ەدٸ, بٸراق جٸگٸت سىنىققا سىلتاۋ قالدىرماي بٸر-اق سٶزبەن ونىڭ الدىن كەسٸپ, امالىن قۇرتىپ كەتتٸ. باعيلا سوعان ىزالاندى, سول ىزا كٶمەيٸنە توبىق بوپ كەپتەلٸپ, كٶزٸنە جاس ٷيٸردٸ. 

ماشينا ونىڭ ٷيٸنٸڭ تۇسىنا كەپ توقتادى. باعيلا تاكسيسكە بٸر سوم اقشا بەردٸ, انا مەيٸرٸمسٸز مەن تٶلەيٸن دەپ ايتپادى دا. 

ول اسفالتتىڭ قارلى بالشىعىن بۇرقىراتا كەشٸپ, ٷيٸنە قاراي تەز-تەز جٷرە بەردٸ. قول شاتىرىن اشىپ تٶبەسٸنە كٶتەرۋدٸ ويلاعان دا جوق. كەڭ ارقادان ٶتٸپ, ٷيٸنە قاراي بۇرىلا بەرگەندە قاراڭعى بۇرىشتان تانىس ادامنىڭ پوشىمىن كٶرٸپ قالعانداي بولدى. "مۇنى قايدان كٶرٸپ ەدٸم?"- دەگەن سۇراۋ شىرماۋىقتاي شارپىسقان ىزالى ويىنىڭ اراسىنان جىلت ەتە قالدى. باعيلا جىلت ەتكەن بۇل سۇراققا دا, قيمىلسىز تۇرعان تۇلعاعا دا مەن بەرمەي ونىڭ جانىنان ٶتە بەردٸ. 

- باعيلا,- دەدٸ "جانسىز" بەينەگە وقىس تٸل بٸتٸپ. 

قىز سەلك ەتە تٷستٸ. سەربوتا! پلاشش-پالتوسىنىڭ قالتاسىنا قولىن سۇعىپ, بۇعان قاراڭعىلىقتان تەلمٸرە قاراپ تۇر. دالادا كٶپ جٷرگەن بولسا كەرەك شلياپاسىنىڭ ەرنەۋٸنەن سۋ تامشىلاپ, ونسىز دا ەت بوپ ەزٸلٸپ كەتكەن يىعىنا قۇيىلىپ جاتىر. 

- سەربوتا اعاي, بۇل سٸزسٸز بە?!- دەدٸ قىز ەكٸ-ٷش ادىم جەردەن تاڭدانا داۋىستاپ. 

- يە, مەنمٸن. كەشٸرٸڭٸز, مەن سٸزگە... 

- سەربوتا اعاي, سٸزگە نە بولعان! بالا ەمەسسٸز عوي, مۇنىڭىز نە? 

- ماعان ٷيگە قايت دەمەكسٸز بە? 

- ولاي دەمەي-اق قويايىن... بٸراق مىنا تۇرىسىڭىز ىڭعايسىز عوي. جەنە, سەرگەل اعايدى جاقسى تانيسىز, ول كٸسٸ كٶرٸپ قالسا... 

- كٶرە بەرسٸن... 

- سٸزگە بەرٸبٸر بولعانمەن ماعان بەرٸبٸر ەمەس, تٷسٸنٸڭٸز. ەرتەڭ دە كٷن بار عوي,- دەدٸ باعيلا دەل قازٸر ودان قۇتىلۋدى عانا ويلاپ.- سۋىق تيٸپ اۋىرىپ قالاسىز. 

- مەيلٸ. سٸز ٷشٸن... 

- ياپىرماي...- ول جان-جاعىنا جاسقانا قاراپ قويدى.- تٸپتٸ ۇيات ەكەن... قايتىڭىزشى, قۇداي ٷشٸن,ٶتٸنەمٸن... 

- بٸرازدان سوڭ سٸزگە تەلەفون سوعايىن... 

- كەرەگٸ جوق... ال, ساۋ بولىڭىز. مەن كەتەمٸن. تەرەزەدەن بٸز تۇرعان جەر اپ-انىق كٶرٸنەدٸ. 

- بىلايىراق كەتەيٸك. 

- سٸز... مەنٸ رەنجٸتكٸڭٸز كەلمەسە, قازٸر قايتىڭىز... 

- الداعى جەكسەنبٸدە ماعان تىم بولماسا ەكٸ ساعات ۋاقىتىڭىزدى ارنايمىن دەپ ۋەدە بەرمەسەڭٸز كەتپەيمٸن. كٷتە-كٷتە, شىداي-شىداي بولدىم. 

"وي, تەڭٸر-اي, ەندٸ مىنانداي حالگە دۋشار بولدىم با!- دەدٸ قىز ٶزٸنە-ٶزٸ.- ەندٸ نە امال بار?- ۇيات-اي!.." 

- جارايدى.

- بۇل مەنەن قۇتىلۋ ٷشٸن ايتىلعان سٶز ەمەس پە? 

- تۋھ, سٸزگە نە بولعان بٷگٸن!.. جارايدى دەدٸم عوي. 

- راقمەت,- دەدٸ سەربوتا كٷرسٸنٸپ,- سٸز جٷرە بەرٸڭٸز, مەن قازٸر قايتامىن. 

باعيلا باسقا لەم دەمەستەن پودەزگە جٷگٸرە كٸرٸپ, پرۋجينالى ەسٸكتٸ سارت جاپتى. سول جەردە تۇرىپ ەسٸن جيعانداي كٶزٸن جۇمدى. "نەتكەن اۋىر كٷن ەدٸ,- دەدٸ كٷبٸرلەپ,-بٸر ارپالىسىم از بولعانداي, مىنا جايعا تاعى تاپ بولدىم-اۋ!" 

ول ٷيگە كٸرٸپ كەلگەندە مەليكە مۇنىڭ تۇرٸنەن شوشىپ, ايعايلاپ جٸبەرە جازدادى. "نە بولدى?!"- دەگەن مەليكەنٸڭ ٷرەيلٸ سۇراعىنا ەسٸككە ارقاسىن سٷيەپ تۇرىپ: 

- كٶردٸم,- دەپ جاۋاپ بەردٸ. 

- كٸمدٸ? 

- ەكەۋٸن دە. 

- نە-مە-نە? 

- ەكەۋٸن دە دەيمٸن. بٸرٸن تاكسيدە, ەكٸنشٸسٸن ٷيگە كٸرە بەرٸستە. بٸرٸنە اقشا بەردٸم, ەكٸنشٸسٸنە ۋەدە بەردٸم. 

"و, جاساعان, اق پاديشانى ساقتاي گٶر!"- ول ەزۋ تارتقان بولدى. 

- سەن مەنٸ جىنداندىرماي تىنبايتىن شىعارسىڭ. جٶندەپ ايتشى! 

- ەۋەلٸ شەشٸنٸپ الايىن, ليكە,- دەدٸ باعيلا وعان كٷلە قاراپ. 

- سۋر, سەن... ٸشٸپ العانبىسىڭ? 

- ليكە, ول بٸزدٸ ۇناتپايدى, ليكە! مەنٸ دە, بەرٸمٸزدٸ... 

بٷگٸنگٸ وقيعالاردى ول مەليكەگە تٷگەل ايتىپ بەردٸ. 

- ليكە,- دەدٸ باعيلا اسپانعا قاراپ جاتىپ.- ەيەل اتاۋلىنىڭ ٶمٸرٸ وسىنداي ارپالىسپەن ٶتە مە? 

- بۇل ەلٸ باستاماسى عانا. 

- قانداي ايانىشتى! تٶزۋ كەرەك, كٶنۋ كەرەك, يٸلۋ كەرەك... مەنٸڭ ەشكٸمدٸ سٷيگٸم كەلمەيدٸ, ليكە. 

- ول سەنٸڭ ەركٸڭدە ەمەس, سۋر... سٷيۋ دەگەن ەشكٸمنەن رۇقسات الىپ كەلمەيدٸ, ول تٸپتٸ, ٶزٸڭمەن دە ساناسپايدى.سٷيۋ - ٶزگەگە تەنٸڭ مەن جانىڭدى قۇل ەتٸپ ماتاپ بەرەتٸن تەتتٸ ۋ, سٷيكٸمدٸ جاۋىز. 

- سٸز بٸرەۋدٸ سٷيٸپ كٶردٸڭٸز بە? 

- كٶردٸم... 

- مەن شىن سۇراپ تۇرمىن. 

- مەن نەگە ٶتٸرٸك جاۋاپ بەرەم? 

- ول نەمەن بٸتتٸ? 

- كٶرٸپ جٷرسٸڭ عوي, سەنٸڭ ەكەڭنٸڭ نەمەرە اعاسىنا تۇرمىسقا شىعۋىممەن بٸتتٸ. 

باعيلا ونىڭ جٷزٸنەن كەرمەك كٷلكٸنٸ كٶردٸ. 

- سٸز... سەرگە نەگە تۇرمىسقا شىقتىڭىز? سٸزدٸ ەشكٸم زورلاپ كٶندٸرگەن جوق, ون جىل بويى مەكتەپ پروگرامماسىنان وقىپ كەلگەنٸمٸزدەي قالىڭ مال قۇربانى بولعان جوقسىز, وسىنداي كەزدە, جەتپٸسٸنشٸ جىلداردىڭ باسىندا, سٸزدٸ بۇعان يتەرگەن نەنٸڭ ەسەرٸ? 

مەليكە كرەسلوسىنا شالقايىپ اۋىر بٸر كٷرسٸندٸ دە, ەكٸ شىنتاعىن تٸزەسٸنە قويىپ, قايتادان العا ٶتٸپ وتىردى. 

- سۋر, بۇل ٶتە ۇزاق, ەرٸ مەيلٸنشە سۇرعىلت ەڭگٸمە.ونىڭ ەشكٸمگە قىزىعى جوق, تٸپتٸ, ٶزٸمە دە. كەيدە مەن ٶتكەن ٶمٸرٸمدٸ مٷلدەم ەسٸمە العىم كەلمەيدٸ. قولىمدا بٸر قۇدٸرەتتٸ كٷش بولسا بەرٸن بٸرجولاتا ٸز قالدىرماي ٶزگەرتٸپ ەرتەڭگٸ كٷنمەن ٶمٸر سٷرگٸم كەلەدٸ. ٶزٸڭ ايتشى, "كومپوزيتور" كٷيەۋدٸ قالايمىن با, ماحابباتى مەن قازى-كارتانى قاتار الىپ جٷرە الاتىن بەيشارا, پاسىق جٸگٸتتەردٸ اڭسايمىن با, ەلدە, بٸر ەيەلٸن قىزعانشاقتىقتان ٶلتٸرٸپ, مەنٸڭ دە جانىمدى تاسقا تامعان تامشىداي بٸلدٸرمەي قاجاپ كەلە جاتقان قىتىمىر سەرگەلگە ريزامىن با? سەن بولاشاق تاريحشىسىڭ عوي, سەل تەرەڭٸرەك ويلانشى. جەر ٷستٸندەگٸ تٸرشٸلٸكتٸڭ جارالعانىنا بەس ميللياردتاي جىل بوپتى, ونى دا ەشكٸم ساناپ تۇرعان جوق, ودان دا كٶپ بولۋى مٷمكٸن. سودان بەرگٸ تٸرشٸلٸكتٸڭ بٸر دە بٸرەۋٸن بٸلمەيمٸز, بەرٸ بٸزسٸز ٶتتٸ. بٸز باسقا بٸر بەلگٸسٸز كەڭٸستٸكتە بەلگٸسٸز مولەكۋلا, نە بەلگٸسٸز بٸر بٶلشەك بوپ ۇشىپ جٷردٸك. كەنەت دٷنيەگە كەلدٸك. اقىلى بار, ويى بار, تٸلٸ بار, دىبىس پەن بوياۋدىڭ سىرىق تٷسٸنە بٸلەتٸن قاسيەتٸ بار ادام فورماسىندا كەلدٸك. قىسقا عانا مەرزٸمگە. اسىعىسپىز, ۋاقىت جوق. بەلگٸسٸز كەڭٸستٸكتەگٸ بەلگٸسٸز بٶلشەككە تەز قايتا اينالۋىمىز كەرەك. سوندا دەيمٸن-اۋ, سوندا نە ٷشٸن كەلدٸك, نە ٷشٸن كەلدٸم? "كومپوزيتورعا" تۇرمىسقا شىعىپ, ٷش ايدان سوڭ اجىراسۋ ٷشٸن, تٷسٸنٸگٸ مەن تٷيسٸگٸنەن پەندەشٸلٸگٸ تەرەڭ جٸگٸتتەرگە قازى-قارتا ٷلەستٸرۋ ٷشٸن, ەيەلٸ ٶلگەن سەرگەلگە - ول بۇل سٶزدٸ باتىرىپ ايتتى - تۇرمىسقا شىعىپ, زىم-زييا عايىپ بولۋ ٷشٸن بە? سول ٷشٸن عانا كەلدٸم بە? 

-ليكە, باسقا قانداي ماقساتىڭىز بار? سٸز نەنٸ ارماندايسىز? 

- بٸلمەيمٸن. سۋر,- دەدٸ مەليكە الاقانىمەن يەگٸن تٸرەپ.- بٸر سٶزبەن ايتۋ قيىن. جالپى ويىنداعى كٶكسەگەنٸڭ بٸر سٶزگە سيياتىن بولسا, ونىڭ دا سونشالىقتى مەنٸ بولا قويماس. مەن كٷنٸ كٶشەگە دەيٸن ٶز ٶمٸرٸمنٸڭ ەر كٷنٸنەن عاجايىپ بٸر جاڭا قۇبىلىستى, جاڭا بەتبۇرىستى كٷتٸپ كەلدٸم. ەنە-مٸنە ول ەسٸگٸمدٸ قاعادى دەپ كٷتتٸم, قاعادى دا مەنٸ ەرتەگٸدەي بٸر ٶمٸرگە جەتەلەپ الىپ كەتە باراتىنداي كٶرٸنەتٸن. لاعى ٶلگەن كيٸكتەي ول قييالىم دا سۋالىپ بٸتتٸ. ەرتە سۋالدى. ٶيتكەنٸ مەن ەرتەڭگٸ كٷنٸمدٸ ەرتە تٷسٸندٸم. بەرٸ الاقانداعىداي. ەشقانداي سىرى, ەشقانداي جۇمباعى جوق. بٷگٸن - سەگٸز ساعات جۇمىسى, بٸر ساعات ٷزٸلٸس, كەشكٸ اس, جەتٸ ساعات ۇيقى. ەرتەڭ - سەگٸز ساعات جۇمىس, بٸر ساعات ٷزٸلٸس, كەشكٸ اس, جەتٸ ساعات ۇيقى... 

وسىلاي كەتە بارادى, كەتە بارادى. ٶمٸر بويى!.. 

- ليكە,- دەدٸ باعيلا,- سٸز مٷلدە اداسقان جانسىز.سٸز نە جازۋشى, نە جيھانكەز بولۋىڭىز كەرەك ەدٸ. ٶزٸڭٸزدٸ-ٶزٸڭٸز دٷكەنگە بەكەر قاماعانسىز. مىنانداي ويلارىڭىزدى قازى-قارتا مەن قىمىران ساتاتىن تار دٷكەندە تۇنشىقتىرۋ وبال عوي. 

مەليكە كەنەت سىقىلىقتاي كٷلدٸ. ول باعيلانىڭ ەدەمٸ مۇرنىنان تاعى قىسىپ قويدى. 

- سەنٸڭ ويىڭ ۇشتالىپ كەلەدٸ! سۇراقتارىڭ بٸتتٸ مە, جولداس تٸلشٸ? 

- جوق. سٸز ەشقايسىسىنا دا جاۋاپ بەرگەن جوقسىز. بەرٸ اياقسىز قالدى. 

- باسقا بٸر كەزدە, سۋر. ساعات ون بٸر بوپتى. تاڭەرتەڭ ەرتە تۇرۋ كەرەك. ونىڭ ٷستٸنە, سەنٸمەن ۇزاق سٶيلەسٸپ قالسام سەردٸڭ قىزعانىشى ويانادى. جالپى, ونىڭ قىزعانىشى ويانۋى ٷشٸن مەنٸڭ قارسى الدىمدا جاندى بەينەنٸڭ وتىرۋى شارت ەمەس. ەگەر ستولعا شامپاننىڭ بٶتەلكەسٸن قويىپ, سول جەردە ٷنسٸز ويعا شوما قالساڭ, ول سەنٸ بٶتەلكەدەن دە قىزعانادى. 

- دەمەك, ول سٸزدٸ جانىنداي سٷيەدٸ. 

- سوندىقتان ەيەلٸن بٶتەلكەدەن دە, قارىنداسىنان دا قىزعانادى!- ول اۋزىن الاقانىمەن باسىپ, تۇنشىعا كٷلدٸ.- كەيدە ماعان ول بۇل دٷنيەگە تەك ەيەلٸن قىزعانىپ ٶتۋ ٷشٸن عانا كەلگەن سيياقتى بوپ كٶرٸنەدٸ.- باعيلا دا كٷلدٸ.- ساعان كٷلكٸ جاراسادى,- دەدٸ مەليكە. ساعان بەرٸ جاراسادى. ەگەر سەن ٶگٸزدٸڭ مٷيٸزٸن باسىڭا جاپسىرىپ الساڭ دا جاراسا بەرەر ەدٸ! ال, مۋزىكا تىڭدا, كٸتاپ وقى, قييال كەز. تٷبٸ سەن وسى بٶلمەدەن نە دانىشپان بوپ شىعاسىڭ, نە اقىلىڭنان اداسىپ شىعاسىڭ.- ول ورنىنان تۇردى دا, كٷلكٸسٸن جيىپ:- سەنٸڭ ٶز اقىلىڭ ٶزٸڭە جەتەتٸن سيياقتى. بايقا, ەلٸ تىم جاسسىڭ, شاماڭنىڭ جەتكەنٸنشە ماحاببات دەگەن فەودالدىڭ قۇلى بولماي بوستاندىقتا جٷرە تۇرۋعا تىرىس. 

باعيلا وعان سٷيسٸنە قاراپ تۇرىپ, كٶزٸن جۇمىپ باسىن يزەدٸ.ول شىعىپ كەتتٸ. بٸرازدان سوڭ باعيلا باس جاعىنداعى كٸتاپتىڭ اراسىنان ەرتەڭ ساباققا الىپ باراتىن بٸر پاراق قاعازدى تاۋىپ الىپ, ونى تەز وقىپ شىقتى. ٶتكەن جولعىداي ەمەس,تٷسٸنٸكتٸ, ايقىن سەكٸلدٸ. جەنە, ونداعى سٶزدەردٸڭ بەرٸنەن جاسىننىڭ ايقىن دا بۇلتارتپاس قوڭىر سالقىن ٷنٸ ەستٸلٸپ تۇرعانداي بولدى. 

ول قاعازدى جانىنداعى كٸتاپتىڭ ٷستٸنە قويىپ, تٶبەگە قارادى. نازارى ودان سەل تٶمەن جىلجىعاندا بۇعىنىڭ كەپكەن باسىن كٶردٸ. ول بەز-باياعىسىنشا كٶرٸنبەيتٸن كٶكجيەككە, ەلٸرە, تاڭدانا قاراپ تۇر. قاراعان سايىن قاراي بەرگٸسٸ كەلەتٸن سيياقتى. تورشەردٸڭ سارعىش سەۋلەسٸنەن ونىڭ جانارى سەل كٷڭگٸرت تارتىپ, بۇرىنعى بەيكٷنە قالپىنا بولماشى عانا ٶكٸنٸش پەن مۇڭ ۇيالاپتى. 

بٸر كەزدە سول جانار بٸرتە-بٸرتە مٷلدەم سۋىق تارتىپ,باعيلانىڭ دەل ٶزٸنە قادالىپ تۇرعانداي كٶرٸنەدٸ. ونىڭ جٷرەگٸ دٸر ەتە تٷستٸ. مىنا جانار بٷگٸنگٸ تانىس بەيتانىستىڭ جانارىنا ۇقسايتىن سيياقتى. جەبەدەي ٶتكٸر, سٷڭگٸدەي, شٶلدٸڭ قۇدىعىنداي تەرەڭ. ەرٸ جاقىن, ەرٸ جات,ەرٸ ٷرەيلٸ, ەرٸ قىمبات.

* * * 

العاشقى ساباقتىڭ بٸرٸنشٸ ٷزٸلٸسٸ جاقىنداعان سايىن باعيلانىڭ تىنىسى تارىلىپ, سابىرى كەتە باستادى. بٸردە ول مىنا لەكتسييانى جالتىر باس كەرٸ مۇعالٸم تىم سوزىپ جٸبەرگەندەي سەزٸنسە, كەلەسٸ سەتتە دەل وسى جالتىر باس ونى قاساقانا اسىعىس بٸتٸرگەلٸ جەدەلدەتٸپ جاتقانداي كٶردٸ. ول مۇعالٸمنٸڭ نە ايتىپ, نە قويىپ جاتقانىمەن ٸسٸ بولعان جوق, باسىندا تۇرعان بٸر-اق سۇراققا: "ٶزٸم الىپ شىعايىڭ با, بٸرەۋدەن بەرٸپ جٸبەرەيٸن بە?"- دەگەن سۇراققا جاۋاپ ٸزدەۋمەن بولدى. 

قوڭىراۋ كەنەت شىر ەتە تٷسكەندە, باعيلا سەلت ەتە قالدى. تاسقا قۇلاعان شىنىداي ويى بىت-شىت بولدى. سوندا عانا بارىپ, ول ٶزٸنٸڭ ەلگٸ سۇراققا جاۋاپ ەزٸرلەمەگەنٸن سەزدٸ. 

دەل وسى سەتتە ول ٶزٸ دە تٷسٸنٸپ بولمايتىن ەرەكشە قالىپ تانىتىپ, ورنىنان تۇردى دا, اسىعىس ەسٸككە بەتتەدٸ. ميىنىڭ باسقا بٸر نٷكتەسٸندە جاسىرىن دايىندالعان شەشٸم قاجەت شاقتا باسقا كٷدٸك پەن باسقا جاۋاپتىڭ بەرٸن قاس قاعىم سەتتە تۇنشىقتىرا سالدى دا, ٶز ٶمٸرٸنە ەرٸكسٸز باعىندىردى. 

باعيلا مۇعالٸمنەن سوڭ ٸلە-شالا شىققاندا جٸگٸت كوريدوردىڭ الىس تٷكپٸرٸندە بەرٸ قاراپ تەمەكٸ شەگٸپ تۇر ەكەن, قىزدى كٶرگەن سوڭ, ول جايلاپ جاقىنداي بەردٸ. 

- سەلەمەتسٸز بە,- دەدٸ باعيلانىڭ جانىنا تايانعاندا.- كەشٸرٸڭٸز, سٸزدٸڭ اتىڭىز كٸم? 

قىز كەشەگٸ كەگٸنٸڭ ەلٸ باسىلماعانىن سەزدٸرگٸسٸ كەپ جاۋاپ بەرمەي ٷنسٸز تۇردى دا, ٶزٸنە قادالىپ تۇرعان ٶتكٸر جاناردى قاراماسا دا تەنٸمەن سەزٸنٸپ, كٶپكە شىداي المادى. 

- باعيلا,- دەدٸ ول داۋسى دٸرٸلدەپ. سٶيتتٸ دە, كٸتاپ اراسىنان بٸر پاراق قاعازدى ٸزدەي باستادى. 

- ونشا جاقسى ەمەس ەكەن,- دەدٸ جٸگٸت.- الماتىنىڭ كونديتەرلەرٸ جاساعان قارامەل سيياقتى ەزٸلٸپ تۇر. 

- سٸز... سٸز... مەيلٸنشە مەيٸرٸمسٸز ادامسىز, نەمەسە وسىنىڭ بەرٸن ەدەيٸ جاسايسىز. مەنٸڭ ارىما تييۋگە قاقىڭىز جوق!- قىز جىلارمان حالدە ەرەڭ سٶيلەدٸ. 

- العاشقى ويىڭىز راس بولار دەپ قورقام.- ول قاعازدى الىپ, ٸش قالتاسىنا سالدى.- راقمەت! وسىمەن بٸرجولا قوشتاسۋعا دا بولار ەدٸ, بٸراق سٸزگە ايتاتىن سٶزٸم بار. قورىقپاڭىز, ماحابباتقا مٷلدە ماڭايلامايدى. جٷرەگٸن الىپ جٷگٸرٸپ جٷرگەندەر مۇندا مەنسٸز دە جەتكٸلٸكتٸ شىعار. 

ول تاعى دا قاتەلەسكەن جوق, دەل تيدٸ. جاسىن سٶزٸنٸڭ قىزعا ەرەكشە ەسەر ەتكەنٸن ونىڭ يمەك قاستارىنىڭ دٸر ەتە تٷسكەنٸنەن سەزدٸ. 

- كەشكە مەنٸڭ ۋاقىتىم جوق,- دەدٸ باعيلا كەلٸسە كەتۋدٸڭ رەتٸن تاپپاي.

- كەشكە? كەش - قىز بەن جٸگٸتتٸڭ كەزدەسۋٸ بوپ كەتەدٸ. سٸز قازٸر شىعىڭىز. بٸلٸمٸڭٸز بٸر ساباققا ولقى بولار... مەن تٶمەندە كٷتەم. تەلەفون-اۆتوماتتىڭ جانىندا. ول وسىنى ايتتى دا, تەز بۇرىلىپ جٷرە بەردٸ. قىز ەسٸن جييامىن دەگەنشە ول باسقىشپەن سەل جٷگٸرە باسىپ, تٶمەن تٷسٸپ بارا جاتتى. 

- باعيلا, ول كٸم?- دەدٸ مۇنىڭ قاسىندا وتىراتىن قىز جٸگٸت كەتٸسٸمەن جانىنا جەتٸپ كەپ.- تۋىسىم. 

- ٶتٸرٸك ايتادى,- دەدٸ سەرەيگەن بٸر جٸگٸت.- سەن ونى تانىمايسىڭ دا, ال, مەن ونىڭ كٸم ەكەنٸن بٸلەم. ول -ەيگٸلٸ جاسىن. اۆتوگراف الايىن دەپ ەدٸم, سٶزدەرٸن بۇزۋعا ۇيالدىم. 

- جاسىن!- بٸر توپ قىزدار مەن جٸگٸتتەر شۋ ەتە قالدى.- قاپ! باعانا نەگە ايتپادىڭ, اۆتوگراف الاتىن ەدٸك. ول ەلٸ وسىنداي جاس پا ەدٸ?! قىران كٶز, جاسىن دەسە جاسىنداي كەلٸستٸ ەكەن!- باعيلانىڭ جانىندا وتىراتىن قىز وعان دەگەن ىقىلاسىن جاسىرماي ايتتى. ەلگٸ جٸگٸت تاعى سٶزگە ارالاستى: 

-جاسىن - ونىڭ ەدەبي بٷركەنشٸك اتى - پسەۆدونيمٸ. شىن اتى كٸم ەكەنٸن باعيلا ايتسىن, تۋىسى عوي. 

- شىن اتى كٸم, ە?- قىزدار ونى قورشاپ الدى. 

- جىلقىايدار.- شەگٸنۋگە جەر جوق, كەنەت ونىڭ تۋىسى بوپ شىققان سوڭ, شىن اتىن بٸلمەۋگە بولمايتىن ەدٸ. 

ول اۋزىنا تٷسكەن بٸرٸنشٸ ەسٸمدٸ ايتا سالدى. 

- جىلقىايدار!- ۋ-ۋ!- قانداي ولاق ات. جىلقىايدار مەديەۆ! مىناداي اتپەن جازۋشى ەمەس, كولحوزدا زووتەحنيك بولۋ كەرەك. جاسىن! بۇل باسقا-ا! بۇل -نايزاعايداي تٸلٸپ تٷسەتٸن ٶتكٸر ويلى جازۋشىعا عانا تەن! 

- باعيلا, ول سەنٸڭ تۋىسىڭ با? 

- يە. 

- ونى بۇرىن نەگە ايتپاي كەلدٸڭ? مەنٸ تانىستىرشى جاراي ما? 

- ەۋەلٸ قالىڭ مالىن تٶلە.- ەلگٸ سەرەيگەن جٸگٸت كەۋدەسٸن سىرتتا قالدىرىپ, موينىن توپتىڭ ٸشٸنە سۇقتى .ونىڭ باسى ٷلكەن, موينى جٸڭٸشكە. جازدىڭ كٷندەرٸ كٶيلەكشەڭ جٷرگەندە باسى تاياققا كيگٸزگەن بوكسشىنىڭ قولباعىنداي بوپ كٶرٸنەتٸن. سونىسىن بٸلدٸرگٸسٸ كەلمەي ول قىسى-جازى قىزداردىڭ كاپرون ورامالىن موينىنا گالستۋك سەكٸلدٸ ەتٸپ بايلاپ جٷرەدٸ. 

- قالىڭ مالىن تٶلەيمٸن,- دەدٸ قىز كٷلٸمدەپ.- بٸر ستاقان مانگو جەنە مەيٸز قوسقان پيروگ! 

- كەلٸستٸم!- جٸگٸت قىزداردىڭ ەكٸ يىعىنىڭ اراسىنان قولىن سۋماڭ ەتكٸزٸپ سوزدى. ساۋساقتارى ماگازيننەن بٷگٸن ساتىپ العان ايىرداي قارا قوشقىل, بٸلەگٸ ولاقتىڭ جاساعان سابىنداي كەدٸر-بۇدىر, يرەك-يرەك ەكەن. وسى يٸر ساپتى ايىردىڭ ارعى باسىندا سويعان تٷلكٸدەي ىرسييا كٷلٸپ تاياققا كيگٸزٸلگەن بوكسشىنىڭ قولعابى تۇر. 

- وي, ەرٸ كەتشٸ!- دەدٸ قىز ونىڭ قولىن قاعىپ.-كەلٸستٸك قوي! 

- ماقۇل.- باعيلا ەرٸكسٸز كٷلٸمسٸرەپ, باسىن يزەدٸ. 

- ونىمەن تانىسىپ قايتپەكسٸڭ?- دەدٸ جٸگٸت تاعى كيمەلەپ.- بٸرٸنشٸدەن - ول ٷيلەنگەن, ەكٸنشٸدەن ەكٸ بالاسى بار! 

- بولسا بولا بەرسٸن! ماحابباتقا نەكە قۋەلٸگٸنٸڭ قاجەتٸ جوق! 

قوڭىراۋ سوعىلدى. ستۋدەنتتەر ٸشكە كٸرە باستادى. باعيلا نە ٸستەرٸن بٸلمەي ەكٸ ويدىڭ ورتاسىڭدا تۇرىپ قالدى. تٶمەننەن بٸر جٸگٸت بٸر قىزدى قولىنان جەتەكتەپ جٷگٸرە جٶنەلدٸ. 

- تاكلاماكان كەلە جاتىر! ٸشكە كٸرەيٸك! 

تاكلاماكان "ەرتە دٷنيە تاريحىنان" لەكتسييا وقيتىن مۇعالٸم. سٶز اراسىندا ول "تاك" دەگەن ورىس سٶزٸن كٶپ ارالاستىراتىن بولعان سوڭ جەنە باسىنىڭ شٶل دالاداي تاقىرلىعىنا قاراپ ستۋدەنتتەر "تاكلاماكان شٶلٸ" دەپ اتاپ كەتكەن. بۇل ايداردىڭ قاشان شىققانى بەلگٸسٸز, قازٸرگٸ بٸرٸنشٸ قۋرسقا ول بۇرىنعى ستۋدەنتتەردەن مۇرا بوپ قالعان. بەرتٸن كەلە "شٶل" جىرىلىپ قالىپ, جالعىز "تاكلاماكان" عانا قالدى. 

- جانات, مەنٸڭ سۋمكامدى ەكەپ بەرشٸ?- دەپ ٸشكە كٸرە بەرگەن قۇربىسىنا. 

ول قۇستاي ۇشىپ بارىپ سۋمكامەن قايتا ورالدى. 

- قايتىپ كەلەسٸڭ بە? 

- بٸر ساعاتتان سوڭ, 

- جاسىنمەن كەزدەسۋگە مە? 

باعيلا دٸر ەتە قالدى. 

- قورىقپا, وندا تۇرعان ەشتەنە جوق. مەنەن سەلەم ايت!ساعان تۋىس ەمەس ەكەنٸن وڭاي ۋەدە بەرگەنٸڭنەن بٸلٸپ ەم. ال, جولىڭ بولسىن! تاكلاماكاننىڭ تٶبەسٸ كٶرٸندٸ, زىت! 

باعيلا كوريدوردىڭ الىس تٷكپٸرٸنە قاراي بۇرىلىپ كەتتٸ.

* * * 

ەكەۋٸ ماڭايداعى كافەنٸڭ بٸر بۇرىشىنا كەپ وتىردى. جاسىن ەكٸ كوفە, ليموناد, شامپان جەنە شوكالاد زاكاز بەردٸ. زاكازدارىن داياشى ەكەپ الدارىنا قويعانشا ولار ٷندەگەن جوق, جاسىن شامپاندى اشتى دا, ەكٸ فۋجەرگە دە ورتالاپ قۇيدى. 

- مەنٸڭ جوعالعان قاعازىمنىڭ تابىلعانى ٷشٸن!-دەدٸ ول فۋجەرٸن كٶتەرٸپ. 

باعيلا دا ىدىسىن قولىنا الدى. 

- مەن ٸشپەيمٸن,- دەدٸ شامپان كٶپٸرشٸكتەرٸنەن كٶز الماي. 

- ٶزٸڭٸز بٸلٸڭٸز. بٸراق, ۇرتتاپ وتىرعانىڭىز جٶن بولار ەدٸ. بٸر ساعات بويى ٷنسٸز, قيمىلسىز وتىرۋ ادامعا اۋىر تيەدٸ عوي. 

باعيلا مۇزداي شامپاننان ەكٸ ۇرتتادى. ون جىلدىقتى بٸتٸرۋ كەشٸندە بٸر بوكالىن ٸشكەنٸ بار. قىجىلداعان گازى قولقاسىن جارىپ جٸبەرە جازداعان. سونان كەيٸن تاتىپ وتىرعانى وسى. اۋزىما الماسپىن دەپ ەدٸ, ەشكٸم قيناماي-اق ۇرتتاي سالعانىنا ٶزٸ تاڭ قالدى. سول دەم, سول قاسيەت. ەكٸ ۇرتتام شامپاننىڭ گازى ٶكپەسٸن قىسىپ, تىنىس جولدارىنا ۆاكۋۋم پايدا بولعانداي ەرەڭ دەمالدى. 

- سٸز تاريح فاقۋلتەتٸنە نەگە تٷستٸڭٸز?- دەدٸ جاسىن ەلدەن سوڭ وعان تۋرا قاراپ. 

مٷلدەم كٷتپەگەن سۇراقتان قىز ابدىراپ قالدى. 

- ۇيالماڭىز,- دەدٸ ول سەل جىميىپ.- مەن قاي تاقىرىپتا بولماسىن اشىق سٶيلەسكەندٸ ۇناتام. 

- اشىعىن ايتسام,- دەدٸ قىز جاسىننىڭ جٷزٸنە قاراماۋعا تىرىسىپ,- كەشەگٸ وقيعادان سوڭ سٸزبەن كەزدەسكەنٸمە ٶكٸنٸپ ەدٸم. ەندٸ كەزدەسە قالسام سٶيلەسپەۋگە, تەرٸس اينالىپ كەتۋگە بەل بايلاپ ەم. مۇندا كەلٸپ قالعانىمدى ٶزٸم دە كەشٸرە الماي وتىرمىن. 

- مٸنە, قىزىق!- دەدٸ جٸگٸت.- كەشٸرە المايتىن مەن بولۋىم كەرەك ەدٸ عوي. 

- سٸزدٸڭ سەبەبٸڭٸز بەن مەنٸڭ سەبەبٸم ەكٸ باسقا. سٸز بەرٸمٸزگە تٸل تيگٸزدٸڭٸز. مەنٸ ادام قۇرلى سانامادىڭىز دا. مەن... مەن مۇنداي سٶزدٸ ەشكٸمنەن ەستٸگەن ەمەسپٸن, تٸپتٸ,ەستيمٸن دەپ ويلاعان دا ەمەسپٸن... بەلكٸم, مۇندا كەلگەندە وسى رەنٸشٸمدٸ بٸلدٸرۋ ويىمدا بولعان شىعار... 

- سٸز كەشەگٸدەن گٶرٸ بٷگٸن اقىلدىلاۋسىز,- دەدٸ جاسىن جايباراقات شامپاننان ۇرتتاپ.- نامىستىڭ ٷلكەن كٸشٸسٸ بولمايدى جەنە ول ەركەك, ەيەل دەپ جىنىسقا دا بٶلٸنبەيدٸ. سٸزدٸڭ رەنٸشٸڭٸز مەنٸڭ رەنٸشٸمنٸڭ بالاسى, نەمەرەسٸ, تاعى سول سيياقتىلار. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ بەرٸ مەنٸڭ رەنٸشٸمنەن تارايدى. ەكەڭٸز ٷلكەن قىزمەتكەر عوي شاماسى? 

- ونىڭ سٸزگە قاجەتٸ جوق. سونان سوڭ, سٸزدەن ٶتٸنەرٸم... ەڭگٸمەگە ەكەمدٸ ارالاستىرماڭىز. وندا مەن تۇرام دا كەتٸپ قالام. 

- سٸزدٸڭ جاعدايىڭىز ماعان قاراعاندا ەلدەقايدا جەڭٸل, ٶيتكەنٸ سٸز ٶز ەركٸڭٸزبەن تۇراسىز دا كەتٸپ قالاسىز, ال مەنٸ قۋىپ شىققان. ايىرماسى بار شىعار دەيمٸن. 

قىز مٷدٸرٸپ قالدى. بٸر كەزدە ٶزدەرٸ كۋپەدەن قۋىپ شىققان جٸگٸتتٸڭ الدىندا بٷگٸن قاتتى قىسىلدى. جەنە ول جٸگٸتتٸڭ باسقا بٸرەۋ ەمەس اتى شۋلى جاسىن بوپ كەزدەسۋٸ ونىڭ ار الدىنداعى ۇياتىن قويۋلاتا تٷستٸ. 

- جارايدى, بۇل تاقىرىپتى قويايىق,- دەدٸ جٸگٸت.-سٸز ەكەۋمٸز بٸر-بٸرٸمٸزگە سوت قۇرعاننان نەتيجەگە قولىمىز جەتپەس. سونىمەن تاريح فاكۋلتەتٸنە نەگە تٷستٸڭٸز? 

- دەمەك, تاريحشى بولعىم كەلگەن شىعار. 

- تاريح پەنٸ مەن تاريح عىلىمىنا سٸزدٸڭ سۇلۋلىعىڭىز اسا قاجەت پە ەكەن? نەمەسە كەرٸسٸنشە, سٸزدٸڭ سۇلۋلىعىڭىزعا تەك تاريح پەنٸ مەن تاريح عىلىمى اسا قاجەت پە? 

- سٸزگە مەنٸڭ بٸر قۇربى قىزىم سەلەم ايتتى... 

- ٸم-م, ونىڭ بۇل ارادا قانداي قاتىسى بار? 

- بٸلمەيمٸن... تاريح پەن سۇلۋلىقتىڭ دا بٸر-بٸرٸنە قانداي قاتىسى بار ەكەنٸن تٷسٸنە الماي وتىرمىن. 

جاسىن اۋزىنا اپارا جاتقان فۋجەرٸن ورتا جولدان قايتارىپ ستولعا قويدى. 

- بٸلەسٸز بە, سٸز ماعان ۇناپ كەلە جاتىرسىز,- دەدٸ وعان سٷيسٸنە قاراپ.- ماعان ادام بويىنداعى سۇلۋلىقتان گٶرٸ سٶزٸ ۇنايدى. 

- بٸلەم. 

- قايدان بٸلەسٸز? 

- بٸرنەشە قايتالاپ وقىپ شىققان سٸزدٸڭ ەكٸ كٸتابىڭىز ايتتى. 

جاسىن كەۋدەسٸن كٶتەرٸپ, سٷيرٸكتەي ساۋساقتارىمەن بوكالدى سيپالاپ, ٶزٸ ايتقان سٶزٸنەن ٶزٸ ىڭعايسىزدانىپ وتىرعان قىزعا سٷيسٸنە قارادى. 

- باسقا قانداي كٸتاپتار وقىپ ەدٸڭٸز! 

- كٶپ ەمەس... 

- سٸزدٸڭ ويلاۋ جٷيەڭٸز ەرەكشە ەكەن. كەشە نەگە وسىلاي سٶيلەمەدٸڭٸز? 

- ٶيتكەنٸ سٸز... بٸردەن نامىسقا تيە سٶيلەدٸڭٸز. بٸلەسٸز بە, مەن تٷنٸمەن قورلانىپ, زەبٸرلەنٸپ شىقتىم. جىلادىم دا. سٸزدٸ مەيلٸنشە جەك كٶرٸپ كەتتٸم. 

- بٷگٸن نەگە كەلدٸڭٸز? مەن سٸزدٸ قيناعان جوقپىن, قيىلا ٶتٸنگەن جوقپىن عوي. 

- بٸر سەبەبٸن ايتتىم-اۋ دەيمٸن. 

- باسقا سەبەبٸ?

- مەنٸڭ اۋزىمنان "سٸز ٷشٸن كەلدٸم",- دەگەن سٶزدٸڭ شىعۋىن كٷتٸپ وتىرسىز با? 

جاسىن شامپاننان تاعى ۇرتتاپ, مۇزداپ قالعان كوفەنٸ ەرنٸنە تيگٸزٸپ قايتا قويدى. 

- قازاق قىزدارىنىڭ ويىنا ورالا قويمايتىن جاۋاپ! ونىڭ ٷستٸنە سٸزدٸڭ جاسىڭىزدا. 

- سٸز مەنٸ مۇندا نەگە شاقىردىڭىز? ۇمىتىپ كەتكەن جوقسىز با? 

- جوق. بٸلەسٸز بە,مەنٸڭ ويىمدا كٶپ نەرسەلەر بار ەدٸ.ەندٸ ونىڭ بەرٸن ايتقىم كەلمەي قالدى. سوناۋ پوەزداعى وقيعادان باستاپ سٸزدٸڭ تاڭداماي, تالعاماي موينىڭىزعا ٸلە سالعان تاريحشىنىڭ قامىتىنا شەيٸن ايتپاق ەدٸم. 

- مەنٸڭ تاريحشى بولۋىم ورىنسىز با? 

- جىلقىنىڭ احالتەكە دەگەن تۇقىمىن بٸلەسٸز بە? 

- وقىعام. كٶرگەنٸم دە بار. 

- ەڭ سۇلۋ جىلقى. سول احالتەكە موينىنان قامىت كٶرسەڭٸز قانداي كٷيدە بولار ەدٸڭٸز? ول قانداي كٷيدە تۇرار ەدٸ? 

- ٶزٸڭٸز ايتىڭىزشى, سٸز قانداي كٷيدەسٸز, مەن قانداي كٷيدەمٸن?- دەدٸ قىز كٸرپٸك قاعىم سەتتە ونىڭ جٷزٸنە كٶز تاستاپ. 

- ەگەر مەن اتبەگٸ بولسام اسىلىپ ٶلەر ەدٸم, جاناشىر بولسام كافەگە شاقىرىپ الىپ ۇرىسار ەدٸم. 

- احالتەكەنٸ مە?- قىز اق تٷيمەدەي جىلتىراعان تٸستەرٸن كٶرسەتە كٷلدٸ. كٷلگەن كەزدە مۇرنىنىڭ جوعارعى جاعىنا جٸبەك تالشىقتارىنداي جۇپ-جۇقا قاتپار پايدا بولادى ەكەن. جاسىن تاڭ قالدى. ەدەمٸلٸككە عانا ەمەس,كٶڭٸلٸ تٷسسە ٷيٸپ-تٶگٸپ بٸر ادامعا بارىن بەرە سالاتىن تابيعاتتىڭ قازاقى, جومارت مٸنەزٸنە تاڭ قالدى جەنە باعيلانىڭ جاراتىلىسىنا قاراپ وتىرىپ تابيعات پەن قازاقى مٸنەزدٸڭ اراسىنان ۇقساستىق تاپقانىنا قۋاندى. 

جاسىن دا ەزۋ تارتتى. 

-يە,- دەدٸ ول,- احالتەكەنٸ! 

- مەنٸڭ جەڭگەم بار, وسىندا, ول مەنٸ "سۋر",- دەپ اتايدى. كۋپريننٸڭ "ولگا سۋر" دەگەن ەڭگٸمەسٸنە جەنە تاعى بٸر ٶزٸنٸڭ ويلاپ تاپقاندارىنا بايلانىستى. ال سٸز احالتەكە دەپ اتاعالى وتىرسىز. مەنٸڭ ٶز اتىم ٶزٸمە بۇيىرمايتىن بولدى.- ول تاعى جىميدى. 

- احالتەكە دەگەنگە رەنجٸمەڭٸز. ەگەر مەن "قۇداي" بولسام ادامداردى مايمىلدان ەمەس- احالتەكەدەن جاراتار ەدٸم. 

- قازٸرگٸ عىلىم ادامداردى مايمىلدان جارالدى دەگەندٸ جوققا شىعارىپ جٷر ەمەس پە? 

- بەرٸبٸر, ەيتەۋٸر بٸردەڭەدەن جارالعانىمىز انىق.اڭىز بويىنشا بالشىقتان, قۇستان جارالدىق. ادام مەن حاۋانا بوپ جۇماقتا جٷردٸك. ماعان سالسا بەرٸن سىزىپ تاستاپ, تەك احالتەكەدەن جاراتار ەدٸم. 

- سوندا... سٸز ەكەۋمٸز قازٸر قالاي وتىرار ەدٸك?.. 

ستول باسىندا قالاي وتىرارىن ەكەۋٸ دە كٶز الدارىنا قاتار ەلەستەتٸپ, راقاتتانا كٷلٸپ الدى. 

- وعان دا ٷيرەنگەن بولار ەدٸك,- دەدٸ جاسىن ەلٸ دە كٷلكٸسٸن جييا الماي.- سوندا مايمىلداردىڭ وتىرىسىنا كٷلەر ەك. بەرٸ دە ٷيرەنۋگە بايلانىستى. قالاي ويلايسىز, مايمىلدار ٶز ٶمٸرٸن بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزدەن تٶمەن سانايدى دەيسٸز بە? ادام ەمەس, مايمىل بوپ جٷرگەندەرٸنە كەيدە ولار دا تەۋبا كەلتٸرۋٸ مٷمكٸن... بٸز تاعى دا اۋىتقىپ كەتتٸك...- ول قايتادان بايىپتى ٷنگە كٶشتٸ.- سولاي... مەن توق ادامدى جەك كٶرەم. ٶيتكەنٸ توق ادامنىڭ كٶزٸ سوقىر, قۇلاعى تەرەڭ كەلەدٸ, ولارعا ٶنەر دە, ۇلت تا,ەرتەڭگٸ كٷن دە, دٷنيەدەگٸ ٶزگەرٸستەر دا قاجەت ەمەس, ولارعا قارىن عانا قاجەت. وتىرعان ورنى, مٸنگەن كٶلٸگٸ عانا قاجەت. بٸتتٸ, باسقانىڭ كەرەگٸ جوق. ٶمٸردەن تٷك سەزٸنبەي وسىلاي ٶتەدٸ. سولاي ەتەرٸن ٶزدەرٸ سەزبەيدٸ, سونى سەزٸنٸپ ولارعا جانىڭ اشيدى. جەنە بۇل تاقىلەتتٸڭ ادامدارى كەمٸپ كەلە جاتقان جوق سيياقتى. بارلىق اۋرۋ وسىندا. قايدا بارساڭ دا الدىڭنان شىعادى. قۇراندى ۇران دەپ بەرسەڭ ۇران دەپ, ۇراندى قۇران دەپ بەرسەن قۇران دەپ وقي بەرەتٸندەر. ولارعا بەرٸبٸر. بٸر قارىس جوعارىلاۋ ٷشٸن قۇران مەن تٶلەتايدى ابايىڭمەن قوسىپ اياعىنىڭ استىنا قويۋدان تايىنبايتىندار بار. ادامدارمەن ارالاسقاندى كٶپ ۇناتپايمىن. ويسىز كٶزدٸ, ساناسىز باستى كەزدەستٸرەم بە دەپ قورقام. كٸسٸگە جۇعىمىم جوق شىعار دەپ تە ٶزٸمە سىن كٶزبەن قاراپ كٶرگەم, ىلايىم سولاي بولسا دەپ تە تٸلەگەم. 

ٶكٸنٸشتٸسٸ سول - قاتەلەسپەگەن ەكەم. مەن سٸزدٸ وسىنداي توپقا قيمادىم. سول توپقا تاعى بٸر ادام قوسىلا ما, ول جەنە سٸز سيياقتى مٸندەتتٸ تٷردە ەدەمٸ بولۋ كەرەك پە, ونسىز دا ونىڭ قۇربانى جەتكٸلٸكتٸ عوي دەپ كٷيٸندٸم جەنە بٸر كٶرگەننەن سٸزدٸڭ ساناڭىزدىڭ ٶزگەلەردەن بيٸكتەۋ پاراساتقا جاقىن ەكەنٸن كٶرٸپ قالدىم. مەنٸڭ بٷگٸن ايتپاعىم وسى ەدٸ. ٶيتكەنٸ, "پۇل بولماساڭ قۇل بول",- دەپ قول سٸلتەي سالاتىن ارزان توپتان الىس كٶرٸندٸڭٸز. ال, ويلى ادام وي مەن قىردا شاشىلىپ جاتقان جوق, ٸزدەۋ كەرەك. سونداي سيرەك قاسيەتٸڭٸز بولا تۇرا ونى پەندەشٸلٸكتٸڭ وڭاي جولىندا تۇنشىقتىرعالى جٷر ەكەن دەپ تٸكسٸنگەم. سٸزدٸ العاش كٶرگەن كەزدە ٸشٸمدە ىزا قايناپ ەدٸ, كەيٸننەن اشۋى قايتتى. 

باعيلا جاسىننىڭ اشىق تا قوڭىر ٷنمەن ايتىلعان بايىپتى, ويلى, ماعىناسى تەرەڭ, ەرٸ كٷيٸنٸشٸ مول سٶزدەرٸن بار ىقىلاسىمەن زەيٸن قويا تىڭدادى. ول ٶز ٶمٸرٸندە بۇل تاقىرىپتا دەل وسىنداي سٶز ايتقان ادامدى كەزدەستٸرگەن ەمەس, بٸر جەردە بٸرەۋ وسىلاي دەپتٸ دەگەن جاندى دا كٶرگەن جوق. جاس قىز جاسىننىڭ ويى تاسقىنداعان سٶزدەرٸنٸڭ جالپى ماعىناسىن انىق اڭعارعانمەن جەكەلەگەن سٶيلەمدەرٸندەگٸ تارام-تارام مەنٸنە تەرەڭدەي المادى. ەيتسە دە ول قارسى الدىندا وتىرعان ماڭدايلى اشاڭ جٸگٸتتٸڭ تەلەگەي-تەڭٸز بٸلٸم مەن بيٸك پاراسات يەسٸ ەكەنٸن, جەبەدەي ٶتكٸر, سٷڭگٸدەي سالقىن جانارى جاقىندى ەمەس, الىستى كٶرۋگە جارالعانىن, قابىرعاسى قارا باسىنىڭ عانا بٷگٸنٸ مەن ەرتەڭٸ ٷشٸن قايىسپايتىنىن اڭعاردى. جەنە ونىڭ ايتقان سٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸ بٷگٸن, نە كەشە پايدا بولعان پايىمداۋ ەمەس, بۇدان ەلدەقاشان بۇرىن مىڭ ويلانىپ, مىڭ تولعانىپ بارىپ جاساعان ناقتى دا بۇلتارتپاس تٷيٸندەرٸ سيياقتى. ەگەر ول بٸلگەنٸ مەن تٷيگەنٸن تٷگەل اقتارار بولسا باعيلا تٶبەسٸنەن جاۋعان ويبۇرشاقتارىنىڭ بٸر دە بٸرٸن ۇستاي الماي قالاتىنداي سەزٸندٸ. دەل قازٸر باعيلا باياعىدا كۋپەدە بٸر كەزدەسٸپ عايىپ بولعان وسى بەينەنٸ ۇمىتا الماي كٷنٸ كەشەگە دەيٸن ٶزٸمەن-ٶزٸ ارپالىسقا تٷسٸپ كەلگەنٸن, ونىمەن قاس-قاعىم سەتكە بولسا دا تاعى بٸر جٷزدەسۋدٸ ٸشتەي تٸلەپ, دالاعا شىقسا كٶڭٸلٸ ەلدەبٸرەۋدٸ الاڭداپ ٸزدەپ كەلگەنٸن ەسٸنە الدى. سول ادام الىستا ەمەس, قاسىندا وتىر, تٷسٸندە ەمەس, قييالىندا ەمەس, ٶڭٸندە! قابىعىن جارىپ شىعۋعا تالپىنعان بالاپان سەكٸلدٸ وسى بەينە ەسٸنە تٷسكەندە جٷرەگٸ مەزگٸل-مەزگٸل جۇلقىنىپ قويۋشى ەدٸ, نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, قازٸر ٸشكٸ دٷنيەسٸ تۇنىق كٶلدٸڭ بەتٸندەگٸ قالتقىداي تىپ-تىنىش. ونىڭ ورنىن جانعا جايلى, جايما-شۋاق جىلىلىق الماستىرىپتى. 

جاس قىز ٶز جٷرەگٸندە پايدا بولعان تاعى بٸر تاڭقالارلىق سٶزٸمدٸ اڭعاردى, ول - جاسىنعا دەگەن بويجەتكەن قىزدىڭ عانا ىقىلاسى ەمەس, پاراساتى بيٸك, ويى ٷستەم ادامعا سانالى تۇردە قۇلاعان كٶڭٸلدٸڭ قاسيەتتٸ سەزٸمٸ ەدٸ. سوڭعى ويانعان سابىرلى سەزٸم شىلبىر شۇباتقان العاشقى اساۋ ىقىلاستى بٸرگە-بٸرتە ٶزٸنە تارتىپ, الىسقا جورتسا شارشاماس بايىپتى دا, باعدارلى قالىپقا تٷسٸرٸپ كەتكەن سيياقتى. ونىڭ ٸشكٸ دٷنيەسٸ كەنەت قۋانىشقا تولىپ,سول قۋانىشتىڭ ەسەرٸنەن جاسىن تۋرالى وسى كەزگە دەيٸن نە ويلاعانىن, قانداي ارپالىستارعا تٷسكەنٸن, قالاي جەك كٶرگەنٸن, جەك كٶرە تۇرىپ قالاي جاقسى كٶرگەنٸن, ونى ۇمىتا الماسىن تٷيسٸنگەنٸن, بەرٸ-بەرٸن ايتقىسى, سول ٷشٸن الدىنداعى ورتا بوكالدى تولتىرىپ, شامپاندى ٸشٸپ سالعىسى دا كەلدٸ جەنە بۇل ويدىڭ قايدان ساپ ەتە قالعانىنا, وعان نەنٸڭ تٷرتكٸ بولعانىنا دا تٷسٸنبەدٸ. 

اتتاي بٸر ساعاتتان سوڭ ەكەۋٸ كافەدەن شىقتى. اسپان بۇلت بولعانمەن جاڭبىر جوق. كافە ماڭىنداعى جاس قايىڭداردىڭ كەشە جاۋعان قار ارالاس جاڭبىردان بويلارى ەلٸ جىلىماي, قيمىلداۋعا دا ەرٸنٸپ, تىم-تىرىس تۇر. 

سكۆەر ورتاسىنداعى سۋى تارتىلعان باسسەيٸنگە سارعايعان بۇرىمىن بەز-باياعىسىنشا جايا تٶككەن ەكٸ تٷپ سەمبٸ تال سارى ۋايىمعا سالىنىپ قيمىلسىز قاپتى. سىزداۋىت جەردە شاشىلىپ جاتقان جاپىراقتاردى سىتىرلاتا باسىپ ەكەۋٸ ٷنسٸز كەلەدٸ. باعيلا بويى توڭازيىن دەگەن سوڭ سۋمكاسىن يىعىنا اسىندى دا, كٷزدٸك پالتوسىنىڭ جاعاسىن كٶتەرٸپ, قالتاسىنا قولىن سالدى. ول ٷنسٸز جٷرٸپ كەلە جاتىپ جاسىن ەكەۋٸنٸڭ اراسى تىم جاقىنداپ كەتپەۋٸن قاتتى قاداعالاۋمەن بولدى. باعيلا قازٸر عانا اڭعاردى, ەكەۋٸنٸڭ بويى قىلىشپەن كەسكەندەي تەڭ ەكەن. 

قىز ٷشٸن بۇل جٸگٸت بويىنان تابىلعان جالعىز كەمشٸلٸك ەدٸ, ٶيتكەنٸ باعيلا قىزدىڭ جٸگٸتتەن الاسا بولعانىن ۇناتاتىن, تٸپتٸ بٸردەي بولۋدى دا كەمشٸلٸكتەي كٶرەتٸن-دٸ. 

"مەنٸڭ پلاتفورمام بار عوي,- دەدٸ ول ٸشتەي نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز بۇل ويىنا قارسى جاۋاپ ٸزدەپ.- ونىڭ ٶزٸ جەتٸ سانتيمەتر. مەن ودان جەتٸ سانتيمەترگە الاسامىن. و-و, تولىعىنان جەتەدٸ! جٸگٸتتەن جەتٸ سانتيمەتر كٸشٸ بولۋ جاراسىمدى عوي, تٸپتٸ, حالىقارالىق ستاندارت!"- ول ٶز ويىنان ٶزٸ جىميدى. تٶمەن قاراپ كەلە جاتىپ كٶز قيىعىمەن جاسىننىڭ اياق كيٸمٸنە ۇرلانا قاراپ قويدى. 

جاسىندا دا پلاتفورماسى قالىڭ تۋفلي بار ەكەن. "بيٸكتٸگٸ بەسەۋدەن اسپايدى,- دەدٸ باعيلا تاعى دا ٸشتەي جىميىپ.- ەكٸ سانتيمەتر. بەسٸ بار, ەيتەۋٸر ودان الاسامىن عوي". "عاجاپ,-- دەدٸ ول تاعى,- مەن نە ويلاپ كەلە جاتىرمىن? نە دەگەن قاجەتسٸز, ۇساق ويلار? جاسىننىڭ قاسىندا كەلە جاتىپ دٷنيەدەگٸ ەڭ ارزان, ەڭ جەڭٸل, تٷككە تۇرمايتىن ساۋالدار باسىما قايدان كەلدٸ?" 

- سٸز ساباققا باراسىز با?- دەدٸ جاسىن تروتۋارعا تٷسكەن سوڭ. 

قىز بٸردەن جاۋاپ قاتپادى, اراعا بٸرنەشە سەقۋند پاۋزا تٷسكەن سوڭ بارىپ: 

- زاۋقىم سوقپاي تۇر,- دەدٸ.- سٸزبەن مىناداي كەزدەسۋدەن كەيٸن لەكتسيياعا بارۋدى جٶن كٶرمەي تۇرمىن. 

- دەمەك, مەنٸمەن كەزدەسۋ سٸزگە كەسٸرٸن تيگٸزگەن ەكەن عوي. 

- كەرٸسٸنشە... تىنىش ويلارىمدى اۋديتوريياعا بارىپ ۋ-شۋعا جەم ەتكٸم كەلمەي تۇر. 

- ەگەر ەربٸر جاڭا وي كەلگەن سايىن وڭاشالانا بەرەتٸن بولساڭىز وندا... ۋنيۆەرسيتەتتٸ تاستاۋىڭىزعا تۋرا كەلەر. 

- جو-جوق!- دەدٸ قىز كٷلٸپ.- قورىقپاڭىز, مەن سٸزدٸ كەزدەسۋگە شاقىرىپ مازاڭىزدى المايمىن. 

- قىزىق ەكەن,- دەدٸ جاسىن دا ەزۋ تارتىپ.-مەنٸمەن كەزدەسپەسەڭٸز باسىڭىزدا جاڭا وي تۋماي ما? 

- نەگە تۋماسىن. بٸراق, بۇرىن مەن ٶز ويىما ٶزٸم قوجا بولاتىنمىن. ەندٸ سٸز ارالاستىڭىز. ەربٸر ساۋالدىڭ جاۋابىنا كٷدٸكپەن قارايتىن بولدىم.

ولار وڭاشا كٶشەمەن جٷرٸپ وتىرىپ باعيلانىڭ ٷيٸنٸڭ تۇسىنا دا كەلٸپ قالعاندارىن اڭعارماي قالدى. 

- بايقايسىز با?- دەدٸ قىز جاسىننىڭ يىعىنا يىعى تيٸپ كەتۋگە سەل-اق قالىپ.- كەشە تاكسيدە بٸز كٶپ نەرسە جايلى ايتىپ ٷلگەرگەن ەدٸك, بٷگٸن جاياۋ جٷرٸپ ەشتەڭە دە ايتىپ ٷلگەرمەدٸك. نەگە? 

- مۇنداي سۇراقتىڭ قاجەتٸ جوق,- دەدٸ جاسىن قاباق شىتىپ.- ليريكالىق پوۆەستەردٸڭ كەيٸپكەرلەرٸنە تەن سۇراق. جاۋابى باياعىدان بەلگٸلٸ. 

- سٸز ليريكالىق پوۆەستەردٸ جەك كٶرەسٸز عوي? 

- بۇدان بىلاي بولعانىن قالاماس ەم. 

- عاجاپ ەكەن!.. ال مەن سٸزدٸڭ... 

- باعيلا,- دەدٸ جاسىن ونىڭ سٶزٸن بٶلٸپ.- شىنىندا دا, اتىڭىز قانداي ناشار ەدٸ, اينىماعان ارزان قارامەل. سٸزدٸ جەڭگەڭٸز "سۋر" دەپ اتايدى دەدٸڭٸز بە? 

- يە,- دەدٸ قىز رەنٸشٸن جاسىرا الماي قىسقا جاۋاپ قاتىپ. 

- ول دا جەتٸسٸپ تۇرعان جوق, بٸراق, سٸزدٸڭ اتىڭىزعا قاراعاندا تەۋٸر. مەن دە سولاي اتايىن... سۋر, سٸز ٷندەمەي جٷرە الاسىز با? 

باعيلا جٸگٸت جٷزٸنە جالت قارادى دا, ەكٸ بەتٸ وت بوپ جانىپ ەرنٸن تٸستەدٸ. بويىن بۋعان نامىس پەن ۇيات ەندٸ ونى جەرگە سيعىزباي ەلدەقايدا الىپ ۇشىپ كەتكەندەي بٸر سەتكە ٶزٸنٸڭ بار-جوعىن دا ۇمىتتى. 

- جٷرٸڭٸز,- دەدٸ جٸگٸت كٸلت باياۋلاپ قالعان قىزعا جاي عانا مويىن بۇرىپ.- كەيدە قاتار كەلە جاتىپ سٶيلەگەننەن ٷندەمەگەن ەسەرلٸ. بٸر-بٸرٸڭدٸ جاقسى بٸلۋگە جاعداي تۋعىزادى. 

- ونى... ونى وڭاشا قالىپ تا ەلەستەتۋگە بولادى عوي,- دەدٸ قىز جىلارمان حالدە ەزەر سٶيلەپ. 

- جوق, ەكەۋٸ ەكٸ باسقا. وڭاشادا وي شاشىراعىش, سٸزبەن قاتار كەلە جاتقاندا ول ەشقايدا بۇرىلمايدى. 

"سٸزبەن قاتار كەلە جاتقاندا",- دەگەن سٶز باعيلانىڭ نامىس ٶرتٸنە تابان استى سۋ سەۋٸپ, كٶڭٸلٸن جادىراتىپ كەتتٸ. "دەمەك, ونىڭ ويى باسقا ەكەن عوي, دەمەك, ول مەن جايلى!.." ول دٸرٸلدەي دەمالادى. "بٸردە كيٸز, بٸردە مٷيٸز, نەتكەن ادام",- دەدٸ ول نارازىلىق پەن رازىلىقتىڭ تەڭ ورتاسىنا تٷسٸپ. 

ولار باعيلانىڭ ٷيٸنٸڭ جانىنا كەپ توقتادى. 

- ال, قوشتاسايىق,- دەدٸ جٸگٸت.- بٸر ساعات دەپ ەم,- ول ساعاتىنا قارادى,- ەكٸ جارىم ساعات ۋاقىتىڭىزدى الىپپىن. وعان كەشٸرٸم ٶتٸنەم.- ول قالتاسىنان اتى-جٶنٸ, ادرەسٸ, تەلەفونى جازىلعان قارتوچكاسىن قىزعا ۇسىندى.- قاجەت دەپ تاپساڭىز حابارلاسىڭىز. قاي ۋاقىتتا بولسا دا, ۇيالماڭىز. سونان سوڭ...سونان سوڭ, ٶتٸنەمٸن, ماعان... قالاي ايتسام ەكەن... يە, ماعان دەگەن ىقىلاسىڭىز ويانباي-اق قويسىن. 

- سٸز... سٸز ۇياتسىز ەكەنسٸز... قالاي اۋزىڭىز بارادى! 

- قاتەلەسسەم كەشٸرٸڭٸز, بٸراق, سٸزدٸڭ كٶزقاراسىڭىز بەن بارلىق قيمىلىڭىزدان ماعان اۋعان ىقىلاسىڭىزدى بايقاپ قالدىم. كەرەگٸ جوق. 

قىز جىلاپ جٸبەردٸ. 

- سٸز بارىپ تۇرعان, ەگويسسىز. سٸز ادامدى جەبٸرلەۋگە, نامىسىنا تييۋگە قۇمارسىز! كەتە بەرٸڭٸز! سٸزدٸ كٶرگٸم دە كەلمەيدٸ!... 

- سٸز سيياقتى ويلى قىزعا بۇلايشا جاس تٶگۋ, اشۋ ٷستٸندە اششى سٶزدٸ اقتارا سالۋ جاراسپايدى. ٶمٸردەگٸ بارلىق شىندىققا كٶزدٸ اشىپ باتىل قاراۋ كەرەك, ليريكانىڭ قازٸر كەرەگٸ جوق. ونىڭ ٷستٸنە تاريح پەن ارحەولوگييا عىلىمى زەرتتەۋشٸسٸنٸڭ ەسەرشٸل بولۋىن قالامايدى. 

- كەتٸڭٸزشٸ, ٶتٸنەمٸن!... ساۋ بولىڭىز! 

- سٸزبەن بۇلاي قوشتاسام دەگەن ويىمدا جوق ەدٸ. رەنجٸمەڭٸز. مەن بار بولعانى ويىمداعىنى جاسىرماي ايتتىم. ول سٸزدٸ قورلاعان بوپ كٶرٸنگەن شىعار. ٸٸٸىندىقتى ەستٸگەندە بەرٸمٸز ار-نامىستى اياقتىڭ استىنان ٸزدەۋگە ٷيرەنگەنبٸز. مۇنىڭ دا كەرەگٸ جوق. وسى ەسٸڭٸزدە بولسىن. ساۋ بولىڭىز!- جٸگٸت بۇرىلىپ جٷرە بەردٸ دە سەل كٸدٸرٸپ: 

- ەرتەڭ شەتەلگە ۇشۋىم كەرەك,- دەدٸ.- ون كٷننەن سوڭ كەلەمٸن. 

- قايدا ۇشساڭىز دا, قانشا كٷن بولساڭىز دا ماعان بەرٸبٸر!- دەدٸ قىز ورامالىن سۋمكاسىنا سالىپ جاتىپ. 

سونان سوڭ جاسىننىڭ ەلٸ كەتپەي تۇرعانىنان ىڭعايسىزدانىپ, ەلدەنە دەگٸسٸ كەلگەنٸ سول ەكەن:-"قاي جاققا?"- دەگەن سۇراقتىڭ اۋزىنان قالاي شىعىپ كەتكەنٸن اڭعارماي قالدى. 

جاسىن وعان قاراپ تۇرىپ جايلاپ جىميدى. باعيلا ونىڭ سالقىن جانارىنا تاعى دا جىلىلىق ۇيالاعانىن بايقادى. 

- كۋباعا,- دەدٸ ول قىسقا عانا قايىرىپ.- جازۋشىلاردىڭ دەلەگاتسيياسىمەن. 

- جولىڭىز بولسىن!... 

- راقمەت! قول الىسىپ قوشتاسامىز با? 

قىز وعان جايلاپ قولىن ۇسىندى. بايقاۋسىز ۇستاساڭ ساۋساقتارى ٷگٸتٸلٸپ كەتەردەي جۇپ-جۇمساق, ۇياداعى بالاپانداي جىپ-جىلى ەكەن. سول جىلىلىق ەلەكتر توگىنداي جاسىننىڭ جٷرەگٸنە جەتٸپ بارىپ, شىم ەتكٸزدٸ. ول قولىن تەز تارتىپ الدى. 

- كەزدەسكەنشە,- دەدٸ ەش ٶزگەرٸس بولماعانداي بۇرىنعى قالپىن ساقتاپ. 

قىز باسىن يزەدٸ. 

جاسىن تروتۋارعا تٷسٸپ, تەز-تەز باسىپ ۇزاي بەردٸ.

* * * 

ول ٶزٸندەگٸ كٸلتپەن ەسٸكتٸ اشىپ ٸشكە كٸردٸ. زال جاقتان بارىنشا قاتتى قويىلعان وگينسكييدٸڭ "پولونەزٸ" ەستٸلٸپ تۇر. دەمەك, مەنسييانىڭ ٷيدە بولعانى. وڭاشا قالسا ول ىلعي دا مۋزىكانى وسىلاي بارىنشا قاتتى قويىپ تىڭدايدى. 

باعيلا پالتوسىن كيٸم ٸلگٸشتە قالدىرىپ, اياعىنا تاپوچكاسىن سۇعا سالدى دا, ٶز بٶلمەسٸنە قاراي بەتتەدٸ. زالدىڭ اشىق ەسٸگٸنٸڭ تۇسىنان ٶتە بەرگەندە ول ٶز كٶزٸنە ٶزٸ سەنبەي قالت تۇرىپ قالدى. مەنسييا يلٸكپەيتٸن وڭ قولىنا بالالاردىڭ ماتروس-قۋىرشاعىن "قۇشاقتاپ" الىپ, مۋزىكا ىرعاعىمەن جايلاپ بيلەپ جٷر! كٶزٸ جۇمۋلى. سول جاعىنا قاراي قيساپ بٸتكەن موينى "پولونەزدٸڭ" ەسەم ەۋەنٸمەن "ماتروس" قۇشاعىندا بالقىپ جٷرگەن قىزدىڭ باقىتتى سەتٸن تانىتقانداي. ول بٸر وڭعا, بٸر سولعا شيرەك ادىم عانا جاساپ, اقىرىن عانا اينالادى. يلٸكپەيتٸن وڭ قول "ماتروستىڭ" بەلٸندە, سول قولىمەن قۋىرشاقتىڭ كٸشكەنە الاقانىن الاقانىنا سالىپ العان, اقىرىن قيمىلداعاندىقتان پروتەز اياقتىڭ كەمٸستٸگٸ تٷكتە بٸلٸنەتٸن ەمەس. ٷستٸندەگٸ كٶگٸلدٸر جۇقا كوفتا مەن امەريكان دجينسيٸ جۇپ-جۇمىر دەنەسٸنە جاراسىپ-اق تۇر! 

باعيلا مىناداي بيگە ۇزاق قاراۋعا دەتٸ شىداماي, لىپ ەتٸپ ٶز بٶلمەسٸنە ٶتە شىقتى. بٶلمەسٸنە كٸرٸپ, سۋمكاسىن ستول ٷستٸنە قويعاندا جٷرەگٸنە قورعاسىنداي بٸر اۋىر سەزٸمنٸڭ ۇيالاعانىن بايقادى. 

ول كرەسلوعا كەپ شالقالاپ بٸراز وتىردى دا, رەماركتىڭ "جۇماقتاعى كٶلەڭكە" رومانىن قولىنا الدى. ساتىپ الىنعاننان بەرٸ تٸرٸ جان ۇستاماعان كٸتاپ ادام قولىن جاتسىنىپ قالعانداي سىتىرلاپ ەرەڭ اشىلدى. بۇل اۆتوردى ول جاقسى كٶرٸپ كەتتٸ. سەرگەلدٸڭ كٸتانحاناسىندا ونىڭ ەر جىلدارى شىققان بٸرنەشە روماندارى بار ەكەن. قولدا بار كٸتاپتاردىڭ بۇل - سوڭعىسى, ەرٸ جازۋشىنىڭ دا سوڭعى كٸتابى. 

ول العى سٶزٸن وقي باستادى. اۆتوردىڭ روماندى اياقتاي الماعانىن, شىعارما العاشقى ٷلگٸدەن كەيٸن قايتا قارالماعان كٷيٸنشە باسىلىپ وتىرعانىن ۇقتى. ارى قاراي وقىعىسى كەلمەدٸ. باسىن قايتا كٶتەردٸ. زالدان "پولونەزدٸڭ" اقىل-ويىڭدى تۇتقىندار قۇدٸرەتتٸ ەۋەنٸ انىق ەستٸلٸپ تۇر. مەنسييا باعيلا كەلگەلٸ ونى ٷشٸنشٸ رەت قويدى, دەمەك, ول ەلٸ "ماتروسپەن" بيلەپ جٷر. سٷيٸكتٸ موتروسىمەن! 

بٸر كەزدە مۋزىكا بٸتتٸ. مەنسييانىڭ پلاستينكانى ورنىنا قويىپ, پرويگرىۆاتەلدٸ ٶشٸرگەنٸ, سونان سوڭ پروتەز اياعى تاق-تاق ەتٸپ اس ٷيگە قاراي جٷرگەنٸ ەستٸلدٸ. ول اس ٷيگە جەتە بەردٸ دە, قيمىلسىز قالدى. مۇندا بٸرەۋ-مٸرەۋدٸڭ كٸرگەنٸن سەزگەن بولسا كەرەك. سونان سوڭ كيٸم ٸلگٸش جاققا كەتتٸ. شىرت ەتكٸزٸپ شامدى جاعىپ, شىرت ەتكٸزٸپ ٸزٸنشە قايتا ٶشٸردٸ. ونىڭ تاقىلداعان اياق دىبىسى بەرٸ قاراي جاقىنداي بەردٸ. باعيلا كٸتابىنا جالما-جان ٷڭٸلە قويدى. 

ەرٸپتەر سەكٸرٸپ بيلەپ جٷرگەن سەكٸلدٸ باستارىن بٸرٸكتٸرە المادى. بٶلمەنٸڭ ەسٸگٸ كەنەت سارت ەتٸپ اشىلعاندا ول سەلك ەتە تٷسٸپ, سولاي قاراي مويىن بۇردى. 

مەنسييا ەسٸكتٸڭ تۇتقاسىنان قىسا ۇستاپ, بۇعان جەپ جٸبەرەردەي ٶشپەندٸلٸكپەن قاراپ تۇر ەكەن. جٷزٸ سۇرلانىپ,ەكٸ كٶزٸ جالت-جۇلت ەتەدٸ. باعيلانىڭ جٷرەگٸن قورقىنىش بيلەپ, ەندٸ نە بولارىن ٷرەيلەنە كٷتتٸ. 

- مەن قالاي بيلەيدٸ ەكەم, كٶڭٸلٸڭ تويعانشا قارادىڭ با?- دەدٸ ول ىزادان جارىلا جازداپ. 

- مانس... 

- مانس دەمە مەنٸ. سەنٸڭ ولاي اتاۋعا قاقىڭ جوق! 

- مەن جاڭا عانا كەلدٸم,- دەدٸ باعيلا ونىڭ بۋىرقانعان اشۋ-ىزاسىن قانداي سٶزبەن توقتاتۋدىڭ امالىن تابا الماي. 

- ٶتٸرٸك! قانە, قانشا بەت وقىدىڭ?- ول تاڭعاجايىپ جىلدامدىقپەن تاق-تاق باسىپ كەلٸپ باعيلانىڭ قولىڭداعى كٸتاپتى جۇلىپ الدى. 

- العاشقى بەت! دەمەك, سەن مەنٸڭ بيٸمە قاراپ تۇرعانسىڭ!- ول كٸتاپتى ستولعا لاقتىرىپ جٸبەردٸ. 

- مەن ساعان ايتىپ تۇرمىن عوي, جاڭا عانا كەلدٸم.سەنٸڭ ايتىپ تۇرعانىڭ قانداي بي!- امالسىز الداۋعا تۋرا كەلدٸ. 

- سەنبەيمٸن! پالتوڭدى ۇستاپ كٶردٸم, جىپ-جىلى,مٸنە, سۋمكاڭدى كٶرەيٸن, ول دا جىپ-جىلى! باعانا كەلگەنسٸڭ دە, بيٸمدٸ تاماشالاپ تۇرىپ, مەنٸ ٸشتەي اياعانسىڭ عوي! ايادىڭ, كٷلدٸڭ, مازاقتادىڭ! ەندٸ كەپ كٸتاپ وقىعان بوپ وتىرا قاپسىڭ! سۇلۋ! سۇلۋلاردىڭ بەرٸ زالىم, بەرٸ قۋ, بەرٸ ەكٸجٷزدٸ! مەن ولارعا سەنبەيمٸن! 

باعيلا مۇنان ەرٸ نە سٶيلەرٸن بٸلمەي جۇمعان اۋزىن اشپادى. ەسەم مۋزىكاعا ماتروسىمەن بەرٸلە بيلەپ جٷرگەن سەتٸن بۇزگىسى كەلمەگەنٸن, بۇزا قالسا ونى بۇدان دا جامان كٷيگە تٷسەر دەپ باتىلى جەتپەگەنٸن باعيلا وعان قازٸر تٷسٸندٸرە الماسىن ۇقتى. 

مەنسييا باعيلاعا ىزعارلى كٶزٸن تاپجىلتپاي تەسٸلە قاداپ تۇردى دا ٶز ەرنٸن ٶزٸ قىرشىپ الارداي تٸستەنٸپ,ەسٸكتٸ سارت جاپتى. 

باعيلا نە بولسا دا ونىڭ ەيتەۋٸر شىعىپ كەتكەنٸنە قۋاندى. "بايعۇس قىز!"- دەدٸ ەسٸك جاقتان كٶزٸن تايدىرعاندا اۋىر بٸر كٷرسٸنٸپ. 

وقىمايتىنىن بٸلسە دە رەماركتى قايتادان قولىنا الىپ, كەلگەن بەتٸن اشتى. بٸراق ودان ەرٸپتەردٸ ەمەس, ٶزٸنە قادالىپ تۇرعان مەنسييانىڭ ىزا مەن ٶشپەندٸلٸككە تولى قانتالاعان كٶزدەرٸن كٶردٸ.ول كٸتاپتى سارت ەتكٸزٸپ جابا سالدى.

* * * 

جەكسەنبٸ كٷنٸ سەربوتاعا امالسىز ايتقان ۋەدەسٸن ورىنداپ, باعيلا ونىمەن ەكٸ ساعاتتاي قىدىرىپ كەلدٸ. 

- ليكە,- دەدٸ ول كٶڭٸلدٸ داۋىسپەن كٸرگەن بەتتە. 

مەليكە اس ٷيدە بالالارىن تاماقتاندىرىپ وتىر ەدٸ, باعيلانىڭ داۋسىن ەستٸپ ورنىنان ۇشىپ تۇردى دا, وعان قارسى جٷردٸ. 

- قالاي تەز قايتقانسىڭدار? نەمەنە, ۇرىسىپ قالدىڭدار ما? 

- وي, لي-كە-ە!- ول باسىن شايقاپ كٷلدٸ. پالتوسىن شەشٸپ, قول سۋمكەسٸن دە كيٸم ٸلگٸشكە قوسا ٸلدٸ.- ەر ادامدار نەتكەن قىزىق! ول ماعان نە ايتتى دەسەڭٸزشٸ?! 

ول تاعى دا سىقىلىقتاي كٷلدٸ. مەليكە "ابايلا" دەگەندەي ەكٸ ساۋساعىمەن ەرنٸن باسىپ, سەرگەلدٸن جۇمىس كابينەتٸن يەگٸمەن مەزگەدٸ. باعيلا "ەسٸمنەن شىعىپ كەتٸپتٸ عوي",-دەگەندٸ تانىتىپ, اۋزىن اشىپ, تٸلٸن شىعاردى. اياعىنىڭ ۇشىمەن باسىپ ٶز بٶلمەسٸنە قاراي بەتتەدٸ. 

- يە, ول نە دەدٸ?- مەليكە ەيەلگە تەن قۇمارلىقپەن ونىڭ سٶزٸن اسىعا كٷتتٸ. 

- ەكەۋمٸز پارككە جەتكەنشە سٶيلەسكەن جوقپىز, رەستوراندا دا بٸر-بٸرٸمٸزگە تٸل قاتپادىق. قايتىپ كەلگەن سوڭ جاڭا عانا, دەل ەسٸكتٸڭ الدىنا جەتكەندە, ول: "ٷيلەنەيٸك, باعيلا",- دەيدٸ.- ول سىقىلىقتاي كٷلدٸ. مەليكە دە قوسىلا كٷلدٸ.- وي, ٸشەگٸم-اي! ينستيتۋت بٸتٸرگەن, ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرەدٸ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسييا جازىپ جٷر, بٸراق, ەلٸ بالا! ونىنشى كلاستىڭ وقۋشىسى دا قازٸر بۇلاي سٶيلەمەيدٸ? سوندا ول قايدا جٷرگەن? مەكتەپتٸ دە, ينستيتۋتتى دا جالعىز ٶزٸ جەكە وقىپ بٸتٸرگەن بە?!. ٷيلەنەيٸك! وي, قۋانعانىم-اي!.. 

- نەسٸ بار,- دەدٸ مەليكە ەزٸلدەپ,- قازٸرگٸ قىزداردىڭ جٸگٸت لەكسيكونىنداعى ەڭ سٷيٸكتٸ سٶزٸ! جەنە ولار مۇنداي بالاڭدىقتى تازالىق دەپ قابىلدايدى. ساعان ولاي كٶرٸنبەي مە? 

- وندايلار دا بار بولۋى مٷمكٸن, بٸراق ول... ول ٶمٸردٸڭ قايناعان قاق ورتاسىندا جٷر عوي. ەستيدٸ, كٶرەدٸ, وقيدى, ۇعىنادى, سٶيتە تۇرا قىزبەن قالاي سٶيلەسۋدٸ ەلٸ بٸلمەيدٸ.ال, ەگەر, وقىماعان بولسا شە? وندا ولار كٶرٸنگەننٸڭ قۇلى بوپ كەتەدٸ. جەنە, عالىم بولعالى جٷرگەن ادامنىڭ وسىنشالىقتى ىنجىقتىققا دەيٸن مومىن بولۋى ۇيات-اق! ونىڭ ٷستٸنە, مەنٸمەن العاش رەت وڭاشا كەزدەسٸپ وتىر عوي; "ٷيلەنەيٸك" دەگەن سٶزدٸ ارى جەتٸپ قالاي ايتادى? 

- سەن نە دەدٸڭ? 

- مەن نە دەيٸن, كەش قالدىڭىز, جٸگٸتٸم بار دەدٸم.سونىڭ رۇقساتىنا سۇراپ كٶرەيٸن دەدٸم. بۇل سٶزدٸڭ اۋزىما قالاي تٷسكەنٸن بٸلسەم ناعىلدەيسٸز. ٶزٸمدٸ-ٶزٸم ۇستاي الماي كٷلٸپ جٸبەرگەنٸم. سونان سوڭ قوشتاستىم دا ٷيگە كٸرٸپ كەتتٸم. ول ەلٸ تۇر ما ەكەن, تەرەزەدەن قاراڭىزشى. 

مەليكە پەردەنٸڭ قابىرعا جاق شەتٸن جايمەن ىسىرىپ, بٸر كٶزٸمەن سىرتقا قارادى. 

- باسىندا شلياپاسى بار, اق پلاششتى جٸگٸت پە? 

- يە. 

- كەتٸپ بارا جاتىر. 

- ۋف! قۇدايعا شٷكٸر. تاڭعا شەيٸن تۇرىپ الا ما دەپ قورقىپ ەم. 

مەليكە پەردەنٸ قويا بەردٸ دە, جاي عانا كٷرسٸندٸ. 

- دەگەنمەن, وبال-اق!- دەدٸ, ونى اياپ. 

- سٸزدٸڭ جانىڭىز اشىسا ايعايلاپ توقتاتايىن... 

ەكەۋٸ دە قوسىلا كٷلدٸ. ولاردىڭ كٷلكٸسٸن كەنەت شار ەتە تٷسكەن ەسٸك قوڭىراۋى ٷزٸپ جٸبەردٸ. مەليكە "بۇل كٸم بولدى ەكەن?"- دەگەندەي ەدەمٸ كٶز شاراسىن ٷلكەيتٸپ باعيلاعا بٸر قارادى دا, كوريدورعا شىقتى. بۇلار ەڭگٸمە قىزىعىنا تٷسٸپ دابىرلاسىپ كەتكەندٸكتەن كابينەتٸندە وتىرا الماعان با, سەرگەل دە ەكٸ قولىن ارتىنا ۇستاپ سىرتقى ەسٸك پەن اس ٷيدٸڭ ورتاسىندا تەڭسەلٸپ جٷر ەكەن. مەليكە شىققان كەزدە ول ەسٸككە بۇدان بۇرىن جەتتٸ. ٸشكە جيىرما-جيىرما بٸرلەر شاماسىنداعى جاس جٸگٸت كٸردٸ. 

- سەلەماتسىزدار ما?- دەدٸ ول ەيەل مەن ەركەكتٸڭ ٶزٸن سۇراۋلى دا كٷدٸكتٸ پٸشٸندە ٷنسٸز قاراي كالعان جٷزدەرٸنەن قاتتى قىسىلىپ. 

سەرگەل اماندىق ورنىنا باسىن يزەدٸ دە, نە ايتقانى بەلگٸسٸز ەرنٸن كٷبٸرلەتە سالدى. 

- سٸزگە كٸمنٸڭ ٷيٸ كەرەك ەدٸ? 

- كٸمنٸڭ ٷيٸ ەكەنٸن بٸلمەيمٸن,- دەدٸ جاس جٸگٸت ودان بەتەر قىسىلىپ.- مەنٸ... بٸر كٸسٸ... بٸر جاس جٸگٸت جٸبەرٸپ ەدٸ. 

- قىزىق ەكەن,- دەدٸ سەرگەل جٸگٸت پەن مەليكەگە كەزەك قاراپ. ونىڭ ويناقى جانارىنان ەيەلٸنە دەگەن كٷدٸك جالت ەتە قالدى.- ول كٸم دەگەن جٸگٸت? 

- سۋرەتشٸ. جاقسى سۋرەتشٸ... 

- يە, جاقسى سۋرەتشٸ نە دەيدٸ, بٸزدٸڭ سۋرەتٸمٸزدٸ سالۋعا شاقىرىپ جاتىر ما? 

جاس جٸگٸت بەيتانىس ٷيدٸڭ يەلەرٸمەن مۇنان ەرٸ سٶيلەسٸپ تۇرا بەرۋگە شاماسى جەتپەيتٸنٸن بٸلٸپ, قولتىعىنداعى اق ماتامەن ورالعان حاتتى ٸرگەگە سٷيەي سالدى. 

- وسى سۋرەتتٸ بەرٸپ جٸبەرٸپ ەدٸ. ادرەستەن جاڭىلماعان سيياقتىمىن... مازالارىڭىزدى العانىم ٷشٸن كەشٸرٸم ٶتٸنەم. ساۋ بولىڭىزدار! 

ول بۇلاردىڭ قوشتاسۋىن كٷتپەي-اق شىعىپ كەتتٸ. 

سەرگەل مەن مەليكە بٸر-بٸرٸنە قارادى. كٷيەۋٸنٸڭ جانارىنان ٶزٸنە دەگەن سەنٸمسٸزدٸكتٸ اڭعارىپ مەليكە موينىن يىعىنا باتىرىپ, باسىن شايقادى. 

- بەيتانىس بٸرەۋلەردٸڭ ەندٸ سەلەمدەمەنٸ ٷيگە جٸبەرۋٸ قالىپ ەدٸ. ال, اش, كٶرەيٸك,- دەدٸ سەرگەل ەكٸ قولىن قايتادان ارتىنا ۇستاپ. 

مەليكە ٸرگەدە سٷيەۋلٸ تۇرعان ۇزىندىعى بٸر, ەنٸ جارتى مەتر كەلەتٸن اق ماتاعا وراۋلى زاتتى الىپ, ونىڭ بايلاۋىن شەشە باستادى. اق كاپرون جٸپتٸڭ ٶرنەكتەپ بايلانۋى مەن دٷكەننەن جاڭا شىققان اق ماتانىڭ مۇنتازداي تازالىعىنان, ونىڭ مۇقييات ورالعانىنان ول بەلگٸسٸز سۋرەتشٸنٸڭ ەرەكشە ٸلتيپاتىن, ەرەكشە ىقىلاسىن بايقاپ قالدى. 

مەليكە اق ماتانىڭ وراۋىن تٷگەل جازىپ شىققاندا ونىڭ قولىندا ٷلكەن پورترەت قالدى. التىن جالاتقان جاقتاۋى شام سەۋلەسٸمەن جالت-جۇلت ەتەدٸ. ول پورترەتتٸ اياق كيٸم سٶرەسٸنٸڭ ٷستٸنە قويىپ قابىرعاعا سٷيەدٸ. 

بۇل - باعيلانىڭ پورترەتٸ ەدٸ. پورترەت مايلى بوياۋمەن جازىلىپ, تٶمەنگٸ جاعىنا "ە. ي" دەپ سۋرەتشٸنٸڭ اتى-جٶنٸنٸڭ باسقى ەرٸپتەرٸ قويىلىپتى. 

سەرگەل مەن مەليكە پورترەتتٸڭ عاجايىپ ورىندالعانىنا تاڭ قالعاندارىن جاسىرا الماي دەمدەرٸن ٸشٸنە تارتىپ وعان ٷڭٸلە تٷستٸ. سۋرەتشٸ بويىنداعى بار قابٸلەتٸ مەن فانتازيياسىن وسى شىعارماسىنا سارقا جۇمساعانى كٶرٸنٸپ تۇر. جاعىلعان بوياۋلاردان قىل قالامنىڭ ٸزٸ دە بايقالمايدى. مۇندا تەك تاڭعاجايىپ سۇلۋلىق بەينەلەنٸپتٸ. ونىڭ تۇپ-تۇنىق, بٸر تٷيٸر كٶمٸردەي قاپ-قارا قاراشىعى مىناۋ دٷنيەگە, ونداعى سان-قيلى قۇبىلىستار مەن ادامداردىڭ تٸرشٸلٸگٸنە تاڭ-تاماشا بوپ قاراي قالعان. 

قاستارىنىڭ ورتا تۇسى جوعارى قاراي سەل كٶتەرٸلٸپ, ونىڭ ٸشكٸ دٷنيەسٸندە پايدا بولعان العاشقى سۇراقتاردى سىرتقا سٷيرەلەپ تۇر. ول جانار ٶزٸنشە جانالىق اشۋدىڭ از-اق الدىندا سيياقتى. سول جاڭالىعىن بٸر-بٸرٸنە سەل عانا قييۋلاسپاي تۇرعان ٷلبٸرەگەن بالاڭ ەرٸندەر كەلەسٸ بٸر سەتتە تاڭ قالعان ٷنمەن بايانداي جٶنەلەتٸن سەكٸلدٸ. سۇلۋلىق پەن پەكتٸك پەندەشٸلٸك پەن تٸرشٸلٸكتٸڭ ۇساق-تٷيەگٸنە پايعامبار بيٸكتٸگٸنەن قاراپ تۇر. مۇنداي ەسەمدٸك پەن تازالىقتى بۇزۋعا, وعان داق تٷسٸرۋگە باتىلىڭ دا, ارىڭ جەتپەيدٸ. وعان قاراپ تۇرىپ ٶز بويىڭداعى تازالىقتى ەرٸكسٸز تارازىعا سالۋعا مەجبٷر بولاسىڭ, تارازىعا سالاسىڭ دا قوقىسىڭ مەن لايساڭنىڭ بارشىلىق ەكەنٸن كٶرٸپ, ٶزٸڭدٸ-ٶزٸڭ بەيشارا سانايسىڭ, ٶز-ٶزٸڭنەن ۇيالاسىڭ. 

- مىناۋ... باعيلا عوي!- دەدٸ سەرگەل پورترەتتەن وقىس كەيٸن شەگٸنٸپ. بەت سٷيەگٸ شىعىڭقى جۇقا ٶڭٸنە قان تەۋٸپ, مەليكەگە اڭىرايا قارادى. 

- ەندٸ عانا تانىدىڭ با? 

- مەن مۇنى سەن ەكەن دەپ تۇرسام... 

- سەنٸڭ باسىڭداعى قانداي وي ەكەنٸ بەلگٸلٸ عوي. مەنٸ بٸرەۋ وسىلاي سالسا باقىتتىلىقتان جارىلىپ ٶلەر ەم... 

سەرگەل ەيەلٸنٸڭ ەلدەنەدەن تولقىپ تۇرعانىن بايقادى. 

- ٸھٸم!- ول ىزالى كەكەسٸنمەن مەليكەگە كٶزٸنٸڭ استىمەن قارادى.- وندا... سول سۋرەتشٸنٸ شاقىرايىق, ٶتكەن جولى مەدەۋدە سەلەمدەمە جٸبەرگەن جٸگٸت قوي. تاپتىرىپ الامىز. سەنٸڭ دە پورترەتٸڭدٸ جاساسىن... 

- بەرٸبٸر مۇنداي بوپ شىقپايدى. 

- باقىتتىلىقتان جارىلىپ ٶلۋ ٷشٸن قانداي بولۋى كەرەك? 

مەليكە وعان ىزالانا قارادى. 

- دەل وسىنداي بولۋى كەرەك, دەل وسىنداي! 

- بۇل - باعيلا عوي... 

كٷيەۋٸنٸڭ اششى استارمەن قاداپ ايتقان سٶزٸ مەليكەنٸڭ كەۋدەسٸنە ىزا قۇيىنىن بۇرق ەتكٸزدٸ, بٸراق ول سىر بٸلدٸرمەۋگە تىرىسىپ, بەرٸن دە ٸشٸندە تۇنشىقتىرىپ قالدى. 

- سەر-ر,- دەدٸ ول ازداپ داۋسى دٸرٸلدەپ,- اس ٷيدەگٸ بالالاردىڭ قاسىنا بارا تۇرشى. قۇداي ٷشٸن... 

سوڭعى سٶزٸنٸڭ ارتىق ەكەنٸن ول كەش سەزٸپ قالدى. 

كٷتكەنٸندەي-اق - سەرگەلدٸڭ قازىمىر جٸڭٸشكە داۋسى قۇلاعىنا جەتتٸ. 

- نەگە قۇد-اي ٷشٸن? 

مەليكە سٶز تابا الماي قالتىراي كٷرسٸندٸ. 

- بالالار كٶپتەن بەرٸ ٶزدەرٸ وتىر... 

- ال, قۇداي ٷشٸن دەۋدٸڭ قاجەتٸ قانشا ەدٸ?

- سەر,- دەدٸ ول باعيلانىڭ پورترەتٸنە قاراپ تۇرعان قالپى,- تىم ۇساق بولماساڭ ەتتٸ... ۇساق مٸنەز ادامنىڭ جٷيكەسٸن توزدىرىپ, تەز قارتايتاتىنىن بٸلەسٸڭ عوي. كەرٸلٸك - ونىڭ جاندى جەرٸ. ٶزٸنە مٷلدەم قاتىسى جوق بولسا دا ەيەلٸنٸڭ قاسىندا وتىرعاندا "كەرٸ", "شال" دەگەن سٶزدەن سەرگەلدٸڭ قۇلاعى ٷركەدٸ. "تەز قارتايتادى" دەگەن تۇجىرىم ونىڭ تٸلٸن بايلاپ, كٶمەيٸنەن اندىزداپ شىققالى تۇرعان تٷيدەك-تٷيدەك سٶزدەرٸن ٸشٸنە قايتا ايداپ اپارىپ قاماپ تاستادى. بٸراق ول ويدان توسىلعانىن بٸلدٸرگٸسٸ كەلمەي باسىن كەگجيتٸپ, اس ٷيگە قاراي اسقاق باسىپ كەتە باردى. ول ەسٸكتەن ەنٸپ بارا جاتىپ كەرٸ بۇرىلدى دا, يەگٸن كٶتەرٸپ تۇرىپ: 

- ەرتەڭ بۇل سۋرەتتٸ مەن كٶرمەيتٸن بولايىن,- دەدٸ. 

سٶيتتٸ دە ەسٸكتٸ تارس جاپتى. 

كٷيەۋٸنٸڭ ٶز ٷستەمدٸلٸگٸنە بەرٸك سەنگەن ٶكتەم ٷنٸمەن "وسىمەن بەرٸ بٸتسٸن",- دەگەندەي ەسٸكتٸڭ سارت ەتە تٷسۋٸ مەليكەنٸڭ ارىنا تيٸپ, ىزاسىن دۋ كٶتەردٸ. ول سول ورنىندا نە ارى, نە بەرٸ جٷرەرٸن بٸلمەي, قاستارى تٷيٸلٸپ-جازىلىپ بٸراز تۇردى دا, كٷيەۋٸنٸڭ سوڭىنان ەسٸكتٸ جۇلقي اشىپ كٸرٸپ باردى. ەيەلٸنەن مۇنداي ەرەكەت كٷتپەگەن سەرگەل ەكٸ كٶزٸ شاتىناپ وعان اڭتارىلا قاراپ كالدى. 

- سەر-ر,- دەدٸ مەليكە ٶزٸن بارىنشا سابىرلى ۇستاۋعا تىرىسىپ, اسقاق ٷنمەن.- بالالاردىڭ الدىندا داۋىس كٶتەرٸپ جاتقاندى ۇناتپايتىنىمدى بٸلەسٸڭ, سوندا دا بولسا ايتپاسقا لاجىم جوق, ٶيتكەنٸ ماعان زەكٸگەنٸڭدٸ بەرٸ ەستٸدٸ. جارايدى, سول ٷشٸن شىنىداي شىتىناپ تۇرعان مەن ەمەس. بٸراق, ەسٸڭدە بولسىن, سەن باعيلانىڭ ٸشكٸ تٸرلٸگٸنە ارالاسپا. ونىڭ ٷستٸنە, بەيتانىس سۋرەتشٸگە بارىپ ول جالىنعان جوق. سەنٸڭ ەلگٸ بۇيرىعىڭ ورىندالمايدى. يە. مۇنداي سٶزدٸ ەستۋ ساعان ەرينە اۋىر, بٸراق, اۋىر دا بولسا ايتۋعا تۋرا كەپ تۇر. 

سەرگەل بالالارگا پيروگ كەسٸپ وتىرعان پىشاعىن وڭ جاعىنا جايلاپ ىسىرىپ قويدى دا, مەليكەنٸڭ كٶزٸنەن كٶزٸن الماعان بويى ورنىنان اقىرىن كٶتەرٸلٸپ, سەلدەن سوڭ بارىپ بويىن بٸرجولاتا تٸكتەدٸ. 

- بۇل بۋنت قوي!- دەدٸ ول تٸسٸنٸڭ اراسىنان ەرەڭ دەگەندە ىزالانا سٶيلەپ. 

- بٸلمەيمٸن. بٸراق, ەلگٸندەي سۋرەتتٸ دالاعا لاقتىرىپ تاستاۋ كٶرگەندٸكتٸڭ بەلگٸسٸ بولمايدى. ونىمەن باعيلانىڭ كٶڭٸلٸنە قاياۋ سالامىز,- دەدٸ سەرگەلدٸڭ كٸرپٸك قاقپاي جانسىز ادامشا سٸلەيٸپ قاتىپ قالعانىن بٸر جاعىنان اياپ,بٸر جاعىنان از-ماز جاسقانعان مەليكە ٷنٸن ەۋەلگٸنەن بەسەڭدەتٸپ. 

سەرگەل لەم دەمەدٸ. اس ٷيدٸڭ ورتاسىنا قويىلعان تٸرەۋدەي قيمىلسىز تۇرعان دەنەگە جان بٸتٸپ, ول ەكٸ قولىن ارتىنا ۇستادى دا, اياعىنان ٶزگە دەنە مٷشەسٸ سەلت ەتٸپ قيمىلداماي ەسٸك جاققا بەت بۇرىپ, سول سٸرەسكەن قالپى شىعىپ كەتتٸ. 

"جٷرەگٸ تاعى قىسىلاتىن بولدى-اۋ",- دەدٸ مەليكە ٸشتەي. ەسٸكتٸ اشىپ ٸزٸنشە كٸرٸپ كەلگەنٸمدٸ باسىنعاندىق دەپ ۇقتى عوي. سول نامىسىن قوزدىردى, ارتىقتاۋ بولدى ما ەكەن?" 

مەليكە ەلدەنەگە تالاسىپ, شاتاق شىعارا باستاعان ەكٸ بالاسىن ەكٸ اجىراتىپ, ەكەۋٸن ەكٸ بٶلەك وتىرعىزدى. 

- تاماقتارىڭدى ٸشٸپ بولساڭدار جاتىڭدار,- دەدٸ زەكٸپ.- تاڭەرتەڭ بالا باقشاعا باراردا تۇرماي قالاسىڭدار. قانە, بەرٸبٸر تاماق ٸشٸپ وتىرعان جوقسىڭدار.تۇرىڭدار!- ول بالالارىنىڭ بەت-اۋزىن, قولىن سٷرتٸپ, بٶلمەلەرٸنە كٸرگٸزٸپ جٸبەردٸ.- ال, كٶپ سٶيلەسپەڭدەر, جاتىڭدار! 

انالارىنىڭ اشۋلى ەكەندەرٸن ۇقتى ما, ەكٸ بالا بۇرتيىپ, امالسىز قينالىپ شەشٸنە باستادى. 

مەليكە باعيلانىڭ قاسىنا كەلدٸ. 

- سٸزدەر تاعى سٶز تالاستىرىپ قالدىڭىزدار ما?-دەدٸ باعيلا ول كٸرٸپ كەلگەندە كٸتابىنان باسىن كٶتەرٸپ. 

- يە. 

- ليكە, تاعى مەن ٷشٸن بە? 

- جوق. سۋرەتشٸ ٷشٸن. 

- قانداي سۋرەتشٸ?.. ە-ە, باياعى وقيعا ەستەرٸڭٸزگە قايتا تٷستٸ مە? 

مەليكە وعان قاراپ جۇمساق جىميدى دا: 

- جٷر, اۋىز ٷيگە شىقشى,- دەدٸ. 

باعيلا حالاتىنىڭ جوعارى تٷيمەسٸن سالىپ, اياعىنا تاپوچكاسىن سۇعا سالدى دا, تابالدىرىقتىڭ ار جاعىندا ٶزٸن كٷتٸپ تۇرعان مەليكەگە قاراي جٷردٸ. 

- ليكە,- دەدٸ باعيلا كٷلٸپ,- تاعى نە جاڭالىق دايىنداپ قويدىڭىز? 

- قازٸر كٶرەسٸڭ. 

باعيلا اۋىز ٷيدە تۇرعان ٷلكەن پورترەتتٸ كٶرگەندە العاش نە ەكەنٸن ۇقپاي, بٸرشاما داعدارىپ قالدى. سونان سوڭ قاستارى يٸلٸپ, سۇق ساۋساعىمەن ەرنٸن باسىپ بٸراز تۇردى دا, كەنەت ەكٸ بەتٸ دۋ ەتٸپ, البىراپ شىعا كەلدٸ. 

- تانىدىڭ-اۋ دەيمٸن! سەرگە قاراعاندا تٷسٸنٸگٸڭ بار ەكەن. ول مۇنى مەنٸمەن شاتاستىردى,- دەدٸ مەليكە ٶڭ مەن تٷستٸڭ ورتاسىندا تۇرعان قىزدى تۇمان اراسىنان بەرٸ شىعارىپ. 

باعيلا مەليكەنٸڭ جٷزٸنە بۇرىلىپ قارادى دا, جانارى ساۋال مەن كٷدٸك-قاۋٸپكە تولىپ, ودان كٶز الماي تۇرىپ قالدى. 

- نەمەنەگە ماعان تەسٸرەيەسٸڭ?- دەدٸ مەليكە ٷنٸنە ەدەيٸ رەنٸش پەن ناز ارالاستىرىپ, ەرٸ ونىڭ وسى تۇرىسىنا مەيلٸنشە سٷيسٸنٸپ.- ساۋاپ! سول كەرەك ساعان! 

باعيلا ەلدەن سوڭ بارىپ ەرەڭ دەگەندە تٸلگە كەلدٸ. 

- مەنٸمشە, بۇل ونشا جاقسى ەمەس...- دەدٸ ول داۋسى دٸرٸلدەپ. 

- نەمەنە جاقسى ەمەس? سۋرەت پە? وندا سۋرەتشٸنٸ شاقىرتىپ سەردٸڭ پورترەتٸن جاساتايىق. سوعان قارادا تۇر!- دەدٸ مەليكە باستىرمالاتىپ. 

- جو-وق, مەن ول تۋرالى ەمەس. بٸر كەزدەسكەن ادام...سۋرەتشٸ... وسىلاي... ۇيات ەمەس پە, ليكە? 

- ەندٸ وعان ٶزٸڭ بارىپ, بٸرنەشە ساعات الدىندا تۇرعان جوقسىڭ عوي. ەلدە بارىپ پا ەڭ? 

- 0 نە دەگەنٸڭٸز?! 

- ەندەشە, ۇيالاتىن, قاۋٸپتەنەتٸن ەشتەڭە جوق. كەرەك دەسەڭ, بۇل سەنٸڭ سۋرەتٸڭ ەمەس. سۋرەتشٸنٸڭ فاكتٸگە نەگٸزدەلگەن فانتازيياسى! سەر ەمەس قوي. ال, ەدەمٸلٸك جالعىز سەنٸڭ عانا مەنشٸگٸڭ ەمەس, وعان ٶزگە جۇرت تا سٷيسٸنۋٸ كەرەك. قۇداي و باستا ەدەمٸلٸكتٸ سول ٷشٸن جاراتقان. قايدان بٸلەسٸڭ, جٷز جىلدان كەيٸن بۇل پورترەت سۋرەت ٶنەرٸندەگٸ ٸنجۋ-مارجانعا اينالار.- ول بٸر جاعى ەزٸلدەگەن بوپ كٷلٸپ قويدى,- سول كەزدەگٸ بارشا جۇرت جيىرماسىنشى عاسىردىڭ جەتپٸسٸنشٸ جىلدارىندا وسىنداي تاماشا سۇلۋ بەينەنٸڭ, اقىلدى تالدى بەينەنٸڭ ٶمٸر سٷرگەنٸنە قۋانۋى كەرەك ەمەس پە? ەرتەڭ قارتاياسىڭ, مىجىرايعان كەمپٸر بولاسىڭ, ەشكٸمگە قاجەتٸڭ جوق, سٶيتٸپ بۇ دٷنيەدەن ٶتەسٸڭ دە كەتەسٸڭ. ەندەشە, كٶرسٸن باسقالار,ولار دا سٷيسٸنسٸن. سۇلۋلىق جەكە ادامنىڭ عانا مەنشٸگٸ ەمەس دەدٸم عوي. 

باعيلا مىنا سٶزدەردٸڭ جالعان ەكەنٸن, راس ەكەنٸن, نە بولماسا تىم اسپانداتىپ ايتىلعان سٶزدەر ەكەنٸن انىق اجىراتا المادى, ەيتسە دە, كٶڭٸلٸنە ٷيٸرٸلگەن ەلگٸ بٸر كەزدەگٸ ٷرەي مەن قىسىلۋدىڭ بٸرشاما سەيٸلە باستاعانىن سەزدٸ. 

- سەر ەكەۋمٸز سول ٷشٸن از عانا سٶزگە كەلٸسٸپ قالدىق,- دەدٸ مەليكە پورترەتتٸ قولىنا الىپ.- ول سۋرەت ٶنەرٸندەگٸ پورترەت جانرىنا قارسى. ەسٸرەسە, پورترەت نەمەرە قارىنداسىنىڭ نەگٸزٸندە سالىنسا!- ول اۋزىن اشپاي, كٶمەيٸنەن تۇنشىعا كٷلدٸ.- مۇنى قايدا ٸلەمٸز?سەنٸڭ بٶلمەڭە مە? 

- جوق. 

- ەرتەڭ بٸر امالىن ويلاپ تابارمىز. پورترەتتەگٸ بەينە مەن بولماي سەن بولعانىڭ قانداي جاقسى, ەيتپەسە مۇنى ٸلۋدەن بۇرىن سەر ٶزٸن-ٶزٸ "ٸلٸپ" قويار ەدٸ. 

- ليكە, سٸز وعان كٶپ قارسى كەلە بەرمەڭٸزشٸ. 

- و-و! تۋىسقاندىق نامىسىڭ ويانىپ كەلە مە? 

- مەن ونى ايايمىن. 

- قاراي گٶر ٶزٸن, اياعىش-اق! جارايدى, دابىرلاسا بەرگەنٸمٸز ونىڭ جٷيكەسٸن قاجار. مىنا پورترەتتٸ ال دا بٶلمەڭە اپارىپ قوي. قاراعىڭ كەلمەسە ورامالمەن بەتٸن جابا سال.- مەليكە تاعى بٸر تۇنشىعا كٷلٸپ الدى دا, دٷنيەنٸڭ ەكٸ ورتاسىندا قالعانداي قايدا قوزعالارىن بٸلمەي تۇرعان قىزعا "بارا بەر" دەگەندەي يەگٸمەن ٶز بٶلمە جاعىنا نۇسقادى دا, كٷلكٸسٸن تيىپ, سەرگەلدٸڭ ەسٸگٸن اشتى. 

سەرگەل باياعى اس ٷيدەگٸ قالپىنان قالت ٶزگەرمەي ەكٸ قولىن ارتىنا ۇستاعان بويى تەرەزەگە بەتٸن بەرٸپ, قيمىلسىز تۇر ەكەن. مەليكە بٶلمەگە جايلاپ باسىپ كٸرگەندە دە ول سەلت ەتكەن جوق. قاتار تۇرعان ەكٸ كەرەۋەتتٸڭ ٶزٸنە تيٸستٸسٸن عانا جٶندەپ, ٷستٸنەن تٶسەك جاپقىشىن سۋدىرلاتىپ سىپىرا باستاعاندا بارىپ سەرگەل بٷكٸل دەنەسٸمەن بەرٸ قاراي بۇرىلدى. 

كٶزٸ سول باياعى اس ٷيدەن شىعىپ كەتكەندەگٸدەي ەلٸ باقىرايىپ تۇر ەكەن. سودان بەرٸ كٸرپٸك قاقپاعان سيياقتى. 

مەليكە ونىڭ ورنىنان قوزعالا باستاعانىن كٶرسە دە, كٶرمەگەندەي جاستىعىن تٷزەپ قويدى دا, جاتۋعا دايىندالدى. سەرگەل قاقشيعان بويى ەسٸك جاققا باردى دا, بەرٸ قاراي قايتا جٷرە بەرٸپ, ەيەلٸنە نازار دا اۋدارماستان بەيتانىس اۋديتورييادا لەكتسييا وقىپ جٷرگەندەي بٸر قالىپتا قاساڭ ٷنمەن سٶز باستادى. 

- اتام زاماننان بەرٸ ەركەك پەن ەيەل ەرلٸ-زايىپتى بولىپ نەكە سۋىن ٸشكەن سوڭ نەمەسە نەكە قۋەلٸگٸن العان سوڭ ولار بٸر ٷيدٸڭ, بٸر شاڭىراقتىڭ استىندا تاتۋ ٶمٸر سٷرۋگە بورىشتى بوپ كەلگەن. ال, تاتۋ ٶمٸر سٷرۋ دەگەن -ەركٸم ٶز دەگەنٸن جٷزەگە اسىرۋعا, ٶز ويىنىڭ دۇرىستىعىن دەلەلدەۋگە تالاسۋدان تۇرماق ەمەس. تٸپتٸ دەلەلدەگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە كەڭٸردەكتەن, تاسىر مٸنەزبەن نەمەسە اشۋ-ىزامەن دەلەلدەنبەيدٸ, كەرٸسٸنشە, بۇل قاسيەت سەميانىڭ اراسىنا سىزات تٷسٸرٸپ, ونى ۇلعايتا بەرەرٸ انىق. ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ اراسىنداعى قازٸر سەندەر كٶپ ايتاتىن تەڭ پراۆولىلىق, دەموكراتييا دەگەنگە مەن يلانبايمىن. سەميادا بٸر ادامنىڭ ٷستەمدٸگٸ بولۋى شارت. ال, بٸر ادامنىڭ ٷستەمدٸگٸ جوق جەردە سەميا - سەميا بولۋدان قالادى. تەڭ پراۆولىلىق پەن دەموكراتييا ەكٸ جىنىستىڭ بٸرگە ٶمٸر سٷرۋٸ ٷشٸن مٷلدە ەلسٸز ەدٸس, ول كەز كەلگەن كەلٸسپەۋشٸلٸكتەن, بولماشى قاتەلٸكتەن جەرگە تٷسكەن شىنىداي بىت-شىت بولا سالادى.سوندىقتان, قىمباتتى مەليكە,- دەدٸ ول ارى-بەرٸ جٷرۋٸن جالعاستىرىپ, "كىمباتتى مەليكە" دەگەندە داۋسىن كٶتەرە تٷسسە دە ٸشكٸ تولقۋدان ازداپ دٸرٸلدەپ,- بۇل ٷيدە ەشقانداي دەموكراتيياعا ورىن جوق. ەلگٸندەي اشۋ كٶرسەتۋ, بالالارىمنىڭ كٶزٸنشە ەكەلٸك نامىسىمدى تاپتاپ ەسٸكتٸ جۇلقا اشىپ, ٷستٸمە اتىپ جٸبەرەردەي باسىپ كٸرۋ - مەن ٷشٸن قورلىق. ەيەل ادام قاشان دا ەر ادامنىڭ باسىن سىيلاۋى كەرەك. بەلكٸم, كەيبٸر ەيەل ٶزٸن كٷيەۋٸمنەن اقىلدىمىن دەيتٸن شىعار, بٸراق, اكىلدىلىق ونداي تەسٸلمەن كٶرٸنە المايدى. كەرٸسٸنشە, ەيەل اقىلدى بولعان سايىن زايىبىن سىيلايدى. ونىڭ ارىن سىيلايدى. كٷيەۋٸنٸڭ اقىماق ەكەنٸن بٸلٸپ تۇرسا دا ونىڭ نامىسىنا تيمەيدٸ, كەشٸرەدٸ. ەگەر زايىبىنىڭ ساناسى بولسا ەرتە مە, كەش پە, ٶزٸنٸڭ قاتەلٸگٸ مەن كەششەلٸگٸن سەزٸنبەي قويمايدى. اقىلدى ەيەلدٸڭ قاسيەتٸ وسىندا. ال ەگەر ەيەل كٷيەۋٸن ۇناتپايتىن بولسا, ونىڭ ەربٸر سٶزٸنە تالاسىپ, جاعادان الا بەرگەنشە ەكەۋٸ ەكٸ بٶلٸنٸپ, جەكە قالاعانىنشا ٶمٸر سٷرۋٸ كەرەك. سەميا بولىپ تۇرعان جەردە ەر ادامنىڭ ٷستەمدٸلٸك ەتەتٸنٸ بار ەلەمگە ايان. فرانتسۋزىڭ دا, اعىلشىنىڭ دا,يتاليانىڭ دا, نەمٸسٸڭ دە, ورىسىڭ دا, بەرٸ-بەرٸنٸڭ دە ەركەكتەرٸ ٷيدە ٷستەمدٸك ەتكەندٸ جەك كٶرمەيدٸ. ال, ٷستەمدٸك ەتكەندٸ جەك كٶرەتٸن بولسا, ولار ودان ايرىلعان, سٶيتٸپ, الماعايىپ دەموكراتيياعا كٶشكەن.

- سەر,- دەدٸ مەليكە سۇپ-سۋىق كٶرپەنٸڭ استىنا كٸرٸپ, جايعاسىپ جاتقان سوڭ,- لەكتسيياڭدى بٸتتٸڭ بە? 

- جوق,- دەدٸ ول ەيەلٸنە موينىن دا بۇرماستان.-جەنە مەن لەكتسييا وقىپ تۇرعان جوقپىن. ونىڭ بٸتۋ-بٸتپەۋٸ ٶزٸڭە بايلانىستى. ەگەر سەن مەنٸڭ ايتقانىمنىڭ بەرٸن تٷسٸنگەن بولساڭ وندا سٶز دە تامام. 

- مەن بەرٸن تٷسٸندٸم. 

سەرگەل جٷرٸسٸن توقتاتىپ, ەيەلٸنە جايلاپ بۇرىلدى. 

- سەنٸڭ داۋسىڭدا تٷسٸنۋدەن گٶرٸ ىزا باسىم. مەن سٶزٸڭە يلانا الماي تۇرمىن. 

- مەنٸ قارتايتپاشى, سەر,- دەدٸ مەليكە اشۋسىز,قوڭىر داۋسىمەن.- مۇنداي سٶزدەردٸ يتتٸڭ ەتٸنەن جەك كٶرەمٸن. 

سەرگەلدٸڭ باسى ازداپ كەگجەڭ ەتٸپ, ەيەلٸنە تەسٸلٸپ ۇزاق قاراپ تۇردى دا: 

- بۇل ناعىز شىندىعىڭ,- دەدٸ ەر سٶزدٸ تاپتاي ايتىپ.- ەركەك اتاۋلى... 

- قويشى, قۇداي ٷشٸن!- دەدٸ مەليكە ىزالى ٷنمەن ونىڭ سٶزٸن بٶلٸپ,- نەمەنە ول, ەركەك, ەركەك? سەنٸڭ ەركەكتەردە نە شارۋاڭ بار? 

سەرگەل وعان تاڭدانا, ەرٸ ىزالانا قادالدى. ٸشٸنە سىيماعان نامىس پەن اشۋ شەكە تامىرىن ادىرايتىپ, كٶزٸن شاراسىنان يتەرٸپ شىعارا جازداعالى تۇر. قاتتى كٷيٸنگەندەگٸ ەدەتٸمەن موينى بٸر-ەكٸ رەت قالتاڭ-قۇلتاڭ ەتە قالدى. "ەركەكتەردە نە شارۋاڭ بار?"- دەگەن سٶز وعان "ەركەك ەمەسسٸڭ" دەگەننٸڭ ورنىنا ايتىلعانداي كٶرٸنٸپ, نامىسى مەن جٸگەرٸن قۇم قىپ كەتتٸ. جەنە بۇل سٶز اشۋمەن ەمەس, بايىپپەن, سالماقپەن ايتىلدى. دەمەك, مۇنداي پٸكٸر بٷگٸن عانا ەمەس, ونىڭ ويىندا كٶپتەن بەرٸ جاتقانى, تەك, رەتٸ قازٸر كەلگەن سوڭ ايتىلدى. سەرگەل وسى تۇجىرىمعا تٸركەلگەندە بويىنداعى نامىس ٶرتٸ بۇرىنعىدان دا لاۋلاپ,جارىلىپ, ٶرتەنٸپ كەتۋگە از-اق كالدى. ونىسىمەن تۇرماي ەيەلٸنٸڭ تىم بەيعام, تىم سالقىن قالىپپەن تۋمبوچكا ٷستٸندە جاتقان رەماركتىڭ رومانىن قولعا الىپ, بۇرىن كەلٸپ توقتاعان جەرٸن كٶپ ٸزدەپ ابدىراماي بٸردەن تاۋىپ الىپ, سٸلەيٸپ تۇرعان مۇنىڭ قازٸرگٸ قالپى مەن حال-جايىنا مٷلدە كٶڭٸل اۋدارماي وقۋعا كٸرٸسٸپ كەتكەنٸ ونى ەستەن تاندىرا جازدادى. ەيەلٸنٸڭ بەيعام دا بەيتاراپ قالپىنا, جارتىلاي اشىق جاتقان اپپاق تٶسٸ مەن جۇپ-جۇمىر مەرمەر يىقتارىنا قاراپ تۇرىپ ول تۇڭعىش رەت ٶزٸنٸڭ ونى ەشقاشان جەڭە الماسىن, ايتىس پەن ارباسۋدىڭ قانداي تٷرٸ بولسا دا ٶزٸن تەك جەڭٸلٸس قانا كٷتٸپ تۇرارىن ٸشتەي سەزٸندٸ جەنە وسى ازاپتى مويىنداۋلاردىڭ ارعى بٸر ۇشىنان قىلت ەتٸپ تاعى دا تۇڭعىش رەت ٶزٸنٸڭ بۇل ەيەلگە تەڭ ەمەس ەكەندٸگٸن, جاستىقتان تۋىندايتىن ەرلٸك پەن تەكاپپارلىقتىڭ ارىندى اعىسىنا كەرتەمٸس دەنە بٶگەت بولا الماسىن بٸلدٸرگەن بٸر سەزٸم كٶرٸندٸ. تۇڭعىش باس كٶتەرگەن وسىنداي ەگٸز سەزٸمدەر ونىڭ كٶن كەۋدەسٸنٸڭ باسقا تٷكپٸرٸندە جاسىرىن جاتقان جاڭا ويلاردى دا وياتا باستادى. "يە,-دەدٸ ول ٸشتەي,- جەكسۇرىن سەزٸم جالقى ويانسا دا تىشقان سەكٸلدٸ تەز كٶبەيدٸ, ياعني, بۇل دا بالالاي بەرەدٸ دەگەن سٶز عوي". بۇل سەرگەلدەڭ ساۋالدىڭ شۋماعىن جيناپ بولا بەرگەندە, نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, كەنەت ەسٸنە قايتىس بولعان ەيەلٸ ورالدى. ونىڭ دەل قازٸرگٸ سەتتە نەگە ەسكە تٷسٸپ, قىستىرىلماس جەرگە قىستىرىلا كەتكەنٸنە ول جاۋاپ تا ٸزدەگەن جوق, تٸپتٸ, ٸزدەمەي-اق تابىلىپ تۇرعان جاۋابىن ٶز-ٶزٸنە انىق ايتۋدان دا قىسىلاتىن سەكٸلدٸ. ول دا دەل وسى ورىندا جاتار ەدٸ. مۇنىڭ تالاي قىتىمىرلىعى مەن قازىمىرلىعىنا شاماسىنىڭ كەلگەنٸنشە تٶزٸپ, ارتىق سٶيلەمەسكە تىرىساتىن-دى, سٶيلەي قالسا دا مۇنشالىقتى مەنمەندٸك, كٸسٸنٸڭ جانىن بٸر-ەكٸ اۋىز اسقاق تا تەمٸردەي سالقىن سٶزبەن تاپتامايتىن. جەنە سٶزسٸز جاتىپ العاننان گٶرٸ ەيەلدٸڭ ٶزٸڭمەن تايتالاسىپ ۇرىسقانىنىڭ ٶزٸ بۇدان ەلدەقايدا ارتىق پا دەپ قالدى. "دەمەك, ول مەنەن ٶزٸن جوعارى سانايدى, مەن ودان تٶمەنمٸن, ول مەنٸ مەنسٸنبەيدٸ, نەدەن دە بولسا تايىنبايدى, وعان بەرٸبٸر, مەن ول ٷشٸن قۇمىرسقامىن, قارا شىبىنمىن, جەندٸكپٸن, تاعى تاعىلار. مەن عانا سٶيلەۋٸم كەرەك, مەن عانا ايتىسۋىم كەرەك. نەگە?ٶزٸنٸڭ بۇرىستىعىن, مەنٸڭ دۇرىستىعىمدى دەلەلدەۋ ٷشٸن! 

نەگە دەلەلدەۋگە تيٸسپٸن. ٶيتكەنٸ مەن ونىڭ الدىندا تەۋەلدٸمٸن, مەنٸڭ ودان ايرىلىپ قالعىم كەلمەيدٸ. ال وعان بەرٸبٸر! مٸنە, گەپ قايدا!" 

سەرگەل وسى قورلىق پەن ازاپتى مۇنان ەرٸ كٶتەرە الماسىن سەزدٸ مە, بۇل جەردە بەيشارا قالىپتا تۇرا بەرگٸسٸ كەلمەي كوريدورعا شىعىپ كەتتٸ. "تٷك تە ەمەس بولماشى عانا نەرسە,- دەدٸ ول اس ٷيدٸڭ تەرەزەسٸ الدىنا تۇرىپ.-تٸپتٸ ٶزگەگە ايتۋدىڭ ٶزٸ ۇيات! قايداعى بٸر سۋرەتشٸنٸڭ سالعان پورترەتٸ! ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ اجىراسۋىنا, سەميانىڭ بۇزىلۋىنا سەبەپ بولعان فاكت! جۇرت كٷلەتٸن دەلەل ەمەس پە? شىنىمەن ادامدار ۇساقتاعان با? بەلكٸم ويلارى ۇساقتاعان شىعار, ٸرٸدەن ەمەس, كەيدە ۇساقتان سٷرٸنەتٸنٸمٸزگە سەبەپ وسى ما? بٸراق, ادام مەن وي بٸر ەمەس پە, دەمەك, ەكەۋٸ دە ۇساقتاعان, ادام مەن ونىڭ ويىنىڭ باس قاتىرار مەسەلەلەرٸنٸڭ بٸر-بٸرٸنەن الشاق بولۋى مٷمكٸن ەمەس! يە, ول مەنەن بٶتەن, مٷلدە بٶتەن! ەگەر مەن ٶلە قالسام!?"-ونىڭ دەنەسٸ دٸر ەتە تٷستٸ, ارى قاراي ويىن جالعاستىرۋعا, "مەن ٶلە قالسام بەلكٸم, ول جىلاماس تا!"- دەگەن سٶزدٸ ايتۋعا كورىقتى. "جول ورتاسىندا اتىڭ ٶلمەسٸن, ٶمٸر ورتاسىندا قاتىن ٶلمەسٸن" دەگەن باياعىدا ۇمىت بولا باستاعان ەسكٸلٸكتٸ ماقال ەسٸنە تٷستٸ. 

بۇرىنعى ەيەلٸ تاعى كٶز الدىنا ەلەستەدٸ. اۋىلداعى ەرەسەك ەكٸ بالاسى... مۇنداعى ٷيەلمەلٸ-سٷيەلمەلٸ ەكٸ ۇلى... 

قالت-قۇلت ەتكەن از ٶمٸرٸ... سىرتى بٷتٸن, ٸشٸ تٷتٸن تٸرشٸلٸگٸ... 

سەرگەلگە كەنەت ولاردىڭ بەرٸ مٷلدەم بٶتەن ادامداي بوپ كٶرٸندٸ. بەرٸ دە ٶزٸنەن ەلدەقاشان سۋىعان, ٷيدە جاتقان ەكٸ بالا دا سۋىق, مەليكە دە سۋىق. بەرٸ-بەرٸ دە مۇڭسىز ٶمٸر سٷرە الادى, ەشقايسىسىنىڭ كٷنٸ بۇعان قاراپ تۇرعان جوق, كەنەت عايىپ بولا كەتسە ەشكٸم دە مۇنىڭ ورنىن جوقتامايدى, قابىرعاسى سٶگٸلٸپ قايعىرمايدى, مۇنىڭ دەنساۋلىعىن ەشكٸم قۇدايدان جالبارىنىپ تٸلەمەيدٸ دە. جولداس-جورا, كٶز كٶرگەندەردٸڭ بەرٸ سولاي. جاناشىرلىق جاساپ جٷرگەن الىستاعى تۋىسى قاراتايدىڭ دا اسىپ بارا جاتقانى شامالى. 

نەگە? نەگە? سەبەبٸ قايسى? بٸر-بٸرٸنسٸز تۇرا المايدى ەكەن دەگەن ادامدار قايدا? قايدا قانە, سولار? "ەلدە مەنٸڭ ٶمٸر جولىمدا وندايلار كەزدەسپەدٸ مە?" نەگە? ەلدە, بٸرٸن-بٸرٸنسٸز تۇرا المايتىن ادامدار ادام ويىنىڭ عانا جەمٸسٸ مە? پەلەنشە ٶلدٸ دەپ ەكٸنشٸ بٸرەۋدٸڭ قوسا ٶلگەنٸن نەگە كٶرمەدٸم? سوندا ولاردىڭ بەرٸنٸڭ قابٸرگە بٸرگە تٷسەر بٸردە بٸر دوستارىنىڭ بولماعانى عوي? ادام تەك ٶزٸنە عانا قادٸرلٸ بولعان-اۋ... 

"مەنٸ كٸم ٸزدەيدٸ, مەن كٸمگە قادٸرلٸمٸن?" ول ٶزٸن جەر بەتٸندە ەش جاناشىرى جوق جەتٸم بالاداي سەزٸندٸ. بٸر سەتكە كٶز الدى مۇنارتىپ كەتتٸ. 

ول كەنەت ەسٸن قايتا جيىپ, بويىن شيراق ۇستاۋعا تىرىستى. "بۇل نە? كٶز الدىمنىڭ مۇنارتقانى نەسٸ? ەلدە كەرٸلٸك پە? ادام بويىنا كەرٸلٸك وسىلاي ەنەتٸن شىعار? 

يە, يە, سولاي. كەرٸلٸكتٸڭ جان سەرٸگٸ - ۋايىم بولار.ەندٸگٸ قالعان ٶمٸر وسىلاي ٶتپەك پە? تەك وسىلاي? ەش ٶزگەرٸسٸ بولماق ەمەس پە?" 

سەرگەل ارى قاراي تەرەڭدەي بەرۋدەن تاعى شوشىنىپ, ويىن قىسقا ارقانداي تەز جيىپ الا قويدى. "بولمايدى,-دەدٸ ول ٶزٸنە-ٶزٸ قايرات بەرٸپ.- ٶزٸڭدٸ-ٶزٸڭ كەمٸرگەننەن پايدا جوق. بەرٸك بولۋ كەرەك. يە... بەرٸك بولۋ..." ول وسى بايلامنان بويعا دارۋ تاپقانداي سەل قاناتتانىپ, بالالارى جاتقان بٶلمەنٸڭ ەسٸگٸن اشىپ, مونتيىپ, بەيعام ۇيىقتاپ جاتقان ەكٸ ۇلىنا ەلدە كٷدٸك, ەلدە ٷمٸتپەن بٸراز قاراپ تۇردى دا, مەليكەنٸڭ قاسىنا كەلدٸ. ول تٷنگٸ شامدى سٶندٸرمەگەن قالپى كٸتابىن جاستىعىنىڭ استىنا قويا سالىپ ۇيىقتاپ كەتٸپتٸ. 

ەيەلٸنٸڭ ەدەمٸ مٷسٸنٸنە, قيىلعان قويۋ قارا قاسىنا بٸر كٶز تاستاپ ٶتتٸ. ەلدە ەلگٸ يشارازدىق پەن ٶزٸن قورلاعان سەزٸم ەلٸ جىلجىماعان با, سەرگەل ٶز بويىنان ەيەلٸنە دەگەن ەركەكتٸك نەپسٸنٸ, رەنٸش پەن ٶكپەنٸ ۇمىتتىرىپ جٸبەرەتٸن قىزىعۋشىلىقتى بايقاي المادى.

** * 

قاقاعان قىستىڭ ساقىرلاعان سارى ايازدى كٷنٸ ەدٸ. ٷيدە باعيلادان ٶزگە ەشكٸم جوق. كۋرستاس قىزدارمەن كٸتاپحاناعا بارامىز دەپ ۋەدەلەسكەن, وعان دەيٸن بٸر جارىم ساعات ۋاقىت بار. وڭاشالىق - قاشان دا ادام ويىن بەلگٸسٸز بٸر قۇپييا دٷنيەگە جەتەلەيدٸ. بەس بٶلمەلٸ دالاداي ٷيدە ول ٶزٸن قويارعا جەر تاپپادى. جاسىننىڭ شەتەلدەن ەلدەقاشان كەلگەنٸن باعيلا, ەرينە, بٸلەدٸ, بٸراق, وعان حابارلاسۋدىڭ رەتٸن تاپپاي قويعان. كٶشەدەگٸ تەلەفون-اۆتوماتتارعا كٸرٸپ, تەۋەكەلٸ جەتٸپ ديسكٸنٸ دە بۇراپ كٶرگەن. بٸراق, كانشا ٶزٸن قيناسا دا, ەكٸ-ٷش تسيفردى تەرگەن سوڭ دەمٸ جيٸلەپ, ٶز-ٶزٸنەن ٶرت بوپ جانىپ, بۋدكادان اتىپ شىعاتىن. اۋىز ٷيدە تۇرعان اپپاراتقا ول ەلدەنەشە رەت كەلٸپ تە قايتتى. بەرٸندە دە ٶزٸن-ٶزٸ جەڭە الماي, بويىن كەرنەگەن ۇياتى ەركٸن تۇتقىنداپ, بار-جوعى جانسىز ديسكٸنٸڭ التى نومەرٸن تەرە الماي ازاپقا تٷستٸ. تٸپتٸ, تەلەفونعا جاقىنداۋدىڭ ٶزٸ ۇيات سەكٸلدٸ. ادامنىڭ جانسىز نەرسەدەن دە قىسىلاتىن كەزٸ بولاتىنىنا ول تاڭداندى. 

كٶپ تولقۋ مەن ارپالىستان سوڭ ول تەلەفون جانىنا كەلدٸ. جايلاپ ترۋبكانى رىچاگتان الىپ, قۇلاعىنا اپاردى. بٸر قالىپتى ىزىڭداعان دىبىس. اپپارات مٸنسٸز جۇمىس ٸستەپ تۇر, كەز-كەلگەن قىزمەتٸڭە دايىن, قالاعان ادامىڭنىڭ ٷيٸنە داۋىسىڭدى جەتكٸزە الادى. 

باعيلا دەمٸنٸڭ تاعى جيٸلەپ, الاقانى مەن ماڭدايىنىڭ تەرشٸگەنٸن سەزدٸ. 

ول العاشقى ٷش تسيفردى ەركٸن الدى. تٶرتٸنشٸ تسيفردى تەرگەندە ساۋساعىنىڭ دٸرٸلدەگەنٸن بايقادى. بەسٸنشٸ تسيفردى ساۋساعى سىنىپ كەتەردەي ەرەڭ اينالدىردى. مٸنە, ەڭ سوڭعى سان. بار-جوعى بٸر-اق سان. بار جوعى بٸر-اق سان! ول سۇق ساۋساعىن سەگٸزگە اپاردى, ونى جايلاپ جوعارى كٶتەرە باستادى. مٷلدەم تىنىسى بٸتٸپ قالعانداي. اقىرى ونى تەز اينالدىرىپ جٸبەردٸ دە, كٶزٸن جۇمىپ, دەمٸن ٸشٸنە تارتىپ بۇدان ەرٸ نە بولارىن كٷتتٸ. اپپاراتتىڭ بٸر قالىپتى, ۇزىن دىبىسى ەستٸلدٸ. ەكٸ, ٷش... قۇلاق تٷبٸنەن ەلدەنە سىتىر-سىتىر سىندى دا, ارتىنشا ەر ادامنىڭ سۇپ-سۋىق, نەمقۇرايدى ٷنٸ ەستٸلدٸ. 

-يە.

باعيلا نە دەرٸن بٸلمەي تٸلٸن جۇتىپ تۇرىپ قالدى. 

- يە!- دەدٸ ەر ادام زٸلدٸ داۋىسپەن. 

دەل سول داۋىس! جاسىن! باعيلا دەمٸگٸپ كەتتٸ. 

- اللو! 

- سەلەماتسىز با?- دەدٸ باعيلا ول ترۋبكانى تاستاپ جٸبەرەر دەپ قاۋٸپتەنٸپ, ەرٸ ەكٸنشٸ رەت تەلەفون سوعۋعا شاماسىنىڭ جەتپەيتٸنٸن بٸلٸپ. 

- سەلەماتسىز! سٸزگە كٸم كەرەك? 

- قاشان كەلدٸڭٸز? 

- اتام زاماندا. بۇل كٸم? 

- سٸز... ۇمىتىپ قالدىڭىز با? مەن... 

- انىعىراق ايتساڭىزشى! كٸم دەيسٸز! 

- مەن... باعيلامىن... 

- ە-ە, يە, ەسٸمدە... كەلگەلٸ بەرٸ تەلەفون سوعۋعا ۋاقىت بولمادى. بٸر شارۋاڭىز بار ما ەدٸ? 

باعيلا مۇنان ەرٸ سٶيلەۋگە شاماسى جەتپەي ترۋبكانى تاستاپ جٸبەردٸ. جاسىننىڭ سوڭعى سٶزٸ ونىڭ وسى كٶزگە دەيٸن تالپىنىپ, تاسىپ كەلگەن كٶڭٸلٸن سۋ سەپكەندەي باسىپ, وعان دەگەن سەزٸمدەرٸنٸڭ بەرٸن شالعىداي جاپىرىپ ٶتتٸ. 

ول ىزاعا شىداماي تٶسەگٸنە كەپ قۇلاي كەتتٸ. ويىنان جاسىننىڭ "بٸر شارۋاڭىز بار ما ەدٸ?"- دەگەن ٶزەككە مۇز قاتىرارداي سۋىق سٶزٸ كەتپەي قويدى. "نەگە وعان تەلەفون سوقتىم, نەگە?! نەتكەن ەسسٸز ەدٸم. سول كەرەك ساعان, سول كەرەك! كٶپتەن ٸزدەگەنٸڭ, ەستٸمەك بولعانىڭ وسى سٶز ەدٸ عوي, ال ەستٸدٸڭ!"- دەدٸ ول ٶزٸن-ٶزٸ تابالاپ. 

قانشا ۋاقىت ەتكەنٸ بەلگٸسٸز, سىرتقى ەسٸكتٸڭ سارت ەتٸپ جابىلعانىنان ەسٸن جيدى. كەلگەن ادامنىڭ اياق باسىسىنان, كيٸم شەشٸسٸنەن-اق ونىڭ سەرگەل ەكەنٸن باعيلا بٸردەن تانىدى. ورنىنان تەز-تەز تۇرىپ, كرەسلونى تەرەزە جاققا قاراتىپ قويدى دا, جاۋرىنىن ەسٸككە بەرٸپ, كٸتاپقا ٷڭٸلگەن بوپ قالدى. "يە",- دەگەن سەرگەلدٸڭ داۋسى ەستٸلدٸ. باعيلا ونىڭ تەلەفونمەن سٶيلەسكەنٸن ەستٸمەيٸن دەپ ەسٸكتٸ جاۋىپ كەپ وتىردى. وڭاشادا كٷيكٸ وي اۋعان كٷننٸڭ كٶلەڭكەسٸندەي ٶتە بەرە مە, بويىن ەزٸپ بارا جاتقان ەلگٸ بٸر كٷيٸنٸشٸ مەن ىزاسى سەرگەل ەسٸكتٸ سارت جاپقاننان جەل ٷرلەگەن تۇمانداي سەل سەيٸلٸپ قالىپ ەدٸ. 

سەرگەلدٸڭ بەرٸ قاراي جٷرگەنٸ ەستٸلدٸ. تۋرا باعيلانىڭ بٶلمەسٸنە قاراي كەلە جاتىر. ەسٸك الدىنا كەپ از عانا ايالدادى. جايلاپ ەسٸك اشىلدى. ەسٸكتٸڭ اشىلعان دىبىسى ەستٸلمەسە دە باعيلا تەنٸمەن سەزٸپ وتىر. سەرگەلدٸڭ ٶزٸنە سٶز جوق تەسٸلە قاراپ تۇرعانىن سەزٸپ, باعيلانىڭ ٶن بويى شىمىرلاپ كەتتٸ. 

- باعيلا,- دەدٸ سەرگەل اقىرىن داۋىستاپ. ونىڭ بٸردەڭە دەپ ايتارىن بٸلٸپ وتىرسا دا, قىز سەلت ەتە تٷستٸ. 

نەمەرە اعاسىنا تۋرا قاراماۋعا تىرىسىپ, جارتىلاي بۇرىلدى. جوعارى قاراماسا دا سەرگەلدٸڭ كٶزٸ شاتىناپ تۇرعانىن كٶردٸ. 

- سەنٸ... تەلەفونعا,- دەدٸ ول باتىرا سٶيلەپ. 

باعيلا تاڭ قالعان پٸشٸنمەن يىعىن بٸر قوزعادى دا, سەرگەلدٸڭ جانىنان ٶتە بەردٸ. ونىڭ قىتىمىر داۋسى مەن سەلتيٸپ تۇرعانىنان تەلەفونعا شاقىرعان ادامدى مٷلدەم ۇناتپاي قالعانىن جاس قىز اۋىز ٷيدەگٸ اپپاراتقا بارا جاتىپ-اق انىق سەزدٸ. 

- اللو,- دەدٸ ول اقىرىن عانا ۇيقىلى داۋىسپەن. 

- مەن عوي. جاڭا رەنجٸپ قالدىڭىز با? 

"جاسىن! تاعى دا جاسىن! بٸر كەشكە جەتەر ازابى از بولعان جوق قوي, ەندٸ تاعى نە دەمەك, نەگە شاقىرىپ تۇر?" 

- سٸز تىڭداپ تۇرسىز با?- دەدٸ قورعاسىنداي سالماقتى قوڭىر داۋىس.- تىڭداپ تۇرسىز با دەيمٸن? 

- يە... نە ايتپاقسىز? 

- ەلگٸ كٸسٸ كٸم? 

- سونى بٸلگٸڭٸز كەپ تەلەفون سوعىپ پا ەدٸڭٸز? 

- ساراڭ ادام ەكەن. جەنە ەشقاشان كٶركەم شىعارما وقىماعان, وقيمىن دەگەن نيەتٸ دە جوق. 

- سٸزبەن سٶيلەسكٸم دە كەلمەيدٸ, ەندٸ تەلەفون سوقپاي-اق قويىڭىز. 

- ەكٸنٸڭ بٸرٸ وسىلاي اشۋلانا الادى. مەن وعان تاڭقالمايمىن. ەرتەڭ قولىڭىز تيە مە? 

- جوق. 

- ۋاقىت تابىڭىز. ٶتٸنەم.- ول مىرس ەتٸپ كٷلدٸ.-مەن بٷيتٸپ ەشكٸمگە ايتىپ كٶرگەن جوق ەدٸم, قىزىق ەكەن! 

- ۋاقىتىم جوق, ساۋ بولىڭىز! 

- ترۋبكانى تاستاعالى تۇرسىز با? ول ەستٸ ادامنىڭ ٸسٸ ەمەس. سونىمەن, ەرتەڭ دەل ساعات التىدا "الماتى" قوناق ٷيٸنٸڭ الدىندا كٷتەم. كەشٸكپەڭٸز, سونان كەيٸن دە ٶمٸر بويى جەك كٶرٸپ ٶتۋگە مٷمكٸندٸگٸڭٸز بار. جەك كٶرۋ ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ قولىنان كەلە بەرەتٸن نەرسە عوي. سولاي. ساۋ بولىڭىز! 

باعيلا تەلەفون ترۋبكاسىن ۇستاعان بويى ۇزاق تۇرىپ قالدى. "نەتكەن قاتىگەز, نەتكەن ٶزٸنە-ٶزٸ سەنگەن مەنمەن ادام! جوق, بارمايمىن!" بۇل تەلەفونمەن سٶيلەسٸپ بولدى-اۋ دەگەندە جۇمىس كابينەتٸنەن سەرگەل دە شىقتى. 

- باعيلا,- دەدٸ ول رەسمي ٷنمەن,- كٶڭٸلٸڭە كەلسە دە ايتايىن, بۇل اداممەن ەكٸنشٸ رەت سٶيلەسۋشٸ بولما. سىپايىلىق پەن مەدەنيەت دەگەننەن جۇرداي نەتكەن جان ول! مەنٸڭ ٷيٸمە تەلەفون سوعىپ تۇرىپ, ەر كٸسٸنٸڭ داۋىسىن ەستٸپ تۇرىپ امانداسپاستان "پەلەنشەنٸ شاقىرساڭىزشى",-دەۋگە ونىڭ قاڭداي قاقىسى بار? نەمەنە, بۇل ٷي ول ٷشٸن ەركەك باسقارىپ وتىرعان ەيەلدەر كونسۋلتاتسيياسى ما, ەلدە جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ لابوراتوريياسى ما? داۋسىن ايتساڭشى, داۋسىن. گرۋبييان! بٸر ەمەس, بٸرنەشە ەيەل جٸبەرگەن, تاعى دا جٸبەرەتٸن ادامنىڭ داۋسى. جەنە وسى داۋىس ماعان تانىس سيياقتى! ۇقتىڭ با مەنٸڭ ايتقانىمدى? 

- يە, ۇقتىم,- باعيلا ەكٸ ايتقىزباس تٸل العىش بالاداي باسىن يزەدٸ دە, ٶز بٶلمەسٸنە قاراي جٷرە بەردٸ. بٶلمەسٸنە كٸرٸپ, ەسٸكتٸ جاپقان سوڭ جاسىن مەن سەرگەلدٸڭ بٸر-بٸرٸ جايلى ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ ايتقان پٸكٸرلەرٸ ەسٸنە تٷسٸپ, بولار-بولماس قانا جىميىپ قويدى. وسى بٸر بولماشى كٷلكٸلٸ جاي ەسەر ەتتٸ مە, ەلدە جاسىننىڭ قايتا تەلەفون سوققانى ما, ەيتەۋٸر ونىڭ بويى بۇرىنعىدان بٸرشاما جادىراپ, ىزاسى مەن رەنٸشٸ تاراعان سەكٸلدٸ.

* * * 

ەرتەسٸنە, كەشكٸ ساعات دەل التىدا باعيلا "الماتى" قوناق ٷيٸنٸڭ الدىندا تۇردى. بۇل سەت جاس قىز ٷشٸن ۇياتى مەن ارىن كٷيەدەي كەمٸرگەن ازاپتى سەتتەر ەدٸ. ول تٷنٸ بويى ٶزٸمەن-ٶزٸ ارپالىسىپ شىقتى. مەليكەمەن ۇزاق كەڭەسكەن سوڭ ەكەۋٸ "بٷگٸنگٸ كەزدەسۋگە بارىپ كٶرۋ كەرەك",- دەپ شەشسە دە كٶڭٸلدەرٸنٸڭ بٸر تٷكپٸرٸندە ەلسٸز ٷرەي جاتتى. جاسىننىڭ جاس جٸگٸت ەمەس, ٷيلەنگەن, بالالى-شاعالى ادام ەكەندٸگٸ ٷلكەن سٶز بولدى. مەليكەنٸ تۇيىققا تٸرەپ, كٶڭٸلٸنە تٷسٸنٸكسٸز ساۋال ٷيٸرگەن - جاسىننىڭ باعيلانى قوناق ٷيٸنە شاقىرعانى بولدى. ويلاسىپ كەلٸپ ولار مۇنى دا ٶرەسكەلدٸگٸ جوق دەپ سىپايى شەشتٸ.ەڭگٸمەلەسٸپ وتىرىپ ەكەۋٸ دە جىلادى. ەيەل ٶمٸرٸنٸڭ تەك جەڭٸلٸستەن, كەشٸرۋدەن, جول بەرۋدەن تۇراتىنىن ايتىپ جىلادى. 

باعيلانىڭ بٷگٸنگٸ كەزدەسۋگە بارا جاتۋى دا ونىڭ ٶمٸرٸندەگٸ ەڭ العاشقى ٷلكەن شەگٸنٸسٸ ەدٸ. ەيەل بويىنداعى تەكاپپارلىق پەن جاراسىمدى مەنمەندٸكتٸڭ ەر ادامنىڭ جابايى دا اساۋ ەركٸنٸڭ الدىندا تولىق مويىنسۇنۋى, جىلاي وتىرىپ, قورقا وتىرىپ, تازالىق پەن ادالدىق دەگەنگە ٷمٸت ارتىپ, كٶڭٸلدٸ سونىمەن جۇباتا وتىرىپ تەۋەكەلگە بارۋى ەدٸ. بۇل كەزدەسۋ نەمەن بٸتسە دە, قالاي بٸتسە دە,جاس قىزدىڭ ٶمٸرٸ مەن تاعدىرىن ٸز تاستاماي ٶتپەيتٸنٸن, تٸپتٸ بٸر-اق قانا جٷزدەسٸپ ايرىلعاننىڭ ٶزٸندە عۇمىرلىق ەستە قالارىن ەكەۋٸ دە جاقسى سەزٸندٸ. بٸراق ولار جالعىز-اق رەت كەزدەسكەن جوق. ولار سان رەت كەزدەستٸ. 

جاسىن باعيلا ەسٸك الدىنا جەتٸپ, ٶز-ٶزٸنەن ىڭعايسىزدانىپ ايالداي بەرگەندە بٸر بۇرىشتان باقىلاپ تۇرعانداي (بەلكٸم, سولاي دا ەتۋٸ) اراعا بٸر-اق مينۋت قانا سالىپ كەلدٸ. 

ون سەگٸز جاس. ون سەگٸز جاستا ادام بالاسى بٸر-بٸرٸمەن قارىم-قاتىناستىڭ ەلدەنەشە تٷرٸن تالاي كٶرٸپ, سٷيٸنٸپ تە, جەرٸنٸپ تە, تٷڭٸلٸپ تە, تٸپتٸ بۇزىلىپ تا ٷلگەرە الادى. 

باعيلا بولسا بالعىن كٶكتەمدٸ بەيعام ارتقا تاستاپ, جازدىڭ بٸر قوڭىرجاي تٷنٸندە اشىلعان گٷل سيياقتى, سٷيٸسپەنشٸلٸك, سەزٸم دەگەن ەلەمنٸڭ العاشقى شىققان كٷنٸنە, اسپانى مەن بۇلتىنا, مىناۋ عالامات ەسەم دٷنيەنٸڭ تازالىعىنا تاڭىرقاي دا, ٷركە قارايتىن شاقتا ەدٸ. وسى شاققا دەيٸن ول ەر بالالارمەن تالاي قىدىرعان, تالاي رەت سۋعا بٸر تٷسٸپ, تالاي رەت ٶزەن جاعاسىنداعى قۇمداۋىتتا كٷنگە دە قىزدىرىنىپ جاتقان, كەيبٸرەۋٸمەن بالالىق ەۋەستٸكپەن سٷيٸسكەن دە. بٸراق ول سٷيٸس تەرەڭنەن قوزعالماعان, قاندا قايناماعان, جٷرەكتە پٸسپەگەن ٶزٸنە-ٶزٸ ەسەپ بەرمەيتٸن بالاڭ سٷيٸس ەدٸ. ونىڭ جاسىنمەن بۇل كەزدەسۋٸ ماحاببات جولىنداعى العاشقى "رەسمي" كەزدەسۋٸ بولعاندىقتان با, كەۋدەسٸندەگٸ جۇدىرىقتاي جٷرەگٸ قامىستى كٶلدٸڭ جەلدٸ كٷنگٸ قوعاسىنداي كەشەدەن بەرٸ بٸر سەتكە دە تىنىم تاپپادى. جاسىن كەلٸپ امانداسقاندا "سەلەماتسىز با" دەگەن جاۋاپ سٶزدٸڭ جارتىسىن ايتىپ, جارتىسىنا دەمٸ جەتپەدٸ. 

باعيلا امانداسقان سەتتە عانا جٸگٸتكە بٸر كٶز تاستادى دا, كٸرپٸگٸن تٶمەن تٷسٸردٸ. كەشەگٸ تەكاپپارلىقتان تٷك قالماپتى, قولعا ٷيرەنسە دە ادامنان جاسقانۋى قالماعان ەلٸكتٸڭ لاعىنداي بولار-بولماس دٸرٸلدەپ, ٷنسٸز تۇر. 

"ۇناتىپ قاپتى,- دەدٸ ٸشتەي جاسىن.-بۇل - ماحاببات قوي!" 

جاسىن باعيلانىڭ بويىنان تەك ەيەلگە تەن سيرەك كەزدەسەر ەدەمٸلٸكتٸ عانا ەمەس, بۇلاق باستاۋىنداي تازالىقتى, ماڭ دالادا تۋعان ايداي ەسەمدٸكتٸ, جاڭبىردان سوڭعى قاراقاتتاي مٶلدٸرلٸكتٸ, تاڭ الدىندا اشىلعان گٷلدەي پەكتٸكتٸ كٶردٸ. بۇدان بٸر-ەكٸ اي بۇرىن كەزدەسكەندە وسى قاسيەتتەردٸ قالايشا تاپ باسىپ اڭعارماعانىنا قازٸر تاڭداندى. 

ول "ماحاببات", "سەزٸم" دەگەن سيياقتى سٶزدەردەن بويىن اۋلاق سالاتىن-دى. بۇلاردىڭ بەرٸ تىم كٶپ ايتىلىپ,قادٸرٸن جوعالتىپ العاندىقتان با, ەلدە, ٶز ٶمٸرٸندە وسى سٶزدەردٸڭ تەگٸنە لايىق نە ەيەل, نە ەركەك كەزدەستٸرمەگەندٸكتەن بە, ەلدە, جاراتىلىسىنان جانى قاتالدىققا بەيٸمدٸگٸنەن بە, ەيتەۋٸر بۇل سٶزدەر ونىڭ قۇلاعىنا تٷرپٸدەي تيەتٸن. جەنە وسى سٶزدەردٸ جيٸ ايتاتىن ادامداردى مەيلٸنشە ۇناتپاۋشى ەدٸ. ليريك اقىنداردىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىمايتىن. تٸپتٸ, تولستويدىڭ ماحاببات, سەزٸم جايلى وي تولعاعان تۇستارىنا تىجىرىنا بەلگٸ سوعۋشى ەدٸ, ال دوستوەۆسكييدٸڭ "اق تٷندەر" اتتى سەنتيمەنتالدى راتسيونىنىڭ سوڭىنا: "بەيشارا فەدور! وسىنداي مارمەلاد ادامدار بولادى دەپ ويلاعان-اۋ شاماسى",- دەپ جازىپ قويعاندى. ول ەر نەرسەگە ناقتىلى قارايتىن. رومانتيكا مەن ليريكا ٶمٸردٸڭ يلليۋزيياسى, ول ادامدى شاتاستىرادى, ٶمٸر قۇبىلىسىنا دەل باعا بەرۋگە كەسٸرٸن تيگٸزەدٸ دەگەن تۇجىرىمدى بەرٸك ۇستايتىن-دى. وسى كەزگە شەيٸن جازعان ٶز شىعارمالارىندا ول وسى ويلارىن دەلەلدەپ كەلدٸ. 

"كەيٸپكەرلەرٸ مەن العان وقيعاسى ادامداردى ٶمٸردەن بەزٸندٸرەدٸ, بەرٸ نەزٸكتٸك پەن سەزٸم اتاۋلىدان جۇرداي",-دەپ بٸرەۋلەر ونى سىناپ جاتسا, ەندٸ بٸرەۋلەرٸ باسقا جاعىنان كەپ: "ٶمٸرگە تۋرا قارايتىن كەزٸمٸز جەتتٸ. جاس بالا سەكٸلدٸ ادامزات قاشانعى تەتتٸ تاعاممەن ٶمٸر سٷرەدٸ? ونىڭ دا تەتتٸدەن تۇششىعا, سونان سوڭ اششىعا كٶشەتٸن كەزٸ بولماي ما? جاسىن شىعارمالارى بٷگٸنگٸ پروزاداعى رەاليستٸك كٶزقاراستىڭ جاڭا لەبٸ, ونى تٷسٸنبەدٸك دەپ ۇرىسقاننان گٶرٸ تٷسٸنەيٸكشٸ ەلدەقاشان ابدىراپ تا كٶرمەگەن جاسىن جاتقا ايتار سٶزٸن جيناي الماي مٷدٸرٸپ قالدى. 

- جٷرٸڭٸز,- دەدٸ ول قارسى الدارىڭدا كٶلدەنەڭ تۇرعان ماشيناعا قاراي وڭتايلانىپ.

باعيلا قارسىلاسقان جوق, قايدا دەپ تاڭدانا سۇرامادى دا. ول جاسىننىڭ سيقىرلى سٶزٸنە اربالعانداي ورنىنان قوزعالا بەردٸ, جاسىن ەسٸك اشىپ باعيلانى العا وتىرعىزدى دا, ٶزٸ سوڭعى جاققا جايعاستى. بۇلاي ەتۋ ونىڭ ويىندا دا جوق بولاتىن, ەرٸكتەن تىس بٸر كٷش وعان "وسىلاي ەتۋ كەرەك",- دەپ بۇيىرعانداي, ٶزٸنٸڭ قىزدان قالايشا وقشاۋ قالعانىنا تٷسٸنبەدٸ. "عاجاپ- دەدٸ ول ەسٸكتٸ جاۋىپ جاتىپ ٶزٸنشە.- قالايشا? جوق, مٷمكٸن ەمەس, مەنٸڭ ولاي ەتۋگە قاقىم جوق". 

ماشينا ورنىنان قوزعالا بەردٸ. جولدا كەلە جاتىپ تا ول ٶز بويىنان ٶزٸ بايقاعان سانادان تىس بٸر كٷشتٸڭ ەلٸ تارقاماعانىن سەزدٸ. ول كٷش - جاسىننىڭ باعيلا الدىندا ابدىراۋى, ويلاماعان جەردەن كاشان دا سٶزٸنٸڭ ازداپ شاشىراۋى, ەڭ سوڭىندا جەنە ەڭ قاۋٸپتٸ -قىزعا دەگەن ەرەكشە ٸلتيپاتى مەن كەۋدەسٸندەگٸ نەزٸك بٸر قىلدىڭ تالاي جىلدان بەرٸ (بەلكٸم, العاش رەت) تەربەلٸپ ٶتۋٸ ەدٸ. 

جاسىن ەڭ ەۋەلٸ سودان قورىقتى. 

وسى وتىز بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە ول, ەرينە, كٶپ ەيەلدەرمەن كەزدەستٸ. ولاردىڭ اراسىندا اقىلدىسى دا, سالماقتىسى دا, جەڭٸلتەگٸ دە, اجارلىسى دا, كٶرٸكتٸسٸ دە, مٷسٸندٸسٸ مەن مٷسٸنسٸزٸ, بەرٸ-بەرٸ بولدى. ەگەر ولاردىڭ كەيبٸرەۋٸمەن ەركەك پەن ەيەلشە قارىم-قاتىناس جاساۋ سەزٸمٸ تۋا قالسا دا بۇل ەشقاشان جٷرەگٸنٸڭ لٷپٸلدەگەنٸن سەزٸنگەن ەمەس. ونىڭ تەنٸندەگٸ سەزٸم مەن قۇمارلىك بٸر-اق فورمادا - جاقسى كٶرگەن ەيەلٸن ٶزٸنە مويىنسۇندىرۋ, ونى تٷگەلدەي بيلەپ الۋ فورماسىندا عانا وياناتىن. كٶز الدىندا نە كٶرٸنٸپ تۇر - وعان سول عانا كٶرٸنەتٸن. جەنە ەركەك پەن ەيەلدٸڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن ىقىلاسى مەن ىنتىزارىنىڭ, كەرەك دەسەڭ, ماحابباتى مەن سەزٸمدەرٸنٸڭ سىرتقا شىعار تٷرٸ دە بٸرەۋ-اق - سٷيٸس ەكەنٸنە نارازى بولاتىن-دى. "بٸر-بٸرٸن ٶلەردەي جاقسى كٶرەتٸن ادامدار ٷشٸن بۇل مٷلدە از, ارزان تەسٸل دەپ ەسەپتەۋشٸ ەدٸ, بۇلاي ەتۋ بارلىق باسقا ادامداردىڭ قولىنان كەلەدٸ, تٸپتٸ, ادامنان باسقا تٸرشٸلٸك يەلەرٸنٸڭ بەرٸنٸڭ دە جالعىز-اق تاپقانى وسى تەسٸل. بٸرٸن-بٸرٸ ٶزگەلەردەن گٶرٸ ەرەكشە جاقسى كٶرەتٸن ەكٸ ادام ٷشٸن دە ەرەكشە, ٶزگەشە فورما كەرەك قوي, نەگە بەرٸ بٸردەي جارالعان, نەگە تٷپتەپ كەلگەندە ەرەكشە سەزٸمدەر دە تۋرالى, انايى ينستينككە باعىنۋى كەرەك? بۇل ەدٸلەتسٸز, مٷلدە ەدٸلەتسٸز" دەۋشٸ ەدٸ ول. 

بۇل يدەيا ونىڭ سوڭعى شىعارماسىندا دا ايتىلدى. بٸر قىزعا جاستايىنان كٶڭٸلٸ جەتكەن ستۋدەنت سٷيٸكتٸسٸ قايدا بارسا دا سوڭىنان قالماي, اكىرى بەسٸنشٸ قۋرسكا ٶتكەندە وعان قولى جەتەدٸ. ەرتەسٸنە ول كٷندەلٸگٸنە: "مەن قۇدايعا ريزا ەمەسپٸن,- دەپ جازادى. بٸر-بٸرٸنە ادامدى وسىلاي ىنتىق ەتٸپ جاراتىپ كەلٸپ, سول ىنتىقتىعىن سٷيٸس ارقىلى عانا تانىتاتىن ەتٸپ, بٸزدٸ قانداي كەدەي ەتٸپ جاراتقان! بۇل ادامدى زەبٸرلەۋ, قورلاۋ عوي. مەن ادام بويىنداعى سوقىر ينستينكتكە قارسىمىن, ونى سىلىپ تاستاپ سانانى باسپا جٷزٸندە بۇل دا كٶپ تالاس تۋدىرعان. "ينستينكتٸ الىپ تاستاسا ادام بولۋدان قالادى, حايۋان بوپ كەتەدٸ",- دەپ ورىندارىنان اتىپ-اتىپ تۇرعاندار كەزدەستٸ. 

شىعارمالارىنداعى وسى سيياقگى ٶزٸندٸك كونتسەپتسييالارمەن ٶز ٶمٸرٸ بٸر-بٸرٸنە ٷندەس جاتقاندىقتان شىعار, جاسىندى ەيەلدەر جاعى سۋىقسىڭ, ساعان بەرٸبٸر دەپ ٶكپەلەيتٸن, كٸنەلايتىن. ٶيتكەنٸ, ولاردىڭ بەرٸ دە جاسىندى جاقسى كٶرۋشٸ ەدٸ, جاقسى كٶرٸپ قانا قويماي, ودان جاسقاناتىن دا. ٶتكٸر دە, ويلى كٶز, تەمٸردەي لوگيكا,ناقتىلى كٶزقاراس, باتىل فيلوسوفييا, ەشكٸمگە يٸلمەس مٸنەز, ۇشان-تەڭٸز بٸلٸم ونى قاي جەردە وتىرماسىن, تاريحشىلار مەن ەكونوميستەر مە, لينگۆيستەر مەن ارحەولوگتار ما, سۋرەتشٸلەر مەن اكتەرلەر ما, بەرٸ-بەرٸنەن دە ونى بيٸك ەتٸپ كٶرسەتٸپ تۇراتىن-دى. ەجەلدەن تاۋداي قالىپتاسىپ, تاستاي بەكٸگەن كٶزقاراستاردى ول بٸرنەشە سٶزبەن ٸرگەسٸن شايقالتا سالار ەدٸ. ونىمەن قارىم-قاتىناسى تەك دوستىقپەن عانا شەكتەلٸپ قالۋىن قالامايتىن ەيەلدەر ودان ەلگٸ پاراسات بيٸكتٸگٸندەي بيٸك ماحاببات تالاپ ەتەتٸن-دٸ. 

مۇنداي تالاپ جاسىننىڭ ىزاسىن كەلتٸرەتٸن. "سەزٸمدٸ لوگيكاعا باعىندىرۋ دەگەن ەسۋاستىق قوي,- دەيتٸن ول.-ادام بويىندا ٶز ەركٸمەن تۋىپ, ٶز ەركٸمەن ٶلەتٸن جالعىز-اق ازات قاسيەت - ۇناتۋ مەن جەك كٶرۋ. ەندٸ سونى نوقتالاماڭدارشى!" 

ولار تەاترعا كەلٸپ, بٸر شەتەلدٸك دراماتۋرگتىڭ تراگەديياسىن كٶردٸ. بٷگٸن پرەمەرا بولاتىن. تراگەدييانىڭ قازاق ٶمٸرٸنەن تىم الىستىعى, پروبلەمالارىنىڭ ەسكٸلٸگٸ باعيلانى قىزىقتىرمادى. الماتىعا كەلگەلٸ بەرٸ بۇل تەاترعا ٷشٸنشٸ رەت قانا بولىپ وتىرعاندىقتان اكتەرلەر ويىنىنا عانا نازار سالدى. مۇنداي پٸكٸردٸ دە جول-جٶنەكەي جاسىن ايتقان. 

ولار ماشيناعا وتىردى. باعيلا الدىڭعى جاقتا, جاسىن ارتقى ورىندا. قايدا دەپ باعيلا تاعى سۇرامادى. سۇراعىسى كەلسا دە سۇراي المادى جەنە ول جاسىنعا قۇلاي سەندٸ. ويلى ادامنىڭ ارزانعا بارمايتىنىنا سەندٸ. الدىڭعى كٷنٸ تٷسكەن قالىڭ قاردان كٶشە كٶك تايعاق. ماشينا كەيدە بۇراڭداپ, كەيدە كٶشەنٸڭ قيىلىسىندا توقتاعان جەرٸنەن ەرەڭ جىلجىپ, تسيرك اتىنداي مىڭ قۇبىلىپ كەلەدٸ. ماشينا تٷزۋ كٶشەگە تٷسٸپ, اياق-قولىن باۋىرىنا اپ جٷرٸسٸن جٶندەگەن سوڭ, جاسىن كەنەت: 

- سٸزدەي قىزدى بٸرٸنشٸ رەت كەزدەستٸرٸپ وتىرمىن,-دەدٸ تاڭقالىپ كەلە جاتقانىن جاسىرا الماي. قىز بەرٸ بۇرىلدى. 

- نەگە? 

- ادام قايدا بارا جاتىرمىز دەپ سۇراماي ما ەكەن? 

- ونسىز دا بٸلەمٸن. نەسٸنە سۇرايمىن. 

جاسىن ٷنسٸز قالدى. بٸرنەشە سەقۋندتان كەيٸن بارىپ تاڭدانىسى بايىعان ٷنمەن: 

- ونى قايدان بٸلەسٸز?- دەدٸ. 

- سٸزدٸڭ تەلەفونىڭىز 39 دەگەن تسيفردان باستالادى عوي. 

- يە. 

- بٸز قالانىڭ تەلەفونى سول تسيفردان باستالاتىن جاعىنا جاقىنداپ قالعان سيياقتىمىز. 

-مىناداي ابستراكتسيياڭىزبەن بار عوي,- دەدٸ جاسىن قىزعا كەۋدەسٸن سەل تٶندٸرە تٷسٸپ,- سٸز ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸندە تەرگەۋشٸ بوپ قىزمەت اتقارا الاسىز. بۇل ماعان ونشا ۇناپ كەلە جاتقان جوق. بۇنداي بايقاعىشتىق سٸزدٸڭ بويىڭىزعا جاراسپايدى. 

- ماعان تاريحشى بولۋ دا, بايقاعىش بولۋ دا, تٸپتٸ ەسٸمٸم دە جاراسپايدى. ەندٸ نە ٸستەۋٸم كەرەك? قىز وعان جارتىلاي بۇرىلىپ سۇراۋلى تٷردە كٷلٸمسٸرەدٸ. 

- اتىڭىزدى كەز-كەلگەن, تٸپتٸ, ەركەكتٸڭ اتىنا بولسا دا ٶزگەرتٸپ الىپ, كيوسكٸدە جەرگٸلٸكتٸ گازەتتەر ساتىپ تۇرعانىڭىز جاراسادى. 

- ودان ٷلكەن قىزمەت تاپپادىڭىز با? 

- سٸزگە ودان ارتىق قىزمەت جوق. بولا قالسا, ەدەمٸلٸكتٸڭ ٷلگٸسٸ رەتٸندە يۋنەسكونىڭ قامقورلىعىنا الىنىپ, بٸر سۋىق مۋزەيدە تۇراسىز. 

- ال, قارتايعان سوڭ نە ٸستەيمٸن? 

- وندا, سۇلۋلىقتىڭ قالاي قارتاياتىنىنىڭ ٷلگٸسٸ بولىپ تۇراسىز. كيٸممەن تۇراسىز با, كيٸمسٸز تۇراسىز با, ول جاعىن حالىقارالىق كوميسسييا شەشەدٸ. 

باعيلا كٷلٸمسٸرەپ كەلە جاتقان قالپىن كٸلت سۋىتتى دا, ەكٸ بەتٸ دۋ ەتٸپ, جاسىننان بەتٸن بۇرىپ ەكەتتٸ. 

- راقمەت,- دەدٸ ول لىپ ەتٸپ ويانعان ۇياتى مەن ٶكپەسٸن تانىتىپ. 

باعيلانىڭ ٶزٸنە ٶكپەلەپ, بٸرازدان بەرٸ ۇمىت بوپ بارا جاتقان تەككاپپارلىعىن بويىنا جيناپ اپ, العا قاراپ قيمىلسىز وتىرعانى جاسىننىڭ كٷلكٸسٸن كەلتٸردٸ جەنە ول بۇرىنعىدان دا سٷيكٸمدٸ بولا تٷسكەن سيياقتى. ولار جاسىننىڭ ٷيٸنە جەتتٸ دە, ماشينانى قايتارىپ جٸبەردٸ. 

باعيلا بۇعان دەيٸن مەن بەرمەپ ەدٸ, ەسٸك الدىنا كەلٸپ, ەندٸ باسقىشپەن جوعارى كٶتەرٸلۋگە تۋرا كەلگەندە اياعىنىڭ دٸرٸلدەگەنٸن سەزدٸ. "بەيتانىس ادام عوي,- دەدٸ ٸشتەي,-يە, مٷلدە بەيتانىس دەۋگە دە بولادى. مەن ونىڭ جەتەگٸنە ٷنسٸز ەرٸپ كەلەمٸن. بۇل - ٶزٸمدٸ ٶزٸمنٸڭ قورلاۋىم ەمەس پە? ٷيٸندە كٸمدەر بار? ەيەلٸ بولسا شە? مەن كٸممٸن دەپ بارام, بۇل مەنٸ كٸم دەپ تانىستىرادى? مٷلدە بٶتەن ٷيگە, تٷن ٸشٸندە!.." 

- مەن... قايتسام قايتەدٸ?- دەدٸ ول ەكٸنشٸ قاباتقا جەتكەندە ايالداپ.- شىنىم. كەشٸرٸڭٸز... 

جاسىن ونىڭ تٶمەن قۇلاعان كٸرپٸكتەرٸنە قاراپ تۇردى دا: 

- مەن كەشٸرەمٸن, بەرٸن دە كەشٸرە الامىن,- دەدٸ.-بٸراق سٸز قازٸر قايتىپ كەتسەڭٸز, ماعان دەگەن ەۋەلگٸ ٶز سەنٸمٸڭٸزدٸ قورلايسىز, سونان سوڭ, مەنٸڭ تازا نيەتٸمە سەنٸمسٸزدٸك كٶرسەتٸپ, داق سالاسىز. 

- مٷمكٸن,- دەدٸ قىز سىبىرلاعانداي ەرٸندەرٸن عانا كٷبٸرلەتٸپ.- سٸزدەن سٶز ارتىلمايدى. قاي قاباتتا تۇراسىز? 

- تٶرتٸنشٸ. 

- جٷرٸڭٸز...

*** 

جاسىننىڭ ٷيٸندە ەكەسٸنەن باسقا ەشكٸم جوق ەكەن. ەيەلٸ جۇمىسىنان تٶرت-بەس كٷنگە سۇرانىپ بالالارىمەن قىسقى كانيكۋلدىڭ كەزٸندە اۋىلعا كەتٸپتٸ. تٷپكٸ بٶلمەدە جاسى جەتپٸستەن اسقان دٸمكەستاۋ ەكەسٸ جاتىر. ٶز كٸلتٸمەن ەسٸكتٸ اشقان بويدا جاسىن "وسىندا شەشٸنە بەر",- دەگەندەي ساۋساعىمەن كيٸم ٸلگٸشتەردٸ نۇسقادى دا, ەكەسٸ جاتقان بٶلمەگە قاراي كەتتٸ. سەلدەن سوڭ ونىڭ داۋسى ەستٸلدٸ. 

- يە, جٸگٸت, قال قالاي?- دەدٸ جاسىن ەكەسٸنٸڭ جايىن سۇراپ. 

- راقمەت, اقساقال, جامان ەمەس,- دەگەن ەكەسٸنٸڭ جاۋابى ەستٸلدٸ. 

- سوفي لورەننەن حات جوق پا ەلٸ? 

- جوق قوي قىزتالاق. 

باعيلا كيٸم ٸلگٸشكە تونىن ٸلٸپ, ەتٸگٸن شەشتٸ دە قالاي قاراپ جٷرەرٸن بٸلمەي تۇرىپ قالدى. جاسىن مەن ەكەسٸنٸڭ داۋسى ەلٸ ەستٸلٸپ تۇر. 

- بارىپ كەلمەيسٸڭ بە? 

-"كومانديروۆوچنىي" تٶلەسەڭ بارىپ كەلەيٸك. 

جاسىن ساڭق ەتٸپ بٸر كٷلدٸ دە, باعيلا جاققا قاراي قولىن وڭ جاقتاعى بٶلمەگە قاراي سٸلتەدٸ. باعيلا سولاي قاراي جٷردٸ دە, بٶلمەگە كٸردٸ. 

- ۆوت حيترەتس!- دەگەن جاسىننىڭ كٷلكٸ ارالاس داۋسى باعيلاعا بۇرىنعىدان كٶمەسكٸلەۋ ەستٸلدٸ.- سوندا مەن سەنٸڭ ماحابباتىڭا "كومانديروۆوچنىي" تٶلەۋٸم كەرەك پە? 

- ە, تٶلە,- دەدٸ ەكەسٸ بٸر جٶتەلٸپ الىپ.- سول بولماق تٷگٸل بايان بولسا دا اقشاما باراتىن جايىم جوق.

- ال جارايدى, جات وندا. مٷمكٸن سوفي لورەننٸڭ ٶزٸ كەپ قالار. شاي ٸشەسٸڭ بە? 

- جوق. كەيٸنٸرەك. 

- كوفە شە? 

- ونى قايتپەكپٸن. تٷنٸمەن ٷكٸ بوپ شىقسىن دەيسٸڭ بە? 

جاسىن تاعى ساڭقىلداي كٷلدٸ دە, "جارايدى, كەرەك بولسام شاقىرارسىڭ",- دەپ, بەرٸ قاراي جٷردٸ. 

باعيلا ەكە مەن بالانىڭ اراسىنداعى قالىپتان تىس ەڭگٸمەگە جىمييا كٷلٸپ وتىرىپ, جاسىننىڭ كوريدوردا سىرت كيٸمٸ مەن بەتەڭكەسٸن شەشٸپ جاتقانىن ەستٸدٸ. ول جان-جاعىنا نازار ساپ قاراعاندا ٷش قابىرعا تولى كٸتاپتاردى كٶرٸپ, باسى اينالىپ كەتتٸ. بٸر سەتكە ٶزٸن تىم كٸشكەنتاي,ەلەۋسٸز جانداي سەزٸندٸ. "مىناۋ - ٶزگەلەردٸ قورلاۋ عوي. 

وسىنشا كٶپ وقۋعا بولا ما ەكەن?"- دەدٸ ول ٸشتەي ٶز-ٶزٸنەن نامىستانىپ. ويىن جيناپ العانشا ٸشكە جاسىن دا كٸرٸپ كەلدٸ. كەلگەن بەتتە تٶبەدەگٸ شاقىرايعان جارىقتى ٶشٸردٸ دە, جازۋ ستولىنىڭ جانىندا تۇرعان سارعىش تورشەردٸ جاقتى. 

- كەشٸرٸڭٸز,- دەدٸ ول باعيلاعا كٷلٸمسٸرەي قاراپ.-ەكەيدٸڭ جايىن بٸلٸپ جاتقانىم عوي. تٷستەن بەرٸ ٷيدە بولعان جوق ەدٸم. 

- سولاي ما? مەن جەزدەڭٸز ەكەن دەپ قالسام.- باعيلا ەزٸلدەگەن بولسا دا ىڭعايسىزداۋ شىعىپ قالمادى ما دەپ قىزارا ەزۋ تارتتى. 

- ەكەۋمٸز ەجەلدەن ەزٸلدەسەمٸز. ەلگٸ جاتقان "جٸگٸتتٸك" تۇڭعىشىمىن. تۇڭعىش بالا اتا تٸرٸ تۇرعاندا ەكەگە بۇيىرمايدى عوي. مەن اتامنىڭ قولىندا ٶستٸم. سوندا ەرجەتتٸم. بٸراق, ەلگٸ "جٸگٸتٸمٸزدٸڭ" مەنەن كەيٸنگٸ ەكٸ قىزى تۇرمىسقا شىعىپ كەتتٸ دە, سوفي لورەن باسقا بالا كٶتەرمەدٸ. اتاي ٶلگەن سوڭ ەلگٸ قۋ "جٸگٸت" مەنٸ الداپ-سۋلاپ, قايتا-قايتا كەلگٸشتەپ جٷرٸپ ٶزٸنە يكەمدەپ الدى. جەزدە مەن قايىنداي ەزٸلدەستٸگٸمٸز سودان. 

- ال, سوفي لورەن دەگەن كٸم? 

- كٸم بولۋشى ەدٸ, ەيگٸلٸ كينواكتريسا. ەلگٸ "جٸگٸتتٸڭ" كەمپٸرٸ.- ول راقاتتانا كٷلدٸ.- مەنٸڭ ەيەل, بالالارىممەن بٸرگە ەلگە كەتكەن. جالعىز جٷرە المايدى, بٸرگە بارىپ كەپ الايىن, ەندٸ قاشان قول تيەدٸ دەپ ولاردان قالماي قويدى. 

- ول كٸسٸنٸ نەگە بۇلاي اتايسىزدار? 

- باياعىدا سوفي لورەن موسكۆاعا كەلگەن. "كٷنباعىس"دەگەن فيلمدە ويناعان. سوندا موسكۆاعا مەنٸمەن بٸرگە ەكەم دە بارعان ەدٸ. قوناق ٷيدە بٸرنەشە جازۋشىلار بوپ اكتريسامەن تانىسقانبىز. ەكەم دە كٶرگەن. بەرٸمٸز كٷنگە تابىنعان كٷنباعىستاي جاپىرىلىپ, سوفي لورەننٸڭ داۋسىن ەستٸپ قالۋعا ىنتىق بوپ, جان-جاعىنان كەۋ-كەۋلەپ جاتىرمىز. نومەرگە كەلگەن سوڭ ەكەمنەن: "قالاي, ۇنادى ما?"-دەسەم: "ەسەكتٸڭ ميىن جەپسٸڭدەر!"- دەپ قولىن بٸر-اق سٸلتەدٸ. "ٷيدەگٸ كەمپٸرٸمنەن اسىپ بارا جاتقان تٷگٸ جوق. 

دەل سٷيتٸپ كيٸندٸرٸپ قويسام ساپاركٷل دە سوفي بوپ شىعا كەلەدٸ",- دەپ كٸجٸنٸپ وتىر. "قالىڭ مالىن تٶلەپ ەپەرەيٸن, الاسىڭ با?"- دەسەم, "المايمىن",- دەيدٸ. سودان بەرٸ ارامىزعا وسىنداي ەزٸل ەنگەن. باعيلا سىڭعىرلاي بٸر كٷلٸپ الدى. 

- قىزىق ەكەن! بٸزدٸڭ سەميادا مۇنداي قارىم-قاتىناستىڭ نىشانى دا جوق. بەرٸ ٶز ورنىندا. ەكە - ەكە, انا - انا, بالا - بالا. قازٸرگٸ تۇرعان اعايىمنىڭ ٷيٸندە دە سولاي, قايتا, ەركٸمنٸڭ ورنى ەرەكشە بادىرايىپ تۇرادى. 

- مۇنداي قارىم-كاتىناستىڭ بارلىق سەميادا بولۋى شارت ەمەس,- دەدٸ جاسىن سيگارەت تۇتاتىپ.- -كەشكٸ تاماققا قالايسىز? 

- قاجەتٸ جوق. 

- مەن دە سولاي دەپ ويلايمىن. ۋاقىتتى بوسقا قازا قىلامىز. مەن تاماق ٸشۋگە كەتەتٸن ۋاقىتقا قاتتى قينالامىن. وندا دا كوفە قويا سالايىن. 

جاسىن ورنىنان تۇرىپ, اس ٷيگە كەتتٸ. ارتىنشا كراننىڭ سارىلداعانى, كوفە قايناتقىش قاقپاعىنىڭ سارتىلداعانى, سونان سوڭ جاعىلعان سٸرٸڭكەنٸڭ بىج ەتكەن دىبىسى ەستٸلدٸ. جاسىننىڭ ودان كەيٸن دە توڭازىتقىش پەن شكافتاردى اشىپ, ەلدەنەلەردٸ دايىنداپ جاتقانى بايقالدى. ول ازداپ كٷلٸمسٸرەگەن قالىپپەن قايتا كەلدٸ. 

-بٸلەسٸز بە,- دەدٸ ول تابالدىرىقتان ٶتە بەرە سٶز باستاپ. سٶزٸنٸڭ كەلەسٸ بٶلٸگٸن باعيلانىڭ قارسى الدىنداعى كرەسلوعا كەپ جايعاسقان سوڭ جالعاستىردى. ادامنىڭ تاماق ٸشۋ مەن ۇيقىعا كەتەتٸن ٶمٸرٸ ونىڭ جارتى عۇمىرىن الادى. 

كەيدە ماعان جەر بەتٸندەگٸ ادامدار تاماق ٸشٸپ-ٸشٸپ, ۇيقىسىن قاندىرىپ الىپ ٶلٸپ كەتە سالۋ ٷشٸن جارالعان سيياقتى بوپ كٶرٸنەدٸ. ٷش مەزگٸل تاماق ٸشۋ دەگەن قوماعايلىقتى بىلاي قويعاندا ەسۋاستىق قوي. كەيبٸرەۋلەر بەسٸن تاماقتى تاعى ٸشەدٸ. مەنٸمشە, قۇداي بارىپ تۇرعان ەگويست, تەك قارا باسىن عانا ويلايدى. ٸنجٸل مەن قۇراندى وقىساڭ قۇداي مەن اللا ادامدى مەيٸرٸ تٷسٸپ جاراتقان. مەن كەلٸسپەيمٸن. ەگەر قۇداي ادامدى شىن جاراتقان بولسا, وندا دا ٶزٸ ٷشٸن. جاپادان-جالعىز سۇرلانىپ وتىرا بەرۋدەن جالىققان سوڭ ادامدى ويلاپ تاۋىپ, بٷكٸل گالاكتيكادان تەۋٸر پلانەتا تاپپاعانداي قييانداعى بٸر الاقانداي جەرگە تاراتقان دا جٸبەرگەن. ادامدار بارعا دا, جوققا دا سەنٸپ جاپا تارماعاي تٸرشٸلٸككە كٸرٸسٸپ كەتكەن. ساناۋلى دەمٸ, ساناۋلى كٷنٸ بولا تۇرسا دا, بٸرٸنٸڭ ٶلٸگٸن بٸرٸ جەرلەپ كەپ وتىرسا دا, عۇمىرى قۇدايداي مەڭگٸ كٶرٸنٸپ, تٷككە تۇرعىسىز ۇساق تٸرلٸگٸنە قايتا كٸرٸسەدٸ. قۇدايعا بۇل تيٸمدٸ. بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزگە قاراپ وتىرىپ ٸشەك-سٸلەسٸ قاتىپ, ەرنٸنەن كٷلكٸ جيىلمايدى. بٸز بولماساق ٸشقۇسا بوپ جارىلىپ كەتۋٸ مٷمكٸن عوي? دەگەنمەن, ٶزٸم دەگەندە قۇدايدىڭ فانتازيياسى مىقتى جۇمىس ٸستەگەن. مولودەتس! 

جاسىن ەلدەكٸمدٸ كەلەكە قىلعانداي كەرمەك كٷلٸمسٸرەدٸ. باعيلا ونىڭ كٸمدٸ كەلەكە ەتكەنٸن - قۇدايدى ما, ادامدى ما, ول جاعىن تولىق اجىراتا المادى. 

كەنەت ونىڭ جٷرەگٸ لٷپٸلدەپ كەتتٸ. ول قارسى الدىنداعى سيگارەتٸن بۋداقتاتىپ, ادام تٷگٸل قۇدايدى سىناپ, كەلەكە ەتٸپ وتىرعان جٸگٸتتەن شوشىنايىن دەدٸ. ول كەپٸرلەردٸڭ ٸنجٸلٸن دە, مۇسىلمانداردىڭ قۇرانىن دا وقىعان جوق ەدٸ, بٸراق گرەك ميفولوگييالارىنان, اقىن, دراماتۋرگتەرٸنٸڭ شىعارمالارىنان قۇدايدىڭ ادامشا سٶيلەگەندەرٸن, تٸپتٸ, داۋلاسقاندارىن دا وقىعان. بٸراق, ول قۇدايلار مەن قازٸرگٸ كەزدەگٸ قۇدايدىڭ اراسى اسپان مەن جەردەي, ٶيتكەنٸ قازٸر ادام ۇعىمىنداگى جاراتۋشى كٷش بوپ تانىلاتىن عانا قۇدٸرەت يەسٸ قالدى. جاسىننىڭ سول قۇدٸرەت يەسٸن جاڭا عانا ەكەسٸمەن سٶيلەسكەندەي سىنعا الىپ, ەزٸل ايتىپ وتىرعانى جاس قىزدى قايران قالدىرادى. 

ول جاسىنمەن ەكٸنشٸ رەت قانا كەزدەسٸپ وتىر. وسى ەكٸ كەزدەسۋدٸڭ ارالىعىندا ونى ەلدەنەشە رەت جەك كٶرٸپ تە, ول جەك كٶرۋٸن تەز ۇمىتىپ, بٸرنەشە رەت قايتا ىنتىعىپ تا ٷلگەردٸ. ەكٸنشٸ قايتىپ تٸلدەسپەسپٸن دەگەن رەنٸشٸ جاسىننىڭ كەلەسٸ بٸر سٶزٸنەن, تٸپتٸ, سٶزسٸز بايقالعان جالعىز-اق كٶزقاراسى مەن قيمىلىنان جازدى كٷنگٸ بۇرشاقتاي لەزدە ەرٸپ, ەرٸگەنٸمەن تۇرماي ٶتكەن جولعى ٶكپەسٸنٸڭ تىم ۇساق, اياسى تار ۇعىمىنان تۋىندايتىنىن ۇعىندىرىپ كەتەتٸن سيياقتى. ەگەر تاعدىر باعيلانى مىنا اداممەن بۇدان بىلاي دا قارىم-قاتىناسىن جالعاستىرۋعا جازسا, (ول باستالدى) وندا ٶزٸنٸڭ تالاي سۋىنىپ, تالاي ىسىناتىنىن ول كٷن ٸلگەرٸ سانامەن سەزٸنە باستاعان سيياقتى. 

- جارايدى, بٸز مۇنداي ەڭگٸمەنٸ قويايىق,- دەدٸ جاسىن سيگارەتٸن كٷل سالعىشقا مىجعىلاي ٶشٸرٸپ.- سٸزدٸڭ بۇل جەردە قانشا ۋاقىت وتىرۋعا مٷمكٸندٸگٸڭٸز بار? 

باعيلا تٶتە قويىلعان سۇراقتان سەل مٷدٸرٸپ قالدى. 

- نول مينۋت,- دەدٸ ول كٶز الدىندا تٷيدەكتەلگەن تەمەكٸ تٷتٸنٸن قولىمەن جەلپٸپ.- ٶيتكەنٸ مەن باعانا ٷيدە بولۋىم كەرەك. كەرٸسٸنشە ٷيگە ەكٸ ساعات قارىزدارمىن. 

- راقمەت!- جاسىن ورنىنان تۇرىپ, تەرەزە فورتوچكاسىن اشتى.- جوق, اشىق ايتقانىڭىز ٷشٸن ەمەس, تاۋىپ ايتقانىڭىز ٷشٸن. 

- سٸز ەدەمٸ سٶيلەگەندٸ جاقسى كٶرەسٸز بە? 

- جانىم جەك كٶرەدٸ. سٸز ەدەمٸ سٶيلەگەن جوقسىز. كٷتپەگەن ينتەرپرەتاتسييا بار. بٸلەسٸز بە, دٷنيەدەگٸ ەڭ ٸرٸ وقيعالار: سوعىس پەن بەيبٸتشٸلٸككە دەيٸن سٶزدٸڭ ايتىلۋ تٷرٸنە بايلانىستى... كەشٸرٸڭٸز, كوفە قاينادى عوي دەيمٸن! 

جاسىن جەڭٸل كٶتەرٸلٸپ اس ٷيگە قاراي جٷگٸردٸ. سەلدەن سوڭ كوفە قايناتقىشتى بارلىق كەرەك-جاراعىمەن پودنوسقا سالىپ اپ كەلٸپ, ەكەۋٸنٸڭ ورتاسىندا تۇرعان الاسا ستولعا قويدى. سونان سوڭ قايتا شىعىپ كەتتٸ دە, جارتىلاي ٸشٸلگەن فرانتسۋز كونياگٸن ەكەپ قويدى. 

- تٷسٸنەم,- دەدٸ ول ەكٸ شىنى اياققا كوفە قۇيىپ جاتىپ.- سٸز مٷلدە باسقا ورتادا تەربيەلەنگەنسٸز. مەنٸڭ بارلىق سٶزٸم مەن وي-پٸكٸرٸم, قيمىل-ەرەكەتٸم, تٸپتٸ, سٸزدٸ ەيەل-بالام بولا تۇرىپ ٶز شاڭىراعىما ەرتٸپ ەكەلۋٸم الدىمەن ٶزٸڭٸزگە, سونان سوڭ ەستٸگەن جات قۇلاققا ەرسٸ, تٷسٸنٸكسٸز بوپ كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. قايتەمٸز, ەركٸم ٶز تٷسٸنٸگٸنە, ٶز ٶرٸسٸنە قاراي باعالار. ادامعا ەش نەرسە باستان-اياق ۇناعان ەمەس, تٸپتٸ, ەلگٸ ايتقان قۇدايدى دا كٶپ رەتتە ۇناتا بەرمەيمٸز عوي. سىنايمىز, قارعايمىز, تٸپتٸ بەزٸنەمٸز. ال, قۇداي ەمەس, ٶزەگٸندە ٶلٸمٸ بار جاي ەت پەن سٷيەكتەن تۇراتىن ادام جايلى نە دەمەيمٸز. ەڭ باستىسى - ٶز ٸسٸڭ مەن پٸكٸرٸڭنٸڭ دۇرىستىعىن دۇرىس تٷسٸنە بٸلۋدە. قالعاندارى ەكٸنشٸ پلانداعى نەرسە - ٶمٸر سٷرۋدٸڭ تەحنيكالىق جاعى. وعان اقىل-ويدان گٶرٸ از عانا قۋلىق پەن از عانا ارامدىق جەتٸپ جاتىر. ەگەر مەنٸڭ بٷگٸنگٸ تٸرلٸگٸم سٸزگە ورىنسىز دا ٶرەسكەل بوپ كٶرٸنسە, سولاي ويلادىنىز دەپ سٸزدٸ كٸنەلامايمىن. 

- يە, يە, تىم ٶرەسكەل كٶرٸنگەنٸ راس,- دەدٸ باعيلا, كوفەدەن بٸر ۇرتتاپ.- رەنجٸمەڭٸز, سٸز ەيەلٸڭٸزدٸ جاقسى كٶرەسٸز بە? 

جاسىن مىرس ەتٸپ ەزۋ تارتتى دا, كوفەسٸنە بٸر شاي قاسىقتاي كونياك قۇيدى. 

- سٸزگە دە قۇيايىن با? 

- جوق, مەن بۇلاي ٸشٸپ كٶرگەن ەمەسپٸن. 

- ەندەشە كٶرٸڭٸز.- ول باعيلانىڭ دا شىنىسىنا بٸر-ەكٸ تامىزدى. سونان سوڭ كوفەدەن بٸر ۇرتتاپ, كرەسلوعا شالقالاي وتىردى دا, باعيلاعا تەسٸلە قارادى. ٶزٸنە تۋرا قادالعان وقتى دا سالقىن جانارعا تٶتەپ بەرە الماي, كٶزٸن قارىپ الارمىن دەپ شوشىنعان ادامشا قىز بٸردەن كٸرپٸگٸن تٶمەن قۇلاتا قويدى.

- ەيەلٸڭٸزدٸ ۇناتاسىز با, بالالارىڭىز سٸزدٸ جاقسى كٶرە مە, ماماسىن با, وسى ەيەلٸڭٸزدٸ سٷيٸپ الدىڭىز با, ەلدە جاي قوسىلا سالدىڭىز با, ٶمٸرٸڭٸزدە بٸرەۋگە عاشىق بوپ كٶردٸڭٸز بە, سٷيگەن قىزىڭىز (!) بار ما, تاعى-تاعىلار, تاعى-تاعىلار? جٷرەك اينىتاتىن سۇراقتار! ناشار جازۋشىنىڭ ناشار پوۆەسٸندەگٸ ناشار كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ بٸر-بٸرٸنە قويار سۇراعى. بۇل سۇراقتار ادام تٷسٸنٸگٸ مەن بٸلٸمٸنٸڭ ەلٸ تٶمەندە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. 

باعيلانىڭ ەكٸ بەتٸنە قان تەۋٸپ, ەرنٸن تٸستەلەپ, سٷيرٸكتەي ساۋساعىمەن الدىنداعى شىنى اياقتى اينالدىرا بەردٸ. بٸر سەتكە ٶزٸن قورسىنىپ, كٸسٸ كٶڭٸلٸنە قارامايتىن ەيەل زاتى ەكەن دەپ ايامايتىن مىنا جٸگٸتتٸڭ الدىندا نامىسى جەر بولعانداي سەزٸندٸ. "مەن مۇندا نەگە كەلدٸم? شىنىندا نەگە كەلدٸم?- دەدٸ ول ىڭعايسىزدانعاننان ەكٸ قولىن قويارعا جەر تاپپاي بٸردە شىنى اياقتى, بٸردە تٸزەسٸن ۇستاپ.-"ادامدى ازاپ ايدايدى" دەگەن راس بولار. تٸپتٸ, "جٷرٸڭٸز" دەپ ٶتٸنبەسە دە "قايدا كەلە جاتقانىمدى بٸلەمٸن, نەسٸنە سۇرايمىن",- دەپ دانىشپانسي قالۋىما جول بولسىن. ەندٸ كەلٸپ جان بالاسىنان ەستٸمەگەن سٶز ەستٸدٸم. بەلكٸم... بەلكٸم سولاي-اق شىعار, مەنٸڭ تەربيەم باسقا, بٸلگەنٸم از شىعار,- دەدٸ ول ٸشتەي جىلارمان حالدە ويىن جالعاستىرىپ,- ەندٸ سول ٷشٸن كٸسٸنٸڭ نامىسىن جىرتىپ, ارىنا تييۋ كەرەك پە? جۇرتتىڭ بەرٸ جاسىن بولۋ كەرەك پە? ولاي تالاپ قويۋدىڭ ٶزٸ بٸلمەستٸك قوي, تٸپتٸ ەسۋاستىق, يە, ەسۋاستىق. نەگە ايتپايمىن, وسى ويىمدى وعان ەستٸرتٸپ نەگە ايتپايمىن? بەلكٸم ول مەنٸڭ ەلٸ بالالىعىمدى پايدالانىپ وسىلاي ٶكتەم سٶيلەپ وتىرعان شىعار. كەتۋ كەرەك, كەتۋ كەرەك, بۇل جەردەن!.." 

- مەن سٸزدٸڭ كەلەسٸ سۇراعىڭىزعا جاۋاپ بەرەيٸن,-دەدٸ كەنەت جاسىن باعيلانى تاڭقالدىرىپ,- بۇل سۇراق ايتىلماسا دا ويىڭىزدا تۇرعانى انىق, وعان تالاس جوق. 

سٸزدٸ مۇندا شاقىرعان سەبەبٸم... ەشقانداي سەبەپ جوق. قانداي باعىتتا, قانداي ەۋەلدە بولسا دا ويىم وسىلاي وتىرىپ ەڭگٸمەلەۋ بولدى. مەن سٸزدٸ ارزان ورتاعا قيمايمىن. نەگە ەكەنٸن ٶزٸم دە بٸلمەيمٸن, بٸلسەم بٸلەتٸن دە شىعارمىن... بار بٸلەتٸنٸم تۇعىرعا قونار سۇڭقار بوپ جاراتىلىپ, قارعا مەن جاپالاقتارعا ٸلەسٸپ بۇتاققا قونىپ قالا ما دەپ قيمادىم. ادامسىڭ تۇلعا بوپ قالىپتاسۋى ٷشٸن ونىڭ جاراتىلىس بەرگەن قابٸلەتٸ از, ول قاسيەت ارالاسار ورتاڭا بايلانىستى. كٸممەن دوس بولساڭ, كٸممەن سىرلاس بولساڭ سول دەڭگەيدەن سەن دە اسا المايسىڭ. اح, مەن تاقلييا ايتىپ كەتتٸم عوي دەيمٸن. جەتەر. ەسٸڭٸزدە بولسىن» ەگەر سٸزدٸڭ پايىمىڭىز بولماسا, مەن سٸزدٸ ەڭگٸمەگە تارتپاس تا ەدٸم. كونياك قوسقان كوفە قالاي ەكەن? 

- قايدام,- دەدٸ باعيلا قايتادان ەزۋ تارتىپ. شىنىندا, ەلگٸ بٸر ىڭعايسىز سەتتە وتىرىپ ول كونياكتٸڭ كوفەنٸڭ دەمٸنە دە نازار اۋدارماعان-دى. جاسىق ارنايى سۇراعان سوڭ, سۋىپ قالعان كوفەدەن تاعى ۇرتتادى دا, بٸر-ەكٸ تامسانىپ بارىپ: 

- جامان ەمەس,- دەدٸ. 

- ونى قايدان بٸلدٸڭٸز? 

- دەمٸنەن داعى. 

- بۇرىن ٸشٸپ كٶرٸپ پە ەدٸڭٸز? 

- جوق. 

- ەندٸ نەگە ٶتٸرٸك ايتاسىز! جامان ەمەس دەۋ ٷشٸن بۇرىن ٸشٸپ كٶرۋٸڭٸز كەرەك. 

- سٸزدەن ەكەڭٸز نەشە جاس ٷلكەن?- دەدٸ باعيلا كەنەت. جاسىن توسىن سۇراقتان كەۋدەسٸن كٶتەرٸپ الدى. 

- قانشا ٷلكەن بولۋ كەرەك بولسا سونشا. 

- سٸز ٷلكەن ادام مەن بالانىڭ اراسىن شاتاستىرىپ العان بولۋىڭىز كەرەك. ول كٸسٸمەن بالاداي جىلى سٶيلەسەسٸز دە, مەنٸمەن قارت ادامداي سٶيلەسەسٸز. 

جاسىن وعان قاراپ وتىرىپ قالدى. سالقىن جانارىنا جىلىلىق ٷيٸرٸلٸپ, ايتارىن ايتىپ ساپ, "بارىم وسى, ەندٸ قايتەسٸز", دەگەندەي بٸر بويىندا بويجەتكەندٸگٸ مەن بالالىعى قاتار ٷندەسكەن بەيكٷنە, بەيتاراپ نامىستى قىزعا كٶڭٸلٸ سٷيسٸنٸپ, تٶڭٸرەگٸنەن ەستٸلەر ويلى سٶزگە قاشان دا تٷرٸك جٷرەتٸن قۇلاعىنىڭ قۇرىشى قانعانداي بولدى. ويلار, تاعى دا ويلار. بٸرٸمەن-بٸرٸ شىرماۋىقتاي شاتىسىپ, بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ تۋىنداپ, ادامنىڭ ٶز ميىنا ٶزٸ تىنىم بەرمەيتٸن, شەتسٸز, ويلار. ەستٸسٸ دە بار, ەسەرٸ دە بار, سىربازى دا بار, سۇعاناعى دا بار. بٸر باستاعى بٸر وي بٸر ويعا قارسى, بٸر وي بٸر ويعا دۇشپان; بٸرٸ - التىن, بٸرٸ - ۇرى. وسى قاس قاعىم عانا سەتتە جاسىنعا دا ويدىڭ تالايى كەپ, تالايى كەتتٸ. قول سوزىم جەردە عانا وتىرعان قىزدىڭ ٶزٸنەن تىم-تىم الىستا ەكەنٸن بٸر سەزٸندٸرٸپ, بٸر ەلەستەتٸپ ٶتكەنشە جاسىننىڭ باسقاعا ايتىپ تٷسٸندٸرە الماس كەزبە ويلارى شارتاراپتى شارلاپ بارىپ قايتىپ ەدٸ. ادام مەن جان دٷنيەسٸنٸڭ كٷردەلٸلٸگٸ سونداي, بٸر ادامدى ەش ۋاقىتتا ەكٸنشٸ ادام ەلگٸ ادامنىڭ دەل ٶزٸندەي تٷسٸنە المايدى, تٷسٸنۋٸ مٷمكٸن ەمەس. جاسىننىڭ بٸر عالىم كەيٸپكەرٸ (فيلوسوف) ستۋدەنتتەرگە لەكتسييا وقىپ تۇرىپ: ادام ميى - قۇداي فانتازيياسىنىڭ تاماشا جەتٸستٸگٸ" دەگەن ەدٸ. 

ول بٸر-ەكٸ مينۋتقا سوزىلعان وسى ٷنسٸزدٸكتٸڭ ٸشٸندە بۇرىن جازعان ٶز تۇجىرىمىنىڭ دەلدٸگٸنە تاعى كٶزٸ جەتتٸ. وسى ٷنسٸزدٸكتٸڭ ٸشٸڭدە-اق ول مىنا ٶمٸردٸڭ جازعى نٶسەردەي ٶتكٸنشٸ ەكەنٸن, ۋاقىت دەگەن قۇدٸرەت جاندى مەن جانسىزعا سەزدٸرمەي عۇمىرىن تالاي بەرەرٸن, انادان شىر ەتٸپ تۋعاننان باستاپ ادام بالاسىنىڭ كارتايۋعا بەت الاتىنىن تاعى شولىپ ٶتتٸ. ۋاقىت - ۇرىنىڭ قولىندا كەتكەن ٶز قاسيەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ - ەيەلدٸ سٷيۋ, ەيەلدٸ ۇناتۋ ەكەنٸن ول العاش رەت سەزٸندٸ. جوق, ول ەلٸ دە ەيەل زاتىن ۇناتا الادى, تٸپتٸ دەل الدىندا وتىرعان قىز بولماسا دا دەل وسىنداي باسقا قىزدىڭ جٷرەگٸن ٶزٸنە قاراتا الادى, تٸپتٸ, بەس جىل, ون جىل ٶتكەن سوڭ دا ول قارتايىپ قالماق ەمەس, كەرەك دەسەڭ ەيەل بالاسىن بۇدان بىلاي ۇناتپاي-اق, قۇلاي بەرٸلمەي-اق عۇمىر كەشە الادى. جاسىننىڭ جانىن قۇلازىتىپ كەتكەن نەرسە ناقتىلى بٸرەۋدٸ ۇناتۋ, ۇناتپاۋ قاقىسى ەمەس, ادام بويىنداعى مٷمكٸندٸك بولاتىن. وسى وتىز بٸر جىل ٶمٸرٸنٸڭ ٸشٸندە ول ادامعا تەن باستى قاسيەتتەرٸنٸڭ بٸرٸنەن - الاڭسىز سٷيۋ ەركٸنەن ايرىلىپتى. ەندٸگٸ سٷيۋ, ەندٸگٸ ۇناتۋ بالا بٷركٸتتٸڭ ەرەكەتٸندەي ەمەس, كەرٸ بٷركٸتتٸڭ ەرەكەتٸندەي جاسقانا كەلەرٸن ۇعىندى. بۇل بۇتاقتان اققان تامشى بولسا, باعيلا نەمەسە باعيلا تەكتەس قىز بۇلاق تامشىسى, ەكەۋٸنٸڭ دە كٶلەمٸ مەن تٷرٸ ۇقساس بولسا دا قاسيەتتەرٸ بٶلەك. بۇل كەرمەك, ول تۇششى. كەرمەك تامشىعا تۇششى تامشى قوسىلعاندا ول دا دەمٸن ٶزگەرتەدٸ. 

وسى ويعا كەپ تٸرەلگەندە جاسىننىڭ ويىن ورنى تولماس بٸر سەزٸم تورلاپ السا دا, ەكٸنشٸ بٸر وي: "ەلٸ دە جوعالتارىڭ كٶپ, وپىنا بەرمە",- دەپ جىلت ەتٸپ, بولاشاق كەرٸلٸكتەن حابار بەرٸپ, ونىڭ كٶڭٸلٸن تەۋبەگە تٷسٸرٸپ ٶتكەندەي بولدى. ول ورنىنان تۇرىپ, تەرەزەگە كەلدٸ دە, پەردەنٸ ىسىردى. 

- قاراڭىزشى, دالادا قار جاۋىپ تۇر,- دەدٸ ەلٸ وپىنىسى مەن ٶكٸنٸشٸ ارىلماعان ٷنمەن. 

باعيلا ونىڭ قاسىنا كەلدٸ. دەل باياعى كٷز كەزٸندە ەكەۋٸ قاتار كەلە جاتقانداعىداي بۇل جولى دا جاسىننىڭ دەنەسٸنە دەنەسٸ تيٸپ كەتپەۋٸن قاتتى قاداعالاپ, قاتارلاسىپ تۇردى. 

- جاپالاقتاپ جاۋىپ تۇر. سٸزدٸڭ سٶزٸڭٸز سەكٸلدٸ ٸرٸ ەكەن. 

جاسىن دالاعا قاراپ تۇرعان بويى باعيلاعا سەزدٸرمەي جىميدى دا: 

- ەندٸ سٶيلەمەي-اق قويىڭىزشى, سٸز ونسىز دا بٷگٸن مازامدى الىپ بٸتتٸڭٸز,- دەدٸ. 

- مەن... كەتەمٸن,- دەدٸ ىزاسى تاعى بۇرق ەتكەن قىز تىعىلا سٶيلەپ. 

جاسىن ەكٸ قولىن قالتاسىنا ساپ تۇرعان بويى ونىڭ سٶزٸن ەستٸمەگەن ادامداي تاعى سٶز باستادى. 

- دٷنيە تىپ-تىنىش, جايباراقات قار جاۋىپ تۇر,-دەدٸ ٶزٸمەن-ٶزٸ تٸلدەسكەندەي.- ەركٸم ٶز شارۋاسىمەن. ەشكٸم مەن ەشكٸمنٸڭ ٸسٸ جوق. سىرتتاي قاراساڭ جۇرتتىڭ بەرٸ بٸرٸ-بٸرٸمەن دوس سيياقتى. ايتالىق, انا بٸر سەگٸز قابات ٷيدٸ كٶردٸڭٸز بە, تٶبەسٸنە قىزىل لامپالارمەن "سلۋجبا بىتا" دەگەن جازۋى بار. سول ٷيدە قانشا ادام, قانشا تاعدىر بار دەسەڭٸزشٸ. بەرٸنٸڭ دە جاقسى كٶرەتٸن, جەك كٶرەتٸن, تٸپتٸ بٸرەۋدٸڭ ٶلگەنٸن تٸلەيتٸن ادامدار تۇرىپ جاتىر. ەنە, بٸرەۋ, اس ٷيدە, بٸرەۋ زالدا, بٸرەۋ ۇيىقتايتىن بٶلمەدە قىبىرلاپ جٷر. انا قىزىقتى قاراڭىز, پلاۆكا مەن ليفچيگٸ عانا بار بٸر جاس ەيەل تەرەزە پەردەسٸن اشىپ جاتىر, قايتا, جابۋى كەرەك قوي. 

باعيلا دا ونى كٶرٸپ, تٶمەن قاراپ ەرٸكسٸز جىميدى. 

- ەرتەڭ عوي, تاڭ اتا سالىسىمەن بەرٸ جۇمىسقا بىتىرايدى. سودان قاس قارايا بٸر-اق ورالادى. تاماق جاساپ ٸشەدٸ دە, جاتۋعا ىڭعايلانادى. دەم الۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ ەرتەڭ جۇمىسقا بارۋ كەرەك. بەرٸڭدە دە ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ ماقسات بار. سوعان جەتەمٸن دەپ كٷرەسەدٸ, ۇمتىلادى,جەڭەدٸ, جەڭٸلەدٸ. موماقان پٸشٸندە جاپالاقتاپ قار جاۋىپ تۇر. بۇل دا تابيعاتتىڭ ٶز تٸرشٸلٸگٸ, ٶز ەرەكەتٸ. قاراپ تۇرساڭ, تىنىشتىق, بەيبٸتشٸلٸك دەگەننٸڭ قادٸرٸن ەرٸكسٸز سەزٸنەسٸڭ. بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ قاسيەتٸن سوعىستا ەمەس, بەيبٸت كٷندە ۇعىنعان جاقسى عوي دەيمٸن. سٸز قالاي دەيسٸز?- ول باعيلاعا مويىن بۇردى. 

- مەن ەندٸ سٶيلەمەيمٸن. 

- ا-ا! سٸز ەلگٸ سٶزگە تاعى بۇرتيىپ قالعان ەكەنسٸز عوي. وندا جٶڭدٸ اڭعارماعان ەكەنسٸز... جارايدى, اڭعارماي قالعانىڭىز دا دۇرىس بولعان شىعار. سٸز قايتقالى تۇرسىز با? 

- يە. 

- جٷرٸڭٸز. ٷيدەگٸ اعاڭىز بەن جەڭگەڭٸز ۇرىسىپ جاتقان شىعار. 

جاسىن باعيلانىڭ تونىن كيگٸزدٸ. كٷنٸ بويى اڭعارماپتى, ەكەۋٸ پەلەندەي شەشٸلٸپ سٶيلەسپەسە دە مىنا قىزدىڭ مىنا ٷيدە جاي وتىرعانىنىڭ ٶزٸ جانعا توق, كٶڭٸلگە دەرۋ ەكەن, ەندٸ ول كيٸنٸپ, كەتۋگە جينالا باستاعاندا سول ورىننىڭ تاعى دا وپىرايىپ بوس قالارى سەزٸلدٸ. 

جاسىن باعيلانى تاكسيمەن ٷيٸنە دەيٸن شىعارىپ سالدى. قوشتاساردا وعان قولىن سوزدى. قىزدىڭ ماقتاداي جۇمساق, شىبىقتاي يٸلگەن ساۋساقتارىن الاقانىندا بٸر سەت ۇستاپ تۇردى دا, قولىنىڭ سىرتىنان جاي عانا سٷيدٸ. قىز قولىن اقىرىن تارتىپ الىپ, ۇيالعانىنان نە دەرٸن بٸلمەي قولعابىن كيٸپ جاتقاندا, ەيتەۋٸر بٸر نەرسە دەۋ كەرەك بولعان سوڭ جاسىن: 

- بەرٸبٸر اتىڭىز ماعان ۇنايتىن ەمەس,- دەدٸ. 

- قازٸر سٸزدٸ سول عانا مازالاپ تۇر ما? 

- يە. باسقا ەشقانداي وي مازالاپ تۇرعان جوق, تەك سول عانا!- دەدٸ جاسىن.- ال, ساۋ بولىڭىز. قۇداي جازسا تاعى كەزدەسەرمٸز. 

جاسىن تاعى دا كەرمەك كٷلٸمسٸرەپ, ماشيناعا وتىردى.

* * * 

سەرگەل كەلەسٸ جىلدىڭ جازىندا ديسسەرتاتسيياسىن قورعاپ شىقتى. ول دوكتورلىق اتاققا يە بولىپ العان سوڭ كٶڭٸلٸن بٸر دەمدەپ, ٷلكەن بانكەت جاسادى. بانكەتكە "كٶڭٸلدٸ بٸر دەمدەۋگە" تٸكەلەي قاتىسى بار ادامدار, سونان سوڭ وقۋ ورىنىنىڭ باسشىلارى, عالىمدارى مەن كافەدرا مۇعالٸمدەرٸ جەنە جاقىن-تۋىستار شاقىرىلدى. قاراتايعا ەرەكشە تەلەگرامما بەرٸلدٸ, تەلەفونمەن دە تٸكەلەي سٶيلەستٸ. جاراتىلىسىندا كٸسٸ كٶڭٸلٸن جىقپايتىن قاراتاي بەز بٸرەۋلەردەي جۇمىستىڭ كٶپتٸگٸن سىلتاۋ ەتٸپ جاتۋدى قولايسىز كٶرٸپ, ۋاقىتى جوق بولسا دا كەلٸپ قايتتى. ول كەلگەن سوڭ ونىڭ مينيسترلٸكتەگٸ دوسى دا سەرگەلدٸڭ داستارقانىنان ەكٸنشٸ رەت دەم تاتتى. ول, ەرينە, قىزمەت بابىنا بايلانىستى كٶپشٸلٸك داستارقانىنان قاشىپ, ٷيدە بولۋدى جٶن كٶرگەن. ٶزٸنٸڭ عىلىم جولىنداعى بۇل تابىسىنا كەيبٸرەۋلەردٸڭ كٷدٸكپەن قاراپ قالاتىنىن سەزگەن سەرگەل, ول كٸسٸ بانكەتكە بارۋدان باس تارتىپ, ٷيدەگٸ وڭاشالىقتى قالاعاندا قاتتى قۋانعان. بىلتىرعى جىلى رەكتورمەن اراداعى ٶتكەن جىلى ەڭگٸمەدەن كەيٸن ول ٶزٸنە بەرگەن ۋەدەسٸندە تۇرىپ, قاراتايعا الماتىعا بٸر كەلگەنٸندە ولاردى (رەكتور ەكەۋٸن) ەيەلدەرٸمەن قوسىپ ٷيگە شاقىرىپ, ازداپ بەتٸن اشىپ العان-دى. "بەرٸ ويداعىداي بولدى",- دەپ كٶڭٸلٸ ٶسٸپ قالعان. قاراتايدىڭ ولاردىڭ الدىنداعى بەدەلٸ مەن سول كەشتە ايقىن تانىلعان اقىلىنا دا قاتتى ريزا بولعان-دى. سٶيتە تۇرسا دا, سول كٷنگٸ كەشتەن كەۋدەسٸنە بوزانىڭ قوراباسىنداي, ەسٸنە تٷسسە جٷرەگٸن سىزداتىپ ٶتەتٸن اشقىلتىم بٸر سەزٸم قالدى. ٶزٸنەن تٶرت-بەس جاس كٸشٸ رەكتور مەن مەليكەنٸڭ بٸر ەمەس بٸرنەشە رەت كٶزقاراسقانىڭ, ەرٸ-بەرٸدەن سوڭ ەزٸلدەسٸپ قالعانىن دا كٶزٸمەن كٶرٸپ, قۇلاعىمەن ەستٸگەن-دٸ. 

جازعى بانكەتتە ونى دا شاقىرۋعا تۋرا كەلگەندە, سەرگەل بٸراز ٸشتەي قينالدى. بٸراق, شاقىرماسقا تاعى امالى جوق ەدٸ. قوناقتاردىڭ تٸزٸمٸن جاساعان كەزدە ول قانىنا بٸتكەن قۋلىقپەن رەكتوردىڭ فاميليياسىن قاساقانا قوسۋدى "ۇمىتىپ", كٶرٸپ شىقشى دەپ مەليكەگە بەرگەن ەدٸ. سەرگەل سيياقتى ادامنىڭ ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىن ۇمىتىپ كەتۋٸ جاڭا شىققان كٷننٸڭ ٸزٸنشە قايتا باتىپ كەتۋٸمەن تەڭ ەكەنٸن بٸلەتٸن مەليكە دە بۇل "ۇمىتۋدىڭ" ار جاعىندا بٸر زەلٸمدٸك جاتقانىن سەزٸپ, "دۇرىس" دەپ جايباراقات قايتارىپ بەرگەن. سەرگەل "قالايشا ويىڭا تٷسپەي قالدى?"- دەگەندٸ جىلت ەتٸپ سىناي قاراعان كٶزٸنەن بٸلدٸرٸپ السا دا, مەليكە ەش نەرسەنٸ اڭعارمادى دەپ ۇقسا دا ونى تاعى بٸر تەكسەرە كەتۋدٸڭ ارتىقتىعى جوق ەكەنٸن ويلاپ: "وۋ, قالايشا? رەكتوردى ۇمىتىپ كەتٸپپٸز عوي!"-دەدٸ. دەدٸ دە جىلت ەتٸپ كٶزٸنٸڭ قۇيرىعىن مەليكەگە جۇمساپ الدى. ىزاسى كەلگەن مەليكە ونىڭ قىزعانىش وتىنا ەدەيٸ ماي قۇيىپ: 

- نە دەگەن سۇمدىق!- دەدٸ كٶزٸن الارتىپ.- سونان سوڭ ونى ەسكە تٷسٸرگەن ادامداي جايما-شۋاق كٷلٸمسٸرەپ تۇردى دا, ەكٸ قولىن يەگٸنە اپارىپ:- نەتكەن بييازى ادام! ەزٸلٸ مەن مٸنەزٸ قانداي! ونى مٸندەتتٸ تٷردە شاقىرۋ كەرەك,- دەدٸ. 

سەرگەلدٸڭ كەدٸر-بۇدىر كەڭٸردەگٸنەن پورشەن جٷگٸرٸپ ٶتتٸ. 

- ولاي بولسا, شاقىرايىق,- دەگەن سەرگەل ەر سٶزٸن تامسانا ايتىپ. مەليكەگە كٶرسەتٸپ تۇرىپ تٸزٸمنٸڭ باس جاعىنا رەكتوردىڭ فاميليياسىن جازدى دا, قالامسابىن قاداپ تۇرىپ نٷكتە قويدى. سونان سوڭ نارازىلىعى مەن كٷدٸگٸن, قىزعانىشى مەن ايبارىن تانىتقانداي بويىن قازديتا, ەكٸ قولىن ارتىنا ۇستاپ ٷيدەن شىعىپ كەتتٸ. بانكەتكە ەكەۋٸ بٸرٸن-بٸرٸ اڭدىسار, قىرىن قاباق ادامدار بوپ جەتتٸ. 

بانكەتتٸ دە, ٷيدەگٸ داستارقاندى دا ٶتكٸزگەن سوڭ, قاراتاي اۋدان مەسەلەلەرٸ بويىنشا تيٸستٸ جەرلەردەگٸ جۇمىسىن بٸتٸرٸپ الىپ, اعاسى مەن جەڭگەسٸن جەنە قىزىن تاۋعا قىدىرتۋعا الىپ شىقتى. ونداعى ماقساتى دا جاي سەرۋەندەۋ ەمەس, كٶپتەن كٶرمەگەن قىزىنىڭ قاسىندا جٷرە تۇرۋ, شارۋا باستى, شاڭ قاپتى جٷرەگٸڭدە ٷيمەلەگەن ەكەلٸك ساعىنىشىن بالا ەركەلٸگٸمەن ازداپ بولسا دا سٸلكٸلەپ الۋ ەدٸ, جەنە الىستا جٷرگەن قىزىنىڭ بويىندا قانداي ٶزگەرٸستەر بارىن سىن كٶزبەن بايقاپ كەتۋ دە ارتىق بولماس دەگەن ويى بار-دى. 

ولار تاۋعا شىعىپ, جەڭٸل-جەلپٸ تاماق جەپ, سۋسىن ٸشتٸ. سەرگەلدٸڭ دوكتورلىعىن تاعى دا اتاپ ٶتتٸ. ييۋن ايىنىڭ تامىلجىعان كەزٸ بولاتىن. بٸر جەردە وتىرا بەرگەننەن جالىعىپ, ولار ماشينانى ەتەكتە قالدىردى دا, تاۋ اڭعارىن جاياۋ ارالادى. 

- ياپىرماي,- دەدٸ قاراتاي سارقىراپ اعىپ جاتقان تاۋ ٶزەنٸنٸڭ جاعاسىنا كەپ, ازداپ تىنىعىپ الۋ ٷشٸن قىزىل تاستىڭ ٷستٸندە وتىرىپ.- تابيعات دەگەن تاماشا ەكەن عوي! نەتكەن سۇلۋلىق! 

- پاپا, ول ٷشٸن الماتىعا جيٸ كەلٸپ تۇرۋ كەرەك,-دەدٸ باعيلا وعان ەركەلەي يىعىنا اسىلىپ. 

- سولاي ما, قىزىم-اۋ, مەن ونى قايدان بٸلەيٸن!-دەدٸ قاراتاي سەلكٸلدەي كٷلٸپ. ٷيدە قادٸرٸ جوق استىڭ دالاعا الىپ شىققاندا بال تاتيتىنى سەكٸلدٸ, ەشەيٸندە كٷلە قويمايتىن سٶزگە تاۋ اراسىندا ەرٸگٸپ جٷرگەن سوڭ با, بەرٸ دە كٷلدٸ. سەرگەل دە كٷلدٸ. ول مەليكەنٸڭ سٶزٸمەن ايتقاندا قاراتايمەن "سينحروننو" كٷلٸپ وتىردى. 

- پاپا, مەن تىم بالا بوپ كٶرٸندٸم عوي دەيمٸن,-دەدٸ باعيلا ٶكپەلەگەن كەيٸپپەن بۇرتيعان بوپ.- كەرەك دەسەڭٸز مەن باسقاشا دا سٶيلەسە الامىن. 

- رەسمي تٷردە مە? 

- يە. مەسەلەن بىلاي: بارلىق سوۆەت ادامىنىڭ ەڭبەك ەتۋگە, دەمالۋعا, سەيٸل قۇرۋعا قاقىسى بار. بٸراق, اۋداننىڭ بٸرٸنشٸ باسشىسىنا بۇل قاعيدا جٷرمەيدٸ. ٶيتكەنٸ بٷكٸل شارۋاشىلىق تٸزگٸنٸ سونىڭ قولىندا. تابيعاتتىڭ كەرەمەتٸنە, جاپىراق سىبدىرى مەن بۇلاق سىلدىرىنا, مۋزىكا قۇدٸرەتٸ مەن پوەزييانىڭ سيقىرلى قاسيەتٸنە, ايدىڭ ارۋلىعى مەن دەل تٶبەسٸندەگٸ اسپاننىڭ دەل بٷگٸن سونشالىقتى تازالىعىنا, تاعى-تاعى نەزٸك قۇبىلىستارعا كٶڭٸل بٶلٸپ جاتاتىن ونىڭ ۋاقىتى جوق. بۇل مەسەلەلەر جايىندا سٸزدەن ەشكٸم سۇرامايدى, ەشكٸمنٸڭ الدىندا ەسەپ بەرمەيسٸز, سٸزدەن شارۋاشىلىقتى سۇرايدى, ٶنٸمدٸ سۇرايدى. سوعان جاۋاپ بەرەسٸز. مەن بٸلسەم سٸزدٸڭ ويىڭىزدا وسى سٶزدەر تۇر. مويىندايسىز عوي, پاپوچكا, مويىندايسىز عوي? 

- ەرينە, ەرينە, قىزىم. سەنٸم ارتىلعان سوڭ ونى اقتاماسقا بولا ما! 

- سۋر,- دەدٸ مەليكە سٶزگە ارالاسىپ.- سەن پاپاڭا تىم ەركەلەي بەرمە. بٸزدٸڭ كٶڭٸلٸمٸزگە كەلٸپ قالادى, بٶلەكتەگەن بولاسىڭ. سولاي ەمەس پە, سەر? 

- نەگە! ەركەلەسٸن,- دەدٸ سەرگەل بەتەڭكەسٸنٸڭ ٸشٸنە تٷسٸپ كەتكەن ۇساق تاستاردى سٸلكٸلەي تٷسٸرٸپ جاتىپ. 

- قالاي, قالاي? سۋر, سەر دەگەن نە?- قاراتاي ٷشەۋٸنە كەزەك-كەزەك قارادى. 

- سۋر دەگەن سۋرەت. سەر دەگەن سەرگەل,- مەليكە اياعىن تاستاي سۋعا مالىپ وتىرىپ مەن-جايدى وپ-وڭاي تٷسٸندٸرٸپ شىقتى. 

قاراتاي سەرگەل مەن باعيلاعا تاعى كەزەك قاراپ الدى دا, بار ىقىلاسىمەن كەڭكٸلدەي كٷلدٸ. 

- سەنٸڭ فانتازيياڭدا شەك جوق, مەليكە. 

- ال ٶزٸن كٸم دەپ اتايتىنىن بٸلەسٸز بە? "ليكە" دەپ. الدىڭعى بٸر بۋىنىن الىپ تاستاساڭىز "ليكە" بوپ شىعا كەلەدٸ. 

- اي, سەندەر كٸسٸگە ات قويعىش ەكەنسٸڭدەر عوي. ماعان دا ايدار تاعىپ جٸبەرەرسٸڭدەر. 

- ليكە ودان تايىنبايدى. ەزٸرگە ۇيالىپ جٷرگەن بولۋ كەرەك,- دەدٸ باعيلا "راس پا?" دەگەندەي وعان قاراپ. 

- مٷمكٸن,- دەدٸ مەليكە اياعىن سۋدان الىپ.- ۋ-ۋ,تاستاي ەكەن, سٷيەگٸمنەن ٶتٸپ كەتتٸ. 

قاراتاي كٷلكٸ اراسىندا سەرگەلگە قاراپ ەدٸ, ونىڭ قۇلاعى قىزارىپ, كەڭٸردەگٸنەن ەلدەنەنٸڭ ارى-بەرٸ قيمىلداي باستاعانىن كٶرٸپ, كٷلكٸسٸن باياۋلاتىپ باردى دا, توقتاتا قويدى. ٸنٸسٸنٸڭ الدىندا ۇيالىپ, نامىستانىپ وتىرعانىن سەزدٸ. 

سەلدەن سوڭ ولار قاراعاي اراسىنان جابايى بٷلدٸرگەن تەرۋگە شىقتى. وسىنداي بٸر سەتتە قاراتاي مەن باعيلا وڭاشا قالدى. 

- پاپا,- دەدٸ باعيلا ونىڭ قاسىنا جاقىنداي بەرٸپ.- ەسٸڭٸزدە مە? بىلتىر پوەزبەن وسىندا كەلە جاتقاندا بٸر جٸگٸتتٸ كۋپەدەن قۋىپ شىعىپ ەدٸك قوي. 

قاراتاي بٷلدٸرگەن تەرٸپ جاتقان بويى كەۋدەسٸن كٶتەرمەستەن قىزىنا قارادى دا, سەل ويلانىپ تۇرىپ باسىن شايقادى. 

- قالاي ەسٸڭٸزدەن شىعىپ قالعان? ارىق كەلگەن, شاشى ۇزىنداۋ جٸگٸت. حالىقارالىق ۆاگوندا. سٸز ەكەۋمٸز بٸر كۋپەگە ورنالاسامىز دەپ... 

- ە-ە, يە-ە! ەيتەۋٸر بٸرەۋدٸ قۋىپ شىققانداي بولعانىمىز ەسٸمدە. 

- قۋىپ شىققانداي بولعان جوقپىز, قۋىپ شىقتىق قوي.- قاراتاي بويىن تٸكتەپ, قىزىنا سۇراۋلى پٸشٸندە قارادى. 

- يە, ونى نەگە ايتىپ تۇرسىڭ? 

- سول جٸگٸت بەلگٸلٸ جازۋشى ەكەن. جاسىن مەديەۆ قاراتاي ويلانعان بوپ بٸراز مٷدٸرٸپ قالدى. 

- ەستٸگەم جوق-اۋ, دەيمٸن,- دەدٸ ول قىزىنىڭ الدىندا ٶزٸن ىڭعايسىزداۋ سەزٸنٸپ.- جوق, ەستٸگەم جوق,- دەدٸ ارتىنشا بٸلمەيتٸنٸن مويىنداپ العان سوڭ ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ جاۋاپ بەرٸپ,- يە, ايتا بەر. 

- ايتاتىن ەشتەڭە جوق. تەك سٸزگە, بٸزدٸڭ كۋپەدەن قۋىپ شىققان ادامىمىزدىڭ جۇرتتى شۋىلداتىپ جٷرگەن جازۋشى ەكەنٸن ايتقىم كەلٸپ ەدٸ. 

- بولسا بولار,- دەدٸ قاراتاي قىزىنىڭ "اتى شۋلى جازۋشى" دەپ تاقاي بەرگەنٸنە توقمەيٸل داۋىسپەن تويتارىس بەرٸپ. 

- سول جازۋشىنى بٸر كەزدە قۋىپ شىققانىمىز ٷشٸن ٶكٸنبەيسٸز بە?- باعيلا بالالىق ەركەلٸگٸمەن ارالاستىرىپ ەكەسٸنە سىناي دا, كٷلٸمسٸرەي دە قارادى. 

- نەسٸنە ٶكٸنەمٸن,- دەدٸ قاراتاي تاعى دا سول باياعى ٶزٸ ٷيرەنگەن ٷستەم ٷنگە كٶشٸپ.- تانىسام ەكەن,شىعارماسىن وقىسام ەكەن... 

- سٸز ەشكٸمدٸ دە وقىعان جوقسىز عوي. 

- باعيلا,- دەدٸ قاراتاي قاتال داۋىسپەن.- الماتىدا بٸر جىل وقىدىم دەپ مەنٸمەن بٸلٸم جارىستىرعىڭ كەلە مە? مەنٸڭ بٸلٸمٸم مەن جولىم بٸر باسقا. بٸلمەگەنٸمدٸ تولىقتىرسىن دەپ ادام بالا تەربيەلەيدٸ. توقتات! 

باعيلا ٷنسٸز قالدى. بۇدان ارى قاراي ول جٸگٸت جايلى دا, ەكەسٸ ايتىپ تۇرعانداي "بٸلٸم جارىستىرعىسى" كەپ تەرەڭدەمەك تە ويى جوق بولاتىن. بٸراق ەكەسٸنٸڭ تابان استى اشۋ شاقىرىپ, ونىڭ الدىن كەسٸپ تاستاعانى كٶڭٸلٸنە كٸربٸڭ تٷسٸرٸپ ٶتكەندەي بولدى. وسىنى سەكەمشٸل ەكە كٶڭٸلٸ سەزە قويدى دا, قىزىنىڭ قاسىنا كەپ, ونىڭ قاپ-قارا شاشىنان سيپادى. 

- ەكەڭە ٶكپەلەمە,- دەدٸ ەلگٸگە مٷلدە ۇقسامايتىن, جۇپ-جۇمساق, ۇياڭ ٷنمەن.- ەكەڭە ٶكپەلەيتٸن, ەكەڭە رەنجيتٸن ادام ونسىز دا كٶپ. كەلٸستٸك پە? 

باعيلا ٷنسٸز باسىن يزەدٸ, بٸراق كٶڭٸلٸندە وعان دەگەن سىناپتاي سالقىن كٸربٸڭ قالىپ قويعانىن, ونىڭ ەشقاشان تاراماسىن, ٶيتكەنٸ, ەكەسٸنٸڭ بۇدان ەرٸ ٶزگەرمەسٸن, ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن وسى دەڭگەيدەن, وسى تٷيسٸكتەن, ٶزٸنە دەگەن سەنٸمٸنەن تايماسىن سەزدٸ. سونى سەزٸنگەن كەزدە ٸشكٸ دٷنيەسٸندە وعان دەگەن اياۋشىلىعى دا وياندى. قاراتاي سەرگەلدٸڭ دوكتورلىعىنا كٶرٸمدٸك دەپ مىڭ سوم تاستادى دا, سول كٷنٸ كەشكە ەلگە ۇشىپ كەتتٸ.

ەكٸنشٸ بٶلٸم

ارادا التى اي ٶتٸپ, جاڭا جىلعا بٸر-ەكٸ جەتٸ قالعاندا سەرگەل دوكتورلىق ديپلومىن قولىنا الىپ, كٶپتەن الاڭداعان كٶڭٸلٸ بٸر تىندى. ديسسەرتاتسيياسىن قورعاپ بولعان سوڭ-اق الماتىداعى عالىم بٸتكەن بار جۇمىستى تاستاپ, تەك بٸر مەسەلەمەن - سەرگەلدٸڭ دوكتورلىعىن قالايدا بەكٸتتٸرمەۋ مەسەلەسٸمەن اينالىسىپ جاتقانداي, قاراتايعا سارى ۋايىمىن حاتپەن دە, تەلەفونمەن دە زار يلەپ ايتۋمەن بولدى. سوڭعى رەت حابارلاسقاندا قاراتاي تابيعاتىندا جوق مٸنەز تانىتىپ, نەمەسە اعاسىنا زەكٸپ تاستاعان. بۇل سٷزەك بولعان ادامداي بٸرنەشە كٷن بويى قۋارىپ, ٶز باسىنا ٶزٸ اقىر زامان تۋدىرىپ, ٸس ناسىرعا شاپتى دەپ تٷيگەن-دٸ. 

تٷنەمەگە ۇيقى كٶرمەي, اس ٷي مەن كوريدوردىڭ توزىعى جەتە باستاعان پاركەتٸن سىقىرلاتىپ جٷرٸپ الاتىندى شىعاردى. ميلليون رەت جٷرٸلٸپ ٶتكەن "اس ٷي - كوريدور" "اس ٷي مارشرۋتى" ٶز جەمٸسٸن دە بەردٸ: قولىنان ەشتەڭە كەلمەسٸن بٸلسە دە ول بٸر كٷنٸ اياق استىنان مەسكەۋگە جٷرٸپ كەتتٸ."بولار-بولماس دوكتور تٷگٸلٸ, مٷشە-كوررەسپوندەنتتەرمەن ەرەڭ سٶيلەسەتٸن اتتەستاتسييالىق حوميسسييادا "پەلەنشە-ەكە" دەگەن ەشكٸم بولا قويماسا كەرەك, ايداۋدان قايتقانداي سەرگەلدٸن جاعى سۋالىپ, جٷزٸ شٷڭٸرەيٸپ, پۇشايمان بولىپ ورالدى. جايشىلىقتىڭ ٶزٸندە تٶڭٸرەگٸنە كٷدٸكپەن قاراپ, ۋايىم ولجالاپ جٷرەتٸن ول مىنا وقيعادان سوڭ مٷلدە مازاسىز بوپ الدى. "ماعان جاندارىڭ اشىمايدى, سەندەرگە بەرٸبٸر",- دەپ ول ٷي ٸشٸندەگٸلەردٸڭ اپشىسىن بيدايداي قۋىردى. "ەشكٸم مەنٸڭ دوكتور بولعانىمدى قالامايدى, ٶيتكەنٸ كٶرە المايدى. بەرٸ دە كٷلە كٸرٸپ, كٷڭٸرەنە شىعاتىن ادامدار. ٶزٸنەن وزعان بىلاي تۇرسىن,وسى كٷنٸ قاتارلاسساڭ دا جۇرت كٷندەيدٸ. بەرٸ جاۋ, بەرٸ! 

بۇ زاماندا دوس جوق, "مەن, تەك مەن, ٶزٸم بولسام" دەگەن كەز. ٶزٸنەن ارتىلعانىن عانا دوسىنا بەرەدٸ, يە, ارتىلعانىن عانا. ەشكٸمگە سەنبەيمٸن, ٶز ويىڭ ٶزٸڭە جاۋ بوپ تۇرعاندا باسقاعا قالاي سەنبەكپٸن! ەيەلٸمە مە? ەركەكتٸڭ بٸرٸنشٸ جاۋى - ەيەلٸ!" 

ەركەكتەردٸڭ اشۋ ٷستٸندە قيماسىنا دا تٸل تيگٸزٸپ, وت باسىنداگى ەيەلدەن جامان بوپ كەتەرٸن, سابىر ساقتاپ كٷتە تۇرساڭ باياعى ەر كٶڭٸلدٸ ارناسىنا قايتا تٷسەرٸن مەليكە جاقسى بٸلەتٸن. بٸراق, سەرگەلدٸڭ بۇل سٶزدەرٸ باسقا ەركەكتەردەي تاسىعان كەزدە تٷبٸندەگٸ تاسىن بەتٸنە ويناتىپ شىعا كەلەتٸن اشۋ ٶزەنٸنٸڭ قاسيەتٸ ەمەس, تۋا بٸتكەن وڭازا مٸنەز, ىزباي كٶڭٸل, كٷلدٸ بادام تٷيسٸك, سەكەمشٸل سەزٸمدەردەن ەكەنٸن دە ۇعىپ بٸتتٸ. ول كٷيەۋٸمەن قارسىلاسۋىن دا قويىپ, جۇمىسىنا ەدەتتەگٸدەن ەرتە كەتەدٸ دە, جوقتان ٶزگەنٸ سىلتاۋ ەتٸپ كەشٸرەك قايتادى. بۇرىنعىداي شەگٸر كٶزبەن قارسى الىپ, جٷرەك سىزداتار سۇراقتى باستاي بەرگەن سەرگەلگە "پرەكراتي,پوجالۋيستا!"- دەپ قاباق شىتىپ, ونىڭ ماساداي ىزىنداپ كٶتەرٸلٸپ كەلە جاتقان سٶزدەرٸن توپىرلاتىپ كەۋدەسٸنە قايتا قۋىپ تىعادى. ەيەلٸنٸڭ ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ ورىسشا تويتارىس بەرۋٸ سەرگەلدٸ تۇيىققا تٸرەپ تاستايدى. دەمەك مۇنداي سەتتە ول نەدەن دە بولسا تايىنبايدى دەگەن سٶز. 

سول سەرگەلدەڭ مەن قىرعي-قاباق كٷندەر ارتتا قالىپ,ەندٸ جاڭا جىل مەرەكەسٸنە جىلداعىدان ەرەكشە دايىندالىپ جاتقان كەز ەدٸ. "مەليكە,- دەگەن ەيەلٸ مەن ەكەۋٸنٸڭ اراسى بٸرشاما جاراسىم تاۋىپ, كٶڭٸلدەرٸ ورنىققان كەزدە سەرگەل ونىڭ قاسىندا جاتىپ,- بۇل جاڭا جىل ەرەكشە جاڭا جىل - عىلىم دوكتورىنىڭ ٷيٸندە ٶتەتٸن جاڭا جىل. ەسٸڭدە بولسىن!" 

"زەلٸم,- دەگەن ٸشتەي مەليكە,- ماقتانشاعىن كٶردٸڭ بە ٶزٸنٸڭ! بٸلەمٸز قالاي دوكتور بولعانىڭدى. ٷش اۋداننىڭ ون جىلدىق تاريحىن تٸزدٸڭ دە شىقتىڭ. كٸمگە كەرەك ول? نە ٷشٸن كەرەك? سول اۋداندارعا ەكٸ-اق رەت باردىڭ, زەرتتەۋگە ۋاكىت قيمادىڭ, مەنٸ قىزعاندىڭ. بار فاكتٸلەردٸ ٶزدەرٸ جٸبەرٸپ تۇردى. سول دا عىلىم با, سول دا ماقتانىش پا?" 

- جارايدى, جاقسىلاپ قارسى الامىز,- دەگەن مەليكە دە كٷيەۋٸنە قارسى كەلە بەرۋدەن جالىعىپ. 

سەرگەلدٸڭ ەيەلٸنٸڭ جانىنا كٶپتەن بەرٸ جاتىپ تۇرعانى وسى ەدٸ. قاباق سالقىنداعان سوڭ تٶسەك تە سالقىنداپ, ەكەۋٸ ەكٸ كەرەۋەتتە ٷنسٸز جاتىپ, ٷنسٸز تۇرىپ كەتەتٸن مەليكەنٸڭ ٶز پٸكٸرٸنە قوسىلا كەتكەنٸنە سٷيسٸنٸپ, سەرگەل كٶزٸن جۇمىپ, شالقالاپ جاتقان ونىڭ تٶسٸن سيپالادى, قولى بٸرتە-بٸرتە تٶمەندەپ, تٸمٸسكٸلەنٸپ بارا جاتقان كەزدە: 

- قويشى, ورنىڭا بارىپ جاتشى,- دەدٸ مەليكە سەرگەلدٸڭ گۋٸلدەي باستاعان تاناۋىنان بەتٸن بۇرىپ ەكەتٸپ. سول سەتتە جاڭا جىل مەرەكەسٸن تاعى سالقىن قاباقپەن قارسى الۋ قاۋپٸن سەزە قويعان ول سەرگەلدٸ جۇباتا سالماق بوپ:- ەرتە تۇرىپ سالات جاسايمىن,- دەدٸ بەيبٸت ٷنمەن. 

سەرگەل نەمقۇرايدى سالقىن سٶزدەن سۋىپ ٷلگەرگەن ايىرداي ۇزىن قولىن ايىلداي جيناپ الدى دا, قۇدىققا تٷسٸپ كەتكەن ادامداي لەم دەمەستەن ٷن-تٷنسٸز قالدى. ەيەلٸنٸڭ ٶزٸن تٶسەكتەن نە قۋعانىن, نە قۋماعانىن انىق بٸلە الماي,سوندىقتان, نە اشۋلانارىن, نە اشۋلانباسىن تاعى اجىراتا الماي, كٶڭٸلٸن ەرتەڭگٸ ٷمٸتپەن جۇباتىپ, ٶز تٶسەگٸنە قاراي تۇرىپ كەتتٸ. 

سەرگەلدٸڭ گۋٸلدەگەن تاناۋىنان قۇتىلۋ ٷشٸن تٷندەگٸ ايتا سالعان سٶزٸ ٶزٸنە تاياق بوپ تيٸپ, مەليكە امالسىز ەرتە تۇردى دا, دايىندىعى جوقتىعىنا قاراماستان قولىنا تٷسكەن نەرسەدەن سالات جاساپ, ٶز تٸرلٸگٸنە ٶزٸ ٸشتەي كٷلٸپ, اسىعىس جۇمىسىنا شىعىپ كەتتٸ. 

مەليكە كەشكٸلٸك جۇمىستان قايتىپ كەلگەندە, سەرگەل زالدىڭ ەسٸگٸن ايقارا اشىپ قويىپ, ديۆاندا جاپادان-جالعىز سۇرلانىپ وتىر ەكەن. مۇندايدا مەرەكە الدىندا, ەسٸرەسە, "دوكتورلىق جاڭا جىل" قارساڭىندا قانشا قىتىمىر بولعانمەن ونىڭ بولماشى نەرسەگە سۇرلانا قويماسىن سەزگەن مەليكە الدىندا ٷلكەن بٷلٸنشٸلٸك تۇرعانىن سالعان جەردەن اڭعاردى. سول بٷلٸنشٸلٸكتٸڭ قانداي تٷرٸ بولارىن ويشا شارلاپ, ەرقايسىسىنا ٸشتەي دايىندالىپ, ول ۇزاق شەشٸندٸ. بۇل ەبدەن شەشٸنٸپ بولعانشا كٷيەۋٸنٸڭ تىرس ەتپەۋٸ ونى شىنىمەن شوشىڭدىرايىن دەدٸ. اياعىنا جەڭٸل تاپوچكاسىن كيٸپ, سەرگەلگە كٶڭٸل اۋدارماي ٶتە بەرگەن ونى زالدان شىققان "مەليكە!"- دەگەن زٸلدٸ داۋىس اس ٷيدٸڭ تابالدىرىعىن اتتاي بەرگەندە قۋىپ جەتٸپ, كٸلت توقتاتتى. ول كەرٸ بۇرىلىپ, تاڭدانعان پٸشٸنمەن زالدىڭ ەسٸگٸنەن قارادى. 

- سٸز سالات جاساۋعا اسىقپاڭىز, تاڭەرتەڭ اسىققانىڭىز دا جەتەر,- دەدٸ ول ويلاماعان جەردەن "سٸزگە" كٶشٸپ.- سالاتىڭىزدىڭ مٷلدە اسىعىس, مٷلدە بەيمەزگٸل, مٷلدە دەمسٸز دايىندالۋى ەيەلدەردٸڭ كەي-كەيدە بايقالاتىنىنا قۋليناريياعا دەگەن قىرسىزدىعىنا مٷلدەم ۇقسامايدى. مۇنىڭ ار جاعىندا مەنٸڭ كٷدٸگٸمدٸ راستاي تٷسەتٸن دەلەلدەر جاسىرىنىپ جاتىر. ەرينە, ٶكٸنٸشكە وراي!- ول جايلاپ ورنىنان تۇردى.- سٸز وتىرىڭىز, مىندا.- ول ٶزٸ تۇرىپ كەتكەن ديۆاندى نۇسقادى.- مەنٸڭ ەشقانداي تاماققا تەبەتٸم جوق, سالات دەگەندٸ اتاماي-اق قويىڭىز! 

- سەر, نە بولسا دا اشىپ ايت نەمەنە مەن تۇرام دا شىعىپ كەتەم,- دەدٸ مەليكە اشۋ شاقىرىپ. سٶيتتٸ دە ديۆانعا بارىپ بٸر شەتٸنە جايعاستى. 

- قالاي ويلايسىزدار, ەگەر مەن تاماققا تەبەتٸم جوق دەسەم, وسىنداي ايرىقشا مەرەكە الدىندا جانجالعا قۇلشىنىپ تۇر دەگەن وي تۋماق پا? ەرينە, جوق! بٷگٸنگٸ ايتاتىن سٶز... 

- قىسقارتىپ ايتشى, قۇداي ٷشٸن! 

سەرگەل مەليكەنٸڭ سٶزٸن ەستٸمەگەن ادامداي جالعاستىرا بەردٸ. 

- بٷگٸنگٸ ايتاتىن سٶز - جەكە ادامداردىڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن ادالدىعى, سول ادالدىققا ەركٸمنٸڭ كٶزقاراسى مەن پٸكٸر دەگەنگە مٷلدە كەلٸسپەيدٸ. بۇل جەردە ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ ادالدىلىعى دەگەن قاسيەتتٸ ۇعىم جاتىر. ول داۋلاسۋعا جاتپايدى. 

- سونىمەن? 

- سونىمەن, قىمباتتى مەليكە,- ول كەۋدەسٸن كٶتەرە تٷسٸپ, داۋسىن كەنەپ الدى,- مەن ٶز كٷدٸكتەرٸمنٸڭ راس ەكەنٸن دەلەلدەيتٸن جاڭا فاكتٸلەردٸڭ ٷستٸنەن تٷسٸپ وتىرمىن. 

مەليكەنٸڭ ٸشٸ قىلپ ەتە تٷسسە دە, ونىسىن سەزدٸرمەي جايباراقات كالپىن ساقتاپ وتىرا بەردٸ. 

- ول فاكتٸ - مىنا مەنٸڭ قولىمداعى سيگارەت تۇقىلى!- سەرگەل الاقانىن جازىپ, "قازاقستان" سيگارەتٸنٸڭ تۇقىلىن كٶرسەتتٸ.- بۇل زالدا سوڭعى رەت قاشان تەمەكٸ شەگٸلگەنٸن مەن جاقسى بٸلەمٸن, ەگەر سودان قالعان بولسا, بۇنىڭ ەسكٸرٸپ, شاڭ باسۋى كەرەك ەدٸ. بۇل مٷلدە جاڭا. دەمەك, مەن مەسكەۋگە كەتكەندە شەگٸلگەن تەمەكٸ.تەمەكٸ شەگٸپ, تۇقىلىن ديۆان استىنا لاقتىرۋ! قانداي جوعارى مەدەنيەت, بيٸك ينتەللەكت! مەليكەنٸڭ ٶن بويى شىمىرلاپ كەتتٸ. ٶزٸنٸڭ دە قاۋٸپتەنٸپ وتىرعانى وسى ەدٸ. سەرگەل مەسكەۋگە كەتكەندە باعيلا, جاسىن ٷشەۋٸ كٶكتەبەدەگٸ رەستورانعا بارعان. مەليكەنٸڭ جاسىنمەن العاش تانىسۋى دا سول ەدٸ. جٸگٸت وعان قاتتى ۇناعان. تٷسٸنٸگٸنٸڭ كەڭدٸگٸ, ادامدار جايلى ويىنىڭ ناقتىلىعى, ٶز پٸكٸرٸن بٷكپەسٸز اشىق ايتاتىنى, جان-جاقتى بٸلٸمٸ, ٷيدە دە, تٷزدە دە بۇرىن-سوڭدى بۇل تەكتەس ەڭگٸمە تىڭداپ كٶرمەگەن مەليكەنٸ بٸردەن باۋراپ العان. ونىڭ قاي سالادا بولماسىن تەك ٶز پٸكٸرٸ, ٶز-توپشىلاۋى, ولارعا دەگەن ٶز ساناسىندا تۋعان باتىل دا دەلەلدٸ كٶزقاراستارى بٸر سەت ٶز ورتاسىنىڭ مىنا جٸگٸتتەن تىم الىس ەكەنٸن, دەلٸرەك ايتقاندا, ٶز ورتاسىنان مىنا جٸگٸتتٸڭ تىم الىس, تىم بيٸكتە ەكەنٸن سەزدٸرٸپ ٶتكەن-دٸ. "ادامدار نەگە وسىنداي بولمايدى? دەگەن سوندا ول.- نەگە? مەيلٸ بەرٸ بٸردەي جاسىن بولماي-اق قويسىن, جارتىسىنىڭ, تٸپتٸ, تٶرتتەن بٸرٸنٸڭ وسىنداي بولۋىنا مٷمكٸندٸك بار عوي. نەگە ٸزدەنبەيدٸ, نەگە سەل بيٸككە كٶتەرٸلۋگە ەرٸنەدٸ, توعىشار ٶمٸرگە نەگە قۇمار?" ول "جۋرناليستپٸن" دەپ باياعىدا تانىسقان جٸگٸتتەردٸ جاسىنمەن ويشا سالىستىرىپ كٶرگەندە ەرٸكسٸز كٷلٸپ جٸبەردٸ. ولاردىڭ دا بٸلەرٸ ٶز بٸلگەنٸنەن اسپايتىنىن, كٶرەتٸن كٶكجيەگٸ دە ەكٸنٸڭ بٸرٸ كٶرە الاتىن قاشىقتىق ەكەنٸن ەسكە تٷسٸرٸپ ەزۋ تارتقان. 

رەستوراننان شىققان سوڭ مەليكەنٸڭ كٶڭٸلٸ ەرەكشە قۋانىپ, بٷگٸنگٸ كەشكە مەيلٸنشٸ ريزالىعىن بٸلدٸرٸپ جەنە وسىنداي سيرەك, تٸپتٸ, كەزدەسپەيدٸ دەۋگە بولاتىن سەتتٸ جالعاستىرا تٷسپەك نيەتپەن جاسىندى ٷيٸنە شاقىرعان. ول بٸر جاقسى كەش بولىپ ەتٸپ ەدٸ. بۇرىن مۋزىكادان دا, ەدەبيەتتەن دە حابارىم بار دەپ جٷرەتٸن مەليكە جاسىن كەلٸپ كەتكەن سوڭ ٶزٸن مٷلدەم ساۋاتسىز سەزٸنٸپ قالىپ ەدٸ. جاسىن وعان ۇناپ قالدى. بٸراق ول ۇناتۋ مەليكەنٸڭ جٷرەگٸنە تەك ورىن تولماس مۇڭ ورناتىپ, ونى ٶزٸنەن الىستاتا تٷستٸ. ەكەۋٸنٸڭ اراسىندا الاتاۋداي اسۋ بەرمەس شىڭ جاتقانىن, ول شىڭداردىڭ نەگە بايلانىستى ەكەنٸن دە جاقسى بٸلدٸ. ٸشكٸ دٷنيەسٸندە ويانعان جٸبەك تالشىعىنداي بٸر سەزٸمنٸڭ ٶسۋٸنەن گٶرٸ ٶشۋٸنە جاعداي جاسايتىن مىڭداعان كەدەرگٸلەردٸڭ بٸرٸ بوپ جەنە ەڭ باستىسى بوپ, ٶزٸ ٶلەردەي جاقسى كٶرەتٸن باعيلانىڭ تۇرۋى ەدٸ. سول كٷنٸ كٷل سالعىشتى الىپ بارا جاتىپ, مەليكە ٸشٸندەگٸسٸن شاشىپ العان. 

سول كٷنٸ وڭاشا قالىپ, ادام بالاسى, ەسٸرەسە, ەيەل بالاسى ٶز تاعدىرىنا ٶزٸ ەمٸر ەتە المايتىنىن, ٶز دەگەنٸنشە ٶمٸر سٷرە المايتىنىن ويلاپ جاستىعىن سۋلاعان. ەيەل باقىتىنىڭ ەركەكتەردٸڭ باقىتىنا مٷلدەم ۇقسامايتىنىن, تٸرشٸلٸكتە قانشا بيٸككە كٶتەرٸلٸپ, داڭققا يە بولسا دا "باقىتتىمىن" دەپ سەزٸنۋ ٷشٸن ەيەلگە ولاردىڭ ازدىق ەتەتٸنٸن, ەيەل باقىتىنىڭ تەك ەركەككە تەۋەلدٸ ەكەنٸنە ىزالانىپ جىلاعان. 

قازٸر, سەرگەلدٸڭ الاقانىنان سيگارەت تۇقىلىن كٶرگەندە ارتتا قالعان سول بٸر كەش, سول كەشپەن بٸرگە جاسىن ەسٸنە تٷسٸپ, جٷرەگٸ دٸر ەتە قالدى. سىرتتاي قاراعاندا, تٷككە تۇرمايتىن تەمەكٸنٸڭ تۇقىلى ٷلكەن داۋعا ارقاۋ ەتۋگە ارزىمايتىن سەكٸلدٸ, جات جۇرتقا ەڭگٸمە ەتٸپ ايتۋدىڭ ٶزٸ ۇيات. بٸراق, ونىڭ ار جاعىندا باسقا سىر جاتىر ەدٸ, ول -ٷيگە بٸر ەركەكتٸڭ كەلۋٸ جەنە ونى سەرگەلگە ەشكٸمنٸڭ ايتپاي, جاسىرىن ساقتاۋى. دەمەك, ٷي ٸشٸندە ارامدىق جاسىرىنعان. قانشا قىتىمىر دەپ كٸنەلاعانمەن سەرگەلدٸڭ بۇل جولعى كٷدٸگٸنٸڭ ورىندى ەكەنٸن مەليكە انىق تٷسٸندٸ. ەندٸ ونىڭ الدىندا ەكٸ-اق جول قالعان-دى: بٸرٸ بەرٸن مويىنداۋ, ەكٸنشٸسٸ -"بٸلمەيمٸننەن" باسقا سٶز ايتپاۋ. 

بٸرٸنشٸسٸن تاڭدايىن دەسە, باعيلا مەن جاسىننىڭ اراسىنا شوق تٷسٸرٸپ الۋدان شوشىندى, ەكٸنشٸسٸن تاڭداۋعا "بٸلمەيمٸن" دەگەن سٶز مٷلدە ازدىق ەتەتٸندەي كٶرٸندٸ. 

مەليكەنٸڭ باسقا امالى دا جوق ەدٸ, سوندىقتان سەرگەلدٸڭ الاقانىنداعى تەمەكٸ تۇقىلىنا قاراپ تۇرىپ, باسىن شايقاپ, يىعىن قوزعادى. 

- تٷسٸنسەم بۇيىرماسىن,- دەدٸ ول مۇنداي "كەرەمەتتٸڭ" سىرىن اشۋعا سەرگەلدٸڭ كٶمەگٸن سۇراعانداي وعان تاڭدانا قاراپ. 

- ال ماعان تٷسٸنٸكتٸ!- سەرگەل تەمەكٸ قالدىعىن الاقانىنا ۋىستاعان بويى قولىن ارتىنا ۇستاپ.- قازٸر سەندەرگە دە تٷسٸنٸكتٸ بولادى. ەلتاي, ەرتاي! قانە, مۇندا كەلٸڭدەر!

مەليكە سەرگەلدٸڭ بالالاردى شاقىرعانىن ەستٸگەندە ٶزٸن-ٶزٸ بيلەي الماي, ورنىنان قالتىراي كٶتەرٸلدٸ. "زالىم,- دەدٸ ول ىزاسى بۇرق ەتٸپ,- بالالاردان سۇراپ العان ەكەن عوي! نەتكەن پىسىقتىق!" 

ٶزٸ كەلگەلٸ بەرٸ بالالارىنىڭ سىبىسى ەستٸلمەگەنٸنەن, ەكەسٸ شاقىرعان كەزدە ەكەۋٸنٸڭ دە تومسىرايىپ-تومسىرايىپ كەلە قالعانىنان مەليكە سەرگەلدٸڭ ولارعا ۇرىسقانىن تٸپتٸ, شىندارىن ايتقىزۋ ٷشٸن جازالاپ قورقىتقانىن دا سەزدٸ. ەكەۋٸ انالارىن كٶرٸپ, قاباقتارىنا قۋانىش ٷيٸرٸلگەندەي وعان جاقىنداي بەرگەندە سەرگەل ولاردى ەسٸك الدىنا تۇرعىزىپ قويدى. 

- ەلتاي, سەن باعاناعى سٶزٸڭدٸ قايتالاپ ايتشى. ٷيگە بٸر اعانىڭ كەلگەنٸ راس پا? 

- راس.- ول اناسىنا بٸر كٶز تاستادى دا, قايتا تٶمەن قارادى. 

- ەرتاي, ەندٸ سەن ايتشى. راس پا? 

- لاس. اعا ۇزاق وتىلدى. مامامدال دا ۇزاق وتىلدى. ەلتەسٸنە ساديككە كەش بالدىق.- كٸشٸسٸنٸڭ جاۋابى ناقتى دا اۋماقتى شىقتى. 

- جارايسىڭدار! ەندٸ ٶز بٶلمەلەرٸڭە بارا بەرٸڭدەر! 

ٷلكەنٸنٸڭ ەسٸ كٸرٸپ قالعان بولسا كەرەك, بۇل جاۋاپتىڭ جاقسىلىق ەمەس ەكەنٸن اڭعارىپ, باسىن سالبىراتىپ شىعىپ كەتتٸ. ەكەسٸنٸڭ بۇل جولى ۇرىسپاعانىنا قۋانعان كٸشٸسٸ كٶپ شارۋا تىندىرعانداي تايراڭداي باسىپ اعاسىنىڭ سوڭىنان جٷگٸرە جٶنەلدٸ. 

- ال, بۇعان قارسى ايتار باسقا داۋىڭىز بار ما?-دەدٸ سەرگەل ەيەلٸنە قول سوزىم جەردەن تٶنە قاراپ. 

- جوق,- دەدٸ مەليكە بولارى بولعان سوڭ نەدەن بولسا تايىنباس كەيٸپپەن.- كٸنەنٸ مويىنداۋدان, اجىراسۋدان باسقا امال جوق. 

سەرگەل تىڭ تىڭداعانداي مەليكە جاققا كەۋدەسٸن سەل قيسايتىپ وعاش باقىرايا قاراپ تۇردى دا: 

- جوق, قىمباتتى مەليكە, نەكە سٸزدٸڭ عانا مەنشٸگٸڭٸز ەمەس, ول ەكٸ ادامعا ورتاق نەرسە,- دەدٸ ساۋساعىن سەرمەپ.-ارىزدى مەن جازامىن. ٶيتكەنٸ قىلمىس سٸزدٸڭ جاقتان جاسالىپ وتىر. كٷيەۋدٸڭ كٶزٸنە شٶپ سالۋ, نەكە بۇزۋ, مورالدىق ازعىنداۋ - ول داۋسىن كٶتەرە تٷستٸ,- مورالدىق ازعىنداۋ سٸزدٸڭ تاراپىڭىزدان! 

- جاز, جاز, قازٸر جاز! قالاي دەپ جازساڭ دا ەرٸك ٶزٸڭدە.- ول ديۆانعا سىلق ەتٸپ وتىرا كەتتٸ دە, ەكٸ قولىمەن بەتٸن باستى. 

- بۇل جاستا ەكٸنشٸ رەت ەيەلدەن ايرىلۋ - بٸرەۋٸنەن ٶلٸدەي, ەكٸنشٸسٸنەن تٸرٸدەي - ماعان, ەرينە, وڭاي ەمەس,-دەدٸ كەنەت سەرگەلدٸڭ دە داۋسى دٸرٸلدەپ.- ٶزٸم ارالاسار قاۋىم الدىندا نە بەت قالماق? مىنا ەكٸ بالانىڭ تاعدىرى قالاي بولادى. مۇنى ويلامايتىن مەنٸڭ جٷرەگٸم جانسىز تاس ەمەس. بٸراق جەكە باستىڭ ارى مەن نامىسى ادامدى قانداي قيىندىققا بولسا دا يتەرەدٸ, سوعان كٶندٸرەدٸ. جۇرت الدىندا ٶز كٸنەمنٸڭ جوقتىعىن دەلەلدەۋ ٷشٸن مەن سوتقا قىلمىسىڭىزدى اشىپ جازامىن. تٶسەكتە جاتقانىڭىزدى ەشكٸم كٶرمەسە دە, مەن جوقتا ٷيگە بٶتەن ەركەكتٸڭ كەلۋٸ سٸز ەكەۋٸمٸزدٸڭ اجىراسۋىمىزعا تولىعىنان جەتەدٸ. ول ەركەكتٸڭ كٸم ەكەنٸن مەن ەزٸر بٸلۋگە اسىقپايمىن, ونى دا سوت پروتسەسٸنٸڭ كەزٸندە بٸلٸپ الۋىمىزعا بولادى. 

مەليكە جاعدايدىڭ تىم ۋشىعىپ بارا جاتقانىن سەزدٸ. ەگەر سەرگەلدٸ بٸر امالىن تاۋىپ توقتاتپاسا, مۇنىڭ تٷبٸ ٷلكەن شۋعا اينالارىن, باعيلانىڭ جٷرەگٸنە جازىلماس جارا تٷسەرٸن, ەڭ سوڭىندا, جاسىننىڭ دا باسى داۋعا قالىپ شاڭىراعىنىڭ شىرقى بۇزىلارىن تٷسٸندٸ. 

- سەر,- دەدٸ ول جالبارىنعان, جىلامسىراعان داۋىسپەن.- ەگەر باسقا امال قالماسا مەن اجىراسۋدان ارلانبايمىن, بٸراق مەسەلە وندا ەمەس قوي. ەگەر بەرٸن ايتىپ بەرسەم سەنەسٸڭ بە, تٷسٸنەسٸڭ بە? 

- ەگەر سٸزدٸڭ دە ايتاتىنىڭىز باعيلانىڭ سٶزٸ بولسا, مەن سەنبەيمٸن. 

- قالاي, ول دا ٷيدە مە? 

- بەرٸ ٷيدە. مەن جوقتا وسى ٷيدە ٷش ەيەل قالعانسىزدار, ٷشەۋلەرٸڭٸزدٸڭ دە تٶرت كٶزدەرٸڭٸز تٷگەل. بٸراق مەنسييا بۇل وقيعادان مٷلدە حابارسىز ەكەن, سەندەر يە, سٸزدەر ونى ٶز توپتارىڭىزعا قوسپاپسىزدار. سٸزدەرگە وڭاشالىق قاجەت بولعان! 

- مانس سەنەن گٶرٸ ماعان جاقىن, ەيتسە دە, ونىڭ مٸنەزٸن بٸلەسٸڭ عوي, ٶزٸ دە قوسىلمايدى. 

- بٸز كٶپ داۋلاسىپ كەتتٸك بٸلەم,-- دەدٸ سەرگەل باسىن تاعى بٸر كەگجەڭ ەتكٸزٸپ.- سونىمەن, ول ادام كٸم? جاسىرماي ايتىڭىز! 

مەليكە سەرگەل جٷرٸسٸن توقتاتىپ, ەكٸ قولىمەن ستولدى تٸرەپ, ٶزٸنە قۇلاعىن تٸگٸپ, كٶزٸن تٸكتەگەندە بارىپ: 

- مۇنداي مەسەلەمەن ەركەكتٸڭ شارۋاسى بولماسا كەرەك ەدٸ, امال قانشا,- دەدٸ يىعىن قوزعاپ.- بٸز بۇل داۋىمىزبەن باعيلانى جەرگە قاراتامىز عوي. ۇيات ەمەس پە? 

- ٷيگە ەركەكتٸڭ كەلۋٸ ۇيات بولماعاندا ونى كٸم دەپ سۇراۋ ۇيات پا? يە, ول كٸم? اتى-جٶنٸ, قىزمەتٸن ايتىڭىزشى. بەلكٸم, سوندا سەنٸپ قالارمىن. 

- نەمەنە, بۇل ٷي بٶتەن ادام كٸرمەيتٸن, تەمەكٸ شەگۋگە بولمايتىن اۋرۋحانانىڭ رەانيماتسيياسى ما? 

- سٸز سۇراققا جاۋاپ بەرٸڭٸز! 

- ياپىرماۋ, تٷسٸنسەڭشٸ! قارىنداسىنىڭ ۇناتاتىن ادامىنىڭ اتى-جٶنٸنە بٷيتٸپ قادالعان كٸمدٸ كٶردٸڭ! ونى بٸلٸپ العاندا ساعان نە تٷسەدٸ? جاسىردى دەپ اشۋلاناسىڭ, مەسكەۋدەن كەلگەنٸڭدە ٷيدە كٸمنٸڭ بولعانىن ايتىپ الدىڭنان سٷيٸنشٸ سۇراپ شىعۋىمىز كەرەك پە ەدٸ? 

- جوق, سەن قارىنداسىمدى قالقان قىلما. سەنٸ ۇستاپ بەرۋ وعان دا وڭاي ەمەس! 

مەليكەنٸڭ مىناداي سۇمدىق ويدان شاراسى تاۋسىلىپ, سٶز ايتا الماي تىعىلىپ قالدى. بٸر سەتكە كەۋدەسٸن اشۋ-ىزا كەرنەپ, بەرٸنە قولدى بٸر-اق سٸلتەپ, ەكٸ بالاسىن جەتەلەگەن بويى ٷيدەن بٸرجولاتا شىعىپ, جٷرە بەرگٸسٸ كەلدٸ. 

- سەن... سەن مەنٸ دە ٶلتٸرەسٸڭ,- دەدٸ ول سەلدەن سوڭ كەۋدەسٸن قولىمەن باسىپ.- سىبىرلاعىڭا شەيٸن ارامدىق جايلاعان. سەنٸڭ ارامدىعىڭ ادالدى ارام ەتەدٸ. ايتارىمدى ايتتىم, ارى قاراي ارىڭ مەن ارامدىعىڭ بٸلسٸن. ول بۋىنىنان ەل كەتٸپ, ورنىنان تەلتٸرەكتەپ تۇرا بەرگەندە ەسٸك اۋزىندا تۇرعان باعيلانى كٶردٸ. جىلاعان بولۋى كەرەك, كٶزٸ مەن ەكٸ بەتٸ سەل قىزارىپ, دومبىعىپ قاپتى. 

- ليكە,- دەدٸ ول سەرگەلگە نازار اۋدارماستان.- سٸز مەن ٷشٸن كٶز جاسىڭىزدى تٶكپەڭٸز. مەن جاتاقحاناعا كەتەم. بۇل جەردە ەندٸ تۇرا بەرۋگە بولمايتىنىنا كٶزٸم جەتتٸ. شاڭىراقتارىڭىزدىڭ شىرقىن وسى بۇزعانىم دا ازدىق ەتپەس! 

باعيلانىڭ بۇل ٷيدەن كەتۋگە شىنىمەن شەشٸم قابىلداعانىن جانىندا تۇرعان سارى ساكۆوياج بەن پورتفەلدەن بايقاپ, سەرگەل مەن مەليكە بٸر-بٸرٸنە قاراستى. 

سەرگەلدٸڭ جانارىندا "بۇل قالاي?"- دەگەن تاڭدانىس تۇرسا, مەليكەنٸڭ كٶزقاراسىندا "وسىعان جەتٸپ تىڭدىق",-دەگەن تابالاۋ جاتىر ەدٸ. 

باعيلانىڭ بۇل ٷيدەن كەتۋٸ, شىڭداپ كەلگەندە, ٶزٸنە ەشقانداي تۋىستىق اۋىرتپالىق ارتپايتىنىن مەليكە ەيەلگە تەن شاپشاڭ ويمەن شولىپ ٶتتٸ. راسىندا, ەگەر بۇل سەرگەلگە تيمەسە قاراتايدىڭ دا, ونىڭ تولىپ جاتقان جورا-جولداسىن, ەيەل, بالا-شاعاسىن, مىنا تۇرعان باعيلانى دا بٸلمەس ەدٸ عوي, بٸر-بٸرٸنە مٷلدە بٶتەن ادامدار عوي. كٷيٸنسە ٶز تۋىسى سەرگەل كٷيٸنە بەرسٸن? ٶزٸ قاس پەن كٶزدٸڭ اراسىندا وسىلاي ويلاسا دا كەۋدەسٸن ارالاپ ٶتكەن تەرٸس پيعىلدان ٶزٸ شوشىندى. ادامدى بٸر-بٸرٸمەن تۋىستىق قاتىناس ەمەس, مەيٸرٸم مەن ماحاببات تۋىستىراتىنىن, ول جاقىندىق ٶز تۋىسىڭنان دا قادٸرلٸ بولارىن ويلادى. وسى بٸر جارىم جىلدىڭ ٸشٸندە ول باعيلاعا مٷلدە باۋىر باسىپ, ونسىز ٶمٸر سٷرە المايتىنداي ەتەنە جاقىن بولىپ الىپ ەدٸ. قولىنا ساكۆوياجٸ مەن پورتفەلٸن ۇستاپ, سول ەڭ جاقىن ادامىنىڭ, ٸشكٸ سىرىن تٷگەل اقتارار ادامنىڭ كەتكەلٸ تۇرعانى وعان جاي وعىنداي ەسەر ەتسە دە, سەرگەلدٸڭ نە دەيتٸنٸن كٷتٸپ, شىداپ باقتى. 

- بۇل نە, ماعان قىر كٶرسەتۋ مە?- دەدٸ سەرگەل قاسىنا بارىپ. 

- جوق, ٶز ەركٸممەن,- دەدٸ قىز كٷبٸرلەپ.-قالاۋىمشا تۇرۋعا بولادى عوي, ليكە, سولاي ەمەس پە?- 

ول مەليكەگە قاراپ, زورلانا كٷلٸمسٸرەدٸ. "سايتان, جىلاپ تۇرىپ كٷلسە دە, كٷلٸپ تۇرىپ جىلاسا دا ەدەمٸ!"- دەدٸ مەليكە ٸشتەي. 

سەرگەلدٸڭ كٶز الدىنان ٷش ادامنىڭ پورترەتٸ - ەۋەلٸ قاراتاي, ونىڭ مينيسترلٸكتەگٸ دوسى, رەكتور ەلەس بەرٸپ ٶتە شىقتى. ەگەر مىنا قىز تەنتەكتٸككە سالىپ, بۇل ٷيدەن بٸرجولاتا كەتەتٸن بولسا, ەلگٸ ٷش ادامنىڭ ٷشەۋٸ دە سول ەلەس سيياقتى مۇنىڭ ٶمٸر جولىنان عايىپ بولاتىنداي كٶرٸندٸ. سول ٷشەۋٸنٸڭ عايىپ بولۋ, بولماۋىنىڭ بٸر ۇشى وسى قارشاداي قىزدا جاتقانى سەرگەلدٸ ىزالاندىرسا دا,ٶزٸن بايسالدى ۇستاۋعا تىرىسىپ سٶز باستادى. 

- بەرٸڭ باستارىڭنان سٶز اسىرعىلارىڭ كەلمەيدٸ,-دەدٸ ول باۋىرمال, جۇمساق ٷنگە كٶشٸپ.- ايىپ بولسا دا ايتايىن, ەرتە مە, كەش پە, جامان با, جاقسى ما, سەن دە تۇرمىسقا شىعىپ, ٷي بولاسىڭ. سول كەزدە ادال ٶمٸرٸڭە سىرتتان سۇعاناق قول ارالاسسا, جىلى ۇياڭدى جىلان ارالاپ ٶتسە, قاي قايسىڭ بولسا دا اشىنارسىڭدار, تٸپتٸ مەنەن دە جامان ەرەكەتكە بارۋلارىڭ عاجاپ ەمەس. ەندٸ كەپ ٶزٸم بايقاعان, بالالارىم كٶرگەن شىندىقتى ايتسام, بٸرٸڭ ەر-توقىمىڭدى باۋرىڭا اپ تۋلايسىڭدار, بٸرٸڭ بەدەۋيدەي ارقالانىپ شىعا كەلەسٸڭدەر. سونىڭ بەرٸن بٸلە تۇرا, سەندەردٸڭ ويلارىڭشا, مەن ٷندەمەۋٸم كەرەك پە ەدٸ, دۇرىس دەپ قۇپتاۋىم كەرەك پە ەدٸ? كٸنە سەندەردە, بٸراق سەن كەتسەڭ ەل-جۇرت نە دەيدٸ, اۋىلداعى اعايىن نە دەيدٸ, قاراتاي قالاي ويلايدى. بٸر قارىنداسىن سىيىستىرمايدى دەمەي مە? بار, زاتتارىڭدى ورنىنا اپارىپ قوي!- ول مەليكەگە قارادى دا:- نەگە تۇرسىڭ, كٶمەكتەس- دەدٸ بۇيىرىپ.

- مەليكە سەرگەلدٸڭ "سٸزدٸ" قويىپ "سەنگە" كٶشكەنٸنە, قىتىمىر شالدىڭ بۇل جولى باۋىر-ەتتٸ قىتىقتايتىنداي جىلى سٶزدەر ايتقانىنا, باعيلانىڭ ەكٸ ويلى بوپ مٷدٸرٸپ قالعان سەتٸن پايدالانىپ, "بار, كٶمەكتەس",- دەپ بۇيىرعانىنا قۋاندى. ول ساكۆوياج بەن پورتفەلدٸ ٸلٸپ الدى دا, باعيلانى يىعىمەن يتەرٸپ, اي-شايعا قاراتپاي تٷپكٸ بٶلمەگە ايداپ كٸردٸ. ولار باعيلانىڭ بٶلمەسٸنە وپىر-توپىر كٸرٸپ بارا جاتقاندا, قارسى بٶلمەنٸڭ ەسٸگٸ اشىلىپ, ٶزدەرٸنە جەپ جٸبەرەردەي كەرلٸ كٶزبەن قاراپ تۇرعان مەنسييانى بايقاپ قالدى. 

- نەتكەن قورقىنىشتى!- دەدٸ باعيلا كرەسلوعا وتىرا كەتٸپ. 

- نە قورقىنىشتى? 

- جاڭاعى كٶزقاراس! ول ماعان ىلعي وسىلاي قارايدى. مەن وعان نە ٸستەدٸم?! 

- كٸم بٸلسٸن,- دەدٸ مەليكە كٷرسٸنٸپ.- نە جازعانىمدى بٸلمەيمٸن, مەنٸ دە جەك كٶرەدٸ. بايعۇس قىز, مەنەن ٶزگە جاناشىرى جوق ەكەنٸن, ەشكٸم مەن سيياقتى جاقسىلىق جاساي المايتىنىن بٸلمەيدٸ عوي دەيمٸن. ەڭدٸ وعان قانداي جاعداي جاساۋىم كەرەك? قولىمنان باسقا نە كەلەدٸ?.. قويشى!- ول بۇل تاقىرىپتا ايتار سٶزٸ كٶپ ەكەنٸن, بٸراق, ونىڭ -قازٸر اۋىر بولاتىنىن بٸلدٸرٸپ, قاباعىن شىتتى.- سۇلۋدىڭ جٷرەگٸ سۋىق بولادى عوي دەيمٸن. مەنٸ قالاي قيىپ كەتە بەرمەك بولدىڭ, سونى ايتشى? 

- سەرگەل اعانىڭ جٸبەرمەيتٸنٸن بٸلگەم,- دەپ كٷلدٸ باعيلا.- ال, جٸبەرە قالعان كٷندە دە كەلٸپ تۇرار ەدٸم. 

مەليكە كٶزقاراسىن ٷلكەيتٸپ, وعان تەسٸلە قاراپ تۇردى دا: 

- مىنانىڭ قۋىن قاراشى-اي!- دەدٸ. جٸبەرمەيتٸنٸن بٸلٸپ ەدٸم دەيدٸ.- سەن ماعان قولىڭ تيگەندە كەلٸپ تۇراسىڭ, ە?! مەن ساعان بار عوي, مەن ساعان كازٸر سول سٶزٸڭ ٷشٸن سىباعاڭدى بەرەمٸن!- ول ستولدا جاتقان گازەتتٸ وراپ الىپ, ونىڭ ارقاسىنا ساتىرلاتىپ سوعا جٶنەلدٸ- ال سازايىڭدى, ال! 

مەليكە ونى "جازالاپ" بولعان سوڭ "كەشٸر, كەشٸر ليكە, ەندٸ ولاي ەتپەيمٸن",- دەپ بۇلقىنعان باعيلانى قۇشاقتاي الدى. ونىڭ بەتٸنەن, ماڭدايىنان, كٶزٸنەن سٷيدٸ. ٶزٸن قويا بەرگەن كەزدە باعيلا مەليكەنٸڭ جانارىنان جىلت-جىلت ەتٸپ تٶڭٸرەكتەگەن جاستى كٶردٸ. ول كٶزٸنە نەگە جاس الدى? قايعىدان با, قۋانىشتان با, كەشەگٸسٸنەن بە, بٷگٸنگٸسٸنەن بە, قازٸرگٸ تٸرشٸلٸك قاراكەتٸنەن بە, ەلدە, ەرتەڭگٸسٸنەن بە - ونىڭ سىرىن ەشكٸم, تٸپتٸ, مەليكەنٸڭ ٶزٸ دە بٸلمەيتٸن. بۇل دا قىرىق قاتپار ادام جانىنىڭ ٶزگە تٷگٸلٸ ٶزٸنە دە جۇمباق تولقىنىسى مەن تەبٸرەنٸسٸ ەدٸ.

* * * 

بٸرنەشە كٷننەن سوڭ قاراتاي سەرگەلدەن مەنٸ جۇمباق, مازمۇنى كٷڭگٸرت, بٸراق مەيلٸنشە ۇزاق حات الدى. ول ەشقاشان بۇل سەكٸلدٸ ۇزاق جازىلعان حاتتى بٸرەۋدەن الىپ تا, بٸرەۋگە جٸبەرٸپ تە كٶرگەن ەمەس. اشۋىن اشسا دا, جالپى كٸرٸسپەدەن ەرٸ وقۋعا ۋاقىتى بولماي, قالتاسىندا ەكٸ-ٷش كٷندەي جٷرٸپ قالدى. 

ول بٸر وقىعاندا حاتتىڭ نەگٸزگٸ ايتپاق ويى نە ەكەنٸن تولىق تٷسٸنە الماي, ەيتسە دە, جٷرەگٸ بٸر جاماندىقتى سەزٸپ, قايتا وقىدى. سەرگەل ٶز ٷيٸندە تاياۋدا بولعان وقيعانى جازىپتى. ونى جازباسىنا بولماعاندىقتان, مۇنداي كەلەڭسٸز حاباردى ەكەنٸڭ بٸلۋٸ پارىز ەكەنٸن, ٶزٸنٸڭ سول پارىزدى اتتاپ ٶتە الماعاندىعىن, بۇل سىردى ەشكٸمگە, تٸپتٸ, قىزدىڭ اناسىنا دا ايتپاۋىن ٶتٸنٸپ جازىپتى. "مەن ەرقاشان ٶز ەۋلەتٸمٸزدٸڭ تازالىعى قوعام الدىندا دا, ادام الدىندا دا قىزارار تٸرلٸك جاساماۋىن, الىپ-قاشتى سٶزدەردەن اۋلاق بولعانىن, كٶبٸرەك ويلايمىن,"- دەپتٸ ول حاتتىڭ سوڭعى جاعىندا. 

قاراتاي بالاپاننىڭ ٸزٸندەي ايقىش-ۇيقىش, ٸرٸ-ٸرٸ جازۋلارعا ٷڭٸلٸپ وتىرىپ, ەرەڭ وقىپ شىققان. ەرتەڭگٸ شايدىڭ كەزٸ بولاتىن. اۋداننىڭ ەڭ الىس, شەكارالىق سوۆحوزىندا مالدىڭ جايى جامان دەگەن حاباردى كەشە ەستٸپ, مال شارۋاشىلىعى بٶلٸمٸنٸڭ باستىعىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى تۇرعاتتى قاسىنا الىپ, ەرتەمەن سولاي جٷرٸپ كەتپەك ەدٸ. بۇل بٶلٸمنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ پەنسيياعا كەتٸپ, قاراتاي كٷزدەن بەرٸ وسى جۇمىستى قولىنان ٸس كەلسە, كٶرەيٸن دەگەن ويمەن تۇرعاتقا ۋاقىتشا تاپسىرعان. ەيەلٸ ستولعا ەرتەڭگٸ استى ەكەپ قويعانىنشا قاراي تۇرماق ويمەن حاتتى اشا سالىپ ەدٸ, سول بويى وتىرىپ قالدى. ول بٸر كەسە ىستىق شاي مەن ەكٸ-ٷش جارپا ەتتٸ اۋزىنا سالا سالىپ, ورنىنان تۇردى. 

- دەنساۋلىعىڭدى بۇزاسىڭ عوي, تاماق ٸشٸپ الساڭشى,- دەدٸ ەيەلٸ ونىڭ بۇل سٶزدەن سوڭ قايىرا وتىرا سالماسىن بٸلسە دە جان اشۋ تانىتىپ. 

- ماشينا كەپ قالدى. ەنە, كٷتٸپ تۇر. 

- ەلگٸ نەرسە نە, حات پا? سونشا ٷڭٸلدٸڭ عوي? 

- جاي... سەنٸن ٷستٸڭنەن تٷسكەن ارىز! 

- كٸم جازىپتى?- ول دا ەزٸلگە وراي سۇراق قويدى. 

- ستۋدەنت كەزدەگٸ قىزدارىم. ولار قارتايماپتى, ەلٸ سول كٷيٸنشە ەكەن. 

- ولار نە دەيدٸ? 

- نە دەۋشٸ ەدٸ, ەلٸ ٷمٸت ٷزبەپتٸ. 

- بار. 

- مٸنە, كەتٸپ بارا جاتىرمىن. 

- سول جاقتىڭ ماگازيندەرٸندە فلاماستەر بولسا, الا كەلشٸ, بالالاردىڭ ميىمدى جەگەنٸنە ٷش كٷن بولدى. سوۆحوزداردا بولىپ قالادى. 

قاراتاي ەڭگٸمەنٸڭ تۇرمىس قاجەتٸمەن بٸتكەنٸنە كٷلٸپ الدى دا, ٷيدەن شىعىپ كەتتٸ. 

باتىستان سوققان جەلكەم كەشە كەشتەن بەرٸ جاۋىپ تۇرعان قيىرشىق قاردى جەرگە بٸر قالىپتى قيعاش قوندىرىپ, ونىسىنا كٶڭٸلٸ تولماعانداي كەي-كەيدە ەكٸلەنٸپ, ەركٸنسٸپ الادى دا, قايتا قالپىنا تٷسەدٸ: 

- اسفالت بٸتكەن سوڭ ارى قاراي جول بار ما ەكەن?-دەدٸ قاراتاي اۋدان ورتالىعىنان شىققان سوڭ. 

- جول جوق دەپ ەستٸگەم. سوۆحوز ورتالىعىنا جەتكەن سوڭ باسقا ماشيناعا مٸنەمٸز. تٷندە ديرەكتورمەن سٶيلەستٸم, بەلكٸم, تراكتورمەن جول اشىپ قويعان شىعار.- تۇرعات ٸسكەرلٸگٸن كٶرسەتٸپ العىسى كەلٸپ, جاعدايدى ناقتى بايانداۋعا تىرىستى.- تٶرت شوپاننان ەزٸرگە جٷز قىرىق بەس قوي شىعىنعا ۇشىرادى. كەيبٸر بٶلٸمشەلەردە ٸرٸ قارادان ٶلگەندەر بار. 

- ەڭ كٶپ شىعىنعا ۇشىراعانى قايسى? 

- "بٷرگەندٸدەگٸ" شوپان. ەسٸڭٸزدە شىعار, بىلتىر سٸزگە بٸر شارۋامەن كەلٸپ جٷرگەن. جاسى ەلۋلەرگە تاقاپ قالعان, جەتٸ بالاسى بار, دەنەلٸ كٸسٸ. 

- ەسٸمدە, ەسٸمدە,- دەدٸ قاراتاي.- كەلگەن. 

- جالتىر باس. 

- ونىسىن قايدام, كەڭسەگە كەلگەندە جاۋتۇماعىن شەشكەن جوق.- قاراتاي مىرس ەتٸپ كٷلگەن سوڭ ماشينا ٸشٸندەگٸ شوفەر مەن تۇرعات تا كەڭكٸلدەي كٷلدٸ. 

- ونداي مٸنەزٸ بار,- دەدٸ تۇرعات, شوپانداردىڭ ەرقايسىسىن جاقسى بٸلەتٸنٸن تانىتىپ.- رايكومعا كەلگەندە باس كيٸمدٸ الۋدى دا بٸلمەيدٸ-اۋ, جارىقتىقتار. 

ەكٸ ساعاتتان سوڭ ولار سوۆحوز ورتالىعىنا جەتتٸ. سوۆحوزدىڭ شەكاراسى بوپ سانالاتىن تٶبە باسىندا ولاردى ديرەكتور مەن تاعى ٷش-تٶرت جەرگٸلٸكتٸ باسشىلار كٷتٸپ تۇر ەكەن. قاراتاي ولاردى كٶرگەن سوڭ ماشينادان تٷسٸپ, بەرٸمەن كەزەك-كەزەك قول الىسىپ امانداسىپ شىقتى. 

-اندا مال قىرىلىپ جاتىر, بەرٸڭ ٷيدە وتىرسىڭدار عوي,- دەدٸ قاراتاي ديرەكتورعا قاراپ, سالقىن قاباقپەن. 

- سٸز كەلەدٸ دەگەن سوڭ...- ول ەلدەنە دەپ اقتالا باستاپ ەدٸ, قاراتاي ونىڭ سٶزٸن بٶلٸپ جٸبەردٸ. 

- سوندا مەن وسى جاققا سەندەردٸ تٷگەندەگەلٸ كەلەدٸ دەپ پە ەدٸڭدەر! 

- قاراتاي يساەۆيچ, ورنىمىزدان تابىلايىق دەگەنٸمٸز عوي. 

- سەندەردٸڭ ورىندارىڭ اندا - مال قىرىلىپ جاتقان جەردە!- دەدٸ ول بەلگٸسٸز قىستاۋ جاققا قولىن سەرمەپ.- ماعان ٶزٸڭ قالساڭ دا جەتەسٸڭ. ول جاققا جول بار ما? 

- بار. تٷندە ەكٸ گرەيدەر كەتكەن. 

- تٷندە? مەن كەلەدٸ دەگەن سوڭ? ال, مەن كەلمەسەم شە? قۇس بوپ قاتىنايتىن با ەدٸڭدەر. 

- قاراتاي يساەۆيچ, قاراپ جاتقان جوقپىز. تەحنيكانىڭ بەرٸ قار توقتاتۋدا جٷر. ەكٸ گرەيدەردٸ سول جاقتان الدىردىق. 

قاراتاي ديرەكتورعا, سونان سوڭ ەلٸپتٸڭ ارتىن باعىپ, ٷرپيٸپ ٷنسٸز تۇرعان قالعاندارعا جاعالاي قاراپ شىقتى. 

- "مال قورا بٸتتٸ, تاۋىق قوراعا اعاشتى قايدان الامىز?" "مال قورادان". ۆولوديا كەشەگٸ جۋرنالدى كٶرسەتشٸ! 

قازاقشانى قالادا ٶسكەن قازاقتاردان ون ەسە جاقسى بٸلەتٸن ورىس جٸگٸتٸ تونىنىڭ ٸشكٸ قالتاسىنان بٸر ساتيرالىق جۋرنالدى الىپ, پروراب پەن ديرەكتوردىڭ سٶيلەسٸپ تۇرعان سەتٸ بەينەلەنگەن قاريكاتۋرانى ونىڭ قولىنا بەرە قويدى. 

- مٸنە, كٶرٸڭدەر!- دەدٸ قاراتاي جۋرنالدى ديرەكتورعا ۇسىنىپ.- سەندەردٸڭ دە تٸرلٸكتەرٸڭ وسى. ەگٸسكە دايىندالىپ جاتقان تەحنيكانى الىپ جول تازالاۋعا جۇمساعانسىڭدار. وعان باسقا گرەيدەر بٶلۋ كەرەك, ارنايى!ال, كٶرمەگەندەرٸڭ كەيٸن كٶرەرسٸڭدەر. كەتتٸك! 

ٷيٸرٸلٸپ تۇرعان ادامدار بٸر-بٸرٸنە جالتاق-جالتاق قاراستى. اقىرىندا بەرٸنٸڭ جانارى انتالاپ كەپ ديرەكتورعا توقتاعاندا ول قايمىعىپ بارىپ: 

- قاراتاي يساەۆيچ, اس-سۋ ٸشٸپ الىپ اتتانساق... بٸزدٸڭ رابوچكومىمىزدىڭ ەيەلٸ كەشە ۇل تاۋىپ... سونى بٸزدٸڭ ٷيدە سٸزبەن بٸرگە ازداپ اتاپ ٶتسەك دەگەن ويىمىز بار ەدٸ,- دەدٸ ٷزٸپ-جارىپ. 

سەكرەتار وعان بۇرىلىپ قارادى.

- ۇل تاپقان - رابوچكومنىڭ ەيەلٸ. ونى نەگە سٸزدٸڭ ٷيدە اتايمىز? 

-سولاي كەلٸسٸلگەن ەدٸ... قاراتاي يساەۆيچ. 

قاراتايدىڭ كٷلكٸسٸ كەلدٸ, بٸراق, ٶزٸن-ٶزٸ ۇستاپ قالدى.ەيتسە دە, "ەيەلٸ ۇل تاپتى",- دەگەن سٶزدٸ ەلەۋسٸز قالدىرعىسى كەلمەي, الاسا بويلى, قىزىل شىرايلى, كٶزٸ كٷلٸمدەگەن كٸسٸگە قاراپ: "دەم اۋىز تيەمٸز. قۇتتى بولسىن!- دەدٸ.- ال, قول تيمەسە". ول: "سىباعامدى الا كەتەرمٸن",- دەپ ايتىپ قالا جازدادى دا, دەر كٶزٸندە توقتاي قالدى. العاش سەكرەتار بولعان كەزدە, شارۋاشىلىقتى ارالاپ جٷرٸپ, بٸر تويدىڭ ٷستٸنەن تٷسٸپ قالعانى بار-دى. 

وندا دا اسىعىس بولاتىن, اۋدان باسشىسى مامىراجاي جٷرە الا ما? ٷي يەسٸ مەن ديرەكتوردىڭ كٶڭٸلٸن كٶتەرۋ ٷشٸن ەلگٸندەي سٶزدٸ ايتا سالىپ ەدٸ. اتتانار شاقتا سوۆحوز كەڭسەسٸنەن شىعىپ, ماشيناعا وتىرعاندا بٸر-اق كٶردٸ, ماشينا ماشينا ەمەس, ماگازين بوپ كەتٸپتٸ. تٶبە شاشى دۋ ەتە قالدى. 

- بۇل نە?- دەدٸ ول قاسىندا تۇرعان ديرەكتورعا قاراپ. 

- ەكٸ توعىز عوي,- دەدٸ ول ىرجيىپ. 

- ول نەعىلعان توعىز? 

- تويدىڭ سىيلى قوناعى - سٸز. توعىز-توعىز كيٸمنەن ون سەگٸز كيٸم.- ديرەكتور ٷلكەن ازاماتتىق جاساپ تاستاعانداي ٶزٸنە كٷلٸمسٸرەي قاراپ تۇر. 

قاراتاي لەم دەمەستەن ٸشكە قايتا كٸرٸپ كەتتٸ. شوفەرٸن شاقىرىپ الىپ, كيٸم-كەشەكتٸڭ بەرٸن ديرەكتوردىڭ كابينەتٸندەگٸ ستول ٷستٸنە ٷيگٸزٸپ قويدى. ديرەكتور شالداۋ كٸسٸ ەدٸ, قوشتاساردا: 

- مىنانىڭ بەرٸن الىپ كەتٸپ, تيٸستٸ جەرٸنە بەرسەم, حالٸڭٸزدٸڭ قانداي بولارىن بٸلەسٸز بە?- دەدٸ. 

ديرەكتوردىڭ كٶزٸ اتىزداي بوپ كەتتٸ. 

- سولاي,- دەدٸ سەكرەتار ونىڭ كٶزٸ ۇياسىنان شىعىپ كەتەر مە ەكەن دەپ باقىلاپ تۇرعانداي وعان ۇزاق قاراپ.-ەكٸنشٸلەي بۇلاي جاساماڭىز. بالا-شاعاڭىز بار, قارت ادامسىز, سونان سوڭ كەشتٸم! 

سىيدىڭ ارتى سوتقا تٸرەلە جازداعانىن ەندٸ سەزگەن ديرەكتور كەكەش بوپ قالا جازداپ بارىپ ەرەڭ تٸلگە كەلدٸ دە: "ساۋ بولىڭىز!"- دەگەن قىسقا سٶزدٸ قىرىق بٶلٸپ ەزەر ايتتى. قاراتاي دا "سىباعا" دەگەن سٶزدٸ ەندٸ قايتىپ اۋزىنا المايتىن بولعان. 

ول ديرەكتوردى قاسىنا وتىرعىزىپ الىپ, شوپان قىستاۋىنا قاراي بەت تٷزەدٸ. قاراتايدىڭ رايىن بايقاعان سوڭ, ديرەكتور قالعانداردى قايتارىپ جٸبەرگەن. گرەيدەردٸڭ تٷندە ٶتكەن جولىن توبىقتان قار باسىپ, ماشينا جٷرٸسٸن ٶندٸرە الماي كەلەدٸ. اۋدان ورتالىعىنا قاراعاندا بۇل جاقتىڭ جەلٸ ٶكتەمدەۋ, ىزعارلى ەكەن. قارسى بەتتەن سابالاپ تۇرعان قاردى ماشينانىڭ تەرەزە تازالاعىشى جانىن سالىپ جان-جاققا لاقتىرىپ جاتسا دا ٷلگەرە الماي, جول بٸردە جالت ەتٸپ انىق كٶرٸنٸپ, كەلەسٸ سەتتە-اق قايتا بۇلىڭعىر تارتادى. ماشينا دٶڭگەلەگٸ اۋىق-اۋىق شۇڭقىرعا تٷسٸپ كەتٸپ, ٸشتە وتىرعانداردىڭ قولقالارى ٷزٸلە جازدايدى. 

- گرەيدەرشٸلەر جولدىڭ ەسكٸ سٷرلەۋٸنەن شىعىپ كەتٸپتٸ,- دەدٸ ۆولوديا تاپ-تازا قازاق تٸلٸندە. قاراتايمەن قازاقشا سٶيلەسٸپ, اۋىق-اۋىق شوفەرمەن ورىسشا تٸلدەسٸپ كەلە جاتقان ديرەكتور سەلت ەتە تٷستٸ دە, ورىس جٸگٸتٸنە قاراپ تۇرىپ, ٶزٸنەن-ٶزٸ قىزارىپ كەتتٸ. ونىڭ ىڭعايسىزدانعانىمەن شارۋاسى جوق, ۆولوديا جولدان كٶز الماي ٶزٸمەن-ٶزٸ بوپ كەلە جاتىر. 

ولار جارىم جولعا كەلگەندە بەتٸن بەرٸ بۇرىپ, ماڭقيىپ تۇرىپ قالعان ەكٸ گرەيدەردٸڭ بٸرٸنە كەزدەستٸ. ٸشتە ەشكٸم جوق شىعار دەپ ونى اينالىپ ٶتە بەرمەك بولعاندا, كابينادان ەلدەكٸمنٸڭ قاراڭداعانىن كٶرٸپ, بۇلار ماشينانى جالما-جان توقتاتتى دا, ٷشەۋٸ بٸردەي اۋدارىلا تٷستٸ. 

بۇلار جاقىنداعاندا گرەيدەرشٸ دە كابينا ەسٸگٸن اشىپ, كەلٸدەي بۇيرا باسىن قىلتيتتى. سۋىق سورعان جٷزٸ كٶگەرٸپ, جىلقى ەرٸندەرٸ امانداسۋعا ەزەر يكەمگە كەلدٸ. 

- وۋ, باتىر, مۇندا نەعىپ تۇرسىڭ?- دەدٸ قاراتاي ديرەكتوردان بۇرىن ەۋەلٸ ٶزٸ تٸلدەسكٸسٸ كەلٸپ. 

- نەگە بولۋشى ەدٸ, سىنىپ قالدىم,- دەدٸ جٸگٸت دٷڭك ەتٸپ. 

- جولداسىڭ نەگە كٶمەكتەسپەدٸ? 

- كٶمەكتەسكەندە بٸتەتٸن نەرسە ەمەس. جولىڭنان قالماي جٷرە بەر دەدٸم. قازٸر ول "بٷرگەندٸگە" دە جەتٸپ قالعان شىعار. 

جٸگٸتتٸڭ قالجىراعان, ۇيقى جەپ, اياز سورعان بەتٸنەن كٷلكٸ نىشانى بايقالدى. مانادان بەرٸ ونىڭ اۋدان باسشىسىمەن تىم ٶكتەم سٶيلەسكەنٸنەن زەرەسٸ ۇشىپ تۇرعان سوۆحوز ديرەكتورى: 

- جانىڭ بار ما, جوعارىدان شٸرەنبەي تٷسسەڭشٸ جەرگە!- دەپ زەكٸدٸ قاراتايدىڭ جەلكە تۇسىندا تۇرعان ول ىممەن سەس كٶرسەتٸپ. 

جٸگٸتتٸڭ ول سەستەن سەسكەنەتٸن تٷرٸ جوق, قاسىنان ٶتٸپ بارا جاتقان قوزىعا نەمەسە باسقا بٸر ٷيرەنشٸكتٸ ٷي جانۋارىنا قاراعان سامارقاۋ تٶبەتتەي وعان بٸر قارادى دا, قويا سالدى. 

- اياعىممەن جەر باسىپ ٷيرەنبەگەن ادام ەدٸم, ايانىپ وتىرعانىم,- دەدٸ ول ديرەكتوردىڭ ودان بەتەر يمانىن ۇشىرىپ. 

- قاراتاي يساەۆيچ, كٶڭٸلٸڭٸزگە الماڭىز!- دەپ ول قۇراق ۇشتى.- ەي, سەن ٸشٸپ العاننان ساۋمىسىڭ, قالاي-قالاي سٶيلەيسٸڭ ٶزٸڭ?! 

- مەن سٸزگە ايتارىمدى كەشە ايتقام,- دەدٸ جٸگٸت كەسەك استىندا ٶسكەن قاۋىنداي جالپيعان مۇرنىن شۋىلداتا بٸر تارتىپ.- سىنىپ تۇر, ايدالادا تۇرىپ قالام دەدٸم. "ٶلسەڭ ٶلٸگٸڭ سوندا قالسىن",- دەدٸڭٸز. مٸنە, قالىپ تۇرمىن. 

اۋدان باسشىسىنىڭ الدىندا مىنا وڭباعاننىڭ بەرٸن ايتىپ تاستاعانى ديرەكتوردىڭ ىزاسىن قايناتتى. وڭاشا بولسا جەردەن الىپ, جەرگە سالار ەدٸ, تەك, قاراتاي بولعان سوڭ ٸشٸ قازانداي قايناپ, جارىلا جازداپ ەرەڭ تۇر. 

"بەلەم, كٶرەرمٸن ەرتەڭ!"- دەدٸ ول ٸشتەي. 

- سىنار ماشيناڭ سىندى, ايدالادا قالعانشا جولداسىڭمەن بٸرگە كەتپەدٸڭ بە?- دەدٸ مىنا جٸگٸتتٸڭ بويىنان تازالىق پەن ادالدىق بايقاعان قاراتاي ونى ٶزٸنە جاقىن تارتا سٶيلەسٸپ. 

- ول مەنٸڭ الدىمدا بولاتىن. توقتاپ قالسام قاراما,كەشٸگەسٸڭ, سەن كەلگەنشە كٷتە تۇرارمىن دەگەم. گرەيدەردٸڭ بۇزىلىپ جٷرگەنٸن ول دا بٸلەتٸن. "جۇت جەتٸ اعايىندى" دەگەندەي, موتور دا سٶنٸپ قالدى. تاڭعا جۋىق سٶنگەن. 

سوۆحوز ديرەكتورى اۋدان باسشىسىنىڭ بٸر تراكتوريستكە سونشالىقتى جابىسىپ, سىر تارتا بەرگەنٸن ٸشتەي ۇناتپاي قالدى. مۇنىڭ بەرٸن ول ٶزٸ جايلى جۇمىسشىلار اراسىندا جاقسى پٸكٸر تاستاپ كەتۋ ٷشٸن جاساپ تۇرعانداي كٶرٸندٸ. 

ەڭگٸمە وسىمەن بٸتكەن شىعار, ەندٸ جٷرەرمٸز دەپ تۇرعاندا قاراتاي قايتا سٶز باستادى. 

ٶزٸڭ بٸر ەر كەلبەتتٸ جٸگٸت ەكەنسٸڭ. اياعىڭا نەشٸنشٸ رازمەر كيەسٸڭ?- بۇل كٷتپەگەن سۇراقتان جەردە تۇرعان ديرەكتور مەن تۇرعات تا, "اسپاندا" وتىرعان گرەيدەرشٸ جٸگٸتتٸڭ ٶزٸ دە اڭتارىلىپ قالدى. سٶيتسە دە سۇراق قويىلعان سون, جاۋاپ بەرمەسكە بولماسىن تٷسٸنٸپ: 

- تيگەنٸن كيەمٸز,- دەدٸ جىميىپ.-"اياعى ٷلكەن تيگەنٸن كيەدٸ, اياعى كٸشٸ سٷيگەنٸن كيەدٸ". بٸزدٸكٸ سول, تيگەنٸ عوي. قىرىق ٷشٸنشٸ رازمەر! 

قاراتايدىڭ ٸشٸ ەلدەنە سەزگەندەي وعان تاعى بٸراز بارلاي قاراپ تۇردى دا: 

- كٶرسەتشٸ اياعىڭدى,- دەدٸ. 

ول ىڭعايسىزدانىپ, سەل مٷدٸردٸ دە: 

- مٸنە,- دەدٸ وڭ اياعىن جوعارى كٶتەرٸپ. 

- بەرگٸ اياعىڭدى نەگە كٶرسەتە سالمادىڭ? 

- كٸسٸگە سول اياقتى كٶرسەتكەن شاريعاتقا قايشى. 

- ٸم-م, شاريعاتقا قايشى دەيسٸڭ, ە? تٷسٸنٸكتٸ. ۆولوديا,- دەدٸ ول كابينادا وتىرعان جٸگٸتكە ايعايلاپ.- مۇندا كەل!- ول جەتٸپ كەلدٸ.- قانشا كيلوگرامم كٶتەرە الاسىڭ? 

- شتانگادان جٷز جيىرما. ارقاما سالسا ەكٸ جٷزگە دەيٸن كٶتەرە الام,- دەدٸ ول كٷلٸپ. 

- ەندەشە, انا جٸگٸتتٸ اركاڭا سال دا, ماشيناعا وتىرعىز. سالماعى كٶپ بولسا جٷز, نە جٷز ون شىعار. 

قاراتايدىڭ مىنا سٶزٸ ويىنى ما, شىنى ما, ول جاعىنا تٷسٸنە الماي ۆولوديا ەۋەلٸ قاسىنداعىلارعا, سونان سوڭ ىرجيىپ "اسپاندا" وتىرعان جٸگٸتكە قارادى. 

-بايقا, قۇلاتىپ الما,- دەدٸ ەڭگەزەردەي جٸگٸت قاراتايدان باسقانىڭ بەرٸن تاڭقالدىرىپ. 

- قاراتاي يساەۆيچ, بۇل ەزٸلٸڭٸزگە تٷسٸنبەدٸك,- دەدٸ ديرەكتور ەلگٸ ايتقاندى ورىنداۋ كەرەك پە, كەرەك ەمەس پە دەگەندٸ بٸر تۇجىرىمداپ الۋ ٷشٸن. 

- قازٸر تٷسٸنەسٸڭ.- سٶيتتٸ دە ماشيناعا قاراي كەتٸپ قالدى. 

"نە بوپ كەتتٸ بۇل!- دەدٸ ديرەكتور گرەيدەرشٸگە ارقاسىن توسىپ تۇرعان ۆولوديانى كٶرٸپ.- ٶڭ بە, تٷس پە? مىنا تراكتوريستٸڭ قىلعانى-اي, ە?! قاراتاي يساەۆيچ تا قىزىق ادام ەكەن عوي ٶزٸ, مۇنىسى نەسٸ?!" 

كەنەت ونىڭ ويى كٸلت ٷزٸلٸپ, ٶڭٸ قۋارىپ كەتتٸ. ۆولوديانىڭ ارقاسىنا مٸنگەن قىرىق ٷشٸنشٸ رازمەر كيەتٸن جٸگٸتتٸڭ سول اياعى جەرگە سٷيرەتٸلٸپ كەلە جاتقانىن كٶردٸ. ديرەكتور ٷرەي مەن تاڭدانىستىڭ اراسىندا داعدارىپ تۇرىپ كالدى. 

بٸرنەشە مينۋتتان سوڭ ماشينا ورنىنان قوزعالدى, بٸراق كٶپكە دەيٸن ەشكٸم جاق اشىپ ٷن قاتا المادى. ويدا جوقتا كەزدەسكەن مىنا جاعداي ەسٸرەسە سوۆحوز ديرەكتورىن تۇيىققا تٸرەپ, تٸلٸن بٸرجولاتا بايلاپ كەتكەن سەكٸلدٸ. مانادان بەرٸ ارتقى جاقتا ەمٸن-ەركٸن وتىرىپ كەلە جاتقان تۇرعات ەكەۋٸنٸڭ ٶرٸسٸ تارىلىپ, قىسىلىستى دا قالدى. ونىڭ ٷستٸنە مىنا گرەيدەرشٸ جٸگٸت تە اۋدان باسشىسىنىڭ كەلۋٸنە وراي اياعىن ٷسٸتٸپ العانىنا ماساتتانعانداي بٸر ٶزٸ ەكٸ كٸسٸنٸڭ ورنىن الىپ, جايىلىپ جاتىر. "بۇلاردىڭ تۇياعى قيمىلداپ كەتسە مٸندەت,- دەدٸ ٸشٸنەن ديرەكتور كٷيٸنٸپ.-اياعى ٷسٸپ كەتسە دە, ايدالادا جٷرٸپ جاردان قارعىپ كەتسە دە, بٸر جەردە ماس بوپ قاتىپ قالسا دا جاۋاپ بەرەسٸڭ. سونى بٸلٸپ العان بەلەلەر. ٶز جانى ٶزٸنە ەمەس, باسقاعا كەرەك سەكٸلدٸ, تٸپتٸ, سول جانىن پروكاتقا العان ادامداي ايامايتىندارىن قايتەسٸڭ? سودان بٸرەۋدٸڭ بەردەمەسٸ كەتەدٸ دەي مە ەكەن? ال مەنٸ جازالادى, ورنىمنان الىپ تاستادى. سوندا نە تٷسەدٸ? ٶزٸنٸڭ ازاپ شەگەتٸنٸن نەگە ۇمىتادى? اسىراپ وتىرعان بالا-شاعاسى بار ەمەس پە? جەنە, مىناداي سۋىقتا بٸلدەي جٸگٸت اياعىن ٷسٸتە مە? بىلتىرعى قىستا ەكٸ شوپان بٸردەي اداسىپ كەتٸپ, ٷش كٷننەن سوڭ تابىلدى, بٸرەۋٸ ون التى جاسار بالا. سول بالانىڭ ەكٸ ساۋساعى عانا ٷسٸدٸ عوي, سوندا دا بالالىقتان. ال بۇل تراكتوردىڭ ٸشٸندە وتىرىپ اياعىنان ايرىلىپ وتىر. ۇيىقتاپ قالعان عوي. ٸشٸپ الىپ ۇيىقتاعان شىعار-اۋ".

ول كٶزٸنٸڭ قيىعىمەن گرەيدەرشٸگە قاراپ ەدٸ, جىلى جەرگە كەلگەن سوڭ با, ماۋجىراپ, كٸرپٸكتەرٸ جۇمىلىپ بارا جاتىر ەكەن. باعانا ونى ماشيناعا كٶتەرٸپ سالاردىڭ الدىندا ۆولوديا ونىڭ سول اياعىن قارمەن بٸراز ىسقىلاعان-دى, بەلكٸم, سول ەم بولدى ما, ەلدە, تابيعاتىنا بٸتكەن شىدامدىلىقتان با قىڭق ەتٸپ قينالىس بٸلدٸرٸپ كەلە جاتقان جوق. 

- ال باتىر, اتى-جٶنٸڭ كٸم, ايتا وتىر,- دەدٸ قاراتاي بٸرازدان سوڭ ارتقى جاقتاعىلارعا موينىن بۇرىپ. 

جٸگٸت كٶزٸن اشىپ "ماعان ايتاسىڭ با?"- دەگەندەي بٸرنەشە سەقۋند ٷنسٸز جاتتى دا, ەرٸندەرٸن عانا قيمىلداتىپ: 

- كەنجەتاي ورازوۆ,- دەدٸ اقىرىن عانا.- ەكەمنٸڭ ەڭ كٸشٸسٸمٸن, سونان سوڭ اتىمدى كەنجەتاي قويعان. بٸراق التى بالانىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ دەنەلٸسٸ - مەن. 

- ەڭ دەنەلٸسٸ بولا تۇرا اياعىڭدى ٷسٸتٸپ العانىڭ ۇيات ەمەس پە?- دەدٸ قاراتاي وعان كٷلٸمسٸرەي قاراپ. 

- سول, دەنەمە سەنەم دەپ قۇداي ۇرىپ قالدى عوي. كيٸز بايپاعىمدى اۋىلعا بارىپ شىعاتىن بولعان سوڭ بٸر جٸگٸتكە بەرٸپ كەتٸپ ەم, ٷيدەگٸ بايپاقتى جىڭعىل شابۋعا ەكەم كيٸپ كەتٸپتٸ. سونان سوڭ مىنا ەتٸكپەن عانا قالۋعا تۋرا كەلدٸ. قىزىق, ادام ٶز دەنەسٸنٸڭ ٷسٸگەنٸن بٸلمەي قالادى ەكەن عوي!- ول جان-جاققا جالت-جالت قاراپ ەزۋ تارتقان بولدى. 

- جازىلىپ كەتسە جاقسى, جازىلماسا مٷگەدەك بوپ قالاسىڭ عوي,- دەدٸ تۇرعات سٶزگە ارالاسىپ. 

- ە-ە,- دەدٸ جٸگٸت نەمقۇرايدى قولىن سٸلتەپ.- جيىرما توعىز جىل ون ەكٸ مٷشەم ساۋ, بەيعام ٶمٸر سٷردٸم, از ەمەس. قاناعات ەتۋ كەرەك. بۇل تٸرشٸلٸكتٸ كٶرگەن دە بار, كٶرمەگەن دە بار, كەزەگٸن كٷتٸپ سارىلىپ جاتقاندار دا بار, كەزەگٸ كەلگەنمەن جارىق سەۋلە كٶرمەي زۋ ەتٸپ ٶتٸپ كەتكەندەر دە بار. مەن ەكە-شەشەمنٸڭ التىنشى بالاسىمىن دەدٸم عوي جاڭا. ولاردىڭ قالالى جەردە ەمەس, دالالى جەردە ٶمٸر سٷرگەنٸنە دە شٷكٸر. ەكەۋٸنٸڭ ەكٸ ديپلومى بوپ, الماتىدا جٷرگەن بولسا, مەن دەگەن, قايدا-ا-ا, بۇل دٷنيەگە كەلمەس ەدٸم عوي. التى اعايىندى ەمەس, كٶپ بولسا ٷش, نە ەكٸ اعايىندى بالا بوپ جٷرەر ەدٸك. قالعانىمىزدىڭ بەرٸ, الىنىپ تاستالار ەك!- ول وتىرعاندارعا تاعى بٸر سىپىرا قاراپ شىقتى دا, جايباراقات جاتا بەردٸ.مىناداي وقىس تا وسپادارسىز بوپ كٶرٸنگەن جاۋاپتان بەرٸ بٸر-بٸرٸنە قاراسىپ ٷنسٸز قالدى. 

- كەنجەتاي, اۋزىڭا نە كەلسە سونى ايتا بەرمەي, بايقاپ سٶيلەسەڭشٸ! قاسىڭدا ٷلكەن كٸسٸلەر بار,- دەدٸ ديرەكتور ونى ەۋەل باستان جاقتىرماي كەلە جاتسا دا بۇل جولى قاسىلاي سٶيلەپ. 

- ايتىپ كەلە جاتقانىم باسقانىكٸ ەمەس, ٶز ايىبىم عوي. ەگەر ونى دا سٶكەت كٶرسەڭٸزدەر, قويدىم,- دەدٸ ول باسىن تەرەزە جاققا بۇرىپ. 

قاراتاي مىنا جٸگٸتتٸڭ ويىنىڭ ەركٸندٸگٸن, جالعاندىق پەن جىلتىر سٶزدەن مٷلدە اۋلاقتىعىن, ٶزٸ سىيلاعان ادام بولسا جانىندا اياماس مەرتتٸگٸ بارىن بايقاپ, ونى ٸشتەي ۇناتىپ قالدى. ودان بٸر سەت كٶز الماي قاراپ وتىرىپ, تونىنىڭ سىرتقى قالتاسىنان قىلتيىپ كٶرٸنٸپ تۇرعان كٸتاپقا كٶزٸ تٷستٸ. 

- وسىنداي اق قار, كٶك مۇزدا كٸتاپ وقىپ جٷرگەن ەر ەكەنسٸڭ. قالتاڭداعى نە كٸتاپ? 

كەنجەتاي موينىن سەل بەرٸ بۇرىپ, كالتاسىنداعى كٸتاپتى الدى. 

- ەكٸ رەت وقىدىم. قول تيسە تاعى وقيمىن با دەپ سالىپ جٷر ەدٸم. قيىن جازاتىن جٸگٸت ەكەن. ٶزٸ مەنەن ەكٸ~اق جاس ٷلكەن. ويدى قايدان تابا بەرەدٸ?! 

قاراتاي مۇقاباسى مىج-مىج بوپ, كٸر باسقان كٸتاپتى قولىنا الدى دا, ٸشٸن كٶردٸ. كٸتاپتا اۆتوردىڭ سۋرەتٸ بار ەكەن. ٶڭمەنٸڭنەن ٶتەردەي سۋىق تا ويلى كٶز تۋرا ٶزٸنە قادالا قاراپ تۇر. ونىڭ ەسٸنە تانىس بەينە تٷسە كەتكەندەي بولدى. قايدان كەردٸ, قاي جەردە جولىقتى? بٸر-ەكٸ جىلدىڭ تٶڭٸرەگٸندە جازۋشى اتاۋلىمەن جٷزدەسكەن جوق ەدٸ عوي! يە, قايدان كٶردٸ?.. 

كەنەت ونىڭ جٷرەگٸ دٸر ەتە تٷستٸ. سول! سول جٸگٸت! بۇل جايلى جازدىڭ كٷنٸ تاۋدا جٷرگەندە باعيلا دا ايتقان. ٶزدەرٸ كۋپەدەن قۋىپ شىعاتىن جٸگٸت! ول كٸتاپ اۆتورىنىڭ فاميليياسىنا قارادى. "جاسىن مەديەۆ. نەتكەن كەزدەيسوقتىق!- دەدٸ ٸشٸنەن قاراتاي.-بۇل جٸگٸتپەن ىلعي دا جايسىز جاعدايدا كەزدەسە بەرەتٸن بولدىم عوي". 

قاراتاي كٸتاپتى بٸراز ۋاقىت اۋدارىستىرىپ قاراپ وتىردى دا, جٸگٸتتٸڭ ٶزٸنە قايىرىپ بەردٸ. 

- ۋاقىت بولسا, اۋدانعا بارعاسىن تاۋىپ الىپ وقىرمىن. 

- جيىنداردا كٶپ بولاسىزدار عوي. سوندا... قوناق ٷيدە وقىپ شىعۋىڭىزعا بولادى,- دەپ اقىل قوستى ەكە-شەشەسٸنٸڭ قالادا تۇرماعانىنا شٷكٸرشٸلٸك ەتٸپ جاتقان جٸگٸت قالتاسىنا كٸتابىن سالىپ جاتىپ. 

تۇرعات پەن ديرەكتور تٷنٸمەن سۋىققا توڭىپ, اياعىن ٷسٸتٸپ الدى عوي دەپ ونىڭ سٶزٸ مەن قيمىلىنا قارسىلىق كٶرسەتپەي, سىرتتاي قامقور نيەت تانىتقانمەن, مىنا "التىنشى بالانىڭ" تىم ەركٸنسٸپ, قاراتايمەن تەرەزەسٸ تەڭ ادامداي وڭاي سٶيلەسٸپ كەلە جاتقانىن ۇناتپاي, ٸشتەي قىزعانىپ كەلەدٸ جەنە ٶزدەرٸن ەلەۋسٸز تاستاعانى ٷشٸن اۋدان باسشىسىنا جاسىرىن رەنٸشتەرٸ دە جوق ەمەس. 

تٷسكە جاقىن ولار "بٷرگەندٸگە" دە جەتتٸ. ٶزٸ سالىپ ٶتكەن جولمەن باسشىلاردىڭ قالاي كەلگەنٸن كٶرمەك بولعانداي, شوپان تامىنىڭ جانىندا باۋىرىن كٶتەرگەن گرەيدەر بۇلارعا بٸر قىرىنداپ قاراپ تۇر ەكەن. گرەيدەرشٸ جٸگٸت تاماق ٸشۋگە كٸرسە كەرەك, ماشينا كەپ توقتاعانىن ەستٸگەن سوڭ سىرتقا اتىپ شىقتى. ونىڭ سوڭىنان شوپاننىڭ ەيەلٸ مەن سەگٸز-توعىز جاسار قىزى دا كٶرٸندٸ. 

بۇلاردىڭ كەنجەتايدى كٶتەرٸپ كەلە جاتقانىن كٶرٸپ ەيەل مەن قىز تٷككە تٷسٸنبەي ەربيٸپ تۇرىپ قالدى, ال, ٷيدەن شىققان گرەيدەرشٸ جٸگٸت ٶزٸنٸڭ سەرٸگٸن تاني كەتٸپ, ونى باس سالدى. ەۋەلگٸدە ويى جامانعا جٷگٸرگەن بولۋى كەرەك,سەرٸگٸنٸڭ تٸرٸ ەكەنٸن, تەك تٸرٸ عانا ەمەس, مەشەل بالاداي ىرجيىپ كەلە جاتقانىن كٶرٸپ قۋانعاننان, بٸر جاعى باسشىلاردان ۇيالعاننان سىپايىلىق ساقتاپ: "ٶي,اۋزىڭدى..."- دەپ ەر جاعىن ايتپاي بٸر بوقتاپ الدى دا, ونى ۆولوديادان اۋدارىپ, ٶزٸ كٶتەرٸپ الدى. مانادان بەرٸ دەمٸن ٸشٸنە تارتىپ, سٸلەيٸپ تۇرعان شوپان ەيەلٸ سوندا بارىپ ارقاسىنان ديٸرمەن تٷسكەندەي بٸر كٷرسٸندٸ. 

- ۋھ! جامانقارانىڭ تايى ٶلٸپ قالعان ەكەن دەسەم...ادام ەكەن عوي!- دەدٸ ول شاپشاڭ سٶيلەپ. 

- ادام بوپ شىققانىنا ٶكٸنٸپ تۇرسىز با, قۋانىپ تۇرسىز با?- دەدٸ قاراتاي وعان جاقىنداي بەرە كٷلٸمسٸرەپ. 

- ە, قايسىسى بولسا دا امان بولسىن! ەلگٸ رايكومدارىڭ قايدا, كەلە جاتىر ما? 

اۋدان باسشىسىنىڭ الدىندا ٶرەسكەل بٸردەڭە ايتىپ بٷلدٸرٸپ جٷرمەسٸن دەپ سوۆحوز ديرەكتورى جالما-جان سٶزگە ارالاستى. 

- الدىڭدا تۇرعان سول كٸسٸنٸڭ ٶزٸ! قاسىنداعى كٸسٸ دە اۋدان باسشىسىنىڭ بٸرٸ. 

- كٶتەك! ناعىل دەيدٸ, قۇداي-اۋ!- دەدٸ ەيەل بەتٸن شىمشىپ.- ەي, كٷلزيرا, بار, كٶكەڭدٸ شاقىر! جىلدام. 

شەشەسٸنٸڭ بە ەلدە ٶزٸنەن ٷلكەن ەپكەسٸنٸڭ بە, ٷستٸنە شەكتەن تىس كەڭ كٷپەيكە كيٸپ, ولارعا سٷزٸلە قاراپ تۇرعان قىز بۇيرىق الا سالىسىمەن الىستاعى قورا جاققا قاراي جٷگٸرە جٶنەلدٸ. قارسى الدىنان سوققان قارلى جەلدەن ەتەگٸ جەلبٸرەپ بارادى, قولپىلداعان كەرزٸ ەتٸگٸنٸڭ ەكٸ ٶكشەسٸ كٷپەيكەسٸنٸڭ ارتىن بارابانشىنىڭ تاياعىنداي كەزەك-كەزەك سوققىلايدى. 

- يە, امان-ەسەنسٸزدەر مە? ويباي-اۋ, مىناۋ ٶزٸمٸزدٸڭ دەرەكتر ەكەن عوي, قۇداي ۇرىپ تانىماي قالعانىم. ايىپ ەتپە قاراعىم,- دەدٸ ول جاسى ٶزٸمەن قاتارلاس بولسا دا ەگدە ادامداي تاعى دا ابدىراي سٶيلەپ,-- مىنا بٸر بوران دا توقتاماي ەسٸمٸزدٸ شىعارىپ جٸبەردٸ. قانە, ٷيگە كٸرٸڭٸزدەر. ٶزدەرٸڭنٸڭ وسى جاققا كەلەتٸندەرٸڭدٸ جاڭا عانا مىنا بٷلدٸزەر جەتكٸزدٸ. ٷي دەگەن شۋى جينالماي, شاشىلىپ جاتىر. قازٸر بالالاردىڭ ەكەسٸ دە كەپ قالادى. قاراتاي مىنا ەيەلدٸڭ اڭقىلداعان اق جارقىن مٸنەزٸ مەن اشىق كٶڭٸلٸنە ريزا بولعانداي سەل جىميىپ, ٷيگە كٸرمەي-اق قويساق كايتەدٸ دەگەندٸ بٸلدٸرٸپ ەدٸ, ول اساۋداي تۋلاپ شىعا كەلدٸ.

- باسشى بولساڭىزدار, باسشى شىعارسىزدار, بٸراق استان ٷلكەن ەشكٸم دە جوق!- دەدٸ ول نازىمەن اشۋىن تومىرتقالاپ.- ۇرىساتىن بولساڭىزدار تٶر الدىندا وتىرىپ~اق ۇرىسا بەرٸڭٸزدەر, وشاق قاسىندا وتىرىپ تىڭداي بەرەمٸز. اي دالاداعى جالعىز ٷيلٸ قويشىعا كٸم ۇرىسپايدى, تىڭداپ ٷيرەنگەنبٸز تەيٸرٸ!- ونىڭ داۋسىندا كٶنبٸس بولعان مٸنەز بەن جانتاق تامىرىنداي تەرەڭنەن سىر بەرگەن اشۋلى نىشان جاتتى.- بالا-شاعامىزدىڭ الدىندا دا بالا-شاعادان ۇرىس ەستۋگە ارلانبايتىن بولعانبىز. كٸرٸڭٸزدەر! كٶپ بولسا ٶكٸمەتتٸڭ قىرىق قويى قىرىلدى دەپ اشۋلى كەلگەن شىعارسىزدار. ودان ٶكٸمەت كەدەي بوپ قالمايدى. مالدى تاباتىن ادام. قوي باققانىمىزعا ون جەتٸ جىل بوپتى, مۇنداي قىرسىققا دۋشار بوپ كٶرگەن جوق ەدٸك. سودان بەرٸ قىرىق ەمەس, قىرىق مىڭدىق ەڭبەگٸمٸز بار. ارقادان قاققان ەشكٸم جوق, بەرٸ دٶكەي, بەرٸ كٶسەم,اۋزىن اشسا العىس ەمەس ۇرىس شىعادى. ەل-جۇرتتان بەزٸپ وسى ادىردا بۇ بايعۇستار نەگە جٷر دەپ ەشقايسىسى ويلامايدى. شيەتتەي بالا-شاعانىڭ قىسى-جازى كٶرگەنٸ وسى. قىرىق قوي قىرىلدى دەپ... الدىڭعى جىلى ارىستانداي بوپ... 

- تەڭگە, بولدى, بولدى! سۋىرىلىپ باراسىڭ عوي. بۇل سٶزٸڭدٸ باسقا ۋاقىتتا ايتارسىڭ,- دەدٸ اقتارىلىپ كەلە جاتقان ەيەلدٸ سوۆحوز ديرەكتورى كٸلت توقتاتىپ,- قاراتاي يساەۆيچ, ٷيگە كٸرٸپ شىقساق كايتەدٸ. بٸر-ەكٸ كەسە شاي ٸشٸپ, بوي جىلىتىپ العان دا جامان بولماس. 

تەڭگەنٸڭ تالاي سىردان حابار بەرٸپ ٶتكەن مىنا سٶزٸنەن كەيٸن سەل عانا سەتكە ويعا شومعان قاراتاي سوۆحوز ديرەكتورىنا قاراپ, ٷنسٸز باس يزەي سالدى جەنە ٶزٸنەن ەلگٸندە "ٷيگە كٸرمەي-اق قويساق كايتەدٸ",- دەگەن ۇسىنىسىنىڭ مٷلدەم قاتە بولعانىن ەندٸ عانا تٷسٸندٸ. 

ولار كٸرپٸشتەن سالىنعان ەكٸ بٶلمەلٸ قورجىن تامنىڭ "قوناق بٶلمە" دەپ اتالاتىن جاعىنا كٸرٸپ كەلگەندە, پەش جانىندا سوستيىپ-سوستيىپ تۇرعان بٸرەۋٸ جەتٸ, ەكٸنشٸسٸ تٶرت-بەستەر شاماسىنداعى ەكٸ قىزعا كٶزدەرٸ تٷستٸ. پەشتٸڭ ارت جاعىنداعى بۇرىشقا ەكٸ گرەيدەرشٸ جٸگٸت جايعاسىپتى.ٷيدەگٸ اپتەچكانى تاۋىپ الىپ, ساۋ گرەيدەرشٸ ٷسٸگەن گرەيدەرشٸگە بٸلگەن ەمٸن جاساپ جاتىر ەكەن. جان تاپسىرسا دا ەزٸلدەپ تاپسىراتىن بولۋى كەرەك, سەرٸگٸنٸڭ قولى دەنەسٸنٸڭ كەز كەلگەن جەرٸنە تيٸپ كەتسە دە كەنجەتاي "ماما" دەۋدٸڭ ورنىنا قاساقانا "پاپا" دەپ ايعايلاپ قويادى. 

- وسىلارعا قاشان ەس كٸرەر ەكەن. ٷيدٸ تاپ-تۇيناقتاي ەتٸپ وتىراتىن جاسقا كەلدٸڭدەر عوي,- دەپ تەڭگە ٷيگە سٶيلەي كٸردٸ. كٶرپە سالىڭدار. كٸسٸ كەلگەنٸن كٶرمەدٸڭدەر مە? بۇلارعا ايتپاسا بولمايدى, ٶزدەرٸ بٸلٸپ ٸستەۋ دەگەن جوق! 

كٸشكەنتاي ەكٸ قىز الاسا ساڭدىق ٷستٸنە جينالعان كٶرپەلەردٸڭ ٷشەۋٸن قولداسىپ كٶتەرٸپ تٷسٸردٸ دە, بٸرٸن تٶرگە, ەكەۋٸن ەكٸ قابىرعاعا جاناي تٶسەدٸ. كٸشكەنتايى پىسىق ەكەن, قيمىلى شيراق, ەڭكەيگەندە بەتٸن جاۋىپ كەتكەن كاپ-قارا شاشىن ەرەسەك قىزداي ارىق قولىمەن جوعارى سٸلكٸپ كويادى. ەكەۋٸ كٶرپەلەردٸ تٶسەپ, مٸندەتتەرٸن مٷلتٸكسٸز اتقارىپ بٸتتٸ دە, پەش جانىنداعى دەل باياعى ورىندارىنا قايتا بارىپ تۇردى. 

- تٶرتەۋٸ ۇل بالا, ٷشەۋٸ قىز,- دەدٸ تەڭگە بالالاردىڭ شاشىلعان كيٸمدەرٸن جيىپ جاتىپ.- ولاردىڭ ەكەۋٸ وقۋدا, ەكەۋٸ ەكەلەرٸمەن بٸرگە جٷر. مىنا بٸرەۋٸمٸز (ەلگٸ ەكٸ قىزدىڭ ٷلكەنٸ) بيىل بٸرٸنشٸگە بارىپ ەدٸ, كانيكۋلعا كەلدٸ دە, جولدى قار باسىپ قايتىپ بارا الماي قالدى. ەندٸ بٷلدٸزەر الىپ باراتىن بولدى. سٸزدەردٸڭ كەلگەندەرٸڭٸز دە تەۋٸر بولار ما... 

تەڭگە بۋلدوزەردٸ ادام سيياقتى ەلەستەتٸپ سٶيلەيدٸ ەكەن. ول بۋلدوزەر جايلى ايتقاندا تاپ بٸر ونىڭ ٶزٸ جٷرٸپ تۇراتىنداي, جٷرگٸزۋشٸسٸ جايلى ەسٸنە دە المايدى. قاراتاي وسىنى بايقادى دا, ەرٸ اق كٶڭٸل ەيەلدٸڭ بۇلاردىڭ نەگە كەلگەنٸمەن ٸسٸ جوق, ەيتەۋٸر كەلگەندەرٸنە قۋانىش بٸلدٸرٸپ جاتقانىنا ازداپ جىميىپ قويدى. قوناقتار كٶرپەگە وتىرعان سوڭ تەڭگە: 

- ال, سوپييا, مەرييا, سوپيىپ قاراپ تۇرماي شاي قويىڭدار,- دەدٸ يەگٸمەن ساماۋرىن جاقتى مەڭزەپ. ولار ەكٸ ايتتىرماي لىپ ەتٸپ دەلٸزگە شىعىپ كەتتٸ. 

- قىزدارىڭىزدىڭ اتى ورىسشا ما, قازاقشا ما?-دەدٸ قاراتاي تەڭگەگە كٷلە قاراپ. 

- كٸم بٸلسٸن سونى,- دەدٸ تەڭگە پەش ٷستٸندەگٸ ٷلكەن قارا قازاندى اس دايىنداۋعا ەزٸرلەپ.- انا ميى اشقان شالدىڭ قويىپ جٷرگەن اتتارى عوي. ەلٸنە قاراماي ەجەلەپ كٸتاپ وقىپ وتىرادى دا, سونداعى ەيەلدەردٸڭ اتتارىن قىزدارىنا جاپسىرا بەرەدٸ. بٸرەۋٸ ەسەپ شىعاراتىن, بٸرەۋٸ قيمييا دەي مە, پيزيكا دەي مە سونى شىعاراتىن ەكٸ قاتىن بوپتى دەيدٸ عوي. انا الجىعان شال ەكٸ قىزىنا سولاردىڭ اتىن تاراتىپ بەرگەن. ەنٸ, اناۋ, قويدىڭ كٸرٸس-شىعىس كٸتابىنىڭ ارتىنا ون شاقتى ەلگٸندەي اتتاردى جازىپ قويعان. كەلەسٸ قىزدارىنا قويماقشى.- ويى ەلدەقايدا جٷگٸرٸپ بارىپ قايتتى دا, تەڭگە مىرس ەتٸپ كٷلٸپ جٸبەردٸ.-بٸر تٷيٸر ەس بولسا سٶيتە مە! 

ٷي ٸشٸندەگٸلەر تٷگەل كٷلدٸ. سول كٷلكٸ بويلارىن جادىراتىپ, كٶڭٸلدەرٸن كٶتەرٸپ كەتتٸ. قازٸر عانا جۇرتتى جادىراتقان تەڭگە كەلەسٸ سەتتە قوناقتاردىڭ ميىن شىڭىلداتىپ, تەمٸر قاسىقپەن قازاننىڭ تٷبٸن قىرناي باستادى. ديرەكتور قاباعىن تىرجيتىپ وتىردى دا: 

- تۋ, تەڭگە, تاماق ٸشپەسەك ٸشپەي كەتەيٸك, توقتاتشى الدىڭداعىنى!- دەپ زەكٸدٸ. 

- ا, جاقپاي قالدى ما!- دەدٸ تەڭگە قازاننىڭ ارعى جاعىنان بۇلارعا كٶز تاستاپ.- قازٸر دالاعا الىپ شىعىپ قىرايىن. بٸزدٸڭ شال وسىنى جاقسى كٶرەدٸ. قولى بوس,ەرٸككەن سەتٸندە: "قازانىڭ بوس بولسا تەمٸر قاسىقپەن قىرناشى",- دەپ ٶتٸنەدٸ. مەن قىرنايمىن. ول تىڭداپ جاتادى دا, قورىلداپ ۇيقىعا كەتەدٸ. ٷيدە بالالاردىڭ بٸرٸ قالماي قىر اسىپ كەتەدٸ. 

- سٸزدٸڭ شالىڭىز ەرەكشە بولدى-اۋ?- دەدٸ تۇرعات كەڭكٸلدەي كٷلٸپ.- كەشٸكتٸ عوي, تەزٸرەك كەلسە ەكەن! 

- بىلتىر كٶرٸپ ەدٸڭ عوي, سودان ەلٸ ٶزگەرگەن جوق. قازٸر كەپ قالادى. 

ٶزگەلەرگە "سٸز" دەپ, بۇعان "سەن" دەپ سٶيلەسكەنٸ تۇرعاتتىڭ نامىسىن قىتىقتاپ, سىزداندىرىپ كەتتٸ.سەلدەن سوڭ كٶپتەن سٶز بوپ وتىرعان كٶلباي دا كەلدٸ. ەسٸك اشىلعان كەزدە ٸشكە ەۋەلٸ بٸر قاپ اياز بۋ بوپ كٸردٸ, اراب ەرتەگٸلەرٸندەگٸدەي بۋ تارقاعان سوڭ تٶر جاققا قاراپ تۇرعان كٶلبايدىڭ سۋىق سوردى قارا قوشقىل جٷزٸ كٶرٸندٸ. ول وتىرعاندارمەن ەرنٸن عانا كٷبٸرلەتٸپ امانداسىپ شىقتى دا, كٸسٸ كەلگەندەگٸ ٷيرەنشٸكتٸ ورنى بولۋ كەرەك, اراعا بٸرنەشە ادامدىق ورىن قالدىرىپ, تٶمەنگٸ جاققا بارىپ جايعاستى. جاعدايدىڭ مەز ەمەس ەكەنٸ تٷتٸككەن جٷزٸنەن, كوناقتارعا تايعاقتاپ, تۋرا قاراي الماي وتىرعان سولعىن جانارىنان باسشىلار انىق بايقالادى. 

- شىعىن قانشا?- دەدٸ قاراتاي قىسقا اماندىق-ساۋلىق سۇراسقان سوڭ تٶتەسٸنە كٶشٸپ. 

- قىرىق ەدٸ, جاڭا بەسەۋٸ تاعى قاتىپ قالدى,- دەدٸ ول قاباعى جازىلماي. بەرٸ ٷنسٸز قالدى. 

- سەبەبٸ نە?- قاراتايدىڭ سۇراعى ديرەكتوردىڭ كٶپتەن مازاسىن الىپ وتىرعان سۇراق ەدٸ. كٶلبايدىڭ قالاي جاۋاپ بەرەرٸن ٸشتەي دٸرٸلدەي كٷتٸپ, ول ەسٸك جاققا قاراپ قويدى. 

- سەبەبٸ... سەبەپ دەگەن كٶپ قوي... قايسى بٸرٸن ايتاسىڭ... 

- باستى-باستىلارى قايسى? 

كٶلباي كٶپكە دەيٸن كٸبٸرتٸكتەپ سٶيلەي المادى. بار سەبەبٸن ايتسا, مىنا الدىندا وتىرعان ديرەكتوردى اۋدان باسشىسىنىڭ الدىندا جىعىپ بەرەتٸنٸن, سٶيتٸپ, ونى ٶزٸنە قىرعي قاباق ەتٸپ الاتىنىن جەنە بار كٸنەنٸ بٸرەۋگە جابا سالعانداي بوپ كٶرٸنەرٸن سەزدٸ. سٶيتسە دە, بٸرٸنشٸ حاتشى جاۋاپ كٷتٸپ ٷنسٸز وتىرعاسىن امالسىزدان: 

- بيىلعى مال ارىق. ونىڭ ٷستٸنە قويلار تىم كەش قىرقىلدى...- دەدٸ سٶزٸنٸڭ ار جاعىن كٶمەيٸندە قالدىرىپ. 

- وعان ٶزٸڭٸز كٸنەلٸسٸز,- دەدٸ قاراتاي.- تاعى نە سەبەپ بار? 

- كٸنەنٸڭ بەرٸن ٶز موينىما الا سالسام قايتەدٸ? مال سوڭىندا ٶلگەن قازاق ەمەس پە ەدٸك, كٶپ بولسا... وتىرىپ شىعارمىن...- ونىڭ جاۋابىنان نەدەن دە بولسا تايىندىرمايتىن ىزادان گٶرٸ, سەبەبٸن تٷسٸندٸرە الماس بٸر جاعدايلاردىڭ بار ەكەنٸن شارۋاشىلىق جايىن كٶپتەن بٸلەتٸن قاراتايدىڭ ٸشٸ سەزگەندەي بولدى: 

- باسقا سەبەپ جوق بولسا... وتىراسىز,- دەدٸ قاراتاي, ال بۇعان قالاي قارار ەكەن دەپ سالقىن, جايباراقات تٸل قاتىپ.- بٸراق, جوق مالدىڭ ورنىن ٶتەپ بارىپ وتىراسىز. تۋرا بارىپ وتىرا سالام دەپ ويلاماڭىز. 

- يە, تٷرمەگە وتىرۋ دا وڭاي ەمەس دەڭٸز! دۇرىس قوي. ون جەتٸ جىل جالاڭ اياق جار كەشٸپ, قىزىل اياق قار كەشٸپ, دٷنيەنٸڭ ٶزگە قىزىعىن ۇمىتىپ, مال سوڭىندا سالپاقتايىن. سوڭىمدا بالا-شاعام جٷرسٸن توز-توز بوپ, جابايى بوپ. سونان سوڭ مەن تٷرمەگە جابىلايىن! بەرٸ قورقىتۋعا شەبەر.- ول قازان جانىندا كٷيەۋٸنە ٷرەيلەنە قاراپ تۇرعان ەيەلٸن بايقاسا دا سٶزٸن توقتاتپاي, جىلت-جىلت جانىپ جاتقان پەش ٸشٸندەگٸ وتتان كٶز الماي ايتا بەردٸ.- سول قىرىق بەس مالدى بيىلعى سىيلىققا العان مالىمنان ٶتەيٸن! سونان سوڭ وتارلارىڭىزدى جيناپ الىڭىزدار! مەن دە ەل قاتارلى ورتالىققا بارىپ, تىنىش ٶمٸر سٷرگٸم كەلەدٸ. نە ٷشٸن دەسەڭشٸ-اۋ, نە ٷشٸن جٷرمٸن بٶرٸنٸڭ مەكەنٸ بولعان قۋ دالادا?! تٶرت اي قىستا ەكٸ اياقتى ادام كٶرسەك جٷرەگٸمٸز جارىلا جازداپ قۋانامىز. ەستيتٸنٸمٸز ۇرىس پەن "تٷرمە" دەگەن سٶز بولعاندىقتان قۋانامىز با? سوتتاساڭىزدار, سوتتاڭىزدارشى, كەتەيٸن, ەتەسٸنە نەلەت, بٷيتكەن تٸرلٸكتٸڭ!- ول استىنداعى بٶستەكتٸڭ سيپالاپ وتىرعان جٷنٸن تارتىپ قالعاندا جۇلىنىپ كەتٸپ ەدٸ, ونى پەشتٸڭ استىڭعى جاعىنداعى شوققا لاقتىرىپ جٸبەردٸ.

- كٶلباي, نە بولعان ساعان, بوقتاماي سٶيلە!- دەدٸ ديرەكتور قىزىپ كەتكەن ونى تەرتٸپكە شاقىرىپ. 

كٶلباي وقىس باسىن كٶتەرٸپ, وعان جالت قارادى. اشۋ بۋىپ, قاس پەن كٶزدٸڭ اراسىندا كٶز قۇيرىقتارى قىزارىپ,قانتالاپ كەتٸپتٸ. سوۆحوز ديرەكتورى ونىڭ مىنا جانارىنان تايقىپ, سەسكەنٸپ قالدى. 

- بوقتاسا نەسٸ بار? ونى دا حالىق قاجەت بولعان سوڭ ويلاپ تاپقان شىعار!- دەدٸ كٶلبايدىڭ ىزاسى ەلٸ دە قايتا قويماي.- ٶمٸرٸمدە مۇندايدى كٶرگەن جوق ەدٸم,كىرىق بەس مال ارام ٶلگەندە بٸر بوقتاسا ادام تٷگٸلٸ قۇداي دا كەشٸرەر. سىپايى بول دەيدٸ عوي ماعان. كٷيٸپ بارا جاتساڭ قالاي سىپايى بولاسىڭ? اقىرى جەتتٸك, جەتكٸزدٸڭٸزدەر وسى حالگە!.. 

ديرەكتوردىڭ اشۋى قوزدى. اۋدان باسشىسىنىڭ الدىندا بار كٸنە ٶزٸنە جٷكتەلگەلٸ تۇرعانىن الدىن الا سەزە قويىپ, وعان تٸكتەي قارادى. 

- ايت, ايت قانە! وسى كٸسٸنٸڭ الدىندا ايت! مالىڭنىڭ ارىق بوپ بوز قىراۋعا قىرىلىپ جاتقانى ٷشٸن ماعان قويار قانداي كٸنەڭ بار?- ديرەكتور جانتايىپ جاتقان جەرٸنەن باسىن كٶتەرٸپ, وعان تەك ەدٸلدٸك تالاپ ەتكەن ادامنىڭ كەيپٸمەن باتىل قارادى. 

- جازعى جايىلىم كەزٸندە ماعان سورى شىعىپ جاتقان جەردٸ بەردٸڭدەر مە? بەردٸڭدەر. مالدىڭ سەمٸزٸن ەتكە ايدادىڭدار ما, ايدادىڭدار, باسقا وتارعا اۋىستىردىڭدار. ول نەگە قاجەت بولدى? قورا دايىن دەپ ەدٸڭدەر, كەلگەن سوڭ ٷي ٸشٸمٸزبەن ٶزٸمٸزدٸڭ جابىلىپ جٷرٸپ سالعانىمىز راس پا, راس. ون ماشينا جەم تٷسٸرۋدٸڭ ورنىنا ەكٸ ماشينا تٷسٸرٸلدٸ مە, تٷسٸرٸلدٸ. بٸزگە دەپ جيناعان مايا مەككەدەن الىس ەكەنٸ تاعى راس. تراكتور بەرەمٸز دەگەن سٶز ٶتٸرٸك بوپ شىقتى ما, ٶتٸرٸك بولىپ شىقتى. كٷزدەن بەرٸ تراكتور كٶرٸپ وتىرعانىم وسى - ول دا رايكوم كەلگەن سون جول سالعالى كەلدٸ. ەندٸ نە سەبەپ كەرەك? بۇدان سوڭ مال قىرىلۋدىڭ ورنىنا ەگٸزدەن قوزى تابۋ كەرەك پە ەدٸ! تٸرٸ قالعانى ٸش تاستايدى. بۇل -ايعايدىڭ الدى, ايعايدىڭ كٶكەسٸ كٶكتەمدە بولادى. جٷزٸنەن ەلۋ قوزى ٶرسە دە قۋانارمىز. 

كٶلباي سٶزٸن بٸتٸرٸپ: "ەندٸ نەسٸنە كٸنالايسىڭدار",-دەگەندەي موينىن ەسٸك جاققا بۇرعاندا, قاراتاي سۇراۋلى پٸشٸندە ديرەكتورعا, ونان سوڭ "سەن نە قاراپ جٷر ەدٸڭ?"دەگەندەي تۇرعاتقا كٶز تاستادى. تابان استىندا بۇل ساۋالداردىڭ بەرٸنە جاۋاپ تابا الماي, ەكەۋٸ دە قيپالاقتاپ قالدى. ٶز باسىن بەلەگە شاتىستىرعىسى كەلمەگەن تۇرعات ديرەكتورمەن شارۋاشىلىقتى ارالاپ ٶتكەنٸن, كەمشٸلٸكتەردٸ اتاپ كٶرسەتكەنٸن, الىستا بولعان سوڭ ەربٸر تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىن تەلەفونمەن عانا قاداعالاي الاتىنىن ايتىپ اقتالا باستادى. مۇنىڭ بەرٸنە قاناعاتتانباعان قاراتاي "بولدى" دەگەندەي قاباعىن تىرجيتقان سوڭ, ول دا سٶز اياعىن جۇتىپ, تاڭدانعان پٸشٸنمەن باسىن شايقاپ بارىپ ٷنسٸز قالدى. 

قاراتاي مالدىڭ قىرىلۋىندا جالعىز شوپاننىڭ عانا ەمەس, سوۆحوز باسشىلارىنىڭ دا كٸنەسٸ مول ەكەنٸن, سول سەبەپتەردٸڭ بەرٸن قازٸر اشا الماسىن, اۋدانعا بارعان سوڭ شارۋاشىلىقتارى سالاقسىنىپ كەتكەن سوۆحوز ديرەكتورلارىن شاقىرىپ, اشىق سٶيلەسۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸ. سوندىقتان ونسىز دا بەرەكەسٸ قاشىپ, پۇشايمان جەپ وتىرعان شوپان بايعۇستىڭ ٷيٸندە اشۋ شاقىرىپ, تالداۋ جاساپ جاتۋدى ورىنسىز تاپتى. ەڭ باستىسى - ول مالشىنىڭ اشىنعان سەتتەگٸ سٶزٸن ەستٸدٸ, بٸر شىندىققا اپارار كٷدٸكتٸ جٸپتٸڭ ۇشىنان ۇستادى, قالعانىنا كٶز جەتكٸزۋ ەندٸ قيىندىق تۋدىرمايدى. ٶزٸ كەلگەنگە شەيٸن قىستاۋ جاققا قاتىناۋ بىلاي تۇرسىن, تٸپتٸ, جولدىڭ دا تٷسپەۋٸ وعان كٶپ سىردى اڭعارتىپ كەتتٸ. 

- قىرىق بەس قويعا ورتالىقتان بەرٸ قاراي جول سالىپ الدىق. ەسەپتەپ كەلگەندە, قۇنى سوعان شامالاپ قالاتىن دا شىعار,- دەدٸ ەلدەن سوڭ كٶلباي تاعى شاتاق ەڭگٸمە باستاپ- قالعان سەگٸز ماشينا جەمدٸ جەتكٸزٸپ بەرٸڭدەر. 

- جەتكٸزەمٸز, جەتكٸزەمٸز,- دەدٸ ديرەكتور ەڭگٸمەنٸڭ شىم-شىمداپ جىلي باستاعانىنا قۋانىپ.- بارعان سوڭ كٸنەلٸ كٸم ەكەنٸن دە تابامىز. جەم تٷگەل جەتكٸزٸلدٸ دەپ ەستٸگەم. 

- مىنا قىرىلعان مالدى نە ٸستەيمٸز, اكتٸلەيمٸز بە?-ول سەل عانا مويىن بۇرىپ, ديرەكتورعا قيعاش قارادى. 

- كٶرەمٸز. بارعان سوڭ باس مال دەرٸگەرمەن اقىلداسامىز. ٶلەتٸنٸ ٶلٸپ بولدى ما, جوق, جاڭاعى سانعا تاعى قوسىلاتىن تٷرٸ بار ما? 

- كٸم بٸلگەن. قورانى جٶندەپ, ات اربامەن ٷش-تٶرت شٶپ تٷسٸرٸپ العان بولدىق. ەندٸ ٶرٸسكە شىقپايمىز عوي. 

ەڭگٸمە ۋشىعىپ بارىپ, بٸرقالىپتى ارناعا تٷسكەندەي بولعان سوڭ تەڭگەنٸڭ دە قاباعى اشىلىپ, ورتاعا داستارقان جايدى. الدى توعىزدا, سوڭى تٶرت-بەستەردەگٸ قىزدار دا شەشەلەرٸنە كٶمەك بەرٸپ, دامىل كٶرمەي جٷر. ساماۋىر كەلٸپ, شاي قۇيىلا باستاعان كەزدە دالادان ابىر-سابىر داۋىستار ەستٸلٸپ, ۆولوديا كٸرٸپ كەلدٸ. قولىنداعى ٷلكەن تەگەشتە ٷيٸتٸلگەن قويدىڭ باس-سيراعى مەن ٸشەك-قارنى بار. 

- جەڭەشە, مىنانى قايدا قويايىن,- دەدٸ ول وسى ٷيدٸڭ بٸر بالاسىنداي شارۋاقور داۋىسپەن. 

- جەر قۇرىپ قالعانداي قايدا قويايىن دەگەنٸ نەسٸ,-دەدٸ تەڭگە جەكٸپ.- سٷيتٸپ ۇستا دا تۇر!- تەڭگەنٸڭ بۇل جەكۋٸندە كٸسٸنٸ جاتسىنبايتىن ٶزٸمسٸنگەندٸك جاتقانىن بٸلگەن ۆولوديا تەگەشتٸ وشاق جانىنداعى شاعىن ستولعا قويا سالىپ, شايعا وتىردى. 

- كەلەكە, سونىمەن جوق مالدىڭ سانىن ٶيتٸپ-بٷيتٸپ جٷرٸپ قىرىق التىعا جەتكٸزەسٸز بە?- دەدٸ قاراتاي تەڭگەنٸڭ قازانعا باس سالىپ جاتقانىنا كٷلٸمسٸرەي قاراپ وتىرىپ. 

- جوق, سول تسيفر كٷيٸنشە قالادى. بۇل ٶز مالىم. ٶكٸمەتتٸڭ مالى شەتٸنەن اق مەلٸش, مەنٸكٸ قازاقى قارا قوي. ەتٸ ساسىق اق مەلٸشتٸ سٸزگە سويىپ نە كٶرٸنٸپتٸ! 

- ياپىراي-اي, تىم اسىعىس ەدٸك. تاعى دا ارالايتىن وتارلارىمىز بار, بەكەر ەۋرە بوپ جاتىرسىزدار-اۋ,- دەپ قاراتاي قينالىپ ەدٸ, ٷي يەسٸ بوي بەرمەي قويدى. 

- سٸزگە بۇيىرعان مال ەكەن, دەم تاتىپ كەتٸڭٸز. بٸزدٸڭ ٷيگە جولىڭىز تٷسە بەرمەس.- ول كەڭكٸلدەپ كٷلٸپ الدى دا: مەنٸڭ دە مالىم جىل سايىن قىرىلا بەرمەس,- دەپ قوسىپ قويدى. ونىڭ بۇل سٶزٸنە وتىرعاندار دە گۋٸلدەپ, كٶڭٸلدٸ كٷيگە تٷسٸپ قالدى. 

"ەل ٸشٸ جاقسى عوي,- دەدٸ قاراتاي,- ايتارىڭ بار ما! بەرٸن كٶتەرەدٸ, كٶندٸگەدٸ, ۇرىسادى, سٶگەدٸ, اشۋلانادى, كەرەك بولسا بوقتاپ تا جٸبەرەدٸ, بەتٸڭدٸ كٶرمەستەي بوپ كەتەدٸ. سونىڭ بەرٸنٸڭ سوڭىندا كەشٸرٸم جاتاتىن قايران حالقىم-اي. كەڭسٸڭدەر عوي. كەيدە تٸلدەيمٸز, قورقىتامىز, تٷرمەگە جابام دەپ تە قوقان-لوققى جاسايمىز. زاڭ تالاپ ەتسە سولاي ەتەمٸز دە. جۇمىس بابى, ەل قامى, ولاي ەتپەسەك تاعى بولمايدى. بەرٸمٸز دە قارا باسىمىز ٷشٸن جٷرمٸز بە? مەنٸڭ دە ٷي بەتٸن كٶرمەي, ەيەل-بالاممەن سٶيلەسپەي جٷرگەنٸمە نە سەبەپ? ٶكٸمەت ارتقان سەنٸم. سەنٸمنٸڭ ٷلكەن-كٸشٸسٸ تاعى جوق, اقتاۋىڭ كەرەك". 

ول تٶمەنگٸ جاقتا شاي ٸشٸپ وتىرعان ٷي يەسٸ كٶلبايدى بۇرىن دا كٶرگەن. بٸر رەنجٸسە وسى ادام رەنجٸر ەدٸ: "كٸسٸ ەمەس ەكەنسٸڭ", دەپ سىرت اينالۋىنا دا قاقىسى بار. جوق, ولاي ەتپەدٸ, قويىن سويىپ, قولىن قۋسىرىپ, بۇرىنعى رەنٸشٸنەن ٸز دە قالماي قازاقى, دارحان مٸنەز تانىتىپ وتىر. مەنٸ كٶرگەن جەردەن سىرت اينالسا نە ٸستەر ەدٸم?شىنىندا, نە ٸستەيمٸن? الدىنداعى بٸر وتار قويىن تارتىپ الارمىن, سول بولار ما ەدٸ بار تىندىرعانىم? بٸر وتار قوي وعان باسقا اۋداننان دا تابىلادى. سول جاقتا جۇرتپەن تٸل تابىسىپ, جاقسى ٸستەپ كەتسە, الىستاعى مەن قىزارمايمىن با? 

الدىڭعى جىلى ٸنٸسٸ سوتتى بولىپ, كٶلباي مۇنىڭ الدىنا بٸرنەشە رەت كەلگەن. ٸنٸسٸ ەكٸ-ٷش جٸگٸتپەن قوسىلىپ كەشقۇرىم كٶرشٸ سوۆحوزداعى ستۋدەنت قىزدارعا بارماق بولادى. بيداي وراقتىڭ قايناعان كٶزٸ. مۇنىڭ بورتىندا بٸر تونناعا جەتەر-جەتپەس بيداي قالىپتى, ونى دا ٶزٸنە بەكٸتٸلگەن كومباين سىنىپ قالعان سوڭ, بٸر اينالىپ كەلەرمٸن, قىرمانعا بٸر توننا بيدايعا بولا نەسٸنە بارام دەپ, جٸگٸتتەردٸ جەتكٸزٸپ سالۋعا ۋەدە بەرەدٸ. جٸگٸتتەردٸ قىزدار جاتاقحاناسىنىڭ الدىنا تٷسٸرٸپ, جۇمىس بٸتكەن سوڭ قايتىپ كەلۋگە ۋەدە بەرٸپ, اڭىزعا قايتا كەتەدٸ. جولدا مۇنى ۋچاسكەلٸك ميليتسييا ۇستاپ الىپ, بورتىنداعى بيدايدى كٶرەدٸ دە, اكت جازا باستايدى. بايعۇس بالا جاعدايىن قانشا ايتىپ تٷسٸندٸرسە دە انا قىرسىق كٶنبەي قويادى. 

اقىرى ٸسٸ سوتقا تٷسٸپ, مۇنى بٸر جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قاۋپٸ تٶنەدٸ. سول كەزدە كٶلباي قاراتايعا ٶلەردەگٸ سٶزٸن ايتىپ تالاي كەپ ەدٸ. "زاڭنان اتتاپ كەتە المايمىن. ەدٸل جازاسىن السىن",- دەپ اقىرعى رەت ونى كابينەتتەن قۋىپ شىققانداي بولىپ ەدٸ. ەل سٶزٸنە, تٸپتٸ, اۋداندىق پروكۋروردىڭ پٸكٸرٸنە قاراعاندا جٸگٸت تەككە كەتكەن سەكٸلدٸ. ونىڭ استىقتى ۇرلاپ بارا جاتپاعانىن, شىنىندا, ەشكٸم بٸلمەيدٸ. جەنە وراق كەزٸندە مۇنداي جازا قولدانۋ باسقا جەردەگٸ سۇعاناق كولداردىن تيىلۋىنا سەبەبٸن دە تيگٸزەدٸ. قىسقاسىن ايتقاندا, كٶلبايدىڭ ٸنٸسٸ باسقالارعا توقتاۋ سالۋ ٷشٸن مىسال رەتٸندە كەتتٸ. 

قاراتاي سول كەزدە ٸسكە ارالاسقاندا, اۋداندىق سوت,ەرينە, مۇنى تىڭدايتىن ەدٸ. كەيٸننەن ٶكٸنٸپ قالدى. سول قاتالدىعى ٷشٸن, جالبارىنىپ سۇراعاندا, قول ۇشىن بەرمەگەنٸ ٷشٸن وسىندا كەلە جاتقاندا دا ٶز-ٶزٸنەن قىسىلىپ كەلدٸ. سول وقيعانىڭ بەرٸن ۇمىتقانداي كٶلبايدىڭ قازٸرگٸ جالپاق كٶڭٸل, جايىلما سۋات مٸنەزٸ قاراتايعا كەڭدٸك پەن كەشٸرٸمدٸكتٸ ٷيرەتٸپ كەتكەندەي بولدى. جەنە ونىڭ بويىنان اۋدان باسشىسى بولعان سوڭ عانا كەشٸرٸم, كەڭدٸككە سالىنىپ وتىرۋ ەمەس, تابيعي تازالىق, تابيعي ادامشىلىق جاتقانى بايقالادى. 

قاراتاي شاي ٷستٸندە دە, قازانعا سالىنعان ەت پٸسكەنشە مالدىڭ قورا-قوپسىسىن, جەمشٶبٸ مەن بارلىق جاعدايىن كٶرمەك بوپ ارالاپ جٷرگەندە دە كٶلبايدان سول ٸنٸسٸنٸڭ جايىن سۇراماق بوپ ەلدەنەشە رەت وقتالدى. بٸراق, ەسكٸ رەنٸشتٸ قايتا قوزدىرعىسى كەلمەي, بەرٸندە دە ٶزٸن-ٶزٸ تەجەپ قالا بەردٸ. 

ەكٸ ساعاتتان سوڭ ولار شوپان ٷيٸمەن قوشتاستى. ساۋ گرەيدەرشٸ "ٷسٸگەن" گرەيدەرشٸنٸ كٷنٸ بويى ەۋەنٸنە تٶڭكەرٸلٸپ جٷرٸپ بەتٸن بەرٸ قاراتقان. اياعىنا جان كٸردٸ دەپ ەت ٷستٸندە بەرٸ قۋانعان. سول قۋانعان بويدا ونى كٶرپەگە قالىڭ وراپ, سەرٸگٸ ٶز گرەيدەرٸنە سالىپ, بۇلاردان ەلدەقايدا بۇرىن جٷرٸپ كەتكەن. جٷرەر الدىندا ول قاراتايمەن قوشتاسىپ تۇرىپ: "بٸر ٶزٸڭٸز ەكٸ ادام ەكەنسٸز",- دەدٸ. "جٷرەگٸڭٸزدە اقىن, كٶزٸڭٸزدە اقىل جاتىر. باتىل ايتقانىما كەشٸرٸڭٸز. ساۋ بولىڭىز",- دەگەن.

- نە وتتاپ تۇرسىڭ, بار جٶنٸڭە!- دەپ ديرەكتور زەكٸپ ەدٸ, قاراتاي ونى كٶزبەن توقتاتىپ, جٸگٸتپەن جىلى قوشتاستى. 

قاراتاي كٶلبايدىڭ كانيكۋلعا كەپ, مەكتەبٸنە قايتىپ جەتە الماي قالعان كٸشكەنتاي قىزىن ماشينامەن ورتالىققا الىپ كەتتٸ. قوشتاساردا كٶلبايدىڭ ٷي ٸشٸ تٷگەل دالاعا شىقتى. ەپكەسٸ الىس ساپارعا اتتانىپ بارا جاتقانداي ەڭ كەنجە قىزى ەبٸل-دەبٸل بوپ جىلادى. سەلدەن سوڭ ايدالاداعى شوپان ٷيٸ قارلى بوراننىڭ ٸشٸنە ارالاسىپ, كٶزدەن عايىپ بولدى. 

قاراتايدىڭ كەۋدەسٸنە ەرەكشە بٸر قيماس مۇڭ ورناعان سيياقتى. ونىڭ نە ەكەنٸن, نەگە بايلانىستى ەكەنٸن, ەزٸرگە انىق بٸلە المادى. ول كەلەسٸ وتارعا جەتكەنشە قاسىنداعىلارعا لەم دەپ تٸل قاتقان جوق. 

قاراتاي ٷيٸنە تٷن جارىمى اۋا جەتتٸ. ەيەلٸ ەسٸك اشىپ ونىڭ كيٸمٸن شەشتٸ, ەدەتتەگٸسٸنشە كٸمدەردٸڭ تەلەفون سوققانىن, نە جاڭالىق بولعانىن قىسقا عانا ايتىپ شىقتى.ول بٸر كەسە شۇبات ٸشتٸ دە, ۇيىقتاپ جاتقان بالالارىنىڭ ماڭدايىنان يٸسكەپ, تٶسەگٸنە قيسايدى. كٶزٸن قانشا جۇمسا دا ۇيقىسى كەلمەي قويدى. بٷگٸنگٸ وقيعانىڭ بەرٸ بٸر-بٸرلەپ ەلەستەۋمەن بولدى. "قانشا دەگەنمەن ەل ىرىسىن جاساپ جاتقان سولار عوي, قايران جانى تازا جاندار-اي,-دەدٸ ٸشٸنەن. سوناۋ بٸر قيياندا, اق تٷتەك بوراننىڭ استىندا جالعىز ٷي قالدى. ون جەتٸ جىل بويى وسىلاي بوپ كەلەدٸ.تابيعاتتىڭ ىستىق-سۋىعىمەن ارالاسىپ كەلەدٸ. بالالارى دا ەرتە پىسىعان, ەرەسەك ادامدارداي, بٸزدٸڭ بالالارمەن سالىستىرۋدىڭ ٶزٸ اعاتتىق. ولاردىڭ بالا بولۋى كەرەك ەدٸ عوي, ول قاسيەتتەرٸ قايدا? جازدىڭ اپتابى مەن قىستىڭ بورانى ۇرلاپ كەتكەن بە? كٶزدەرٸ قانداي ويلى, سٶزدەرٸ قانداي ماعىنالى! دالانىڭ تابيعاتىنداي تازا جٷرەك, تازا كٶڭٸل. نە ايتسام سوعان سەنەتٸن, قالاي بۇرساڭ سولاي كەتەتٸن اڭقاۋ كٶڭٸل. جوق, اڭقاۋلىق ەمەس, تاعى دا سول تازالىقتان, يە تازالىقتان. بالالىق تازالىقتان ەمەس, تابيعي تازالىقتان. ەكە-شەشەسٸ دە سولاي. كٶڭٸلٸ تٷسسە قينالىپ وتىرىپ ەردٸڭ قۇنىن كەشۋگە بار. ون جەتٸ جىل بويى مال جايى بولماسا, ٶز جايىن ايتىپ ەشكٸمنٸڭ الدىنا بارماپتى. قارا ٷزٸپ العا شىقپاسا دا, قولىنان كەلگەنٸنشە ادال جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. كەيبٸرەۋلەر سيياقتى كٶزگە كٶلگٸرسي, جالعان ەرەكەتتەن اۋلاق. ادامنىڭ بولماسىن, ونى قانداي تٸرلٸككە بەيٸمٸ بارىن كەزدەن تانۋعا بولادى عوي. ادامنىڭ بٸرٸنشٸ جاۋى - ەكٸ كٶزٸ, ول بەرٸن ايتىپ تۇرادى, تەك وقي بٸلۋ كەرەك. كٶلباي مەن تەڭگەنٸڭ كٶزٸندە بٸر-اق نەرسە جوق - ول ارامدىق. سول قاسيەت بالالارىنا كٶشكەن, سول قاسيەت ولارعا ميراس بوپ قالادى. قىزىق-اۋ, سول قاسيەتتٸڭ قاينار كٶزٸ - كٶلبايدى جازاعا تارتۋ, تۇرمەنٸ ايتىپ,-ول ىزالى تٷردە مىرس ەتتٸ,- قورقىتۋ جانىن تاسىتۋ! نە ٷشٸن? ون جەتٸ جىل ادال ەڭبەك ەتكەنٸ ٷشٸن بە? قىرىق بەس قوي ٷشٸن جازاعا تارتىلماق پا? ون جەتٸ جىل ادال ەڭبەكتٸڭ قۇنى قىرىق بەس قوي بولماق پا?! سول جىلداردىڭ ٸشٸندە ول ٶسٸرگەن مال قانشا مىڭ بولدى? ونى نەگە ەسكەرمەيمٸز?- ول ساعاتىنا قارادى, تٷنگٸ ەكٸ بوپتى. ەندٸ بەس ساعاتتان سوڭ تۇرۋ كەرەك. 

قاراتاي كٶزٸن قايتا جۇمدى. "جەتەر, ەندٸ ۇيىقتاماسا بولمايدى, ەرتەڭ جۇمىس. قىزىق-اۋ, ويلانىپ جاتۋعا دا ۋاقىت جوق. كٷندە وسىلاي". 

بٸر سەت گرەيدەرشٸ جٸگٸت ەسٸنە تٷستٸ. "اقىن, اقىل". مەنٸڭ ويىما كەلمەيتٸن سٶزدەر. ماعان ايتىلعاندىعىنان ەمەس, سٶزدٸ تەرە بٸلۋٸن ايتام. ەستٸ جٸگٸت بولۋى كەرەك. مۇنداي مٸنەزدٸڭ ادامدارى جامان بولۋى مٷمكٸن ەمەس. ديرەكتور وعان نەگە زەكٸدٸ, ول نەگە بەرٸنە زەكيدٸ? ول نە, سول سوۆحوزدىڭ ورتا عاسىرلىق قوجايىنى ما? ونىڭ كٶزٸنشە كٶپ جايلار ايتىلدى-اۋ?! ۇزاتا بەرمەي مەن-جايدى تەز انىقتاۋ كەرەك. باسقا وتارلاردا دا جاعداي وسىنداي بوپ شىقتى. يە, سوزباۋ كەرەك! ەيتپەسە, شارۋا جايى وڭالماستاي بوپ قۇلدىراعالى تۇر. 

ونىڭ ەسٸنە كەنەت گرەيدەرشٸ جٸگٸتتٸڭ قالتاسىنداعى كٸتاپ تٷستٸ. باعيلانىڭ تاۋداعى سۇراعى ورالدى. ونان سەرگەلدٸڭ حاتى. ونىڭ دا تۇسپالداپ ايتىپ وتىرعانى وسى جازۋشى بولماسىن. باعيلا بۇل جٸگٸت جايلى ماعان نەگە ايتتى? تەك, كۋپەدەن قۋىپ شىققانىمىزدى ەسكە سالۋ ٷشٸن بە? تەك سول ٷشٸن عانا ما? شاتاسقان بٸر دٷنيە!" 

- نە ويلاپ جاتىرسىڭ?- دەدٸ ەيەلٸ ونىڭ ەلٸ ۇيىقتاماعانىن سەزٸپ. 

- جاي,- دەدٸ قاراتاي تٷنگٸ شامدى سٶندٸرٸپ,- الماتىعا بارىپ قايتۋ كەرەك قوي دەيمٸن. 

- نە, پارتاكتيۆ پە? 

قاراتاي مىرس ەتە تٷستٸ. 

- يە, سوعان ۇقساس. سەميالىق اكتيۆ!

* * *

كٶكتەمدە جاسىننىڭ جاڭا كٸتابى جارىق كٶردٸ. بۇل ونىڭ ٷشٸنشٸ دٷنيەسٸ ەدٸ. كٸتاپ اننوتاتسيياسىندا: "اۆتور بۇل شىعارماسىندا زامانداستارىمىزدىڭ جارقىن بەينەسٸن جاساۋعا تىرىسقان. ولاردىڭ ماحابباتى, تۋعان جەرگە دەگەن ىستىق سەزٸمٸ, دوستىقتارى مەن ٸزگٸ قاسيەتتەرٸ, ٶمٸر جايلى تولعانىستارى ايشىقتى تٸلمەن ەسەم سۋرەتتەلگەن. پوۆەستٸڭ تٸلٸ جاتىق, قىزعىلىقتى, جەڭٸل وقىلادى",- دەپتٸ. اننوتاتسييانى جاسىننىڭ ٶزٸ كٶرمەگەن ەدٸ, وقىعان كەزدە جٷرەگٸ اينىپ, كٸتاپ بەتٸن ارى قاراي اشۋعا زاۋقى سوقپاي قالدى... 

"نەتكەن جاتتاندى, جاۋىر سٶزدەر! مۇنان سوڭ بۇل كٸتاپتى كٸم وقىماق, كٸمدٸ قىزىقتىرماق?" 

گازەتتەر اتى شۋلى اۆتوردىڭ اراعا ٷش جىل سالىپ ۇسىنعان كٸتابى جايلى لەم دەمەدٸ. مۇنداي شىعارما دٷنيەگە كەلمەگەندەي, ونداي كٸتاپ جازىلماعانداي نە رەتسەنزييا, يا بولماسا, باسقا ەدەبي ماقالالاردىڭ ٸشٸندە اتالمادى دا. سوندا جاسىننىڭ ٷش جىل بويى ساناسىن سارسىلتىپ ويلاعان ويلارى, جاساعان وبرازدارى, فانتازيياسى مەن فيلوسوفيياسى سٶز ەتۋگە تۇرمايتىن بولعانى ما? ولاي بولسا جازۋدىڭ قاجەتٸ نە? تەك كٸتاپ شىعارۋ ٷشٸن عانا تەر تٶككەنٸ مە? ونداي كٸتاپتىڭ جاسىنعا كەرەگٸ قايسى? ول ەدەبي اپتالىق گازەتتٸڭ سوڭعى نومەرٸن الدى. ٶزٸ قاتارلاس بٸر جازۋشىنىڭ تاياۋدا شىققان پوۆەسٸ جايلى ٷلكەن ماقالا باسىلىپتى. 

جاسىن ول پوۆەستٸ قولجازبادان وقىعان, اۆتورى پٸكٸر ايتۋىن سۇراپ ەكەپ بەرگەن. شىعارما وعان مٷلدە ۇناماعان ەدٸ. ۇناماۋ بىلاي تۇرسىن, وندا كٶركەم شىعارماعا ارقاۋ ەتٸپ الۋعا بولمايتىن, ارزان وقيعالار باياندالىپتى. وقۋ بٸتٸرٸپ كەلگەن جاس مامان, ونىڭ ماحابباتى, سوۆحوز ديرەكتورىمەن شارۋاشىلىق جايلى تالاستارى, پارتورگتٸڭ ٸشتەي جاس ماماندى قولداۋى, سٷيگەن قىزىنىڭ نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, بۇدان تەرٸس اينالۋى, ونىڭ ارزان سارى ۋايىمى, ٷيٸنە كەلگەندە شارۋاشىلىق پروبلەمالارىن قابىرعاسى قايىسا ويلاۋى, اقىرى ديرەكتوردى جەڭۋٸ (?!), سونان سوڭ عاشىعىنىڭ ونىڭ الدىندا قاتەلٸگٸ ٷشٸن كەشٸرٸم ٶتٸنۋٸ, جالعان كٶزدٸڭ ارزان جاسى, ولاردىڭ تابىسۋى. 

"ياپىر-اي,- دەگەن جاسىن شىعارمانى وقىپ بٸتكەن سوڭ شىن كٷيٸنٸپ,- شىنىمەن وسىنى كٶركەم شىعارما دەپ جازدى ما, وسىعان ٶزٸ سەندٸ مە ەكەن? جەنە وسىنى تۆورچەستۆو دەپ, سول تۆورچەستۆو جولىنداعى جاڭا قادام دەپ تٷسٸنە مە? قازٸرگٸ ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ دەڭگەيٸ وسىنداي بولۋ كەرەك پە? ەندٸ وسىنى وقۋشىعا ۇسىنامىز با? بەيشارا ەدەبيەتتٸڭ وبالىن قايتەمٸز, ونى نەگە ادام العىسىزداي ارزانداتامىز? ەگەر مەن بۇل شىعارمانى ماقتاپ بەرسەم شە? ول سەنە مە, شىنىمەن سەنە مە? كٶركەم شىعارماعا تەن وي قايدا, مٸنەز قايدا, ادام قايدا, تٸل قايدا? بٸرٸ جوق! وندا جازۋشى بولىپ نە كەرەك? جازۋشى دەگەن ۇعىمعا قالاي جەڭٸل قاراپ بارامىز? ول - حالىقتىڭ اقىل-ويى مەن نامىسى, قابىرعاسى عوي. كەرەك كەزٸندە قايىسادى, كەرەك كەزٸندە سىنادى. بۇل سىنباق تٷگٸلٸ سىزدامايدى دا. جان-جاقتارىنا قاراسا قايتەدٸ ەكەن? ٶزگەلەردٸڭ ٶنەرٸ قانداي, ٶلشەم قانداي?" 

جاسىن شىعارما سوڭىنا بٸر-ەكٸ اۋىز سٶز جازدى دا, اۆتوردىڭ كەلەتٸن ۋاقىتىنا جارتى ساعات قالعاندا ٷيدەن شىعىپ كەتٸپ قالدى. قولجازبانى اۆتورعا ەيەلٸ تابىس ەتكەن. جاسىننىڭ جاقسى پٸكٸرٸن كٷتٸپ كەلگەن ول شىعارما سوڭىنداعى تۇجىرىمدى وقىپ, سەنەرٸن دە, سەنبەسٸن دە بٸلمەي بٸر قىزارىپ, بٸر كٶگەرٸپ تۇرىپ قالدى. 

"قىزىعى جوق قىرىق ٶتٸرٸك. ەدەبيەتكە جانىمىز اشىماسا اشىماسىن, وقۋشىنى ايايىق". (قويىلعان قول). 

- ٶزٸن دانىشپانمىن دەپ جٷر ەكەن عوي. كٸمنٸڭ دانىشپان, كٸمنٸڭ ەسۋاس ەكەنٸن ۋاقىت كٶرسەتەر! وقۋشىنى ايايىق!! ايانىش بولسا الدىمەن اناۋ قييالي دٷنيەلەرٸن توقتاتسىن. تٷرتٸنشەكتەپ قارا كٶلەڭكە قۋىستان قارا بوياۋ جيناۋدان باسقا نە بٸتٸرٸپ جٷر? مەن ٶزٸمٸزدٸڭ جارقىن ٶمٸردٸ كٶرسەتتٸم. ال ول شە? 

- تٶمەنگە قۇلدىراماي سٶيلەسەڭٸزشٸ. جازۋشى دەگەن اتىڭىزعا ۇيات ەمەس پە?- دەدٸ جاسىننىڭ ەيەلٸ سەل قاباق شىتىپ. 

- سو-لاي ما! جاسىننان جۇققان سابىرلىلىق ەكەن عوي. بٸر-ەكٸ ادام ماقتادى دەپ ول ٶزٸنەن باسقانى ۇمىتقان ەكەن. كٶرەرمٸز! 

- ونى جاسىنعا ايتىڭىز. مىنا بٶلمەدە ەكەي اۋىرىپ جاتىر, اقىرىن سٶيلەڭٸزشٸ. 

جٸگٸت ەسٸكتٸ تارس جاۋىپ شىعىپ كەتتٸ. 

سول شىعارمانى ەدەبيەتتٸڭ جاڭا بٸر بەلەسٸندەي ماقتاعان كٶلدەي ماقالا جاسىننىڭ كٷلكٸسٸن كەلتٸردٸ. ەدەبيەتتەگٸ مۇنداي پروتسەسس وعان كٷتپەگەن جاڭالىق ەمەس-تٸ. 

جاسىننىڭ جاڭا كٸتابىنا سٸلتٸدەي تۇنىپ تۇرعان سىن ەكٸ ايدان سوڭ كەنەت بۇرق ەتە تٷستٸ. تاعى سول گازەت. تاعى دا ٷلكەن ماقالا. بٸراق, مازمۇنى مەن ماعىناسى مٷلدە كەرەعار. 

جاسىننىڭ تٷگٸ قالماپتى. باستان-اياق سىناعان."بۇلىڭعىر", "تٷسٸنٸكسٸز", "كەيٸپكەرلەرٸ يدەيانىڭ قۇلى","ويلارى كٶركەم شىعارماعا ەمەس, عىلىمي ەڭبەككە تەن","تٸلٸ مەن ۇعىمى قازاققا جات", "جاساندى", "كٶركەم شىعارمانىڭ زاڭدىلىعىن ۇمىتقان", "تۆورچەستۆولىق توقىراۋ",- دەگەن سيياقتى سٶزدەر ماقالا ٸشٸندە اياق الىپ جٷرگٸسٸز ەكەن. 

جاسىنعا بۇل قاتتى سوققى بوپ تيدٸ. سوققى بولعان -ماقالا مازمۇنى ەمەس, ماقالا اۆتورىنىڭ قالا بەردٸ بٷگٸنگٸ سىننىڭ تىم الاسالىعى, ٶرەسٸنٸڭ جاناشىر حالدەگٸ تارلىعى ەدٸ. ول سوعان كٷيٸندٸ, سوعان جانى اۋىردى. جەنە بۇل ماقالانىڭ الدىن الا ويلاستىرىلىپ جازىلعانىن دا بايقاپ ەرنٸنە ىزالى كٷلكٸ ٷيٸرٸلدٸ. ول سىن تۋرالى ماقالا جازۋعا ەكٸ-ٷش كٷن بويى دايىندالىپ جٷردٸ دە, دەل قازٸر ٶزٸن قورعاعان سيياقتى بوپ كٶرٸنەتٸن بولعان سوڭ ول ويىن دا بەلگٸسٸز كەيٸنگە ىسىرىپ قويدى. "قىزبالىق تانىتىپ قايتەم,- دەدٸ ول ٸشٸنەن.- جازۋشى سىنالۋى تيٸس, وعان دايىن بولۋ كەرەك. مەنٸڭ ماقساتىم - جازۋ, ويىمدى جازۋ- قورعانۋ مەنٸڭ مٸندەتٸم ەمەس. ساۋىت ەلسٸزدەرگە, ٶزٸنە-ٶزٸ سەنبەيتٸندەرگە عانا قاجەت!" 

ەكٸ جۇمادان سوڭ باسقا بٸر جاستار گازەتٸڭدە "شىعارما وقۋشىعا تٷسٸنٸكسٸز",- دەپ سىناعان تٷسٸنٸكسٸزدەۋ ماقالا باسىلدى. دەل سول كٷنٸ جاسىن باعيلاعا تەلەفون سوقتى. 

- مەن قوناق ٷيدەمٸن,- دەدٸ ول بٸردەن.- بٸرگە وقىعان دوسىمنىڭ بٶلمەسٸندە وتىرمىن. ول قىدىرىپ كەتٸپ قالدى, ەرتەڭ كەلەدٸ. كٷتەم. 

- ەكەۋمٸز-اق پا?! 

- مەنەن ٷرٸككەندٸ قاشان قوياسىڭ? "قوناق ٷي", وڭاشا" دەگەن سٶز تاعى سول قازاقى قاۋپٸڭدٸ وياتتى ما? 

- يە. مەن سٸزدەن ىلعي قورقامىن. 

ترۋبكادان مىرس ەتكەن كٷلكٸ ەستٸلدٸ. 

- ول جامان قاسيەت ەمەس. قانشا ۋاقىتتا كەلە الاسىڭ?

باعيلا ساعاتىنا قارادى. سونان سوڭ: 

- بٷگٸنگٸ ماقالانى الا بارايىن با?- دەدٸ. 

- كەرەگٸ جوق. الدىمدا جاتىر. بەس جٷز وتىزىنشى نومەردەمٸن. 

- وندا... جارايدى, بٸر ساعاتتا بارام. 

ماي ايىنىڭ سوڭعى كٷندەرٸ ەدٸ. قالا ٸشٸندە لٷپ ەتكەن جەل جوق, ماۋجىراعان تىمىق كەش. الاسا ٷيلەردٸڭ بەرٸ جاسىل ورمانداي تۇنا ٶسكەن بيٸك تالداردىڭ استىندا قاپتى, تەك كٶپ قاتارلى قوناق ٷيلەر مەن ەكٸمشٸلٸك مەكەمەلەرٸ ول زورلىققا كٶنگٸلەرٸ كەلمەگەندەي بويىن الىپ قاشىپ, مۇنارتقان كٶگٸلدٸر دٷنيەگە جوعارىدان مويىن سوزا قاراپ تۇر. باتىپ بارا جاتقان كٷننٸڭ قىزىل جالقىن سەۋلەسٸنٸڭ استىنان ۇزاق قارعالار توپ-توپ بوپ شىعىپ, قالانىڭ شىعىس جاعىڭداعى پارككە قاراي اسىقپاي ۇشىپ بارادى. باۋىرى جاز, باسى بوران الاتاۋ باتار كٷننٸڭ نۇرىمەن ايقىن كٶرٸنٸپ, ايبارى مەن سۇلۋلىعىن جاندى-جانسىزعا پاش ەتٸپ ماڭعاز تۇر. 

باعيلانىڭ كەۋدەسٸنە ەرەكشە قۋانىش ەندٸ. ول قولىنداعى تٷيە جٷن كوفتاسىن بۇلعاقتاتىپ, ەركەلەي باسىپ جوعارى ٶرلەدٸ. 

قوناق ٷيدٸڭ بەسٸنشٸ قاباتىنا كٶتەرٸلٸپ, بەس جٷز وتىزىنشى نومەردٸڭ ەسٸگٸن قاقتى. دەل بوساعادا كٷتٸپ تۇرعان با, ەسٸك قاعىلار-قاعىلماستا جاسىننىڭ ٶزٸ اشىپ, ونى تەز ٸشكە كٸرگٸزدٸ دە, ەكٸ قولىنان كەزەك-كەزەك سٷيدٸ. 

- ۋجاس!- دەدٸ باعيلا وعان تاڭىرقاي قاراپ.-سٸزدەن اراق يٸسٸ اڭقىپ تۇر. ٶزٸڭٸز وڭاشا وتىرىپ ٸشتٸڭٸز بە? 

- يە. كەيدە وڭاشا وتىرىپ ٶزٸڭ ٸشكەن جاقسى. 

- ول جاقسىلىق ەمەس. دەمەك, باسپاسٶزدٸڭ اۋىر سىنىنا تٶتەپ بەرە المادىڭىز. سٸزگە جاراسپايتىن ەلسٸزدٸك.-باعيلا كوفتاسىن كرەسلونىڭ ارقالىعىنا تاستاي سالىپ, ٶزٸ جاسىنعا قارسى قاراپ وتىردى. 

- سٸز اۋرىپ جٷرگەن جوقسىز با? جانارىڭىز مۇنارتىپ تۇر,- دەدٸ باعيلا ستولدىڭ ارعى جاعىنا كەپ ورىندىققا جايعاسقان جاسىنعا. 

- جوق,- دەدٸ جاسىن داۋسىن سٸلكٸپ تاستاپ.- بٸر بٶلمەدە ەكٸ بٸردەي ادامنىڭ كٶزٸ جالىن اتىپ تۇرۋى جاراسپايدى. 

- سٸزدٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸڭٸز ٶتە ناشار ەكەن,- دەدٸ باعيلا.- مەنٸ نەسٸنە شاقىردىڭىز? 

جاسىن ەكٸ فۋجەرگە شامپان قۇيدى دا, بٸرەۋٸن قىزعا ۇسىندى. 

- مەنٸڭ سىنالعان قۇرمەتٸمە.- ول فۋجەرٸن جوعارى كٶتەرٸپ باعيلاعا "الىڭىز" دەگەندەي باسىن يزەدٸ. قىز فۋجەردٸ جارتىلاي ٸشتٸ دە, ستولعا قايتا قويدى. 

- بٸلەسٸز بە?- دەدٸ ول جٸگٸتكە تۋرا قاراپ.- بٸز ليكە ەكەۋمٸز بٷگٸن سٸزدٸ كٶپ ەڭگٸمە قىلدىق. بٸر ساعات بويى سٸزدٸ, سٸزدٸڭ تۆورچەستۆوڭىزدى, سەميا جايىڭىزدى, سىن ماقالالار تۋرالى سٶز ەتتٸك. ليكە سٸزدٸ جاقسى كٶرەدٸ. بٷگٸنگٸ ماقالانى وقىعاندا, سەنەسٸز بە, ول كٶزٸنە جاس الدى. كٶزٸنٸن جاسىن سٷرتٸپ وتىرعاندا, سەرگەل اعاي كٸرٸپ: "نەگە جىلاپ وتىرسىڭ?"- دەپ ال كەپ سۇراقتىڭ استىنا السىن. ونىمەن داۋلاسام دەپ وتىرىپ, اقىرى ول شىنىمەن جىلاپ تىندى. ول كٸسٸ سونداي قۋ, ٸشٸڭدەگٸنٸ بٸلٸپ قويادى. سٸزدٸ جاقسى بٸلٸپ الدى. 

- قۋانىشتىمىن!- دەدٸ جاسىن كەكەسٸندٸ تٷردە مىرس ەتٸپ. 

- سول كٸسٸ مەنٸڭ پاپاما بٸردەڭەلەردٸڭ شەتٸن شىعارعان بولۋى كەرەك. وسىدان بٸر اي بۇرىن كەلٸپ كەتكەندە ماعان كٶپ سٶزدەر ايتتى. بۇرىن ول كٸسٸ اقىل ايتپايتىن. داۋىسىنا قاراپ, ونىڭ سٸز بەن ەكەۋمٸزدٸڭ كەزدەسٸپ تۇراتىنىمىزدى بٸلەتٸنٸن اڭعاردىم. سوندا دا ول كٶپ شەشٸلە قويعان جوق. "بايقا بالام, سەندەردٸڭ قايعىلارىڭ ەۋەلٸ ماعان باتادى, ەكە-شەشەنٸڭ ابىرويىن ويلا, ٶز باسىڭدى قادٸرلەي بٸل",- دەدٸ. مەن ونى سوڭعى كەلٸسٸندە جاقسى كٶرٸپ كەتتٸم. 

- ەندٸ مەنٸ جەك كٶرە باستايسىز عوي? 

- سٸزدٸ جاقسى كٶرۋدٸڭ ٶزٸ قيىن ەمەس پە?- ول شامپاننان تاعى ۇرتتادى. ۇرتتاپ جاتىپ, باسىن جوعارى كٶتەرگەندە بۇل سٶزدٸڭ قالاي ەسەر ەتكەنٸن بٸلگٸسٸ كەپ, فۋجەر ارقىلى جاسىنعا قارادى. ول ستول ٷستٸندەگٸ جۋرنالدى اۋدارىستىرىپ, بٶلەك ويدا وتىر ەكەن. ەدەتتە, ٸشكٸ تولقۋى مەن ارپالىسى ساپىرىلىسكان شاقتا ول تاپ وسىلاي تىم بەيتاراپ, تىم بايسالدى بولا قالاتىن ەدٸ. باعيلا ونى بايقادى دا, وعان باسى ارتىق سۇراۋلار بەرمەۋگە تىرىستى. ٸشكٸ دٷنيەسٸندە بۇل سٶزدەردٸڭ بەرٸنەن دە سالماقتى باسقا بٸر وي جاتقانىن دا قىز تٷسٸنە قويدى. 

جاسىن كٶشە جاقتاعى لودجييانىڭ تەرەزەسٸن اشقاندا سىرتتان قوڭىر سالقىن اۋامەن بٸرگە تٶمەنگٸ جاقتاعى فونتاننىڭ بٸرقالىپتا سارىلداعان داۋسى قوسارلانا ەستٸلدٸ. ول ەكٸ قالتاسىنا قولىن سۇعىپ, قارسىدان كٶرٸنٸپ تۇرعان وپەرا تەاترىنا, ەرسٸلٸ-قارسىلى قىدىرىپ جٷرگەن ادامدارعا, فونتانعا ۇزاق قارادى. بٶلمە ٸشٸندە ٶزٸنەن باسقا ەشكٸم جوق, ەرٸگٸپ تۇرعان جان سەكٸلدٸ. ونىڭ بۇل مٸنەزٸنە ٷيرەنۋگە قانشا تىرىسسا دا, ٶزٸنٸڭ ەلەۋسٸز قالعانىنا نامىستانعان سەزٸمٸن دە باعيلا جەڭە الماي-اق قويدى. 

- سۋر, مۇندا كەلٸڭٸزشٸ,- دەدٸ جاسىن كەنەتتەن ورنىنان تاپجىلماعان بويى. 

باعيلا وعان جالت قارادى دا: 

- مەن نەگە بارۋىم كەرەك?- دەدٸ تەككاپپارلىعى ۇستاپ. 

- ٶتٸنەمٸن, تاعىڭىزدان تٷسٸپ قالمايسىز, مۇندا كەلٸڭٸزشٸ. 

ول ورنىنان قينالا كٶتەرٸلٸپ, ٷنسٸز كەپ ونىڭ جانىنا تۇردى. 

- قاراڭىزشى, جوعارىدان قاراعاندا ادامدار قانداي ۇساق! جەر بەتٸندە كانشا ۇلت, قانشا ادام بار, بەرٸ وسىلاي قىبىرلاپ جٷر. جەر شارىنىڭ بٸر نٷكتەسٸندە سوعىس بولىپ جاتىر, مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸس بوپ جاتىر, جاڭا مەملەكەتتەر قۇرىلىپ جاتىر, بٸرەۋ ٶلٸپ جاتىر, بٸرەۋ كٷلٸپ جاتىر. قانشا تٸل, قانشا ەدەت-عۇرىپ, نەشە تٷرلٸ دٸن, نەشە تٷرلٸ ٷمٸت پەن سەنٸم. ەشقايسىمىز بٸر-بٸرٸمٸزدٸ بٸلمەيمٸز. سول بٸلمەگەن كٷيٸ ٶتەمٸز. الماتى دەگەن قالا بارىن, سول قالانىڭ "الماتى" دەگەن قوناق ٷيٸنٸڭ بەس جٷز وتىزىنشى بٶلمەسٸندە ەكەۋمٸزدٸڭ دەل وسىلاي تۇرعانىمىزدى, "بەرٸ كەلٸڭٸزشٸ" دەگەنٸم ٷشٸن سٸزدٸڭ نامىستان ەرەڭ جاقىنداعانىڭىزدى, بٷگٸن مەنٸ گازەتتە قاتتى سىناعان ماقالا شىققانىن, ايتالىق, افريكاداعى بٸر تايپانىڭ ادامدارى بٸلەدٸ دەيسٸز بە? ٶزٸمٸزدەن باسقا ەشكٸم بٸلمەيدٸ. 

باعيلا جاسىننىڭ جٷزٸنە بارلاي قارادى: ماس بوپ قالعان جوق پا? 

- ٶكٸنٸشتٸ! 

- نە... ٶكٸنٸشتٸ!- دەدٸ باعيلا ونىڭ ويىن تولىق تٷسٸنبەي. 

- ەشكٸمنٸڭ بٸلمەيتٸنٸ. ادام بالاسىنىڭ دەرمەنسٸزدٸگٸ ٶكٸنٸشتٸ. سوناۋ بٸر قيياندا كٸشكەنتاي ەكٸ ادام, قىز بەن جٸگٸت بٸر-بٸرٸنە ٶلەردەي عاشىق. بٸر-بٸرٸنسٸز تۇرا المايدى. بٸزدٸڭ ودان مٷلدە حابارىمىز جوق. 

- بٸز ونى بٸلٸپ قايتەمٸز? 

- بٸزدٸ دە ەشكٸم بٸلمەيدٸ. ەشكٸم! 

- نەگە "بٸزدٸ دە"? 

- بٸز بٸر-بٸرٸمٸزدٸ سٷيەمٸز عوي. 

جاسىن تەرەزەدەن بەتٸن بۇرماعان كٷيٸ باعيلانىڭ يىعىنا قولىن سالدى. سونان سوڭ ٶزٸنە تارتىپ, وڭ قولىمەن عانا قىسا قۇشاقتادى دا, باسىن سەل قيسايتىپ قىزدىڭ سامايىنا بەتٸن باستى. سول سەتتە ول ٶز بويىنان بۇرىن-سوڭدى بايقاپ كٶرمەگەن ەرەكشە بٸر ەلجٸرەگەن نەزٸكتٸكتٸ, جان تٷبٸنەن ويانعان ٶشپەس سەزٸم مەن ىستىق ىقىلاستى بايقادى. ول ىستىق ىقىلاس ەشقاشان سالقىنداماستاي كٶرٸندٸ. قىز دەنەسٸمەن جاقىنداسقان وسىنداي قاس قاعىم سەتتٸ ادام ٶمٸرٸنٸڭ ەڭ بٸر كيەلٸ, قايتالانباس, بٸر عۇمىردا بٸر-اق رەت كەزدەسەر سەت ەكەنٸن تٷسٸندٸرٸپ ٶتتٸ. "مٷمكٸن, قول جەتپەستەي بوپ كٶرٸنگەن ەيەلدٸڭ تىم الىستىعى عانا وسىنداي سەزٸم تۋدىراتىن شىعار. ەگەر مەن ونىمەن بۇدان دا جاقىنىراق بولسام, مەيلٸ, تٸپتٸ, كٷيەۋٸ-اق بولايىن.وسىنداي قايتالانباس كيەلٸ سەزٸم كەۋدەمدە كٷندە دٷرسٸلدەي بەرمەك پە? قۇدايدىڭ قۇتتى كٷنٸ? جۇبايلىق ٶمٸردٸڭ سوڭىنا دەيٸن? ەرينە جوق! دەمەك, كيەلٸ دەگەن سەزٸمٸمنٸڭ ٶزٸ جالعان, ۋاقىتشا ەكەن عوي? بەلگٸلٸ بٸر بەلدەۋگە دەيٸن. ونان ەرٸ ٷيرەنشٸكتٸ تٸرشٸلٸك باستالادى. بۇل قىزدىڭ سامايىنا بەتٸم تيگەن كەزدە جٷرەگٸمنٸڭ مايداي ەرۋٸ بىلاي تۇرسىن, ٶزٸمنەن بٶلەك جاتقانىن دا قالايتىن شاقتارىم بولاتىن شىعار? ەرينە! سوندا قالاي, مەنٸڭ تاپ قازٸرگٸ سەزٸمدەرٸم تونداي توزىپ, توقىمداي قادٸرسٸز بولا ما? ەگەر سٶزٸمدەرٸم ەسكٸرسە, وعان سالقىن بولسام, ونىڭ بەرٸ مەنٸڭ ادامشىلىعىما بايلانىستى بولا ما? ەرينە, ٶلگەن سەزٸممەن دە ٶمٸر سٷرۋگە بولادى, تٸپتٸ, تاماشا ٶمٸر سٷرۋگە بولادى. نەمەسە كەرٸسٸنشە, تٸرٸ سەزٸمدٸ جاڭا تۋعان بالاداي تۇنشىقتىرىپ ٶلتٸرە سالىپ تا, جالعاندا شايقالا باسىپ جٷرە بەرۋگە دە بولادى. بٸراق, ادامنىڭ ادامعا تەن جاقسى كٶرۋ, جەك كٶرۋ دەگەن قاسيەتتٸ سەزٸمٸنٸڭ ٶز زاڭى, ٶز تابيعاتى بار عوي. تٸرٸ ادام سەكٸلدٸ ونىڭ دا تۋىلىپ, ٶلٸپ-ٶسۋٸنە قاقىسى بار. دەمەك,- دەدٸ جاسىن ٶز ويىنىڭ جاڭا بٸر قاتارعا تٸرەلگەنٸنە قىزىعا تاڭدانىپ.- دەمەك, ونىڭ دا توزۋعا, كارتايۋعا, ٶلۋگە قاقىسى بار ەكەن عوي?! 

ەندەشە, ول ٷشٸن ادام نەگە كٸنەلٸ بولۋى كەرەك? ونى نەگە جابىلىپ ايىپتاۋىمىز كەرەك? مەن قازٸر ەيەلٸمدٸ بۇرىنعىداي جاقسى كٶرمەيمٸن, تٸپتٸ, ٷيدە جوق بولسا ٸزدەمەيمٸن, ول دا مەنٸ الاڭداپ كٷتپەيدٸ. بۇدان سوڭ دا شالا-جانسار تٸرشٸلٸكتٸ جالعاستىرا بەرۋ كەرەك پە? ول ٶمٸردٸڭ كٸمگە قاجەتٸ بوپ تۇر? ٶمٸر سٷرەتٸن مەن ەمەس پە, وعان باسقانىڭ ارالاسۋىنىڭ قاجەتٸ قانشا? مەن قوعام ٶمٸرٸنە ەيەلٸمدٸ ۇناتپاۋ ارقىلى ينەدەي دە زييان كەلتٸرمەيمٸن عوي! قىزىق!- دەدٸ ول تاعى دا.- وسىلاي ٸلٸنٸپ سالىنىپ تا تٸرشٸلٸك ەتۋگە بولادى ەكەن عوي. بار عوي, كٶپ قوي وندايلار. نەگە "وندايلار" دەيمٸن, ٶزٸم شە? مەن دە سولاردىڭ بٸرٸمٸن. ٷيگە بارعىم كەلمەيدٸ - بارامىن, ول ەيەلمەن تۇرعىم كەلمەيدٸ - تۇرامىن, ونىڭ قاسىنا جاتقىم كەلمەيدٸ - جاتامىن. ەشكٸم دە زورلاپ جاتقان جوق. ادام موينى باس پەن كەۋدەدەن نەگە جٸڭٸشكە دەسەم,كيٸلگەن قامىتىن سىپىرىپ تاستاي الماس ٷشٸن ەكەن عوي! 

قىزىق! ادام قامىتتى ٶزٸ جاسايدى, ٶزٸ كيەدٸ, ٶزٸ ناليدى.بەلكٸم, ادام جانى ەۋەل باستان سەرگەلدەڭگە قۇمار شىعار. ۇل دا ونىڭ كٶپ عاجايىپ قاسيەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ سەكٸلدٸ. ادام دەگەن ۇعىمدى تولىقتىرىپ تۇراتىن ٸشكٸ قايشىلىقتارىنىڭ كٷردەلٸ بٸر تارماعى شىعار. ولاردىڭ بٸرٸن-بٸرٸ تٷسٸنۋ,تٷسٸنٸسپەۋٸ دە وسى ٸشكٸ قايشىلىق زاڭدارىنىڭ دەڭگەيٸنە بايلانىستى عوي. سوندا بٸر كەزدە مىنا تۇرعان قىزدى دا مەن تٷسٸنبەۋگە تيٸستٸمٸن بە? بۇعان دەگەن ىقىلاسىم سۋىپ, جەك كٶرمەسەم دە, نەمقۇرايدى بولامىن با? ٶمٸرٸمدە نە ايتپاعان, نە جازباعان سٶز "ماحاببات" دەگەن ۇعىمنان موينىما تاققان القا سول ماحابباتتىڭ قامىتىنا اينالماق پا? ماحابباتتىڭ التىن قامىتىنا?! جوق, بۇل تىم قاتال, تىم ٶرەسكەل!

ەيەل دەگەن ناقتىلى ۇعىمدى ۇمىتۋعا بولار, وعان دەگەن العاشقى سەزٸمدەردٸ ۇمىتۋ كٷنە. اق قاعاز بەن سەبيدٸ الداعانداي كەشٸرٸلمەس كٷنە. ول - قاسيەتسٸزدٸك.- جاسىن ٸشتەي مىرس ەتە تٷستٸ.- وسىنى سەزٸنۋدٸڭ ٶزٸ بولاشاق قامىت جاسالاتىن ماتەريال ەمەس پە?!" دەل وسىعان دەيٸن ميىن شيمايلاعان ويلارىن قاس-قاعىمدا شولىپ ٶتكەن جٸگٸت باعيلانى ٶزٸنە بۇرىپ, جٷزٸنە تٸكتەي قارادى. ەلگٸندە عانا شارشاعان, سولعىن جانارعا نۇر قۇيىلىپ, ويلى دا ٶتكٸر قالپىنا قايتا تٷسٸپتٸ. 

- شىنىمەن سٸزدٸ ۇناتىپ قالعانىم با?- دەدٸ ول ەلٸ فيلوسوفييالىق-رومانتيكالىق حالدەن ارىلا الماي. 

باعيلا ٶزٸنٸڭ ەكٸ يىعىنان ۇستاپ تۇرعان جاسىننىڭ قولىنان جانارىن كٶتەرمەي, مىنا سۇراققا نە جاۋاپ ايتارىن بٸلمەي ابىرجىپ قالدى. يە, ەرتە مە, كەش پە,قانشاما شاعىر بولسا دا جاسىننىڭ وسىلاي دەيتٸنٸن ول بٸلگەن-دٸ, تٸپتٸ, ٸشتەي كٷتٸپ ەدٸ. وعان دەگەن سوناۋ كەزدەگٸ پوەزدا باستالعان سيقىرداي بٸر ماتالعان ىقىلاس ٶزٸن قايدا, قاي جەرگە اپارىپ تٸرەرٸن انىق بٸلمەسە دە كەۋدەسٸندە كٷن ٶتكەن سايىن بۇلقىنىپ ەر جەتٸپ ەدٸ. ونىڭ ەيەل-بالاسى بار ەكەنٸن, جاس جٸگٸتتەردەي ەمٸن-ەركٸن بٸرگە جٷرە الماسىن, وعان دەگەن سول ىقىلاسى ايالانۋدان گٶرٸ ازاپتى كٶبٸرەك شەگەرٸن دە الدىن الا سەزگەن-دٸ. جاس قىز ٶن بويىنان سالقىندىق قانا ەسٸپ تۇراتىن, ٶزگەمەن عانا ەمەس, ٶز-ٶزٸمەن دە قاراما-قايشى وسى ادامدى نەگە, نە ٷشٸن جاقسى كٶرەتٸنٸنەن دە ەزٸرگە بٸلمەۋشٸ ەدٸ. بٸراق, ونىڭ پەرٸشتەدەي تازا كٶڭٸلٸ وسى بٸر ادامعا قۇلاي سەنەتٸن سيياقتى, قاتتى بولسا دا, كەي سەتتە قاتىگەز بولسا دا, ونىڭ بەرٸنٸڭ ار جاعىندا ادالدىق, بيٸك پاراسات, جاقسىنى قاستەرلەي بٸلەتٸن قاسيەت جاتقانىن كٶرەتٸن. جاسىنمەن تانىسىپ, ونىمەن سٶيلەسكەننەن بەرٸ باعيلانىڭ كٶڭٸلٸ ەشكٸمگە تولعان ەمەس, بەرٸ تىم تٶمەندە, اريفمەتيكالىق ەڭٸستە جاتقانداي بولاتىن. ونىمەن ەربٸر كەزدەسۋ دٷنيە تانۋ, ادام تانۋ, ٶزٸڭدٸ تانۋدىڭ جاڭا كٶكجيەكتەرٸن كەڭەيتە تٷسەتٸن-دٸ. سٶيلەسكەن شاقتا ەيەل-ەركەك دەپ جىنىسقا بٶلمەيتٸن جاسىن, باعيلانىڭ بۇرىنعى تار تٷسٸنٸكتەرٸن بايقاپ قالسا قاتتى رەنجيتٸن, نامىسىنا تيٸپ, ۇرىسىپ تا تاستايتىن, سوندىقتان بولار, ول تەلەفون سوعىپ,كەزدەسۋگە شاقىرعان سايىن ەلدەنەدەن جٷرەكسٸنٸپ, جاسقانىپ باراتىن. مۇنداي ادامداردىڭ ەسەرگە, سەزٸمگە قاپىسىز بەرٸلمەيتٸنٸن, قازاندا ەرٸگەن مۇزداي جٷرەگٸنٸڭ بٸر جاعى سالقىن, بٸر جاعى جىلى بولارىن دا باياعىدان بايقاعان-دى. 

سٶيتە تۇرسا دا, باعيلا ونىمەن جاڭا كەزدەسۋلەردٸ اسىعا كٷتەتٸن, ال كەزدەسكەن سەتتەرٸندە ٶزدەرٸ جايلى بٸر اۋىز سٶز ايتپاۋشى ەدٸ. كەي كەزدە جاسىن شەكتەن تىس ٶزٸمشٸل, بٸربەتكەي بوپ وتىرىپ الادى, كٸسٸگە قاساقانا تيٸسكەڭدٸ ۇناتادى. وسىنداي سەتتە ول كەلگەنٸنە ٶكٸنٸپ, كەتكەنشە اسىعاتىن. بٸراق ٷيٸنە جەتەر-جەتپەستە جٷرەگٸن جالعىزدىق تورلاپ ونى رەنجٸتٸپ جالعىز تاستاپ كەتكەنٸنە ٶكٸنٸپ, سول كٷنٸ-اق تەلەفون سوعاتىن. سوڭعى كەزدە ول ٶز ماحابباتىنىڭ جيىرماداعى قىزدارعا تەن ەر ادامعا عانا ويانار الاسۇرعان ماحاببات ەمەس ەكەنٸن ونىڭ ادامدى سٷيۋ دەگەن ٷلكەن ۇعىممەن استاسىپ جاتقانىن ۇعىندى. "شىنىمەن سٸزدٸ ۇناتىپ قالعانىم با?"- دەگەن جاسىننىڭ سۇراعى بەرٸدەن ەمەس, ەرٸدەن, بٸر-بٸرٸنە قاراما-قايشى قاتپار ويلاردىڭ اراسىنان تٸزگٸن ٷزٸپ, ەرەڭ شىققان ساۋال ەكەنٸن تاعى تٷسٸندٸ. 

- سٸزگە بار عوي, شىنىمدى ايتسام, ليريك بولۋ مٷلدە جاراسپايدى ەكەن. قۇداي ٷشٸن, ماعان بۇلاي قاراپ تۇرىپ سٶيلەمەي-اق قويىڭىزشى. ەيتپەسە, مەن سٸزدٸ جەك كٶرٸپ كەتەم. جەنە, ۇناتۋ, ۇناتپاۋ جايلى بٸر-بٸرٸمٸزدەن سۇراۋدىڭ قاجەتٸ قانشا? وتىرىڭىز, شامپان سۋىپ قالدى.- ول سىڭعىرلاي كٷلٸپ, ەلگٸ ورنىنا قايتا جايعاستى. 

- سولاي,- دەدٸ جاسىن ازداپ ەزۋ تارتىپ.-"ۇستازدان شەكٸرت وزار" دەگەن وسى. سٸز مەنەن دە قاتال بوپ باراسىز عوي دەيمٸن... جارايدى, ليريكالىق سەت وسىمەن بٸتتٸ.- ول فۋجەرلەرگە تاعى شامپان قۇيدى.- مەن بٷگٸن ٶزٸمشە اشىلىپ بٸر سٶيلەگٸم كەلٸپ ەدٸ, تٷك شىقپاعانىن ٶزٸم دە بٸلٸپ وتىرمىن. شىنىندا, بٸر-بٸرٸمٸز جايلى ايتا المايدى ەكەنبٸز عوي, سولاي ما? 

- مٷلدە ولاي ەمەس. ايتۋدى ٷيرەنبەي تۇرىپ ۇمىتىپ قالعانبىز! 

- براۆو! سول سٶزٸڭٸز ٷشٸن ٸشەم!- ول فۋجەردٸ ورتالادى دا, تىجىرىنىپ قايتا قويدى.- شامپاندى يتتٸڭ ەتٸنەن جەك كٶرەم! كەرٸ اقىننىڭ ماحاببات جايلى ليريكاسى سيياقتى جٷرەگٸڭدٸ قىجىلداتادى. 

- مەن بۋفەتتەن كونياك الىپ كەلەيٸن. شىن ايتام. 

- كەرەگٸ جوق. وسىندا دا بار.- ول ورنىنان تۇرىپ,شكافتان بٸر بٶتەلكە كونياك ەكەپ قويدى.- سٸزگە سەرٸك بولعالى ٶزٸمە دە شامپان قۇيىپ ەدٸم. كونياكقا قالايسىز? 

- كەرەگٸ جوق, ماعان وسى دا جەتەدٸ. سٸز يتتٸڭ ەتٸنەن جەك كٶرەتٸن نەرسەنٸ جاقسى كٶرۋگە قاقىم بار شىعار? 

- 0 نە دەگەنٸڭٸز, مەنٸ دە قوسىپ جەك كٶرۋگە قاقىڭىز بار. 

- مەن ونى سٸزدەن سۇرامايمىن. سونان سوڭ "سٸز" دەگەن سٶزدٸ قويىڭىزشى. سوڭعى كەزدە جىنىما تيەتٸن بوپ جٷر.بۇل سٶزدٸ ەستٸگەن سايىن اشۋلانسا ەيەلٸنە دە "سٸز" دەپ سٶيلەيتٸن سەرگەل اعاي ەلەستەيدٸ. 

- جارايدى. سودان تٶبەڭ كٶككە جەتسە "سەن" دەيٸن. ال, ٶزٸڭ شە? 

- مەن قويا المايمىن. 

- ەكەۋمٸز ٷيلەنسەك تە مە? 

باعيلانىڭ بەتٸنە قىزىل بوياۋ ويناپ شىعا كەلدٸ. سەل ٷنسٸزدٸكتەن سوڭ بارىپ: 

- يە, ٷيلەنسەك تە,- دەدٸ قاباعىن شىتىپ.- بٸراق بٸز ەشقاشان ەرلٸ-زايىپتى بولا المايمىز. مەن "سٸز" دەگەن بويىمشا ٶتەم. 

جاسىن ورنىنان تۇردى دا اسىقپاي باسىپ ونىڭ قاسىنا باردى, قولىنان اسىقپاعان كٷيٸ فۋجەرٸن الىپ, ستول ٷستٸنە قويدى. ونىڭ بۇل قيمىلىنا تاڭدانىپ, ٶزٸنە قاراي بەرگەن قىزدىڭ ەرنٸنەن سٷيٸپ الدى. قىز بۇلقىنىپ, قارسىلىق بٸلدٸرەم دەگەنشە ول باسىن قايتا كٶتەرٸپ ورنىنا بارىپ وتىردى. 

باعيلا جىلارمان حالدە بۋلىعىپ, يەگٸن ۇستاپ ٷنسٸز وتىرىپ قالدى. 

- مۇنىڭىز ەدٸلدٸك ەمەس,- دەدٸ ول ەلدەن سوڭ ەرەڭ تٸلگە كەپ. 

- بٸلەمٸن,- دەدٸ جاسىن جايباراقات.- ٷش جىلدان بەرٸ سەنٸڭ ەرنٸڭنەن سٷيمەۋ دە ەدٸلدٸك ەمەس قوي. تٸپتٸ ۇيات. 

- مۇنداي ەرەكەت بارلىق, ادامنىڭ قولىنان كەلەدٸ. 

- مەن نەگە ولاردان ەرەكشە بولام? 

- جوق, مەن ٷشٸن سٸز باسقاشاسىز. ەشكٸمگە ۇقسامايسىز. ۇقساعىڭىز كەلسە... بٸلمەيمٸن, ونى ٶزٸڭٸز بٸلٸڭٸز. باس سالىپ سٷيۋگە قابٸلەتٸ بار ادام ماعان بارلىق جەردەن تابىلادى.- ول سٶزٸنٸڭ سوڭعى جاعىن سىبىرلاي سٶيلەپ, كٶزٸنە جاس الدى. 

"يە, بٷگٸن باستان-اياق سەتسٸز كٷن بولعان ەكەن,- دەدٸ جاسىن ٸشتەي.- ەندٸ كەشكە دەيٸن تاعى قانداي قولايسىز جاعداي كەزدەسەر ەكەن?" 

جاسىن باعيلانىڭ ارىنا تيگەنٸن, ٶزٸ جايلى بيٸك ويىن الاسارتقانىن, ونىڭ تازا كٶڭٸلٸنە داق تٷسٸرگەنٸن تٷسٸندٸ. 

- كەشٸر,- دەدٸ ول قىزدىڭ قاسىنا قايتا جاقىنداپ.- مەن سەنٸ سٷيگەن جوقپىن. سٷيگەنٸمدٸ قايتىپ الدىم. 

باعيلا وعان بٸر قارادى دا, يەگٸن ەكٸ الاقانىنا قايتا قويدى. جاسىن ونىڭ كٶزٸنەن جىلت ەتكەن ىزا وتىن بايقاپ قالدى, ول ىزانى تۋدىرعان ٶزٸنٸڭ سوڭعى سٶزٸ ەكەنٸن دە بٸلدٸ. 

- سٸز وسى سٶزدٸ تاۋىپ ايتتىم دەپ تۇرسىز با?- دەدٸ قىز جاسىننىڭ ەلگٸ ويىن راستاي تٷسٸپ.- بٷگٸن ٷندەمەي-اق قويىنىزشى. سٸزگە بٷگٸن سٶز ٶنەرٸ جات سەكٸلدٸ. 

جاسىن نە ارى, نە بەرٸ قوزعالارىن بٸلمەي, سول ورنىندا تۇرىپ قالدى. قىزدىڭ مىنا سٶزٸ ٶز كٶكەيٸندەگٸ ويلارىنا دەل تيگەندەي بولدى. 

- يە,- دەدٸ ول بٸر جولاتا ەس جيعان ادامداي سەرگەك ٷنمەن.- بٷگٸن سەتسٸز كٷن ەكەنٸن جاڭا عانا ويلاپ ٶتٸپ ەدٸم.- ول ستولعا جاقىنداپ, كونياكتان بٸرنەشە تامشى قۇيىپ ٸشتٸ دە, ريۋمكاسىن قولىنا ۇستاعان بويى سٶزٸن جالعاستىردى.- بٸراق, سەتتٸ كٷن دەگەن نە? ول - ويلاعان ويىڭنىڭ تٷگەلدەي جٷزەگە اسۋى, سەنٸڭ جازا باسپاۋىڭ عوي?سولاي ما? كەيدە ول دا جالىقتىرادى, ونىڭ دا ادام جانىن بايىتارى شامالى. بٸلە بٸلسەڭ, وسىنىڭ بەرٸنە سەن كٸنەلٸسٸڭ. نەگە قارايسىڭ? يە, سەن كٸنەلٸسٸڭ. مەنٸڭ ويىم كٶپ ەدٸ, بٷگٸن سونىڭ بەرٸن اقتارماق ەدٸم. شىقپادى.شىقپاعانى دا دۇرىس بولعان شىعار. ەگەر بەرٸن ايتىپ قويسام, قالعان تٸرشٸلٸكتٸڭ مەنٸ ازاياتىن سەكٸلدٸ. ەيتسە دە, ٶمٸرٸمە سەن كٶپ ارالاسقالى بەرٸ مەن بوستاندىق دەگەننەن ايرىلدىم. 

- مٸنە, مٸنە! سٸز ٶزٸڭٸزگە ەندٸ عانا ورالدىڭىز,- دەدٸ قىز كٷلٸپ.- سٸز ماعان وسىنداي سەتتە عاجاپ ۇنايسىز. 

جاسىن ستول مەن لودجييانىڭ ەكٸ ورتاسىندا تۇرىپ وعان قادالا قارادى. 

- سوندا نەمەنە, ساعان ۇناۋ ٷشٸن ىلعي وسىلاي سٶيلەپ تۇرۋىم كەرەك پە? سەن ٶزٸن سٶزگە تويمايتىن مەشكەي قىز ەكەنسٸڭ! 

- مەن بۇل سٶزگە بەرٸبٸر اشۋلانبايمىن. 

- ٶيتكەنٸ ساعان سٶزدٸڭ اشتىعى ەبدەن ٶتٸپ كەتكەن. ال مەن سٶزدەن قاشام, ەبدەن تويىنعامىن. 

- بەرٸبٸر سٶيلەپ تۇرسىز عوي. 

- ەندٸ سەنٸڭ الدىڭدا ٷنسٸز وتىرايىن با? سەن بار عوي, اتىڭ كٸم ەدٸ? باعيلا,- تۋھ, نەتكەن جاساندى, ناشار ات ەدٸ,- سۋر, ەگەر بۇلاي سٶز جارىستىرا بەرسەڭ, مەن سەنٸ تاعى سٷيٸپ الام. 

- وعان مەن قارسى ەمەسپٸن.- قىز ٸشپەسە دە فۋجەردٸ ەرنٸنە اپاردى. 

- قالاي?! نە دەدٸڭ? 

- وھ, قۋانىپ كەتتٸنٸز بە? وعان مەن قارسى ەمەسپٸن دەدٸم. 

جاسىن ريۋمكاسىنىڭ دىبىسىن بٸلدٸرمەي ستولعا قويدى. 

- نەگە قارسى ەمەسسٸڭ? ەلگٸندە سەن ٶكپەلەدٸڭ عوي. 

- سٸزگە دٶرەكٸلٸك جاراسپايدى. وسىلاي اشىق كەلٸڭٸز. سوندا مەن بەرٸنە دە دايىنمىن. 

جاسىن ٷنسٸز قالدى.

- تٸلٸن جۇتقان ادامداي ٷنسٸز قالماڭىز. ەلگٸ سٶزٸم ويىڭىزدى ەر جاققا الىپ قاشىپ تۇر ما?- ول يىعىن قوزعاپ, مىرس ەتە قالدى.- قۇداي ٷشٸن, ٶمٸر بويى سٶيلەمەي تۇرا بەرٸڭٸز, بٸراق, ارزان ويمەن ەلەك بولماڭىزشى. ول مەنٸڭ دە, ٶزٸڭٸزدٸڭ دە نامىسىڭىزدى قورلايدى. 

جاسىن ونىڭ قاسىنا كەلدٸ. 

- بٸراق, قولىمنان فۋجەردٸ الماڭىز,- دەدٸ قىز سەل عانا ەزۋ تارتىپ. 

- جوق, المايمىن. يگٸلٸڭٸزگە ۇستاپ وتىرا بەرٸڭٸز.-جاسىن ونىڭ شاشىنان ۇستادى.- بٸلەسٸڭ بە, مەن سەنٸ ٶتە جاقسى كٶرگەن سەتتەرٸمدە,- ول سەتتەردٸڭ تٶمەندەيتٸن دە كەزٸ بولادى,- ەر ادامنىڭ ەيەلدٸ سٷيۋ فورماسىنا مٷلدە قاناعاتتانبايمىن. مەن ەكٸنٸڭ بٸرٸ سيياقتى عاشىق بولعىم كەلمەيدٸ, ەكٸنٸڭ بٸرٸ بولۋ دەگەن سٶز, تٷپتەپ كەلگەندە تٶسەكپەن بٸتۋ دەگەن سٶز. سەن مەن ٷشٸن ودان مىڭ ەسە بيٸكتەسٸڭ. 

- وندا ەكەۋمٸز احالتەكە بوپ, جاپان دالانى كەزٸپ كەتەيٸك. ەسٸڭٸزدە مە? 

- ەسٸمدە. وعان مەن قازٸر-اق دايىنمىن. بٸراق, امال جوق, ادام بوپ قالا بەرەمٸز. سەن, بالاقاي, تۇقىمىڭدا ماسكٷنەمدٸكتەن ٶلگەن بٸرەۋ بولسا دا, مىنا فۋجەرٸڭدٸ ستولعا قويشى. سٶز بەن شامپانعا تويمايدى ەكەنسٸڭ. 

باعيلا وقىس كٷلكٸدەن شاشالىپ قالا جازدادى. 

- بار بولعانى ەكٸنشٸ بوكال عوي. 

- سول از با? مەنٸڭ بٸر دوسىم بار, دراماتۋرگ, اراقتىڭ تىعىنىن يٸسكەسە دە ماس بولادى. ونىڭ قاسىندا سەن ەيەل ادامسىڭ عوي. 

- ياپىر-اي, وسى سٶزدەردٸڭ بەرٸن نە ەكەم, نە سەرگەل اعاي ەسٸتٸپ تۇرسا نە بولار ەدٸ? بٷكٸل ٷرٸم-بۇتاعىم مەن ٶز باسىمدى اياۋسىز قورلىققا بەرٸپ وتىرعانىمدى كەشە الماس ەدٸ-اۋ. ال, مەن كٶنٸپ وتىرمىن. بۇدان دا كٶنبٸس بولاتىن تٷرٸم بار. اللا اقىرىن بەرسٸن!- ول فۋجەرٸن ستولعا قويدى.- ال, ەندٸ نە بۇيىراسىز? 

- ەشتەڭە دە! مەن مىنا تٷككە تۇرمايتىن چەحتىڭ شىنىسىنان سورلى ەمەس شىعارمىن. ول دا كٷنٸ بويى سەنٸڭ ەرنٸڭدٸ ەمٸپ بٸتتٸ عوي. ٷندەمە, كٷلمە دە!- جاسىن ونىڭ وڭ جاق يىعىنان كەپ, ەكٸ بەتٸن ەكٸ الاقانىمەن سيپالاپ ۇستاپ تۇردى دا, ەرنٸنەن سٷيٸپ الدى. قىز كٶزٸن جۇمدى. 

سىپايى عانا قارسىلىق كٶرسەتكەن بوپ, جٸگٸتتٸڭ يەگٸنەن بولماشى عانا يتەردٸ. جاسىن تاعى دا سٷيدٸ. ەۋەلٸ استىڭعى ەرنٸن, سونان سوڭ سەل عانا دٷرديٸپ تۇرعان ٷستٸڭگٸ ەرنٸن, سونان سوڭ ەكەۋٸن دە قوسىپ سٷيدٸ. مۇرنىنا نەپ-نەزٸك فرانتسۋز دۋحيٸنٸڭ يٸسٸ مەن, تٸلٸنە نەمٸس پوماداسىنىڭ دەمٸ كەلدٸ. ول پومادا مەن دۋحيدٸڭ يٸسٸنە تٶزە المايتىن. "بارلىق ەيەلدەرگە تەن دۋحي مەن پومادانىڭ يٸسٸ! مۇنىڭ قاجەتٸ قانشا ەدٸ?- دەدٸ ٸشٸنەن جاسىن. ەيەلدەر بۇعان نەگە قۇمار بولادى?" ول قىزدىڭ مۇرنىنان, ەلٸ جۇمۋلى كٶزٸنەن, ماڭدايىنان, قۇپ-قۇرعاق ەرٸندەرٸنەن بٸرنەشە قايتالاپ سٷيدٸ دە, يٸلگەن كەۋدەسٸن كٶتەرٸپ, ورنىنا باردى. 

قىز كٶزٸن اشتى. اشقان بەتتە جاسىنعا قارادى. جٸگٸت بۇل جاناردان تەكاپپارلىقتىڭ ۇياڭدىقپەن, اساۋلىقتىڭ باعىنىشتىلىقپەن اۋىسقانىن كٶردٸ. سونىمەن بٸرگە ول بۇل جاناردان: "بٸز كيەلٸ بەلدەۋدەن ەتتٸك. بۇدان ارى نە بولادى?"- دەگەن سۇراۋدى دا وقىدى, انىق وقىدى. "تٸرلٸكتٸڭ قاراپايىم زاڭىنان ادام الىس كەتە المايدى عوي دەيمٸن,-دەدٸ ول ٸشٸنەن.-كەز كەلگەن قولايلى سەتتە بيٸكتەن تٶمەن تٷسە سالۋىمىز وپ-وڭاي. "سوندا قالاي,- دەدٸ ەكٸنشٸ بٸر وي,- تٷسٸنٸكتٸڭ بيٸگٸندە تۇرىپ, تاعدىر مەن ٶمٸرلٸك بولاشاقتى جەرگە تاستاۋ كەرەك پە?" 

جاسىن مۇنداي سۇراقتى قىزدىڭ ەستٸرتٸپ ەشقاشان ايتپايتىنىن, ٶزٸنٸڭ وعان ەشقاشان جاۋاپ بەرمەسٸن, بەرە الماسىن بٸلدٸ. بۇل جاي دا ەكەۋٸنٸڭ اراسىنداعى ەشقاشان ايتىلمايتىن, ٷنسٸز كٶزقاراسپەن عانا تٷسٸنەتٸن تەرەڭ سىر بوپ قالا بەرمەك. 

- پوماداڭنىڭ ساپاسى جاقسى بولۋى كەرەك. قانشا شامپان ٸشسەڭ دە ەرنٸڭنەن دەمٸ كەتپەپتٸ,- دەدٸ ەلدەن سوڭ جاسىن ٷنسٸزدٸكتٸ بۇزىپ. قىز ودان كٶزٸن تايدىرىپ, اشىق لودجييادان سىرتقا كٶز تاستادى. 

- بۇل سٸزدٸڭ ٷش جىلدان كەيٸن بارىپ ەرنٸمنەن العاش سٷيگەندە تۋعان العاشقى باستى پروبلەماڭىز با? 

- يە, باسقا ەشقانداي مەسەلە قابىرعامدى قايىستىرىپ تۇرعان جوق. 

باعيلا ونىڭ زٸلدٸ شىققان ٷنٸنەن ٸشتەي تولقىپ, ٶز ويىمەن ارپالىسىپ تۇرعانىن سەزدٸ. ٸشكٸ دٷنيەسٸنەن قارعىن جٷرگەن كەزدە وسىلايشا ۇساق-تٷيەكتٸ ەڭگٸمە ەتەتٸنٸن دە سوڭعى جىلدارى اڭعارعان. 

- ايتپاقشى,- دەدٸ جاسىن ەلدەن سوڭ تەمەكٸ تۇتاتپاق بوپ سٸرٸڭكە جاعىپ تۇرىپ.- مەن وسىدان ٷش ساعات بۇرىن سەنٸڭ پورترەتٸڭدٸ سالاتىن سۋرەتشٸنٸ كٶردٸم.- ول سٸرٸڭكە شيٸن اسپاندا اينالدىرىپ ٶشٸرٸپ, كٷلسالعىشقا تاستادى دا, تەمەكٸ تٷتٸنٸنٸڭ اراسىنان قىزعا كٶز تاستادى. 

باعيلا ەكٸ قولىن يەگٸنەن الماي, العا سەل يٸلٸپ, ەلٸ دەل-سال كٷيدەن ارىلا الماي وتىر ەكەن. كٶپتەن ۇمىت بولعان جٸگٸت جايلى ايتقاندا, ول قاسىن سەل عانا كٶتەرٸپ,جاسىنعا سۇراۋلى پٸشٸنمەن قارادى. 

- ول سٸزدٸڭ, كەشٸر, سەنٸڭ جاڭا پورترەتٸڭدٸ اياقتاۋعا جاقىنداپ قالدى. سٸزدەردٸڭ ٷيدەگٸ پورترەت, مەن بٸردەڭە بٸلسەم, بۇل جانرداعى تاماشا تۋىندى. 

- ونى سٸز قايدان تانيسىز? جٸگٸتتٸ ايتام. 

- ٶتكەن جولى بٸر ەڭگٸمەدەن سيپاتتاپ بەرٸپ ەدٸڭ عوي.ونىڭ ٷستٸنە, پورترەتتٸڭ بۇرىشىندا "ە. ي." دەگەن ەكٸ ەرٸپ بار. ەستاي يگٸمانوۆ. بەلگٸلٸ سۋرەتشٸ-پورترەتيست. بۇل سالاداعى مەن سىيلايتىن ادامداردىڭ بٸرٸ. شىعارمالارى ەكٸ رەت جەكە كٶرمەگە قويىلعان. جاس. دارىندى. 

- وي, اللا-اي, جەر بەتٸندە قازٸر نە كٶپ-دارىن كٶپ!-ول جاي عانا كٷرسٸنٸپ, تاعى دا لودجييا جاققا قاراپ قويدى. 

- جوق,- دەدٸ جاسىن وعان جايباراقات قانا سوققى بەرٸپ.- دارىن از. سەنٸڭ ايتىپ جٷرگەنٸڭ ديللەتانتتار عوي. ولار كٶپ رەتتە دارىندىنىڭ الدىنا تٷسٸپ كەتەدٸ.سونان سوڭ ولار كٶپ سيياقتى بوپ كٶرٸنەدٸ. 

- مەنٸڭ پورترەتٸمدٸ جاساپ جاتقانىن سٸزگە ايتتى ما? 

- نەگە ايتپايدى! بٸر جىلدان بەرٸ سالىپ كەلەدٸ ەكەن. سەنٸ تالاي كٶرٸپتٸ. قاسىندا فوتوسۋرەتتەرٸڭ دە بار. باعيلانىڭ تاڭدانعاننان كٶز شاراسى ۇلعايىپ كەتتٸ. 

- بۇل بارىپ تۇرعان ۇياتسىزدىق قوي! قايدا بارسام دا سوڭىمنان بٸر ادىم قالماي ەرٸپ وتىرادى, قولىندا فوتواپپاراتى بار! ماسقارا! ەندٸ ماعان جەتپەگەنٸ -سوڭىمنان تىڭشى مەن بارلاۋشىلاردىڭ ەرۋٸ عانا! 

- ول سەنٸڭ سوڭىڭنان جٷرگەن جوق. 

- ەندٸ كٸمنٸڭ? 

- وبەكتٸنٸڭ. كەدٸمگٸ كٶركەم شىعارماعا ارقاۋ بولار وبەكتٸنٸڭ. سەن باعيلا قاراتاەۆنا دا, تاريح فاقۋلتەتٸنٸڭ ستۋدەنتٸ دە, گازەتتەردە كٷندە سىنالاتىن جازۋشىنىڭ ازاپتى ماحابباتى دا ەمەس, جاي عانا وبەكتٸسٸڭ. سەن وعان پورترەت جاساۋ ٷشٸن ماتەريال عاناسىڭ. بار بولعانى وسى. 

- راقمەت.- قىز نامىستان سەل ابىرجىپ, قورلانعان پٸشٸندە باسىن يزەدٸ,- بەلكٸم, مەن دە سٸزگە وبەكت ٷشٸن كەرەك شىعارمىن? شىعارماڭىز جازىلىپ بٸتكەن سوڭ قاجەتٸم بولماس. 

- مٷمكٸن. جازۋشىلىق پراكتيكادا قۇندى ماتەريالدىڭ ٶزٸ قاجەت بولماي قالادى. كەرٸسٸنشە, ەلەۋسٸز, ۇساق ماتەريالدار شەشۋشٸ رول اتقارىپ كەتەدٸ. 

باعيلا ٷشٸن ەلگٸندەي ىزالى دا ماڭىزدى سۇراققا جاسىننىڭ جايباراقات نەمقۇرايدى جاۋاپ بەرٸپ وتىرعانى ونىڭ اشۋ-ىزاسىن وياتتى. 

- شىعارما ٷشٸن جارامسىز بوپ قالعانىمدى كٷتكەنشە, مەن ٶز ەركٸممەن كەتەيٸن. مەنٸڭشە, سول قۇندىلاۋ شىعار دەپ ويلايمىن. 

- قورىقپا, مەن ماحاببات جايلى, سۇلۋ قىز جايلى شىعارما جازبايمىن. ماعان وبەكتٸ بولۋعا سەن جارامايسىڭ. مەنٸڭ شىعارمالارىما اجارسىز, ارىق قىزدار كەرەك. ولار ويشىل بولادى. 

باعيلا بۇل سٶزدەرگە اشۋلانارىن دا, اشۋلانباسىن دا, تٸپتٸ, مەن بەرمەي قويا سالارىن دا بٸلمەي, ەكٸ ۇشتى وي تولقىنىنىڭ ورتاسىندا ٷنسٸز وتىرىپ قالدى. 

- بٸلەسٸز بە,- دەدٸ ەلدەن سوڭ باعيلا داۋسىنىڭ دٸرٸلدەگەنٸن جاسىرا الماي.- سٸز جەر دەپ اتالاتىن ٷلكەن قازانداعى مۇز سيياقتىسىز. بٸر جاعى جىلى, بٸر جاعى اياز. جاسىن مىنا تەڭەۋگە ەلەڭ ەتٸپ, وعان نازارىن تٸكتەپ قارادى دا, سەلكٸلدەي كٷلدٸ. 

- تاماشا! بٸراق, مەن ەرٸپ كەتپەيمٸن بە? 

- ەرٸمەيسٸز. قۇدانىڭ قۇدٸرەتٸمەن ەرٸپ بٸتپەيتٸن بوپ جارالعانسىز!- ول ىزادان ەلٸ ايىعا الماي, جاسىندى تابالاپ وتىرعان ادامشا داۋسىن تاپتاي سٶيلەدٸ.- سونان سوڭ, قۇداي ٷشٸن, انا جٸگٸتكە ايتىڭىز, پورترەتتٸ ٷيگە جٸبەرمەسٸن. جاسىن مىرس ەتە تٷستٸ. 

- تازا ٶنەر جايلى تٷسٸنٸگٸڭ ەلٸ تار ەكەن عوي,- دەدٸ ول تەمەكٸ تٷتٸنٸن بۋداقتاتىپ وتىرىپ.- بايقاۋىمشا, بۇل پورترەت ونىڭ تۆورچەستۆولىق بٸر بەلەسٸ بولماق, دەمەك, ول سٸزدٸڭ ٷيٸڭٸز تٷگٸلٸ كٶرمەلەردٸڭ ٶزٸنە تٸلحات ارقىلى قويىلادى. ٷيگە جٸبەرمەسٸن!- ول تاعى كٷلدٸ.- ۆيليام شەكسپيردٸ ەندٸ قايتىپ قوناققا شاقىرماسپىن! بٷگٸنگٸ تاڭداعى بٸر ەيەل سولاي سٶيلەپ وتىرسا قاڭداي بولار ەدٸ?! 

- ول... ٶتكەن جولى ٷيگە جٸبەردٸ عوي!- دەدٸ قىز ىزادان بۋلىعا سٶيلەپ. 

- يە. بٸراق ول ەسكيز بولاتىن. سونى دا اڭعارمادىڭدار ما? 

قىز ورنىنان تەز تۇرىپ, لودجيياعا شىعىپ كەتتٸ. جاسىن ونىڭ قورلانىپ, اشۋلانىپ شىققانىن بٸلدٸ. ونىڭ سوڭىنان لىپ ەتٸپ جەتٸپ بارۋدى جەڭٸلتەكتٸك ساناپ, ٶز ساباسىنا قايتا تٷسۋ ٷشٸن اراعا ۋاقىت سالا تۇرعاندى جٶن كٶردٸ. بٸراق, قىز كٶپ كەشٸكتٸ. لودجييانىڭ جاقتاۋىنا سٷيەنٸپ, ونىڭ قيمىلسىز تۇرعانىن بايقادى. "بۇل جولى شىنىمەن رەنجٸگەن بولۋى كەرەك. بارماسا بولمايدى". 

جاسىن جايلاپ باسىپ ونىڭ قاسىنا جاقىندادى. قىز ونىڭ بار-جوعىن ۇمىتقانداي كٶشەدەگٸ قىدىرىپ جٷرگەن ادامدارعا, مۇز سٷڭگٸلەردەي تٷپ-تٷزۋ اسپانعا اتىلىپ جاتقان فونتاندارعا تەسٸلە قاراپ, قيمىلسىز تۇر ەكەن. ول ٶزٸنٸڭ كەلگەنٸن, سول كەلٸسٸمەن كەشٸرٸم ٶتٸنگەنٸن بٸلدٸرگٸسٸ كەپ, تاماعىن كەنەپ قويدى. سوندا دا بۇرىلعان جوق. جاسىن ونىڭ جىلاپ تۇرعانىن سەزدٸ. جاقتاۋعا شىنتاعىن سٷيەپ, قىز جٷزٸنە ۇرلانا بٸر قاراعاندا, كٶشەدەگٸ سامساعان شام سەۋلەسٸنەن كٶزٸندەگٸ جىلت-جىلت ەتٸپ تٶڭٸرەكتەگەن جاستى كٶردٸ. 

- ەيەلگە, جىلاعان دا جاراسادى,- دەدٸ. جاسىن مونولوگ وقىپ تۇرعانداي كٶشەنٸڭ ارعى بەتٸندەگٸ سكۆەرگە قاراپ.- ول ودان جانىن تازارتادى, ەيەلدٸڭ ەيەل ەكەنٸن تانىتادى. مەن جىلامايتىن, جىلاي بٸلمەيتٸن ەيەلدەردەن قورقامىن, ولار ارامدىق پەن جاۋىزدىققا جاقىن. بٸلەسٸڭ بە, قازٸر دٷنيە جٷزٸ ەيەلدەرٸنٸڭ الدىندا ەيەل بولا بٸلۋ مەسەلەسٸ باستى پروبلەماعا اينالدى!- ول سەل عانا جىميىپ باعيلاعا قاراپ ەدٸ, ول كٸلت بۇرىلىپ بٶلمەگە كٸرٸپ كەتتٸ. 

جاسىن بويىن شىمىرلاتقان ىڭعايسىز جاعدايدا بٸر مينۋتتاي ٷنسٸز تۇردى دا, ٸشكە قايتا ەندٸ. باعيلا كرەسلوعا بەتٸن باسىپ, كەدٸمگٸدەي يىعى سەلكٸلدەپ جىلاپ وتىر ەكەن. جاسىننىڭ بٶلمەگە ەنگەنٸن اياق دىبىسىنان سەزٸپ, ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ, كرەسلونىڭ ارقالىعىندا جاتقان كوفتاسىن قولىنا الدى.

- مەن بٸلمەيمٸن, ەشتەڭە دە بٸلمەيمٸن! كٶپ بٸلۋدٸڭ ماعان قاجەتٸ دە جوق!- دەدٸ ول ىزاعا بۋلىعىپ. 

- دۇرىس ايتاسىڭ,-- دەپ جاسىن ونى جايباراقات قوستاي سٶيلەدٸ.-- ەيەلدەردٸڭ كٶپ بٸلگەنٸ باقىتىنا سور. از بٸلگەن ادام جاقسى ٶمٸر سٷرەدٸ. تٷك بٸلمەيتٸن ماقاۋ بولساڭ - ودان كەرەمەتٸ جوق. بۇل ەيەلگە دە, ەركەككە دە ورتاق نەرسە. "ويلى ادامعا قىزىق جوق بۇل جالعاندا". سەن قازٸر جىلاپ تۇرسىڭ, اباي ٶتكەن عاسىردا جىلاعان. 

- سٸز مەيٸرٸمسٸز ادامسىز! بەرٸنە جاۋابىڭىز دايىن! جٷرەگٸڭٸزدە اياۋشىلىق دەگەن جوق! 

- مەن شىندىققا باتىل قارايمىن, بار بولعانى سول عانا. بۇدان كەيٸن كٶپ بٸلە بەرۋگە تىرىسپا. كٶپ بٸلسەڭ دوستارىڭنان دا ايىرىلىپ قالاسىڭ. ٶزٸنەن اسقان ادامدى جاقسى كٶرە بەرمەيدٸ. وسى كٷيٸڭشە قال. باعيلا قول سۋمكاسىنان ورامالىن الىپ, كٶزٸن سٷرتتٸ. 

- مەنٸ سٸزبەن تانىستىرعان قاي تاعدىر!- دەدٸ ول اشۋلى داۋىسىنا بولماشى ناز ارالاستىرىپ.- ەكٸ سٶزٸڭٸزدٸڭ بٸرٸ قورلاۋ, كەمسٸتۋ, نامىسقا تييۋ, اقىرىندا مٸنە, جىلاتۋ. سٸز مەنەن ون ەكٸ جاس ٷلكەنسٸز. مەنٸمەن قاتارىڭىزداي, جاۋىڭىزداي سٶيلەيسٸز. ون ەكٸ جاس ٷلكەن,ٷيلەنگەن, بالا-شاعاسى بار, ٶمٸردٸڭ اششى-تۇششىسىن تالاي تاتقان! ەندٸ كەپ, مەن سول اداممەن!..- ول ار جاعىن ايتقىسى كەلمەي, كٶز جاسىنا تىعىلعان ادامشا مۇرنىن جيٸرەك تارتىپ, توقتاپ قالدى. 

- سەن قايتقالى تۇرسىڭ با? 

- يە... كەتۋدەن باسقا ەشتەڭە قالعان جوق.- ول ورامالىن ورنىنا مۇقييات سالىپ, سۋمكاسىنىڭ اۋزىن قاتتىراق باسىپ شىرت ەتكٸزٸپ جاپتى دا, ٷستٸنە كوفتاسىن كيدٸ. ونى دا قاساقانا اسىعىس كيدٸ. ول جاسىننىڭ ەلدەنە دەۋٸن كٷتٸپ, تٷيمەلەرٸن باياۋ قادادى. بٸراق, جاسىن كٶڭٸل جۇباتىپ, ونى كٸدٸرتە تۇراتىن سٶز ايتۋدىڭ ورنىنا: 

- ساۋ بولىڭىز,- دەدٸ دە سيگارەت تۇتاتىپ, اشىق تەرەزە الدىنا بارىپ, سىرتقا بەتٸن بۇردى. 

- بٸز ەندٸ كەزدەسپەيمٸز بە? 

- مٷمكٸن. قاجەت بولسا جەر استى ارقىلى سٶيلەسەمٸز عوي. تەلەفونمەن كابەلدەرٸ ارقىلى. 

-وسىمەن بەرٸنٸڭ بٸتكەنٸ ما? وسىلايشا وپ-وڭاي!جەنە نە ٷشٸن? جوق, مەنٸ بٸر جەلٸمدەي جابىسىپ تۇر ەكەن دەپ ويلاپ قالماڭىز. مەن ٷش جىلعا سوزىلعان ويلارىم مەن شارتاراپقا شارپىعان قييالدارىمدى, ۇمىتىلماس سەتتەرٸم مەن ازاپقا دا تٷسكەن شاقتارىمدى قييا الماي تۇرمىن. ماعان سول قىمبات, سول ٶكٸنٸشتٸ. سٸزگە بەرٸبٸر...سٸز,- ونىڭ داۋسى تاعى ٷزٸلٸپ شىقتى,- سٸز تاعى باسقا قىزبەن كەزدەسەسٸز. ونىڭ بويىنان مەندە كەزدەسپەگەن جاڭا قاسيەت تاباسىز... 

جاسىن جالت قارادى. جٷزٸ قۋارىپ, كٶزدەرٸ ىزعار شاشىپ تۇر ەكەن. 

- يە, تابامىن!- دەدٸ بۇرىنعىسىنشا سابىرلىلىق ساقتاپ, بٸراق, داۋسىندا جٷرەك شىمىرلاتار سالقىن ىزا بارى بايقالادى.- مەنٸڭ ودان باسقا شارۋام جوق! ٶمٸرگە قىزداردىڭ قاسيەتٸن زەرتتەۋگە عانا كەلگەنمٸن. ەگەر ٷش جىلدىق ويلارىڭ مەن قييالدارىڭدى قييا الماي تۇرساڭ, تەزٸرەك كەتكەنٸڭ دۇرىس. التى جىلعا اينالعاننان كەيٸن مٷلدە اۋىر بولادى, تٸپتٸ, ٶكٸنۋدٸڭ ٶزٸ كەم بولۋى مٷمكٸن. ماعان دا. ول قايتادان تەرٸس اينالىپ, تەرەزە الدىنا بارىپ تۇردى. 

باعيلا ەسٸك الدىنا بارىپ از-كەم ايالدادى دا, جاسىن تاراپىنان جىلى راي بايقالماعان سوڭ مۇندا قالۋدىڭ رەتٸن دە, سىلتاۋىن دا تاپپاي, اقىرىن باسىپ شىعىپ كەتتٸ.ٷيٸنە جەتٸپ, ٶز بٶلمەسٸنە ەنگەن بويدا ەبٸل-دەبٸل بوپ جىلادى. كەۋدەسٸندەگٸ ىزاسى جىلاعان سايىن تاسقىنداي تٷسەتٸن سيياقتى. بۇل جىلاۋدىڭ تٷپ تٶركٸنٸ نەدە - ٶزٸنە-ٶزٸنٸڭ ىزا بوپ قورلانۋىنان با, ەلدە جاسىندى كٸنەلاۋدان با, ول جاعىن ٶزٸ دە انىق بٸلمەدٸ, ەيتەۋٸر ٸشكٸ دٷنيەسٸن اششى بٸر ٶكسٸك كەۋلەپ, ٶزەگٸن ەلدەنە ٶرتەپ بارا جاتقان سەكٸلدەندٸ. 

مەليكە دە جىلادى. ول مەن-جايدى بٸلمەي تۇرىپ-اق, باعيلا تٶسەگٸنە كەپ قۇلاعاندا جىلاي باستاعان. ساۋىسقانداي ساق, ٷكٸدەي ۇيقىسىز سەرگەل بٸردەڭەنٸ سەزٸپ قالار دەپ, ول بەرٸن ەرتەڭگە قالدىرىپ, جٷرەگٸ سىزداعان بويى باعيلانى جۇباتۋعا دا شاماسى كەلمەي, ٶز بٶلمەسٸنە كەتٸپ قالدى. 

ارادا بٸرەر ساعات ٶتكەن سوڭ اششى ىزانىڭ ۋىتى تارقاپ, ونىڭ ورنىنا سالقىن دا سابىرلى وي شىم-شىمداپ ەنە باستادى. سول شىم-شىمداپ ەنگەن سابىرلى وي ونىڭ كٶز الدىنا جاسىندى ەكەلدٸ. 

"ول جالعىز قالدى,- دەپ ويلادى باعيلا.- جاپادان-جالعىز. بەلكٸم ول قوناق ٷيدە عانا ەمەس, ٶمٸردە دە جالعىز شىعار? "كٶپ بٸلسەڭ دوستارىڭنان دا ايرىلىپ قالاسىڭ". بۇل سٶزدٸ نەگە ايتتى? ول ماعان ارناپ ايتىلعان سٶز بە? ٶزٸنە ارنالعان سٶز شىعار? بەلكٸم, اشۋى كەلگەن كەزدە ٶزٸنە ايتاتىن سٶزدٸ ٶزگەگە ايتاتىن شىعار, ماعان - سەنەتٸن, جاقىن ادامىنا? ەيتكەنمەن, ونىمەن دوس بولۋ, ونىمەن قاتار جٷرۋ قانداي قيىن! ال, ونى ۇمىتۋ... ودان دا قيىن! 

ول شە? مەن ايتقانداي شىنىمەن مەيٸرٸمسٸز بە? شىنىمەن اياۋشىلىق جوق پا? مٷمكٸن ەمەس. مۇنداي ادامداردا قايعى-ۋايىم بولماي تۇرمايدى. ونىڭ بٷكٸل تۇلعاسى وي مەن ار-نامىستىڭ كٶشپەلٸ ۇياسى. دەمەك, ويلى ادامنىڭ مەيٸرٸمسٸز بولۋى مٷمكٸن ەمەس. بەلكٸم, ول مەنەن قۇتىلعىسى كەلەتٸن شىعار, مەنٸمەن العاش تانىسقان سەتٸنە ەلٸ ٶكٸنەر? مەن ونى بوستاندىعىنان ايىردىم عوي. ٸشٸندە شىرماۋىقتاي شارپىسىپ, ساناسىن سارسىلتقان, ميىن جەگەن سەرگەلدەڭ وي از ەمەس شىعار. ونىڭ جاعدايى مەنٸڭ جاعدايىمنان ەلدەقايدا اۋىر. ەلدەقايدا كٷردەلٸ عوي. دوس تاڭداۋ, ٶمٸرلٸك ادام تابۋ (!) مەنٸڭ ٶز ەركٸمدە, تولىق ٶز ەركٸمدە, ال ونىڭ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ. الدىندا ونداعان كەدەرگٸ تۇر, ول كەدەرگٸلەردەن اتتاپ كەتۋ دە وڭاي ەمەس. جاي, باسقا كەسٸپتٸڭ قاراپايىم ادامى بولسا, ٶزٸن-ٶزٸ ويدىڭ مٷجۋٸنە تاستامايتىن بولسا, ەرينە, وعان ەلدەقايدا جەڭٸل بولار ەدٸ. ونىڭ مەنەن ون ەكٸ جاس ٷلكەن ەكەنٸن,ٶمٸردٸڭ اششى-تۇششىسىن كٶپ كٶرگەنٸن نەگە ايتتىم? ول مەنٸڭ سٶزٸمسٸز-اق مۇنى كٶپ ويلايتىن شىعار! "ماعان دا" دەگەن سٶزدٸ بەكەر ايتقان جوق قوي". 

كەنەت قىزدىڭ ساپىرىلىسقان ويلارىنىڭ اراسىنان باسقا بٸر كٷردەلٸ سۇراق جىلت ەتە تٷستٸ."سوندا... سوندا مەن بۇدان بىلاي نە ٸستەمەكپٸن? مۇنىڭ بەرٸنٸڭ اپارىپ تٸرەيتٸن جەرٸ نە بولماق? كٶزدٸ جۇمىپ الىپ, قايدا بارارى بەلگٸسٸز كەمەنٸڭ سوڭىنان ٸلەسە بەرۋگە بولمايدى عوي. ول كەمە, ەرينە, ٶزگەلەرگە مٷلدە ۇقسامايتىن الىپ تا سىرلى كەمە, باراتىن جەرٸ دە مەن كٶرمەگەن عاجايىپ بٸر ەرتەگٸدەي قالا, بٸراق, ماعان ول قالانىڭ قاجەتٸ جوق, ماعان باسقا قالا كەرەك, مٷلدە باسقا قالا. ول تٸپتٸ, كٸشكەنە عانا پورت بولۋى مٷمكٸن, ەيتسەدە مەن باراتىن جەر - سول. وندا مەن بٸلەتٸن, مەنٸ بٸلەتٸن, ولارسىز ٶمٸر سٷرە المايتىن اعايىن-تۋىسىم بار, اتا-انام بار, ٶز دوستارىم بار. مەنٸڭ ٶمٸرٸم كٸشكەنتاي بولسا دا تەك سول پورتپەن بايلانىستى. مەن بيلەتتٸ سوعان الىپ قويعام. ەندٸ كەپ, ويدا جوقتا كەزدەسكەن بٸر كەمەنٸڭ الىپتىعىنا, جٷرەر جولىنىڭ قىزعىلىقتى دا قيىندىعىنا, بارار قالاسىنىڭ بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايتىن ەسەرلٸلٸگٸنە ەلٸگٸپ,سول كەمەنٸڭ اقىلدى دا اشۋلى, سابىرلى دا سالقىن كاپيتانىمەن الاڭسىز ەرٸپ كەتە بەرمەكپٸن بە? كەمە دٸتتەگەن قالاسىنا بارىپ توقتاعان سوڭ قايتەم? بەرٸ قاراي ٶزٸم عانا قايتامىن با? جول تىم الىس, بٸز تىم ۇزاپ كەتكەمٸز, ەرٸ داۋىل مەن جارتاس كٶپ. ودان دا قايتپاعان جاقسى. ال, كاپيتان كەرٸ قايتپايدى, ەشقاشان, ول ەلٸنە بارا جاتقان, ٶزٸنٸڭ تاڭعاجايىپ ەلٸنە. ەندٸ نە ٸستەۋ كەرەك, جٷرە بەرۋ كەرەك پە, تٷسٸپ قالۋ كەرەك پە? تەز ويلان, تەز شەشۋ كەرەك, كەمە جاعادان, تۋعان پورتتان الىستاپ بارادى. شىنىندا, نە امال جاساۋ كەرەك? بۇل ەكەۋٸنٸڭ قايسىسىن تاڭداعان دۇرىس? قايسىسىن?" 

ونىڭ كٶز الدى مۇنارتىپ, قابىرعادا ٸلۋلٸ تۇرعان سەرگەلدٸڭ بۇرىنعى ەيەلٸ مەن ەكٸ بالاسىنىڭ پورترەتٸ ساعىم اراسىنا سٸڭٸپ بارا جاتتى. ولاردىڭ جوعارعى جاعىندا كٶرٸنبەيتٸن كٶكجيەككە ەلٸگە قاراپ, بۇعىنىڭ كەپكەن باسى تۇر. 

* * * 

ەكٸ كٷننەن سون مەليكە مەن باعيلا كەشكٸلٸك بالكوندا ەڭگٸمەلەسٸپ وتىردى. 

- يە, ەيەل اتاۋلىنىڭ بەرٸ باقىتسىز,- دەدٸ مەليكە وسىدان ون شاقتى كٷن بۇرىن قولعا العان بالالارىنىڭ كەۋدەشەسٸن توقي وتىرىپ, باعيلانىڭ كٷنٸ بويعى سٶزٸنەن ٶزٸنشە جالپى قورىتىندى جاساپ.- ٶيتكەنٸ, ولاردىڭ ٶمٸرٸ ٶزگەنٸڭ قايعىسى مەن قۋانىشىن تٷسٸنۋدەن تۇرادى. باسقانىڭ جانىن تٷسٸنۋگە ەركەكتەردەن گٶرٸ ەيەل جاقىن. سوندىقتان دا بٸز بايعۇس كٶپ كەشٸرەمٸز, كٶپ مۇڭايامىز. ٶزٸمٸز باقىتسىز بولا تۇرساق تا ٶزگەنٸڭ باقىتسىزدىعىنا جانىمىز اشيدى, جىلايمىز. 

- ليكە, ايتىڭىزشى, مەن باقىتتى بولامىن با, باقىتسىز بولامىن با? 

مەليكە توقىپ وتىرعان كەۋدەشەسٸنەن باس كٶتەرٸپ وعان بٸر قارادى دا, ايتار جاۋابىن قىز جٷزٸنەن وقىپ العانداي, كٶزٸن قايتا تٶمەن تٷسٸرگەن بەتتە سٶيلەپ كەتتٸ. 

- بٸلمەيمٸن,- دەدٸ ول دەمٸن تەرەڭدەۋ بٸر الىپ.-سەن تىم كٶپ ويلاناسىڭ,- بەرٸن پاراسات پەن اقىلعا جەڭدٸرگٸڭ كەلەدٸ. 

- ول جامان با? 

- نەگە? جاقسى. تٸپتٸ, ٶتە جاقسى!- مەليكە وقۋشىنىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرٸپ تۇرعانداي بايىپپەن, تەپتٸشتەي سٶيلەدٸ.- جاقسى ادام بولۋدىڭ نەسٸ جامان? 

باعيلا تٶمەن قاراپ وتىرعان مەليكەگە سۇراۋلى پٸشٸندە قارادى. 

- سٸز شىنىڭىزدى ايتىپ وتىرعان جوق سيياقتىسىز. 

- مەن بە?- ول كٶزٸن بادىرايتىپ, كەۋدەشە توقىپ وتىرعان سىمنىڭ ٶتكٸر ۇشىمەن ومىراۋىن نۇقىپ كٶرسەتتٸ.- مەن سەنٸ نەگە الدايمىن? 

- بٸلمەيمٸن. ايتقىڭىز كەپ تۇرعان باستى سٶزٸڭٸز ٸشٸڭٸزدە قالعان تەرٸزدٸ. ٶيتكەنٸ سٸز تىم سابىرلىسىز. قىسقا شەيٸن ەلٸ كٶپ بار, كەۋدەشەنٸ اسىقپاي توقىساڭىز دا ٷلگەرەسٸز عوي. 

باعيلانىڭ دەل بايقاعان بۇل سٶزٸنەن مەليكە دٸر ەتە تٷسكەندەي, توقۋىن باياۋلاتىپ بارىپ توقتاتتى دا, باسىن كٶتەرمەگەن بويى ويلانىپ قالدى. 

- ەگەر شىنىمدى ايتسام,- دەدٸ ول سەل قاسىن كەرە سٶيلەپ,- ٶزگەنٸ كٶپ تٷسٸنەتٸن ويشىل ادام بارلىق ۋاقىتتا باقىتتى بولا بەرمەيدٸ. ولاردىڭ ٶمٸرٸ قول فوناردىڭ باتارەياسى سەكٸلدٸ, بار مەيٸرٸمٸ مەن قايرات-جٸگەرٸن ٶزگەگە جۇمسايدى دا, ٶزٸ تٷپتەپ كەلگەندە ەنەرگيياسىز قالادى. 

- سونىمەن...

- سونىمەن, بٸلمەيمٸن... مٷمكٸن, سونىڭ ٶزٸ باقىت شىعار. جالپى, ٷلكەن ۇعىمنان كەلگەندە. ال, جەكە باستىڭ ۇعىمىنان كەلگەندە, ول يىعىن قوزعاپ قويدى.- بٸلەسٸڭ بە, جاقسى ادامداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ تٸرشٸلٸكتە باقىتتى بولا بەرمەيدٸ. بٸر عاجابى - ولار مۇنى باقىتسىزدىق دەپ ەشقاشان ەسەپتەمەيدٸ. ٶيتكەنٸ ولار ٶزٸنە تيٸستٸ باقىتتىڭ باسقالارعا ٷلەسكەنٸن بٸلەدٸ جەنە مىناۋ ماعان تيەسٸلٸ ەدٸ دەپ ايتپايدى. جاقسى ادام بولۋدىڭ قيىندىعى دا سوندا. 

- ليكە , سٸز بٷگٸن ەرەكشە ويشىلسىز عوي. مەن ٶزٸم جايلى عانا سۇراعان جوقپىن با? 

- مەن سەن جايلى دا ايتىپ وتىرمىن. 

- دەمەك, مەن ٷلكەن ۇعىمنان كەلگەندە باقىتتىمىن دا, جەكە باستىڭ ۇعىمىنان... باقىتسىزبىن عوي? بٸراق, بٸر عاجابى ٶزٸمدٸ باقىتسىزبىن دەپ ەسەپتەمەيمٸن? 

- دەل سولاي بولماسا دا, سەنٸڭ بويىڭدا سول قاسيەتتەردٸڭ نىشانى بار. كٸم بٸلەدٸ, الدىڭدا ەلٸ ٶمٸر كٶپ. ادام ٶزگەرەدٸ عوي. جاس كەزٸمدە سەزٸمتال, تٷسٸنگٸش, جاقسى دەگەن جٸگٸتتەرٸم مەن قىزدارىم قازٸر مٷلدە ٶزگەردٸ, كٶپشٸلٸگٸ قۋ, ٶمٸر سٷرۋگە بەيٸم, جالتاق تا جاعىمپاز بوپ كەتتٸ, ال جامان دەپ ويلاعان ادامدارىم پاراساتتى ازامات بولدى. ٶمٸردٸڭ ٶزٸ بەرٸن ٷيرەتەدٸ. 

- مەن مەكتەپتە وقىپ جٷرگەندە ونىنشى كلاستى بٸتٸرگەنشە اسىعىپ ەدٸم. ەسەيسەم, ٶمٸرگە ارالاسسام دەپ ارمانداۋشى ەدٸم. دٷنيە دەگەن اڭىزداعى جۇماقتاي كٶگٸلدٸر تٷسكە بويالىپ, پەك كٷيٸنشە ماعان قول بۇلعاپ تۇراتىن. ونىڭ بٸر بٶلٸگٸندە ادامدار باقىتتى ٶز يەلەرٸن كٷتٸپ تۇراتىنداي, مەن سونى تاۋىپ الا سالاتىنداي سەزٸنۋشٸ ەم. ەندٸ قاراسام, بەرٸ وڭاي ەمەس ەكەن. 

ول ويلى پٸشٸندە كٷلٸمسٸرەپ قويدى. سٶزٸنٸڭ سوڭىندا مەكتەپتەگٸ ٶمٸر بٸر بٶلەك تە, ەسەيگەن كەزدەگٸ ٶمٸر مٷلدە باسقا ەكەنٸن, ونىڭ تٷسٸنۋگە اۋىر كٷردەلٸ قايشىلىعى بولارىن, ەدٸلەت پەن ەدٸلەتسٸزدٸكتٸڭ مەڭگٸ مايدانداسىپ جاتارىن ايتپاق بولىپ ەدٸ, وعان تٸلٸ جەتپەدٸ جەنە ونىڭ بۇل اراعا قاتىسى جوق ەكەنٸن تٷسٸندٸ. بۇرىنعى بەيتانىس قازٸرگٸ جاسىندى بٸر كەزدە كۋپەدەن قۋىپ شىققاندارىن, ٶزٸنٸڭ وپ-وڭاي وقۋعا تٷسە سالعانىن, ستۋدەنتتەردٸڭ تٸزٸمٸن وقىپ تۇرعان قىزدىڭ ٶز فاميليياسىن تاپپاعاندا قورلانىپ جىلاپ جٸبەرگەنٸن, تەمپٸش قارا قىزدىڭ تاريحتان ەكٸ الىپ قالسا دا ستۋدەنت بولعانىن, سەرگەلدٸڭ عىلىمي جولىن, تٸپتٸ قارسى الدىندا ٶزٸمەن سٶيلەسٸپ وتىرعان مەليكەنٸڭ سىرتى بٷتٸن, ٸشٸ تٷتٸن ٶمٸرٸن, جاسىن تۆورچەستۆوسىن تاستالقان قىلعان سوڭعى ماقالالار, بەرٸ-بەرٸ دەل قازٸر توپىرلاپ كەپ ەسٸنە تٷسٸپ ٶتتٸ. ٶزٸ وسىلاي ويلاپ وتىرسا دا, اۋزىن اشقاندا مٷلدە باسقا سٶز ايتتى. 

- يە, سٸز دۇرىس ايتاتىن بولۋىڭىز كەرەك,- دەدٸ اۋلاداعى باسسەين جانىندا بٸر-بٸرٸنٸڭ ٷستٸنە ويىنشىق شەلەكتەرمەن سارىلداتىپ سۋ قۇيىپ تۇرعان ەكٸ كٸشكەنە بالادان كٶز الماي وتىرىپ.- مەن ول جٸگٸتتٸ ۇمىتا المايتىن سيياقتىمىن, ال ونىڭ جولى... مٷلدە باسقا. 

- سۋر,- دەدٸ مەليكە وعان نازار توقتاتا قاراپ.-جاسىننىڭ ەرەكشە ادام ەكەنٸن بٸلەم, ول سەنٸكٸ ەمەس.سوندىقتان, اۋىر دا بولسا دا ايتايىن, سەنٸڭ ونى ۇمىتقانىڭ جٶن. ەرتە مە, كەش پە, بەرٸبٸر ۇمىتۋىنا تۋرا كەلەدٸ. جازعى كانيكۋلىڭدا الىس بٸر جاققا كەت. مەسەلەن, قارا تەڭٸزگە نەمەسە بۋرابايعا. جالعىزسىرايمىن دەسەڭ مەن دە بٸرگە بارايىن. 

بۇل باعيلانىڭ مەليكەدەن مٷلدە كٷتپەگەن سٶزٸ ەدٸ. جەنە بۇل سٶزدەردٸ ول بۇرىنعى ٶز مٸنەزٸنە مٷلدە جات, مٷلدە بەيماعلۇم سابىرلى كەيٸپپەن ايتۋى ونى بارىنشا تاڭ قالدىرىپ, جٷرەگٸن مۇز ساۋساقپەن شىمشىلاپ ٶتكەندەي بولدى. بۇرىن جاسىن ەكەۋٸنٸڭ جولىندا جانىن قۇربان ەتۋگە دايىن بوپ كٶرٸنەتٸن ەلگەزەك تە, اق جارقىن مەليكەنٸڭ ەكٸ-ٷش كٷننٸڭ ٸشٸندە كٷرت ٶزگەرٸپ, جاسىندى قالاي ۇمىتۋدىڭ جولدارىن ايتىپ وتىرعانىنا تاعى تٷسٸنە المادى. "بەلكٸم, مەن اقىل سۇراعانداي بولعان سوڭ امالسىز ويلاپ تاپقان شاراسى شىعار? جاسىن مەن ەكەۋمٸزدٸڭ ارامىزداعى وقيعا بۇدان ارى جالعاسا بەرسە تۇيىققا كەپ تٸرەلەرٸن, تٸرەلگەنٸمەن تۇرماي ەۋەلٸ مۇندا, سونان سوڭ ەلدەگٸ ەكە-شەشەسٸنە بەلگٸلٸ بوپ, ولاردى دا ۇياتقا قالدىرارىن سەزگەن بولار. مۇنان ەرٸ نە بولارىن بٸلمەي ٶزٸم دە كٷيزەلٸپ جٷرگەن جوقپىن با? ونى ۇمىتقان دا جٶن شىعار? ەرٸ كەشەگٸ وقيعادان سوڭ ونى ۇمىتۋعا دا قاقىم بار عوي!" 

- ونان سوڭ... جاقىندا جازعى سەسسييالارىڭ باستالادى.سەن بۇل جاققا وقۋ ٷشٸن كەلگەنٸڭدٸ ۇمىتپا,- دەدٸ باسى تولعان شۋدىڭ اراسىنان مەليكەنٸڭ داۋسى بٶلەك ەستٸلٸپ.- سەنٸڭ تاعدىرىڭا بٸز قاراتايدىڭ الدىندا جاۋاپتىمىز. 

- يە, يە, سولاي! جاقىندا سەسسييا...- مۇنى ايتقان كەزدە باعيلانىڭ كٶزٸنە جاس تٶڭٸرەكتەپ ٷلگەرگەن ەدٸ. ونىڭ داۋسىنىڭ ٷزٸلٸپ شىققانىن, كٶزٸنە جاس العانىن انىق سەزسە دە, مەليكە باسىن جوعارى كٶتەرمەدٸ. تاپ بٸر كٷنٸ ەرتەڭ قار جاۋارداي, ال بالاسى وسى كٷرتەشەنٸڭ بٸتۋٸن عانا كٷتٸپ ٷيٸندە جالاڭاش وتىرعانداي توقۋىن بۇرىنعىسىنان دا جىلدامداتا تٷستٸ. باعيلا ونىڭ قيمىلى مەن بەت-جٷزٸنەن ايرىقشا بٸر ٸشكٸ تولقىنىستى اڭعارىپ, بٸراق, ودان سىر بەرگٸسٸ كەلمەي وتىرعان مەليكەگە ىزالانىپ, ايعايلاپ جٸبەرە جازدادى. 

- ليكە, نە بولعان سٸزگە? ماعان ايتپايتىن قانداي جاسىرىن سىرىڭىز بار ەدٸ! توقتاتىڭىزشى توقىعاندى, قۇداي ٷشٸن! كۋرورتتا نە بٸتٸرەمٸز! 

بٷگٸنگٸ بارلىق ەرەكەتٸ مەن سابىرلى سٶزدەرٸ باعيلانىڭ ىزاسىنا تيٸپ وتىرعانىن ەندٸ عانا اڭعارعان ادامداي, مەليكە لىپىلداپ وتىرعان ساۋساقتارىن وقىس توقتاتتى دا: 

- سەر بٸر نەرسەنٸ بٷلدٸرگەلٸ جٷر,- دەدٸ شاراسى تاۋسىلعانداي اقىرىن سٶيلەپ.- ول جاسىنمەن سٶيلەسپەكشٸ. 

بۇل ول جٸگٸتتەي نەزٸك ديپلوماتييا مەن بيٸك مەدەنيەتتٸ مەڭگەرگەن دەيسٸڭ بە, كەڭٸردەگٸنەن توبىق جٷگٸرٸپ, كٶزٸ ٷكٸنٸڭ كٶزٸندەي بوپ جەتٸپ بارعاندا قىرسىعىنا تيٸپ, بٷكٸل قالا ەسٸتەر داۋعا اينالىپ كەتە مە دەپ قورقام. جاسىننىڭ ەيەلٸ بۇل جايدى ەسٸتسە نە بولماق? جەنە كٶلدەنەڭ بٸرەۋدەن ەمەس, قىزدىڭ نەمەرە اعاسىنان! 

مەليكەدەن ەستٸگەن بۇل حابار, شىنىندا, جاس قىزدى قاتتى شوشىندىردى. اقىراماشتىڭ سۋىق تورعايلارىنداي دٷر ەتٸپ جٷرەگٸنە قوناقتاعان ٷرەي ونىڭ مەليكەگە دەگەن اشۋ-ىزاسى مەن قوناق ٷيدەگٸ وقيعانىڭ ەلٸ تابى قايتپاعان ٸش قۇسالىعىن لەزدٸڭ اراسىندا بەسەڭسٸتٸپ تاستادى. ول ناقتىلاپ كەلگەندە نەدەن قورىققانىن, نەنٸ كٶز الدىنا ەلەستەتٸپ شوشىنعانىن بٸلگەن جوق, ەيتسە دە, كەۋدەسٸن سۇمدىق جايلادى. ٶز ٶمٸرٸ مەن جاسىننىڭ ٶمٸرٸ قىل ٷستٸندە تۇرعانداي كٶرٸندٸ جەنە ٶز جاعدايىنان گٶرٸ جاسىننىڭ جاعدايى جانىنا قاتتىراق باتاتىن سەكٸلدٸ. 

باعيلا بۇل وقيعانىڭ مەڭگٸ قۇپييا بوپ قالماسىن, ەرتە مە, كەش پە, ەيتەۋٸر بٸر كەزدە بٸر قولايلى سەت تاۋىپ بەرٸن-بەرٸن ەكەسٸ مەن شەشەسٸنە سىر عىپ اقتارارىن, اقتارعاندا, قايعىسىن تاراتقانداي ەمەس, بٸر ادامنىڭ كەۋدەسٸنە كٶپتٸك ەتەردەي باي سەزٸمدەرٸن قۋانا وتىرىپ, ماقتانا وتىرىپ اقتارماق ەدٸ. ەندٸ سونىڭ بەرٸ تابان استىندا استاڭ-كەستەڭ بوپ, بەرٸنٸڭ كٷتپەگەن جەردەن كەسٸرلٸ باعىت الىپ كەتكەلٸ تۇرعانى قىزدى ەرٸ قاتتى قورقىتىپ, 

ەرٸ داعدارتىپ كەتتٸ. 

- جوق, ولاي بولۋى مٷمكٸن ەمەس,- دەدٸ ول دٸرٸلدەپ.- ول كٸسٸلٸككە جاتپايدى. مەن مۇنى كەشٸرە المايمىن! 

- سوندا نە ٸستەمەكسٸڭ? 

- كەتەم! باسقا قالاعا! باسقا ينستيتۋتقا! 

- اقىماق بولما,- دەدٸ مەليكە زەكٸپ.- بۇل جاقتاعى سٶز ول قالاعا سەنٸمەن بٸرگە نەمەسە سەنەن بۇرىن جەتەدٸ. جەنە قاراتاي مەن بٸزگە تاڭبا تاستاپ كەتەسٸڭ. 

- ەندٸ نە ٸستەۋ كەرەك? 

- سەرگە ٶزٸم تٷسٸندٸرٸپ ايتام. بەرٸ جاي سٶز دەيمٸن.جازدا ەكەۋمٸز قارا تەڭٸزگە كەتەمٸز. بەلكٸم, شىنىمەن ونى ۇمىتارسىڭ. سولاي ما? 

قىز وعان تەسٸلە قاراپ ۇزاق تۇردى دا, بەتٸن باسىپ سولقىلداپ جىلاپ جٸبەردٸ.

* * * 

سول كٷنٸ كەشكە سەرگەل ٷيگە ەرەكشە كٶڭٸلدٸ كٸردٸ. باسقىشتارمەن كٶتەرٸلگەندە ىڭىلداتىپ ەندەتٸپ, ەسٸك اشقان ەيەلٸنە ٶمٸرٸندە بايقالماعان مٸنەز كٶرسەتٸپ يٸلٸپ تۇرىپ گٷل ۇسىندى. 

- بٷگٸن ەكەۋمٸزدٸڭ قوسىلعان كٷنٸمٸز, ەسٸڭدە مە?-دەدٸ ول جاز ٸشٸڭدە دە باسىنان تاستامايتىن تەر سٸڭدٸ شلياپاسىن كيٸم ٸلگٸشتٸڭ جوعارعى پولكاسىنا قويىپ جاتىپ. 

- و-و, راقمەت!- دەدٸ مەليكە سەرگەلدٸڭ ەڭ ەدەمٸ گلاديولۋستاردى تاڭداپ ەكەلگەنٸنە شىن قۋانىپ. دەل قازٸر ول كٷيەۋٸنٸڭ گٷل سىيلاعانىنا قۋانىپ تۇرعاننان گٶرٸ, گٷلدٸڭ ەدەمٸلٸگٸنە سٷيسٸنۋٸ باسىم ەدٸ.- سەر, سەن گٷل مەن سىپىرعىنىڭ اراسىندا قانشالىقتى ايىرما بارىن بٸلە بەرمەۋشٸ ەدٸڭ عوي, قالاي تاڭدادىڭ? 

- ەر ادام - تاۋسىلمايتىن قازىنا. قازا بٸلسەڭ ونىڭ سىرى كٶپ!- دەپ ول ساۋساعىن شوشايتىپ, ىرجييا كٷلدٸ.- قوي, بٷگٸن وتاۋ بولعان كٷنٸمٸزدٸ اتاپ ٶتەيٸك. ەشقايدا دا بارمايمىز, وسىندا ٶتكٸزەمٸز. شاڭىراق قۇرعان كٷندٸ شاڭىراق استىندا اتاپ ٶتكەن دۇرىس. مٸنە, مىنا سۋمكالاردا بٸردەڭەلەر بار. بايقا, شامپاندى ماعان قاراتىپ اشپاعايسىڭ!- سەرگەل باياعى كەزدە, مەدەۋ رەستورانىندا وتىرىپ مەليكەنٸڭ ونى شامپانعا شومىلدىرعانىن ەسٸنە الا سٶيلەدٸ. 

بٷگٸن سەرگەل ەكەۋٸنٸڭ قوسىلعان كٷنٸ ەكەنٸن, شىنىندا مەليكە ۇمىتىپ تا كەتٸپتٸ. سەرگەل وعان گٷل بەرٸپ, سول كٷندٸ ەسكە تٷسٸرگەندە, ٶز جٷرەگٸندە قۋانىش تا, تەبٸرەنٸس تە جوق, تٷسٸنٸكسٸز بٸر بوس كەڭٸستٸك جاتقانداي سەزٸندٸ. ول كەڭٸستٸككە سەرگەلمەن ٸشكەن نەكە سۋىنان قۋانىش بوپ بٸر تامشى دا تامبايتىنىن, كەرٸسٸنشە, ونى رەنٸش پەن نالانىڭ, كٶپ رەتتە جۇرتقا كٶرسەتپەيتٸن كٶز جاسىنىڭ تامشىلارىمەن تولتىرارىن, تولا قالسا سونىمەن تولارىن تٷسٸندٸ, بۇرىن دا تٷسٸنگەن. بٸراق, ول ونىڭ بەرٸن قىرمانداعى قوقىستاي كەۋدەسٸنٸڭ بٸر بۇرىشىنا ٷيٸپ قويا تۇردى دا, شىن قۋانعان بوپ كٷيەۋٸنٸڭ بىلعاۋىش سابىنداي جٸڭٸشكە موينىنان قۇشاقتادى. باعيلامەن ارادا ٶتكەن بٷگٸنگٸ ەڭگٸمە, بٷگٸنگٸ كەلٸسٸمنەن كەيٸن بۇل ٷيگە قانداي بولسا دا بٸر قۋانىش كەرەك ەدٸ. 

مەليكە سەرگەلگە تاپ قاجەتتٸ كٷنٸ, زەرۋلٸ كٷنٸ قوسىلعانىنا قۋاندى. بٸر ساعاتتان سوڭ ولار تٷپ-تٷگەل ستول باسىندا وتىردى. اس ٷيدە بولماسا, زالدا ٶتەتٸن سالتاناتتان ەماندا سىرتقارى قالاتىن مەنسييا مەن ەكٸ بالا دا ٷلكەندەرمەن قاتار جايعاستى. ٷلكەنٸ ەلتاي بيىل مەكتەپكە بارۋى كەرەك, سوندىقتان سالاۋاتتىلىق ساقتاپ, داستارقانعا شاقىرعان كەزدە كٸشٸسٸنەن كەيٸنٸرەك كەلدٸ. ول اناسىنىڭ جانىنداعى ورىنعا جايعاسقاندا ٸنٸسٸ اعاسىنا دەپ قۇيىلعان ليمونادتى دا ورتالاپ, جوسپارىن ۇيات تا بولسا اسىرا ورىنداپ جاتىر ەدٸ. 

سوڭعى كٷندەردٸڭ وقيعاسى مەن ەلگٸندە عانا مەليكەمەن اراداعى ەڭگٸمەنٸڭ اۋىرتپالىعىنان ەلٸ ٶزٸنە-ٶزٸ كەلە الماعان باعيلا اۋرۋدان جاڭا تۇرعان ادامداي ستول باسىندا سٷلەسوق وتىر. سەرگەلدەن قول سوزىم تٶمەندە يندەەتستەردەن شىققان تۇڭعىش جازۋشى سات وكتىڭ كٸتابىنان كٶز الماي مەنسييا جايعاسىپتى. ستول باسىندا قانشا ادام بولسا بەرٸنٸڭ دە ٶز ويى, ٶز ماقساتى, ٶز دەرەجەسٸندە اقىلى مەن قۋلىقتارى بار, بٸر-بٸرلەرٸنە مٷلدە ۇقسامايدى. تٸپتٸ,كٸشكەنتاي ەلتاي مەن ەرتايدىڭ دا ماقساتتارى ەر باسقا. ٷلكەنٸ اۆياكونسترۋكتور بولامىن دەسە, كٸشٸسٸ ساعىز ساتاتىن دٷكەندە ساتۋشى بولامىن دەپ ەزٸرگە ەلدە جوق كەسٸپتٸ ايتادى.

سەرگەل كٶڭٸلدٸ قالپىنان تايماي, بوكالدارعا شامپان قۇيىپ شىقتى دا, بٷگٸنگٸ سالتاناتتىڭ مەنٸنە بٸراز توقتالىپ, توست كٶتەردٸ. حرۋستال بوكالدار اسپاندا تٷيٸسٸپ, كٷيمە قوڭىراۋىنداي سىڭعىرلادى. ول بوكالداردىڭ اراسىندا ەلتايدىڭ ليموناد تولى بوكالى مەن ٸشٸڭدە تامشىسى دا جوق ەرتايدىڭ دا بوكالى سىڭعىرعا سىڭعىر قوستى. 

- مەنسييا, ەر نەرسەنٸڭ ٶز ورنى بار,- دەدٸ سەرگەل بوكالىن سوعىستىرا سالىپ كٸتاپقا قايتا ٷڭٸلگەن وعان.-داستارقان باسىندا اس ٸشٸلەدٸ, كٸتاپ وقىلمايدى, ال ستول باسىندا, اناۋ ٶز بٶلمەڭدەگٸ, اس ٸشٸلمەيدٸ, كٸتاپ وقىلادى. 

مەنسييا باسىن كٶتەرٸپ, ەكٸ جۇدىرىعىنا يەگٸن تٸرەپ وتىرا قالدى. 

- دەرٸگەر بولعىسى كەلگەن ادام مەدينستيتۋتتا وقيدى, پەدينستيتۋتتا وقىمايدى. پەداگوگ بولعىسى كەلگەن ادام پەدينستيتۋتتا وقيدى, مەدينستيتۋتتا وقىمايدى,- دەدٸ اششى مىسقىلمەن كٷلٸمسٸرەگەن بوپ. 

سەرگەلدٸڭ كٶزٸ شاراسىنان شىعىپ كەتە جازدادى. ول وتىرعاندارعا جاعالاي قاراپ ٶتتٸ دە, وعان قايتا مويىن بۇردى. 

- بۇل دا كٸتاپتى كٶپ وقىعاننىڭ پايداسى عوي,- دەدٸ داستارقان شىرقىنا كەسٸرٸن تيگٸزبەۋگە تىرىسىپ, ەزٸلدەگەن بوپ.- ەگەر العان بٸلٸم پايدالى نەرسەگە جۇمسالماي ٸشتە قالا بەرەتٸن بولسا, ول ۋلى گازعا اينالىپ, ادامنىڭ ٶزٸنە زييانىن تيگٸزەدٸ. بٸلٸم دە اڭشىنىڭ بٷركٸتٸ سيياقتى. ونى ورنىمەن جۇمساۋ كەرەك, باعالاۋ كەرەك, قاستەرلەۋ كەرەك. ەگەر بٷركٸتتٸ اڭ كٶرٸنبەسە دە توماعاسىن الىپ بوسقا ۇشىرا بەرسە, ول اشۋلانىپ, اڭشىنىڭ ٶزٸنە شابادى. تٸلدٸڭ دە قاسيەتٸ وسىعان ۇقساس. ونىڭ دا قايتىپ اينالىپ كەپ ٶزٸڭە تيەتٸن كەزٸ بولىپ تۇرادى. جەنە جيٸ بولىپ تۇرادى!-سەرگەل سۇق قولىن اسپانعا شوشايتىپ, ٶز سٶزٸنە ٶزٸ ريزا بولعانداي شيقىلداي كٷلدٸ. مەنسييانىڭ كٶزٸنەن ىزا وتى جىلت ەتە تٷستٸ دە, ەرٸندەرٸنٸڭ كٶگەرٸپ, بولار-بولماس دٸرٸلدەگەنٸ بايقالدى. سەرگەل بۋنتكا باستاعالى تۇرعان پاۋزانى ۇزاتا بەرمەي, جالما-جان تاعى سٶز باستادى. 

- كٶپ ۇزاماي بەرٸڭ دە وقۋلارىڭدى بٸتٸرەسٸندەر. جان-جاققا تارايسىڭدار. مٸنە سول كەزدە,- دەدٸ ول قايتا كٶڭٸلدەنٸپ,- مەنٸ سول كەزدە مىنا اتالارىڭدى ساعىناسىڭدار. قانداي كٶڭٸلسٸز بولماسىن, ٶتكەن, ارتتا قالعان ٶمٸردٸ اڭسايتىن ادام بالاسىنا بٸتكەن قاسيەت. مەن بٸر ٷزٸم نانعا زار بوپ, بٷتٸن كٶيلەك كيٸپ كٶرمەگەن بولاشاق شاعىمدى اڭسايمىن. سول كٷن بٸر اينالىپ كەلسە ەكەن دەپ تٸلەيمٸن. ال, سەندەر... سەندەر بۇل ٷيدەن نە جامانشىلىق كٶرٸپ جٷرسٸڭدەر. بەرٸ بار, بەرٸ جەتەدٸ, ەشكٸم قاقپايلاپ جاتقان جوق. تىنىش تا بەيعام ٶمٸردەگٸ كٸربٸڭدەردٸڭ بەرٸ ٶتكٸنشٸ, بەرٸ ۇساق, ولاردى ۇمىتىپ كەتەسٸڭدەر. قانە, مىنا توستى بٸرٸڭە جەڭگە, بٸرٸڭە ەپكە, ەندٸ بٸرەۋلەرٸڭە - ول داۋسىن كٶتەرٸپ, ەكٸ بالاسىنا ەڭكەيدٸ,-ماما. مەليكەنٸڭ دەنساۋلىعى ٷشٸن الىپ قويامىز. تٷگەل!- ول ٶزٸ وسىلاي دەپ ۇران تاستاسا دا ٷشەۋٸنٸڭ دە تامشى قالدىرماي تٷگەل ٸشٸپ سالعاڭدارىنا تاڭدانىپ, شىن جٶتەلگٸسٸ كەلدٸ مە, تاماعىن قىرناپ شاشالىپ قالدى. كەلەسٸ توستى مەليكە كٶتەردٸ. 

- بٷگٸن - سەرگەل ەكەۋمٸزدٸڭ ۇمىتىلماس كٷنٸمٸز. دەل وسى كٷنٸ ەكەۋمٸز زاڭدى تٷردە ٶمٸرلٸك جولداس بولدىق. كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸك قامىمەن, ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ ٷيرەنشٸكتٸ ٶمٸرٸمەن سول ۇمىتىلماس كٷن كٶمەسكٸلەنٸپ بارا جاتىر ەكەن. سونى ەسكە سالىپ, ەۋەلٸ مەنٸ, قالا بەردٸ قالعان بەرٸڭدٸ قۋانتىپ وتىرعان مىنا الدارىڭداعى -بٸرٸڭە اعا, بٸرٸڭە جەزدە, ەندٸ بٸرەۋلەرٸڭە - ول دا دەل سەرگەل سيياقتى ەكٸ بالاسىنا ەڭكەيٸپ قويدى,- ەكە -سەرگەلدٸڭ, سەردٸڭ دەنساۋلىعى ٷشٸن كٶتەرۋلەرٸڭدٸ سۇرايمىن. تٷگەل! 

الدىمەن ٶزٸ, سونان سوڭ ەكٸ قىز دا قاعىپ تاستادى.سەرگەلدٸڭ بادىراق كٶزٸ جىلت-جىلت ەتٸپ ٷشەۋٸن دە تەز ارالاپ شىقتى. سونان سوڭ ٸشٸندە بالالاپ ٷلگٸرگەن قاپ-قاپ كٷدٸكتٸ ويلارىن ەرنٸن قىمقىرىپ بٸراز قاماۋدا ۇستاپ وتىردى دا, ول ويلاردىڭ تەپتٸگٸ باسىلدى-اۋ دەگەن كەزدە اۋزىنا بوكالدى اپاردى. 

مەليكەمەن قوسىلعان كٷندٸ وت باسىندا ٸشپەسەك تە ىرىم ٷشٸن اتاپ ٶتەيٸك دەپ ويلاعان سەرگەل مىنا ٷشەۋٸنٸڭ, ەسٸرەسە, مىنا ەكٸ قىزدىڭ قامشى سالدىرماي شامپاندى سٸلتەپ-سٸلتەپ سالعاندارىنا قاتتى قايران قالدى, تٸپتٸ, شوشىنايىن دەدٸ. دەمەك, ولار ٷيرەنگەن, بۇل جوق جەردە ٷيرەنگەن. بەلكٸم, بۇل جوق جەردە ولار بۇرقىراتىپ تەمەكٸ دە شەگەتٸن شىعار? بۇرىن ٸشە المايتىن ادام كەنەتتەن, دەل بٷگٸن, مەنٸڭ كٶز الدىمدا بٸردەن بوكال قۇرعاتا المايدى عوي. 

ول ٷشەۋٸنە سىناي قاراپ شىقتى. جٷزدەرٸ موپ-موماقان, ەشقانداي قۋلىق-سۇمدىعى جوق, كٷنەدان پەك, بەيكٷنە. بٸراق, كٸشكەنە ٷگٸتتەسەڭ, تٸپتٸ ٷگٸتتەمەي-اق تاعى بوكال بوساتۋعا دايىن سيياقتى. كەلەسٸ سەتتە ول مەليكەنٸڭ سٶزٸن ەسٸنە الدى. ونىڭ ەر بۋىنىنان, ەر ەرپٸنەن, داۋىس ەكپٸندەرٸ مەن كٷلكٸسٸنەن, بەرٸ-بەرٸنەن كەرمەك مىسقىل مەن جاساندىلىقتى, ۋىتتى استاردى اڭعارىپ, تىڭ تىڭداعانداي باسىن بٸر جاعىنا سەل قيسايتىپ, كٶزٸن شىمىرلاپ تۇرعان بوكالىنداعى شامپاننان الماي ويعا شومىپ قالدى. 

شيرەك ساعاتتان سوڭ سەرگەل سالتاناتتى وتىرىستى شۇعىل جاۋىپ, سەميا مٷشەلەرٸن ستول باسىنان تاراتىپ جٸبەردٸ. 

- سەر,- دەدٸ مەليكە ستول ٷستٸندەگٸ ىدىستاردى جيناپ جاتىپ.- بٷگٸنگٸ يدەياڭ ٷشٸن قۋانىشتىمىن, شىن ايتام. بٸراق, بايقاۋىمشا, باسقا دا قۋانىشىڭ بار سيياقتى. جاسىرماي ايتشى, ول نە? 

كرەسلودا گازەت قاراپ وتىرعان سەرگەل وعان جايلاپ قارادى دا, مەليكەنٸڭ كٶزٸمەن كٶزٸ تٷيٸسكەن كەزدە "بەلەكەت, قايدان بٸلدٸڭ",- دەگەندەي باسىن شايقاپ, جايما-شۋاق ەزۋ تارتتى. سونان سوڭ كەشكٸ گازەتتٸ جۋرنال ستولىنا تاستاي سالدى. 

- يە, باسقا حابارىم تاعى بار,- دەدٸ كٶڭٸلٸندەگٸ ەلگٸ كٷپتٸگەيدٸ قازٸر ايتاتىن قۋانىشتى حابارىنا جەڭدٸرٸپ. 

مەليكە كٷيەۋٸنٸڭ ايرىقشا جاڭالىق ەستۋگە دايىندالىپ, قاتتالعان تارەلكالاردى كٶتەرە بەرگەن بويى وعان قاراپ تۇرىپ قالدى. سەرگەل قۋانىشتى حاباردى بٸردەن ايتا سالعىسى كەلمەي, يىعىن قومداپ, ەرنٸندەگٸ كٷلكٸسٸنە ماڭىزدى سالماق قوسىپ, بەت-ەلپەتٸن بايسالدى قالىپقا تٷسٸرٸپ الدى. ويىنداعى حابارىنا لايىقتى پٸشٸنگە تٷستٸم-اۋ دەگەندە بارىپ كەۋدەسٸن شالقايتتى دا: 

- ەرتەڭنەن باستاپ سٸزدٸڭ كٷيەۋٸڭٸز كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ!- دەدٸ بۇل سٶزٸم قالاي ەسەر ەتتٸ دەگەندەي ەيەلٸنە ماقتانىشپەن قاراپ. 

- سولاي ما? ۆوت, بەلەكەت!- مەليكە تارەلكالارىن ستولعا قايتا قويىپ, الجاپقىشىنا قولىن سٷرتتٸ.- مەن بارىپ قۇشاقتايىن با, ەلدە ٶزٸڭ كەپ قۇشاقتايسىڭ با? 

- ەرينە, مەن!- ول ماڭىزدانا باسىپ كەپ ەيەلٸن قۇشاقتادى دا, بەتٸنەن سٷيدٸ. 

- قاراتايعا ەشتەڭە دەمەي-اق قوي. 

سەرگەل شوشىپ كەتتٸ. 

- بۇل جەرگە قاراتايدىڭ قانداي قاتىسى بار? 

- سەن باسقاشا تٷسٸنٸپ قالدىڭ, شوشىماي-اق قوي. قاراتايگا باعيلا جايلى ەشتەڭە دەمەي تۇرا تۇر دەگەنٸم عوي. 

سەرگەلدٸڭ لىپ ەتٸپ قىزارىپ شىعا كەلگەن بەتٸ قايتا قالپىنا تٷستٸ. 

- جارايدى! بٸر قۋانىشتى بٸر رەنٸشپەن ارالاستىرمايىق. 

- سونان سوڭ,- مەليكە وعان ەركەلەگەن بوپ,- جازدا سۋر ەكەۋمٸز قارا تەڭٸزگە باراتىن بوپ شەشتٸك. سول سوندا, بەلكٸم, ەلگٸ جٸگٸتتٸ ۇمىتار. سەن بٸزگە ەكٸ پۋتەۆكا تاۋىپ بەرەسٸڭ. كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸڭ, دوكتورسىڭ. كەلٸستٸك پە, سەر? 

سەرگەل تەڭٸز جاعاسىندا قۋپالنيكپەن جاتقان ەيەلٸن, ونىڭ قاسىنان تاعى بٸر ەيەل ەمەس بٸرەۋدٸ كٶرٸپ تۇرعانداي تەرەزە جاققا بٸراز قاراپ تۇردى دا: 

- وسىنى دا ۇمىتۋعا بولماي ما?- دەدٸ. 

- جوق!- دەدٸ مەليكە جاعدايدىڭ مەڭدەي بەرەتٸنٸن ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ داۋسىمەن تانىتىپ.- جاس قىز ٷشٸن بۇل اسا قيىن دا قاۋٸپتٸ مەسەلە. الىسقا كەتۋ كەرەك. 

سەرگەل تاياۋ شىعىس مەسەلەلەرٸنەن دە كٷردەلٸرەك نەرسەگە ەنگەندەي ەكٸ قولىن ارتىنا ۇستاپ, اۋىر ويعا شومىپ, ٷي ٸشٸمەن بەت الدى جٷرٸپ كەتتٸ. اقىرىندا مەليكەنٸڭ جانىنا كەپ ايالدادى دا: 

- ەرتەڭ,- دەدٸ جاي عانا كٷرسٸنٸپ.- جاۋابىن ەرتەڭ بەرەم. 

مەليكە ٷنسٸز كەلٸسٸپ, تارەلكالارىن كٶتەرٸپ شىعىپ كەتتٸ. دەمەك, الداعى تٷن سۇراۋ مەن سىناۋ تٷنٸ بولاتىنى سٶزسٸز.

* * * 

جازعى سەسسييالارىن ويداعىداي اياقتاپ باعيلا تٶرتٸنشٸ قۋرسقا ٶتكەن سوڭ ماليكە ەكەۋٸ قارا تەڭٸز جاعاسىنا جٷرٸپ كەتتٸ. ٶزٸ كومانديروۆكادان كەلگەندە ٷي ٸشٸندە بٸر جەتٸ بۇرىن تەمەكٸ شەگٸلگەنٸن سەزەتٸن قىزعانشاق سەرگەلدٸڭ ەيەلٸن وسىنداي "قاتەرلٸ ساپارعا" جٸبەرۋٸ, ول تاراپىنان ەرلٸكپەن پارا-پار ەدٸ. جەنە ونىڭ ويىندا "قۋرورت", "تەڭٸز جاعاسى" دەگەن سٶزدەر "كٶزگە شٶپ سالۋ" دەگەن سٶزدٸڭ بالاماسىنداي كٶرٸنەتٸن. بۇل جولى ەيەلٸنٸڭ قاسىندا نەمەرە قارىنداسى بارا جاتقان سوڭ, كٶڭٸلٸنە سونى مەدەۋ تۇتىپ, قينالا وتىرىپ رۇقساتىن بەردٸ. سەرگەل ولاردى سامولەتكە شىعارىپ سالىپ, ٷيٸنە كەلگەن سوڭ تەلەفون ارقىلى قاراتايمەن سٶيلەستٸ. 

- راقمەت,- دەدٸ قاراتاي ريزالىعىن بٸلدٸرٸپ.- وعان جاساعان ەكەلٸك قامقورلىعىڭىزعا قۋانىشتىمىن. 

- تەيٸرٸ, راقمەت دەۋگە تۇرا قويار ما ەكەن,- دەدٸ سەرگەل ٶز ٸسٸنە قاساقانا مەن بەرمەگەن بوپ.- بالالاردىڭ قامىن ورتاق ويلاۋ پارىزىمىز عوي. ولار بٸزدٸڭ ٶز ۇرپاعىمىز, ارتتا قالار تۇياعىمىز. سولار ٷشٸن جٷرگەن جوقپىز با بەرٸمٸز دە! 

- ەكٸنٸڭ بٸرٸ سٸز سيياقتى تٷسٸنە بەرمەيدٸ عوي. 

سەرگەل قاراتايگا ۇناعانىنا قۋانىپ, كەڭكٸلدەي كٷلدٸ. 

- ٶزٸڭ بٸلەسٸڭ ٶتكەن جولعى... ەلگٸ بٸر... كەلەڭسٸز ەڭگٸمەدەن اۋلاق بولسىن دەپ... ونى ۇمىتتى-اۋ دەيمٸن. قازٸر بەرٸ جاقساردى. قاباعىنان كٶرٸپ جٷرمٸن. الىس جاققا بارىپ, تەڭٸز سۋىنا شومىلعان سوڭ, تەتتٸ دە بالاڭ ويلارىنا تەڭٸزدٸڭ تۇزدى سۋى ارالاسىپ, كەرمەك بولماسا دا تۇشىپ قايتاتىن بولادى.- ول بۇل جولى جاقسى تەڭەۋ تاپقانىنا ريزا بوپ قارقىلداپ كٷلە بەرٸپ ەدٸ, ترۋبكادان ٶزٸن قوستاي كەتكەن كٷلكٸنٸ ەستٸمەگەن سوڭ داۋسىن باياۋلاتىپ جاتپاي-اق كٸلت توقتاي قالدى. كەلەسٸ سەتتە بەتٸنە بٸردەن سالقىن قاندىلىق ورناپ, كٶزٸ سەت ساناپ شاقىرايا بەردٸ دە: 

- قاشان?.. ٸم-م... نەگە?- دەدٸ تاڭدانعاننان تٸلٸ تاڭدايىنا جابىسىپ.- بٸلمەيمٸن. وقىعان جوقپىن. قازٸر جازۋشى كٶپ قوي. بەرٸ جاقسى, قايسىبٸرٸن وقيسىڭ. قول تيمەيدٸ. گرەيدەرشٸلەر وقىسا, ولاردىڭ ۋاقىتىسى بار شىعار. بٸزدە ساباق, قىرۋار تٸرشٸلٸك, عىلىمي جۇمىس. قاراتاي, مەنٸ كەشٸر!- قاتتى ايتقىسى كەلسە دە داۋسىن كٶتەرە الماي, ونىسى ٶتٸنٸش سيياقتى بوپ شىقتى. 

- جاقسى جازۋشى بولسا بولار. زامان جاقسى, ەل تىنىش, جاقسى جازباعاندا نە ٸستەيدٸ. بەرٸمٸز دە قاراپ جٷرگەن جوقپىز. قول تيسە كٶرەرمٸز. ٶتكەن جولى قولىما الىپ بايقاپ ەدٸم, تٷسٸنە المادىم. ۇيىسىپ جاتقان بٸر بەلە. سوندا نە دەيسٸڭ? ۆوت, سولاي. جازا بەرسٸن. 

- ٶزٸمٸز بولعان سوڭ سٶز اراسىندا ايتقانىم عوي,-دەدٸ قاراتاي كٷلٸپ. 

- ەرينە, ونىڭ اقىلدىلىق. جاۋىڭا دا پاراساتپەن قاراۋ كەرەك. بٸراق, ول بٸزگە جاۋ ەمەس, ٶسەككە قالدىرادى. ەگەر بۇرىنعىسىن قايتا باستاسا مەن ونىمەن باسقا تٸلدە سٶيلەسەم. بٸزدٸڭ تۇقىمنىڭ سوڭىنان سٶز ەرگەنٸن قالامايتىنىمدى بٸلەسٸڭ. جالپى, جازۋشى دەگەنگە جانىم قارسى. ولار ٶزٸ بار... نەلەۋ, تۇراقسىزداۋ ما, قالاي... مىنا جٸگٸت ٷيلەنگەن, بالا-شاعاسى بار, گازەتتەردە كٷندە سىنالىپ جاتادى. ٶزٸن ٸشەدٸ دەي مە... 

- سەكە, سٸز مەنٸ تٷسٸنبەي قالدىڭىز. ول جٸگٸتتٸ...-قاراتاي سىلقىلداپ كٷلٸپ الدى.- ول جٸگٸتتٸ كٷيەۋ بالا ەتكەلٸ قۇلشىنىپ تۇرعان مەن جوق. جالپى بەيتانىس جازۋشى رەتٸندە ايتىپ وتىرمىن. ٶزٸمشە وبەكتيۆتٸ بولعانىم عوي.

- ە, بەسە!- ول قايتادان شيقىلداي كٷلدٸ.- جۇمىسىڭ جاقسى ما? 

- جامان ەمەس. جەڭگەي جوقتا اۋىلعا كەپ, دەمالىپ قايتىڭىز بالالارمەن. 

- قۇدا قالاسا. بارىپ تا قالارمىن. ال, ساۋ بول.بەرٸنە سەلەم ايت. 

ول ٷلكەن بٸر مٸندەتتەن قۇتىلعانداي جەڭٸل بٸر دەمالىپ, بالكونعا شىقتى. كٷن باتىپ, كٶز بايلانىپ كەلە جاتقان شاق ەدٸ. تٶمەننەن ٶزٸنە ەتەنە تانىس تۇلعانى كٶرگەندەي بوپ, العا يتٸنٸپ, ٷڭٸلە قارادى. يە, سول. ول مۇندا نەعىپ جٷر? 

- سەربوتا! بۇل سەنبٸسٸڭ?- دەدٸ سەرگەل داۋىستاپ. جٸگٸت قالشيىپ تۇرا قالدى دا, داۋىسقا مەن بەرمەگەن مٷلدە باسقا ادامداي ورنىنان قايتا قوزعالىپ, بۇرىشتى اينالىپ كەتتٸ. 

سەرگەل ٶز كٶزٸنە ٶزٸ سەنبەي يىعىن بٸر قيقاڭ ەتكٸزدٸ دە, ٸشكە قايتا كٸردٸ. بالالار مەنسييامەن دالادا ويناپ جٷرگەن. ول ەكٸ قولىن ارتىنا ۇستاپ, اڭىرايعان بٶلمەلەردٸ ارالادى. بەرٸ تاپ-تۇيناقتاي, تاپ-تازا, سۇپ-سۋىق. ٷي ٸشٸندەگٸ كٸتاپتار مەن مەبەلدەر, قابىرعاداعى ورتا قول كارتينالار تىلسىم سىردى ٸشٸنە بٷگٸپ جاتقان سيياقتى. ول سەندەلٸپ جٷرٸپ باعيلانىڭ بٶلمەسٸندەگٸ بۇرىنعى ەيەلٸ مەن ەكٸ بالاسىنىڭ پورترەتتەرٸنٸڭ الدىنا قالاي كەلٸپ قالعانىن بايقاماپتى. سەرگەل ولارعا ۇزاق قارادى. سول كەزدە كەۋدەسٸنە ەلدە قالاي بٸر ساعىنىش پەن جالعىزدىق ەنٸپ, كٶڭٸلٸ قۇلازىعانىن سەزدٸ.

* * * 

تاڭ بوزارىپ كەلە جاتتى. 

كەشكٸ تاماقتان سوڭ بٸر ساعات جاتىپ الىپ, ستولعا وتىرعان جاسىن ورنىنان تۇرىپ, تەرەزەنٸ اشتى. سىرتتا قامالىپ تۇرعان كەۋسار اۋا ٸشكە لاپ قۇيىلىپ, جىلىلىققا ۇيىعان دەنەسٸن دٸر ەتكٸزدٸ. ول سوندا عانا بارىپ تٷنٸ بويى شەككەن تەمەكٸ تٷتٸنٸمەن قيمىلسىز وتىرا بەرگەننەن باسىنىڭ زىرقىلداپ تۇرعانىن سەزدٸ. 

ٷكٸ مامىعىن تەربەتەر جەل جوق, تاڭ الدىنداعى ماۋجىراعان تىمىق شاق. دٷنيە كٷننٸڭ شىعۋىن كٷتٸپ, دەمٸن ٸشكە تارتىپ, تىنا قالعان. ماڭاي ەلٸ ۇيقىدا. تەرەزەگە تٶنٸپ تۇرعان تەرەك پەن قاراعاشتاردىڭ قويۋ جاپىراقتارى دا تاڭ الدىنداعى تەتتٸ ۇيقىسىنان ويانا قويماپتى, ٷن شىعارماي مٷلگٸپ تۇر. سول سىبدىرسىز جاپىراقتاردىڭ اراسىنان بەزٸلدەۋٸك پەن قاراتورعايلاردىڭ مىڭ قۇبىلتىپ سالعان ەندەرٸ تۇپ-تۇنىق, تاپ-تازا ەستٸلەدٸ. 

"كٷننٸڭ تۋىلۋى,- دەدٸ جاسىن ٸشتەي.- جاڭا كٷننٸڭ تۋىلۋى! دٷنيە تولعاتىپ جاتىر. بٸرازدان سوڭ دٷنيەگە جاڭا كٷن كەلەدٸ". 

ول تاڭنىڭ اتۋىن كٶزبەن تالاي كٶرٸپ كەلەدٸ, بٸراق, بٸر-بٸرٸنە ۇقساپ اتقان تاڭدى كٶرگەن ەمەس. ەر تاڭ ەر باسقا. ادام سيياقتى ولاردىڭ دا ەر تٷرلٸ مٸنەزٸ, ەر تٷرلٸ سىرى بار. ونىڭ ويىنا بولاشاق كەيٸپكەرلەر ايتاتىن ديالوگ تٷستٸ. "دٷنيەدە نە سۇلۋ?", "تاڭ سۇلۋ" "ەندٸ بۇعان قاراما-قايشى ۇعىم بولۋ كەرەك, ەيتپەسە مۇنىڭ مەنٸ از",- دەپ ويلادى ول تاعى دا. اجارسىز, سٷيكٸمسٸز نەرسەلەردٸ ويشا شارلاپ شىقتى, بٸراق تابا المادى. اجارسىز, سٷيكٸمسٸز دەگەندەردٸڭ بەرٸ دە تارازىلاپ كەلگەندە, ادام بالاسىنىڭ قالىپتاسىپ قالعان قابىلداۋىنا بايلانىستى ەكەنٸن اڭعاردى. 

ول تەرەزەدەن سىرتقا سۇعىنعان دەنەسٸن كەيٸن تارتىپ, جازۋ ستولىنا قايتا جاقىندادى. ٷي ٸشٸنە سٸڭٸپ قالعان تەمەكٸ تٷتٸنٸنٸڭ قوڭىرسىق يٸسٸ قايتادان قولقاسىن قاپتى. باسى قايتادان زىرق ەتە تٷستٸ. تەرەزەنٸڭ ەكٸ جاقتاۋىن دا بٸردەي اشىپ, تٷنٸ بويى جازعان جولدارىنا ٷڭٸلدٸ. ەكٸ جارىم-اق بەت! كەشكٸ سەگٸزدەن تاڭعى تٶرتكە دەيٸن بٸتٸرگەنٸ وسى. بٸر دە بٸر سٶزٸ ٶشٸرٸلمەگەن ەكٸ جارىم بەتتٸك ديالوگسىز تەكست. جالپى ول ٶشٸرٸپ جازعاندى ۇناتپايتىن. 

ٶزگەلەردٸڭ تالاي رەت كەشٸرەمٸن, ٶڭدەيمٸن, سىزامىن دەگەندەرٸنە تٷسٸنبەيتٸن, وعان قارسى بولاتىن دا. "تازا ٶنەر بٸر سەتتە ەكٸ تۋماۋى كەرەك,- دەيتٸن ول.- كٶركەم شىعارمادا "جەكەلەگەن سٶز" دەگەن بٶلەك ۇعىم جوق, ٶنەر - سول جەكە سٶزدەن باستالادى. وي مەن سانا ادامعا سول سٶزدەردٸ كٷنٸ بۇرىن دەل تابۋ ٷشٸن بەرٸلگەن. كەرەك كەزٸندە دەل تابىلماعان سٶز - جازۋشىنىڭ ەلٸ دايىن ەمەستٸگٸن كٶرسەتەدٸ. بٸرٸ سىزىلىپ, بٸرٸ تٷزەلٸپ, ايعىز-ايعىز بولعان قاعاز الدىندا وتىرۋ ۇيات ەمەس پە? ەۋەلٸ بەرٸن ويدا جازىپ الۋ كەرەك. سٶزدٸ ٶڭدەپ جازۋ - جازۋ - پيسات, ٶڭدەمەي جازۋ - تۋدىرۋ - تۆوريت". زامانداستارى تۇس-تۇستان شۋىلداپ, قويا بەرەتٸن: "سوندا جالعىز سەن عانا دٷنيە تۋدىراسىڭ دا, ٶزگەلەر تەك جازا ما? پۋشكين, تولستوي, دوستوەۆسكييٸڭ تاعى, تاعىلار. 

سەنٸڭشە, ولار تەك جازدى ما? ەش نەرسە تۋدىرمادى ما?"ەكەۋٸ دە بار. ادام قۇداي ەمەس. مەن ەت پەن سٷيەككە تابىنبايمىن". "سوندا... سەن دانىشپان بولدىڭ عوي!!!" "بار بولعانى مەن ٶزٸمشە ويلايمىن. جەر بەتٸندە سىنالمايتىن دانىشپاندىق جوق. سىزباي جازۋعا دا قاقىم بار". ول ماشينكاعا بٸردەن جازاتىن ادامنىڭ تەسٸلٸنە ٶلەردەي قارسى ەدٸ. سٶزدٸ سىيلاماۋشىلىق دەيتٸن-دٸ. "تولستوي "اننا كارەنينانى" ماشينكاعا اۋىزشا ايتىپ تۇر!" اۋىزشا ايتقان كەزدە ەشقاشان "اننا كارەنينا" تۋمايدى! 

جاسىن ەكٸ جارىم بەتتٸ تٷگەل قايتا وقىپ شىقتى. بۇل ٶزەن ارناسىن بۇرىپ, شٶل دالانى سۋلاندىرۋ جوباسىن ۇسىنعان تالانتتى ينجەنەر-عالىمنىڭ بۇرىن ٶزٸ ويلاماعان زيياندى سالدارعا تاپ بولعاننان سوڭعى وي تولعاۋ, تەبٸرەنٸسٸ مەن وپىنىسى ەدٸ. ٶزٸنە ۇنايتىن سيياقتى. ەسٸك اقىرىن اشىلىپ, اق جەيدە, اق دامبالمەن سوستيىپ قاراپ تۇرعان ەكەسٸ كٶرٸندٸ. 

- يە,- دەدٸ ول ٶكتەم ٷنمەن.- تاعى ۇرىس ەستٸگٸڭ كەپ تاڭدى تاڭعا ۇرىپ وتىرسىڭ با? 

- ە, بالا, جاپ ەسٸكتٸ!- دەدٸ جاسىن وعان دوق كٶرسەتٸپ,- قاي بالا باقشادان اداسىپ جٷرسٸڭ? 

- جاعىڭ پىشاق قايراعانداي, كٶزٸڭ شٶلدٸڭ قۇدىعىنداي, ٷيٸڭ ساسىق كٷزەننٸڭ ٸنٸندەي. بەرٸبٸر ەرتەڭ كەزيتتەر اراداي تالايدى, نەسٸنە ەۋرە بولاسىڭ! 

جاسىن ساقىلداپ كٷلٸپ الدى. 

- سەن بالا, بارىپ ۇيىقتا. كٶپ بولسا فاميليياڭدى الىپ قويارسىڭ. ماعان پسەۆدونيم-اق ەكە بولادى. 

- ول كٸم پسەۆدونيم دەگەن? 

- ول دا ەكەنٸڭ بٸر تٷرٸ. بٸراق, بورسىق تۇقىمداس -ۇرعان سايىن سەمٸرە بەرەدٸ. 

قولىندا ورتا كەسەسٸ بار, شالىن شىنتاعىمەن ىسىرىپ ٸشكە اناسى كٸردٸ. 

- الەن دەلوندار مەن سوفي لورەڭدەر قاپتاپ كەتتٸ عوي. 

- قۇرت قاتقان تارى كٶجە. ٸشٸپ الشى,- دەدٸ اناسى جۇمساق ٷنمەن. 

- ەيتپەسە ٸشەگٸڭ قابىرعاڭا جابىسىپ قالادى. 

- سايراي بەرمەي بارشى ورنىڭا,- دەدٸ كەمپٸرٸ شالىنا الا كٶزٸمەن اتا قاراپ. اش تاۋىقتاي قۇلقىن سەرٸدەن سايرايسىڭ! جٷر, مازاسىن المايىق!- ول شالىن ەرتٸپ شىعىپ كەتتٸ. 

جاسىن كەسەنٸ قولىنا الدى. ىستىق تا ەمەس, سۋىق تا ەمەس, سٸمٸرٸپ سالاتىنداي ەبٸ-تەبٸ ەكەن. كەشە ەزٸلگەن قۇرت جوق بولاتىن. ونى ەزۋ ٷشٸن كەمٸندە بٸر ساعاتتاي ۋاقىت كەرەك. اناسى دا كٶپتەن بەرٸ وياۋ جٷرگەن ەكەن-اۋ! ول ساعاتىنا قارادى. تاڭعى التى بولىپتى. ەندٸ بٸر ساعاتتان سوڭ ەيەلٸ مەن بالاسى دا تۇرا باستايدى. جاسىن تەرەزەنٸ جاۋىپ, شامدى ٶشٸرٸپ, ەيەلٸ جاتقان ۇيىقتايتىن بٶلمەگە قاراي جٷرە بەرگەندە, داۋسىن اقىرىنداتىپ قويعان تەلەفون دىزىلداي جٶنەلدٸ. جاسىن تاڭدانىپ, يىعىن قوزعادى دا, ترۋبكانى الدى. 

- تىڭداپ تۇرمىن,- دەدٸ ول ٷيدەگٸ قايتا ورناعان تىنىشتىقتى بۇزباي اقىرىن عانا. 

ار جاعىنان ەيەل داۋسى ەستٸلدٸ. 

- جاسىن, بۇل سٸز بە? 

- يە. 

- قالاي ەرتە تۇرعانسىز? الماتىدا ەندٸ تاڭ اتقان بولار. بٸزدە جاپ-جارىق. 

- بۇل كٸم? 

- مەن مەليكەمٸن عوي. 

- كٸم?! 

- مەليكە. ۇمىتىپ قالدىڭىز با? 

- قايدان? 

- يالتادان. 

جاسىن تٷككە تٷسٸنبەي ٷنسٸز قالدى. 

- اللو! اللو! 

- نە ايتايىن دەپ ەدٸڭٸز? 

-بٸز وسىندا... دەمالۋعا كەلٸپ ەدٸك...- ونىڭ داۋسى ابدىراپ, ٷرەيلٸ شىقتى.- باعيلا قاتتى اۋىرىپ, اۋرۋحاناعا تٷستٸ.- كەشە...- مەليكە جىلاپ تۇر. جاسىن جۇمسارايىن دەدٸ. 

- مەن نە كٶمەك بەرە الامىن? 

- سٸز... سٸز كەلٸپ كەتٸڭٸز. كەلۋگە تيٸسسٸز. كەلگەن سوڭ تٷسٸنەسٸز. تەلەفونمەن ەشتەڭە ايتا المايمىن. 

جاسىن سەل مٷدٸرٸپ بارىپ: 

- ەستەرٸڭٸز دۇرىس پا? يالتا - قاسكەلەڭ ەمەس قوي,-دەدٸ.- جەنە بارعاندا قولىمنان نە كەلەدٸ? 

- ٶتٸنەمٸن. ەكٸ ٷش كٷنگە ۋاقىت تابىڭىز. سٸزگە تەلەفون سوقپاي-اق قويايىن دەپ ەدٸم, بولمادى. تٷسٸنٸڭٸز! كەلەسٸز بە? ونىڭ جاعدايى شىنىمەن اۋىر. مەنٸڭ ون بەس تيىندىقتارىم بٸتٸپ قالدى, تەلەفون-اۆتوماتتان سوعىپ, تۇرمىن, تەز ايتىڭىز! 

- سوندا مەن الماتىدان شاقىرىلعان جەدەل جەردەم رەتٸندە بارماقپىن با? 

- نەنٸڭ رەتٸندە ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, كەلٸڭٸز. ەگەر بيلەت الۋ قيىن بولسا, ورتالىق اەروفلوت اگەنتستۆوسىنىڭ توعىزىنشى كاسساسىندا, ەستٸپ تۇرسىز با, توعىزىنشى كاسساسىندا تەتيا ماشا دەگەن كٸسٸ بار, ۇمىتپاڭىز, تەتيا ماشا!مەنٸ ايتساڭىز ۇشىپ بارا جاتقان سامولەتكە دە بيلەت الىپ بەرەدٸ. بٸز "ورساڭدا" رەستورانىنىڭ جانىنداعى كورپۋس... 

داۋىس ٷزٸلٸپ كەتتٸ. مەليكەكٸڭ ون بەس تيىندىقتارى بٸتسە كەرەك. 

"نەتكەن ۇشقالاقتىق!- دەدٸ جاسىن ىزالانىپ.-وسىنداي حابار ايتۋعا كەلەدٸ, ون بەس تيىندىقتارىن دا جەتكٸلٸكتٸ عىپ المايدى! يالتا! ولار قاشان كەتٸپ جٷر? مەليكەنٸڭ يدەياسى عوي شاماسى".

جاسىن باعيلامەن باياعى وقيعادان سوڭ ەكٸ-اق رەت تەلەفونمەن سٶيلەسكەن. قىزدىڭ داۋسىنان تەك رەنٸش قانا ەمەس, سانادان تۋىندايتىن سالقىندىقتى اڭعارىپ, قايتىپ حابارلاسپاعان-دى. جەنە ٶزٸنٸڭ دە جانىن كەمٸرٸپ, كٷننەن كٷنگە ۇلعايىپ, سٷيەك جاراعا اينالىپ بارا جاتقان قاسٸرەتتەي سەزٸمدٸ دەل وسى تۇستا تەجەپ, شاماسى جەتسە شٸدەرلەپ تاستاۋعا بەكٸنٸپ ەدٸ. ول قانشا الىسقا ۇزاعانمەن, ٶزٸن ٶزٸ قانشا اۋىزدىقتاعانمەن باعيلانى ۇمىتا الماسىن, نەزٸكتٸككە ەزٸلە بەرمەيتٸن قاساڭ جٷرەگٸندە ونىڭ بەينەسٸ اقىرعى مينۋتقا دەيٸن بٸرگە ٶمٸر سٷرەرٸن جاقسى تٷسٸندٸ. بىلايعى جۇرتقا تٷرپٸدەي كٶرٸنەر "جاس قىزدىڭ ٶمٸرٸن قور قىلارمىن",- دەگەن ويدان ول قورىققان جوق, بۇلاي دەپ ويلامادى دا, بار قورىققانى - قۇدايداي تابىنار سۇلۋلىققا دا بٸر كەزدە بويىنىڭ ٷيرەنٸپ, وعان كٶڭٸل بٶلمەيتٸن كەزدٸڭ كەلەرٸن سەزٸنگەندٸكتەن ەدٸ. 

پەرٸشتەنٸڭ قىزىمەن نەكەلەسكەن بٸر ەركەك, بەس جىلدان سوڭ اۋزى قيسىق بٸر ەيەلگە ىنتىق بوپتى (جاسىننىڭ بٸر پوۆەسٸندەگٸ بٸر شالدىڭ ەر ادامنىڭ قاناعاتى مەن سوقىر نەپسٸسٸ جايلى اۋىز-ەڭگٸمەسٸنەن). جاسىن ەلگٸ ەركەكتٸڭ ادامدىق قاسيەتٸنٸڭ ٶلگەنٸن ازا تۇتتى. ادام بويىندا ەت ٶلۋ, ٷيرەنۋ, كٶز تييۋ, كٶڭٸل توياتتاۋ سيياقتى قاسيەتتەردٸڭ بۇعىپ جاتارىن بٸلگەن ول باعيلامەن بٸرگە سۇلۋلىق پەن ىنتىزارلىق سيمۆولىن ٶلتٸرٸپ الۋدان قورىققان-دى. 

ول جۇمىس كابينەتٸندە ۇزاق ويلانىپ وتىردى دا, ۇيىقتايتىن بٶلمەگە بەتتەدٸ. دىبىسىن بٸلدٸرمەي ەسٸكتٸ اشتى. ەيەلٸنٸڭ ۇيقىسى قانىپ قالعان بولۋى كەرەك, بٸلدٸرمەي كٸرسە دە بۇل ەنگەن كەزدە ورنىنان بٸر قوزعالىپ, وڭ جاق قىرىنا اۋناپ تٷستٸ. 

جاسىن پارالون حالاتىن شەشٸپ جاتىپ ەيەلٸنە قارادى. بەيكٷنە, بەيعام كٷيدە, ەكٸ الاقانىن جاعىنا تٶسەپ, موماقان پٸشٸندە ۇيىقتاپ جاتىر. ەلگٸندە عانا سوناۋ يالتامەن سٶيلەسكەنٸن, ول جاقتا ٶز كٷيەۋٸنٸڭ جٷرەگٸنەن مەڭگٸ ورىن العان باسقا بٸر قىزدىڭ بارلىعىن, مۇنىڭ كەلۋٸن اسىعا كٷتٸپ وتىرعانىن مٷلدە بٸلمەيدٸ. ول اناۋ ايتقان سۇلۋ دا ەمەس, كٶپ ٸشٸندە ەلەۋسٸز قالار اجارسىز دا ەمەس, ورتا بويلى, قىر مۇرىندى, جاراسىمدى قاستارىنىڭ ەكٸ ورتاسى كٶتەرٸڭكٸ بٸتكەندٸكتەن جٷزٸنە ىلعي دا تاڭدانىس سەۋٸپ تۇراتىن, ەدەمٸشە كەلگەن ەيەل ەدٸ . 

ەكەۋٸنٸڭ اراسىندا تٷس شايىسۋ, داۋىس كٶتەرۋ دەگەن ەشقاشان بولعان ەمەس. ول جاسىندى مەيلٸنشە جاقسى كٶرەتٸن, سول جاقسى كٶرۋٸ ەكەۋٸ وتاسقالى بەرٸ بەسەڭدەگەن جوق, بەلكٸم, ولاردىڭ ۇرىس-تالاسسىز ٶمٸر سٷرۋلەرٸنە دە ەيەل بويىنداعى سول سارقىلماعان سەزٸم, سول سەزٸمنەن تۋىندايتىن كەشٸرٸمدٸلٸك ەسەرٸن تيگٸزەتٸن شىعار. نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, وسى كەشٸرٸمدٸلٸك پەن نە ايتساڭ سوعان كٶنەتٸن بالاداي باعىنىشتىلىق كەي كەزدەردە جاسىننىڭ ٸشكٸ ىزاسىن وياتاتىن. ٶز تاعدىرىن كٷيەۋٸنٸڭ قولىنا قاپىسىز تاپسىرىپ, الاڭسىز ۇيىقتاپ جاتقان ەيەلٸنە جاسىن بٸر سەت اياۋشىلىقپەن قارادى. ٶزٸنٸڭ الدىڭدا ونىڭ ينەدەيدە كٸنەسٸ جوق ەكەنٸن, سوندىقتان, ونى جەك كٶرۋدٸڭ دە مٷلدە قيسىنسىز, نەگٸزسٸز ەكەنٸن ول جاقسى بٸلەتٸن-دٸ. ەگەر جٷرەگٸنەن باسقا قىز ۇمىتىلماستاي بەرٸك ورىن السا,بۇل - ەيەلٸن ۇناتپاۋدان, جەك كٶرۋدەن تۋعان سەزٸم ەمەس, سىرى ٶزٸنە دە جۇمباق, ونى جەڭۋگە شاماسى جەتپەيتٸن, ول ٷشٸن ەشكٸمدٸ كٸنەلاۋعا بولمايتىن ايرىقشا كٷش ەكەنٸن دە سانامەن ۇقتى. يالتاعا ۇشۋ - ونىڭ الدىنا ەكٸ بٸردەي كٷنەنٸ كٶلدەنەڭ تارتپاق. بٸرٸ - باسقا بٸر سىلتاۋ ايتىپ ٷي ٸشٸمەن ەيەلٸن الداۋ, ەكٸنشٸسٸ - ادالدىقتان اتتاۋ. وسى وي ارپالىسى ٶزٸن تىنىمسىز مازالاسا دا, ۇستاپ تۇرۋعا بولمايتىن ەرٸكسٸز كٷش ونى اەروفلوت اگەنستۆوسىنىڭ توعىزىنشى كاسساسىنا قاراي يتەرمەلەي بەردٸ. ول بٸرەۋ زورلاعانداي قينالىپ بيلەت الدى, امالسىز سامولەتكە وتىردى. سامولەت تە بٸرەۋ زورلاعانداي ورنىنان قينالا قوزعالدى, قينالا ەكپٸن الدى. ەيەلدٸڭ بٶلمەسٸنەن بەرٸ سوزىلعان ادالدىقتىڭ جٸبٸ بىرت ەتٸپ ٷزٸلٸپ كەتتٸ. سامولەت جەردەن كٶتەرٸلٸپ, اياعىن باۋىرىنا جيىپ الدى. 

* * * 

جاسىن مەليكەنٸڭ بٶلمەسٸن تاپقان كەزدە كٷن باتۋعا باقان بويى قالىپ ەدٸ. ول بٶلمەدە جوق ەكەن. بۇل قالادا ول ەلدەنەشە رەت بولعان, بەرٸ تانىس. بىلتىرعى كٶكتەمدە عانا جازۋشىلاردىڭ چەحوۆ اتىنداعى تۆورچەستۆو ٷيٸندە بٸر اي دەمالعان, پوۆەسٸنٸڭ بٸرٸنشٸ بٶلٸمٸن وسىندا بٸتٸرگەن. وندا كٸسٸ از ەدٸ, جاز ايى بولعان سوڭ, تەڭٸز جاعاسى قۇمىرسقانىڭ يلەۋٸندەي قۇجىناعان ادام. جاسىن سيياقتى كيٸممەن جٷرگەندەر ٸلۋدە بٸر كەزدەسەدٸ, كٶپشٸلٸگٸ جارتىلاي جالاڭاش. كيٸممەن جٷرۋ ەرسٸ سەكٸلدٸ. جاعانىڭ قۇمداۋىتىندا ينە تاستار جەر جوق, جاپپاي كٷنگە قىزدىرىنىپ جاتقان ادامدار. كەش باتۋعا تايانعان سوڭ كەيبٸرەۋلەر ٷرلەيتٸن تٶسەكتەرٸ مەن جاستىقتارىنىڭ جەلٸن شىعارىپ, قايتۋعا دايىندالىپ جاتىر. ەندٸ بٸرەۋلەر بٷگٸنگٸ كٷندٸ اياعىنا دەيٸن تولىق پايدالانىپ قالماق بوپ, جونىن كٷنگە تاستاپ, قيمىلسىز قالعان. باز-بٸرەۋلەر دوپ ويناپ, ەندٸ بٸرەۋلەر كٸتاپ بەتٸنە ٷڭٸلگەن. الىستان قاراعاندا ۇساق بوپ كٶرٸنەتٸن ادامدار تەڭٸز جاعاسىندا شاباقتاي جاپىرلاپ جٷر. كٶز جەتەر جەردەگٸ مٷيٸسكە دەيٸن قىبىرلاعان ادام. ولاردىڭ كٶپتٸگٸ سونداي, بٷكٸل ەل شەشٸنٸپ تاستاپ, تٷگەل سۋعا شومىلىپ جاتقان سەكٸلدٸ. 

جاسىن كيوسكٸدەن گازەت الىپ, ٷش-تٶرت قىز وتىرعان سەكٸنٸڭ بٸر شەتٸنە جايعاستى. قىزدار تىم كٶڭٸلدٸ.اياقتارىن بٸر-بٸرٸنە ايقاستىرىپ, شالقالاپ وتىر. كٷنگە كٷيگەن دەنەلەرٸ قىزدىرعان مىستاي كٶزگە قوڭىرقاي شالىنادى. ولار كيٸممەن جٷرگەن بۇعان تاڭدانا, ەرٸ مەنسٸنبەي بٸر قاراپ الدى دا, بٷگٸنگٸ جوسپارلارى جايلى ٷزٸپ-ٷزٸپ ايتا باستادى. جەنە نە ايتىلسا دا بەرٸ كٷلەدٸ. تٸستەرٸ تەڭٸز مارجانىنداي اپپاق. شاشى سۋ پەرٸسٸنٸڭ شاشىنداي اپپاق, سۇڭعاق بويلى بەرگٸ شەتكٸ قىز شاشىن تەكاپپارلانا سٸلكٸپ قالعاندا ونىڭ ۇشى جاسىندى جەلپٸپ ٶتتٸ. فرانتسۋز دۋحيٸنٸڭ جەپ-جەڭٸل, نەزٸك يٸسٸ مۇرىنعا كەلدٸ. ادامدار ەرسٸلٸ-قارسىلى اعىلىپ جاتىر. دەنەلەرٸ قولادان قۇيعانداي سۇلۋ ەكٸ-ٷش جٸگٸت ٶتتٸ, ولاردىڭ سوڭىندا ەرتەگٸدەن شىعىپ كەلگەن پەرٸنٸڭ قىزدارىنداي تٶرت-بەس قىز قاتار تٷزەپ, بايپانداي باسىپ بارادى. 

-"قىزىق,- دەدٸ جاسىن ٸشتەي,- قىرىمنىڭ جازعى جاعالاۋلارى دەمالاتىن, دەنساۋلىعىڭدى تٷزەيتٸن عانا جەر ەمەس. ول - فەستيۆال - ەدەمٸ دەنە مەن ەدەمٸ مٷسٸندٸ دەمونستراتسييا جاسايتىن فەستيۆال. مٷسٸن جارىسى,ەدەمٸلٸك جارىسى". 

- قىزدار,- دەدٸ جاسىنعا تاياۋ وتىرعان قىز شالقاسىنان وتىرعان قالپىنان جازباي.- تٷندە مەن عاجاپ تٷس كٶردٸم. بارلىق دٷنيە قىرىمنىڭ جازعى جاعالاۋىنداي, قىس بولمايدى ەكەن عوي دەيمٸن. بارلىق ادام بٸز سيياقتى قۋپالنيكپەن عانا جٷرەدٸ ەكەن. يە, تەك قۋپالنيكپەن! كەنەت... كيٸممەن جٷرگەن ادامدى كٶرٸپ بەرٸمٸز ٷرپيٸسە قالامىز. ول ۇياتسىز كٶپشٸلٸك ٸشٸندە تەرتٸپ ساقتاماعانىنان قىسىلۋ بىلاي تۇرسىن, سيگارەتٸن شەگٸپ تىڭدامايدى. ەرتەڭ گالستۋك تاعىپ كەلەم دەپ شٸكٸرەيەدٸ. اقىر نەمەن بٸتتٸ دەيسٸڭدەر عوي. ونى ميليتسييا الىپ كەتتٸ! كيٸممەن جٷرگەننٸڭ قالاي بولاتىنىن تانىتقان شىعار! 

قىزدار دۋ كٷلدٸ. مىنا "سۋ پەرٸسٸ" ەڭگٸمەنٸ ويدان شىعارىپ, ٶزٸنە تيٸسٸپ وتىرعانىن جاسىن تٷسٸنە قويدى دا, كٷلكٸسٸ كەلسە دە ەشتەڭە ەستٸمەگەن ادامداي گازەتكە ٷڭٸلٸپ وتىرا بەردٸ. ەلگٸ قىز تاعى سٶز باستادى. 

- قىزدار, جان-جاقتارىڭا قاراڭدارشى ميليتسييا كٶرٸنبەي مە? 

- كٶرٸنبەيدٸ,- دەدٸ ارعى شەتكٸ قىز دا شالقالاپ جاتقان قالپى.- ايتپاقشى, ونىڭ فورماسى قانداي? جالاڭاش پا, ەلدە كيٸممەن بە? 

-ەرينە پلاۆكامەن! ەسٸڭ دۇرىس پا? 

ولار تاعى كٷلكٸگە باستى. 

جاستىقتىڭ, تەكاپپارلىقتىڭ, ەركٸندٸكتٸڭ ٶزەگٸن جارىپ شىققان كٷلكٸ. ورتاداعى قىز دا اسپاننان كٶز الماي: 

- شٸركٸن, ساۋاتى بار ادامعا نە جەتسٸن, ولار كٸتاپ تا, گازەت تە وقي الادى!- دەپ ەدٸ, بەرگٸ شەتتەگٸسٸ ونى ٸلٸپ ەكەتتٸ. 

- قور بولعان قىرىمنىڭ جاعالاۋلارى-اي! بٷكٸل وداقتىق وقۋ زالىنا اينالماساڭ بولعانى!

تٶرت قىزدىڭ تٶرتەۋٸ دە سەكٸ ارقالىعىنا جەلكەلەرٸن قويىپ, اسپانعا قاراپ شالقالاپ وتىر. بۇل جولى جاسىننىڭ قىتىعىنا اشىقتان-اشىق تيٸپ, ەدەيٸ سىلقىلداي كٷلدٸ. جاسىن دا ٷندەمەي وتىرا بەرگەندٸ جٶن كٶرمەي گازەتتٸ داۋىستاپ وقىعان بولدى. "سول كەزدە ييسۋس حريستوس سۋ بەتٸمەن جٷرٸپ وتىرىپ پەرٸشتەدەي تٶرت قىزعا كەلدٸ دە,مىنانى ايتتى: مەن سەندەردٸ وسى جاعادا قالدىرامىن, ەندٸ سەندەر سۋ پاتشالىعىنىڭ قىزدارى ەمەس, جاي ادام بوپ ٶمٸر سٷرەسٸڭدەر. مەن نازارەتتەن قايتىپ كەلگەنٸمشە بەرٸن دە ادامداردىڭ اراسىندا سەۋەگەيلٸك قۇرىپ, ولاردىڭ كٶرگەن تٷستەرٸن جورۋمەن شۇعىلداناسىڭدار. ەزٸرگە ادامداردىڭ كٶرەتٸن تٷستەرٸ شەكتەۋلٸ, ٶيتكەنٸ, ولاردىڭ وي-ٶرٸستەرٸ دە جان-جاقتى جەتٸلگەن جوق. ەگەر ادام تٷسٸندە اق بوز ات مٸنٸپ جٷرسە - مەرتەبەسٸ بيٸك بولادى, ەگەر ول پاتشامەن قول الىسىپ, قاسىندا وتىرسا, مانسابى ٶسەدٸ, تٷسٸندە بالىق ۇستاسا نە عاشىق بولادى نەمەسە بالا سٷيەدٸ. ال ەگەر تٷسٸندە جالاڭاش ادامداردى كٶرسە - كٶپ ۇزاماي ەسٸنەن اداسادى, زاڭ ادامىن كٶرسە باسى داۋعا قالادى, تاعى تاعىلار. تٷس جورۋدىڭ باستىلارى ەزٸرگە وسىلار, قالعانىن نازارەتتەن كەلگەن سوڭ ايتام. ادامدارعا تٷسٸندٸرٸپ ايتىڭدار, ولار كٶرمەگەن تٷسٸن كٶردٸم دەپ ايتۋشى بولماسىن, ەگەر ولار مۇنى ورىنداماسا و دٷنيەگە بارعاندا مەنٸڭ تٸرٸ كەزٸمدەگٸدەي كرەستكە كەرٸلەدٸ". 

تٶرت قىز كٷلكٸلەرٸن توقتاتىپ, وعان اڭتارىلا قاراستى. جٸگٸت ولارعا نازار دا اۋدارماستان, گازەتتٸڭ باسقا بەتٸنە ٷڭٸلٸپ, جايباراقات وتىرا بەردٸ. جٷزٸندە ەزٸل مەن كٷلكٸنٸڭ ٸزٸ دە جوق. سۋ پەرٸسٸندەي اق قۇبا قىز مىنا سٶزگە يلانارىن دا, يلانباسىن دا بٸلمەي, جٸگٸتكە تەسٸلە قارادى, موينىن سوزىپ, گازەتكە ۇرلانا كٶز تاستادى. 

- سٸز... شىنىمەن وقىدىڭىز با?- دەدٸ قىز بالاداي تاڭدانىپ... 

جاسىن ەيەل سەنٸمٸنٸڭ قاشان دا وسال بولارىن, جىلدار بويى قالىپتاسقان سول سەنٸمٸن كەز كەلگەن بٸر وقىس جاعداي سەتٸنەتٸپ ٶتە سالارىنا تاعى كٶزٸ جەتٸپ, ٸشتەي كٷلٸمسٸرەدٸ دە, گازەتتٸ اسا بٸر كيەلٸ زاتتاي مۇقييات بٷكتەپ قالتاسىنا سالدى, سونان سوڭ جايلاپ ورنىنان تۇرىپ, اسپاننان تٷسكەن ەۋليەدەي قىزداردى ونان سايىن تاڭقاندىرىپ, اسىقپاي باسىپ ولاردان ۇزاي بەردٸ. تٶرت قىز بٸر-بٸرٸنە قارادى. 

- وسى بٸز تٷس كٶرٸپ وتىرعان جوقپىز با?- دەدٸ ورتاسىنداعى قالعاندارىنىڭ زەرەسٸن الىپ. ولاردىڭ سٷيكٸمدٸ جٷزدەرٸندەگٸ تاڭدانىس بٸرتە-بٸرتە ٷرەيمەن الماسىپ, تٶرتەۋٸ دە ورىندارىنان ٷدەرە تۇردى. 

جاسىن مەليكەلەردٸڭ بٶلمەسٸنٸڭ ەسٸگٸن قاققاندا ٸشتەن مەليكەنٸڭ ٶزٸ اتىلىپ شىقتى. كوريدوردا ەرسٸلٸ-قارسىلى جٷرگەن ادامدارعا قاراماستان ول شىققان بەتتە جاسىننىڭ موينىنا اسىلا كەتتٸ. 

- كەلدٸڭٸز بە ەيتەۋٸر! ەكٸ كٶزٸمٸز تٶرت بولدى عوي?-دەدٸ ول ەبٸل-دەبٸل جىلاپ.- نەگە كەشٸكتٸڭٸز? 

جاسىن كٷتپەگەن مىنا جاعدايدان قىسىلىپ, نە ايتارىن دا, نە ٸستەرٸن دە بٸلمەي, اۋزىنا تٷسكەن جۇباتۋ سٶزدەرٸن مٸڭگٸرلەپ, تەلتٸرەكتەپ تۇرىپ قالدى. مەليكەنٸڭ ىستىق دەمٸ مەن كٶز جاسى, موينىنان قىسا قۇشاقتاعان بٸلەگٸ ونى تۇنشىقتىرىپ بارا جاتقانداي بولدى. 

- قالاي?- دەدٸ جاسىن ونىڭ قۇشاعىنان بوسانعان سوڭ بٸردەن باعيلانىڭ جايىنا كٶشٸپ. 

- قازٸر تەۋٸر. كەشە ٶلٸپ قالادى ەكەن دەپ زەرە-يمانىم قالمادى.- مەليكە ورامالمەن كٶز جاسىن قايتا-قايتا سٷرتۋمەن بولدى.- سٸزدٸ كٶپ ايتتى. ونى قاتتى رەنجٸتكەن... سٸز عوي. نەگە ٶيتتٸڭٸز? 

جاسىن نە جاۋاپ بەرەرٸن بٸلمەي توسىلىپ قالدى. 

- سىرقاتى قاڭداي?-دەدٸ ول بٶلمەگە كٸرٸپ, ورىندىققا وتىرعان سوڭ. 

- بٸلمەيدٸ ەكەنبٸز, جٷرەگٸ اۋىرادى ەكەن عوي. ٶزٸڭٸز دە سەزٸپ جٷرگەن شىعارسىز, سٸزدٸ ۇمىتپاق بوپ الىسقا كەتكەنبٸز. ودان ايرىلىپ قالا جازدادىق. مەليكەگە تەڭٸز اۋاسى جاققان سيياقتى. سوپاقشا بەتٸ سەل دٶڭگەلەنٸپ, جٷزٸنە قان جٷگٸرٸپتٸ. كٶزٸنٸڭ استىندا بۇرىن بٸردەن بايقالاتىن بولماشى ەجٸم سىزىقتارى جويىلىپ, شارشاعاندا پايدا بولاتىن كٶز كٶلەڭكەلەرٸ دە عايىپ بوپتى. جاسىننىڭ كەلۋٸنە وراي دايىندالعان با, يىعىنا جەتەتٸن قىسقا شاشى كەنەت جەل ٷرلەگەن كٶل بەتٸنٸڭ بٸركەلكٸ مايدا تولقىنىنداي ۇقىپتى بۇيرالانىپتى. ٷستٸندەگٸ ەتەگٸ ۇزىن, گٷلدٸ شىت كٶيلەگٸ ونىڭ بويىن بۇرىنعىسىنان سۇڭعاق تارتقىزىپ, قارا تورى ٶڭٸنە جاراسىپ-اق تۇر. "پەلەكەت, تالعامى جاقسى,- دەدٸ ٸشتەي جاسىن.- ٶزٸنٸڭ ەدەمٸ ەكەنٸن جاقسى بٸلەدٸ تاعى. ەيەلدەر دە قىزىق-اۋ, ەڭ جاقسى كٶرەتٸن ادامى اۋرۋحانادا حال ٷستٸندە جاتسا دا بويىن سەندەپ ۇستاۋدى ۇمىتپايدى. دەگەنمەن, جٷرەگٸ تازا ەيەل". 

- بٸز وعان بٷگٸن جولىعا الامىز با?- دەدٸ جاسىن. 

- ماعان پروپۋسك بەرگەن. تٷسٸندٸرٸپ ايتساق, ەكەۋمٸزدٸ دە جٸبەرەر. ەۋەلٸ مەن كٶرەيٸن. كٸم بٸلەدٸ, سٸزدٸ بٸردەن كٶرگەن سوڭ كٶڭٸلٸ تولقىپ جاعدايى قيىنداپ قالار. 

ولار قالانىڭ باتىس جاعىنداعى كيپاريستەر مەن جاسىل شىرشاعا كٶمٸلگەن پوليكلينيكاعا جەتكەندە كٷن قىر استىندا قالىپ, ماڭاي كٷڭگٸرت تٷسكە بويالعان ەدٸ. مۇندا ەلگٸندەي ساپىرىلىسقان ادامدار دا, رەتسٸز شۋ دا جوق, جانعا جايلى تىنىشتىق. جارتى شاقىرىمداي جەردەگٸ تەڭٸز تولقىندارىنىڭ جارقاباققا سوعىلىپ گٷرسٸلدەگەندەرٸ تالىپ ەستٸلەدٸ, جاڭا عانا ٶزدەرٸ كەلگەن جاقتان دەمالۋشىلاردى كەزەكتٸ سەرۋەنگە شاقىرىپ, كاتەرگە وتىرۋلارىن سۇراپ جاتقان پورت ديكتورىنىڭ رەپرودۋكتوردان شىققان داۋسى اۋا تولقىنىمەن بٸردە قاتتى, بٸردە بەسەڭ ەستٸلٸپ تۇر. 

جاسىننىڭ الىستان كەلگەنٸن تٷسٸنگەن سوڭ دەرٸگەرلەر اۋرۋ جاتقان پالاتاعا مەليكە ەكەۋٸنٸڭ دە كٸرۋٸنە رۇقسات بەردٸ. ەلگٸ كەلٸسٸم بويىنشا الدىمەن مەليكە كٸردٸ دە, كٶپ ۇزاماي قايتا شىعىپ, "جٷرٸڭٸز" دەگەندەي ٷنسٸز باسىن يزەدٸ. 

باعيلا جاسىن كەلەتٸن بولعان سوڭ جاستىعىن سەل بيٸكتەۋ قويىپ, كەزدەسۋگە ٶزٸنشە دايىندالعان بوپتى. ول قانشا سالماقتى بولۋعا تىرىسسا دا, ونى كٶرگەن سەتتە كەۋدەسٸنٸڭ كٶتەرٸلٸپ-باسىلۋى جيٸلەپ, جٷرەگٸ لٷپٸلدەي جٶنەلدٸ. قىزدىڭ كەنەت تولقىپ كەتكەنٸن كٶرٸپ, كەرەۋەت جانىندا وتىرعان سەسترانىڭ زەرەسٸ ۇشتى. ەرينە, بۇل كەلگەن جٸگٸتتٸڭ قىزعا قانداي تۋىستىق قاتىسى بارىن ولار انىق بٸلمەيتٸن-دٸ. سىرقاتتىڭ بەت-پٸشٸنٸنٸڭ تابان استى ٶزگەرٸپ, دەم الۋىنىڭ جيٸلەگەنٸن بايقاعان جاس سەسترا قاسىنان ٶتە بەرگەن جٸگٸتتٸڭ قۇلاعىنا "ەكٸ مينۋتتان ارتىق سٶيلەسپەڭٸز",- دەپ سىبىر ەتە تٷستٸ. 

جاسىن ٶزٸنە جاقىنداعاندا باعيلا وعان قاراپ ازداپ ەزۋ تارتىپ كٷلگەن بولىپ ەدٸ, جٸگٸت كەپ قاسىنا وتىرىپ, قولىنان ۇستاعاندا كٶز كٶبەلەرٸ بٸردەن جاسقا تولىپ, ول ەكٸ سامايدى قۋالاپ اعا جٶنەلدٸ. 

جاسىننىڭ دا جٷرەگٸ شىم ەتٸپ, ٸشكٸ دٷنيەسٸ قالتىراپ كەتتٸ. ول الاقانىندا جاتقان نەپ-نەزٸك, جۇپ-جۇمساق ەلجۋاز ساۋساقتارىن ٷنسٸز سيپالاپ وتىرىپ قالدى. وسى بٸر ەلجۋاز ساۋساقتاردىڭ نەزٸك جىلۋى قولى ارقىلى ٶز جٷرەگٸنە جەتٸپ, ونى بٸرتە-بٸرتە ەرٸتٸپ, ەلجٸرەتٸپ بارا جاتتى. سوناۋ قوناق ٷيدەگٸ ايرىلىسۋدان كەيٸن كەزدەسٸپ وتىرعاندارى وسى ەكەنٸن, سول ايرىلىسۋدىڭ سونشالىقتى ٶرەسكەل, سونشالىقتى ەسسٸزدٸكتەن ەكەنٸن قازٸر جان-تەنٸمەن ۇققان جاسىن قىز الدىندا تٸلسٸز كەشٸرٸم ٶتٸنگەندەي ونىڭ ساۋساقتارىنان ەلجٸرەي سٷيدٸ. سونان سوڭ ماڭدايىنان, سونان سوڭ ىپ-ىستىق, جۇپ-جۇمساق ەرٸندەرٸنەن سٷيدٸ. بٸر-بٸرٸنە ەلٸ بٸر اۋىز تٸل قاتپاي, جۇرتتىڭ بەرٸنٸڭ كٶزٸن باقىرايتىپ قويىپ, كەلە سالا سٷيٸسكە كٸرٸسٸپ كەتكەن مىنا جٸگٸتكە, قارسىلىق كٶرسەتپەگەن سىرقات قىزعا تاڭدانا قاراپ قالعان سەسترا مۇنان ەرٸ نە ٸستەرٸن بٸلمەي ەرٸندەرٸن تٸستەلەپ تۇرىپ قالدى. 

- بۇل جولى ەرنٸڭنەن دەرٸنٸڭ دەمٸ شىعادى,- دەدٸ جاسىن ەزۋ تارتىپ. باعيلا "سولاي" دەگەندەي كٷلٸمسٸرەپ,باسىن يزەپ, كٶزٸن جۇمىپ قويدى. 

- العاش رەت قوناق ٷيدە, ەكٸنشٸ رەت اۋرۋحانادا,-دەدٸ قىز ٶتكەندٸ ەسكە الىپ.- بەلكٸم, بۇل - سوڭعىسى شىعار... 

- ارتىق سٶز ايتىپ قايتەسٸڭ,- دەدٸ جاسىن ونىڭ سەل بوزارعان جٷزٸنەن كٶز الماي.- قازٸر جۇرت تۇماۋ تيسە دە ٶلەمٸن دەپ قورقاتىن بولدى. سەن ولارعا ۇقساماي-اق قوي. 

- سٸزدٸ ەۋرەلەگەنٸمٸزگە كەشٸرٸڭٸز.- ول وسىلاي جاتىسى ٷشٸن جاسىن الدىندا قىسىلعانداي كٶزٸن ودان تايدىرىپ, تەرەزە جاققا قاراپ قويدى.- ليكەنٸڭ ويلاپ تاپقانى عوي. ونىڭ تاپپايتىنى جوق.- قىز مەليكەگە قاراپ, ەرٸ كٸنەلاعانداي, ەرٸ ريزا بولعانداي جىميىپ قويدى. سونان سوڭ قايتادان جاسىنعا قارادى. 

- قاشان قايتاسىز? 

- سەن تەۋٸر بولعان سوڭ. 

- و, مەن كٶپ جاتىپ قالۋىم مٷمكٸن. سٸزدٸڭ قىرۋار جۇمىستارىڭىز بار, ەرٸگٸپ جٷرگەن ادام ەمەسسٸز عوي. ەيەل,بالا-شاعاڭىز بار. 

- مۇنداي سٶزدەرٸڭدٸ قويشى.- جاسىن قاباق شىتتى- سونان سوڭ, "سٸز" دەگەنٸڭدٸ قويشى. 

باعيلا كەنەت ايتىلعان بۇل ٶتٸنٸشتەن تاڭدانىپ, بٸراز ٷنسٸز جاتتى دا: 

- مەنٸڭ سىرقاتىم نەزٸكتٸگٸڭٸزدٸ وياتتى. سولاي ما? 

- جوق,- دەدٸ جاسىن باعيلانىڭ دەل ايتىلعان سٶزٸن مويىنداسا دا مويىنداعىسى كەلمەي.- ول مەنٸ قارتايتىپ جٸبەرەدٸ. 

ەزٸلدەگەن بولسا تٷبٸندە شىندىعى جاتقان بۇل سٶزدەن باعيلا داۋىستاپ بٸر كٷلٸپ الدى. ونىڭ كٷلكٸسٸنە سەسترا مەن مەليكە دە, جاسىننىڭ ٶزٸ دە قوسىلدى. بۇل كەلگەن جٸگٸتتٸڭ قىزعا ەشقانداي تۋىستىق قاتىسى جوق ەكەنٸن تٷسٸنسە دە سەسترا ەندٸ قاباق شىتۋىن قويدى, بٸراق, ٶز مٸندەتٸن ۇمىتپاي ولاردى اسىقتىرا باستادى. 

- ەرتەڭ قايتىڭىز,- دەدٸ باعيلا سەل ٷنسٸزدٸكتەن سوڭ.- راس ايتام. 

- سەنٸڭ "جٶندەپ اۋرۋىڭا" مەن كەدەرگٸ جاسايمىن با? 

- يە. مۇنداي جاعدايدا سٸزبەن كەزدەسە بەرگەندٸ قالامايمىن. ەرٸ... ەرٸ ەكٸ كٷننەن سوڭ ەكەم كەلەدٸ. 

دەرٸگەرلەر حابار بەرٸپ قويىپتى. سٸزدٸ كٶرسە... ول تٷسٸ...تٷسٸنەسٸز عوي. 

- ەرينە, تٷسٸنەم...- جاسىننىڭ ەرٸندەرٸ عانا كٷبٸرلەگەندەي بولدى. "مەنٸ كٶرسە قايعىسىنىڭ ٷستٸنە قايعى جامايدى,- دەدٸ ول ٸشتەي باعيلانىڭ ويىن جالعاستىرىپ.- يە, سٶيتەدٸ. مەن ەيەل ادامدى جاقسى كٶرۋ دەگەن بەلدەۋدەن اسىپ كەتكەمٸن. بەرٸنە قاقىم بار, تەك سٷيۋگە قاقىم جوق. قاقىم بار كەزدە كەزدەسپەدٸ, بۇلاي سٷيە المادىم. بٸرٸ بولسا - بٸرٸ بولمايتىن, بٸرٸن تاپساڭ - بٸرٸن جوعالتاتىن ادام بويىنداعى قاسيەت ٶمٸردٸڭ ٶشپەس زاڭى ما? نەگە ولاي? سوناۋ جىلعى "تەاترالكا"كافەسٸندەگٸ كەزدەسۋدەن باستاپ تىنىشىمدى العان, ٸشكٸ دٷنيەمە قارعىن سۋداي كٷرت ٶزگەرٸس ەنگٸزٸپ, ەيەل ادامدى شىن بەرٸلە سٷيۋ دەگەن ۇعىمىمدى جاڭارتىپ كەتكەن, قالعان ٶمٸرٸمدە ۇمىتا الماسىمدى سانامەن, پاراساتپەن سەزٸنگەن وسى بٸر جان يەسٸن جوعالتۋىم كەرەك پە, جوعالۋى تيٸس پە? 

وقۋىن بٸتٸرگەن سوڭ ول ٶز بەتٸنشە كەتەدٸ, مەن ٶز بەتٸمشە قالماقپىن با? تىپ-تىنىش, بەيعام, بەيتاراپ? سونان سوڭ دا اتقان كٷندٸ باتىرىپ, تٸرشٸلٸكتٸ جالعاستىرا بەرمەكپٸن بە? ول دا سٶيتە مە? نەگە? نەلٸكتەن? ەيەلٸم مەن بالامنىڭ بارلىعىنان با? ٶمٸردٸڭ زاڭى وسىنى تالاپ ەتكەندٸكتەن بە? ولاي بولسا, تاعدىر مەنٸ مۇنىمەن نەگە كەزدەستٸردٸ. بالا سٷيمەي, ٷيلەنبەي تۇرعاندا نەگە جولىقتىرمادى? بۇل دا تاعدىردىڭ بٸر ەدٸلەتسٸزدٸگٸ مە, ادامدى كەلەمەجدەپ, سىنعا سالۋى ما? مەنٸڭ بۇل ماحابباتىمنىڭ قۇنى مەن باعاسى - ەيەلٸم مەن ەكٸ بالام, ولاردىڭ تاعدىرى بولماق پا? نەتكەن قىمبات, نەتكەن قاتالدىق! ەكٸ كٷننەن سوڭ دٷنيەدەگٸ ەڭ جاقسى كٶرەتٸن ادامىمنىڭ ەكەسٸ كەلەدٸ, ال مەن وعان دەيٸن كەتۋٸم كەرەك,بۇل جەردە مەنٸڭ رۋحىم دا بولماۋى كەرەك. قاشۋىم كەرەك!ٶيتكەنٸ مەن جاسىرىن عاشىق بولۋعا عانا ەرٸكتٸمٸن, جۇرت كٶزٸنە دە تٷسپەۋگە تيٸسپٸن. جاسىرىن ماحاببات! نەتكەن سۇمدىق, نە دەگەن قورلىق!" ول كەنەت باعيلانىڭ قولىن قايتادان قىستى دا: 

- الماتىعا بارعان سوڭ, ەكەۋمٸز پاركتە قىدىرايىقشى,- دەدٸ. 

باعيلانىڭ كٶز شاراسى ۇلعايىپ بارىپ, ەرنٸنەن كٷلكٸ تابى بايقالدى.

- بەلكٸم, سٸز بالمۇزداق جەرسٸز?- دەدٸ ول كٷلٸپ. 

- مەن شىن ايتىپ تۇرمىن. 

قىز يىعىن قوزعادى. 

- الدىمەن الماتىعا جەتٸپ الايىقشى. 

ەرتەسٸنە ول باعيلامەن قوشتاسۋعا قايتا كەلدٸ. 

- ساۋ بول, سۋر,- دەدٸ ول قىزدىڭ كولىنان سٷيٸپ.-ەسٸڭدە بولسىن, الماتىعا بارعان سوڭ مەن كەشەگٸ ايتقانىمدى ورىندايمىن. 

- وھ, نەتكەن ەرلٸك! 

- كٷلمە. سەن قارسى ەمەسسٸڭ عوي? 

- مەن سٸزدٸڭ ايتكانىڭىزعا قاشان قارسى بوپ ەدٸم!- قىز تەرەزە جاققا موينىن بۇرعاندا كٶزٸنەن مٶلدٸر تامشىلار جىلت ەتە كالدى. قىزىق-اۋ, الماتىدا اۋرۋحانا جەتپەگەندەي... 

مەليكە قىزدى تىنىشتاندىرماق بوپ ونى ساماي شاشىنان سيپالادى, بٸراق, جان تولقۋى ٷستٸندە جاسالعان بۇل نەزٸكتٸك ونى سايابىرسىتۋدىڭ ورنىنا كەۋدەسٸندە باياعىدان ۇيىپ جاتقان رەنٸشٸ مەن نازىن, ىزاسى مەن سەرگەلدەڭٸن, قۋانىشى مەن مۇنىن, بارلىق-بارلىق سىر قاتپارلارىن قوزعاپ جٸبەردٸ. باعيلا ٷن شىعارماي, كٶزٸ باتتيىپ اشىق جاتىپ تاعى جىلاعاندا مەليكە جاسىنعا بٸر قارادى. ول بۇل قاراستان سوڭ جاعدايدىڭ بەرٸنە مۇنى كٸنەلاعان سالقىن نىشان بايقاپ قالدى. 

ول دٸر ەتە تٷستٸ. 

ٶزٸن بٸر عانا سەتكە شارپىپ ٶتكەن كٶزقاراس جاقسى كٶرۋ مەن كٸنەلاۋدان ەكٸ ارالىعىنداعى تالاي سٶزدٸ اۋدارىپ ٶتكەن سەكٸلدٸ جەنە جاسىن ادام جانارىنىڭ تٸلدەن ميلليون ەسە باي, ميلليون ەسە تەرەڭ ەكەنٸن دەل وسى سەتتە العاش رەت شىن ۇعىندى. 

- بٸز كەتكەلٸ گازەتتەر سٸزدٸ سىناعان جوق پا?- دەدٸ باعيلا وسى سٶزٸمەن بەرٸن دە وي شىرماۋىنان قۇتقارىپ. 

- ەزٸرگە جوق. سەن كەلگەنشە بولىپ قالار.- ول ازداپ ەزۋ تارتقان بولىپ ەدٸ, باعيلا مەن بەرمەگەن سوڭ ەزٸلٸنٸڭ مٷلدە ورىنسىز شىققانىن تٷسٸندٸ.- مەن تاعى كەلەم,-دەدٸ ول باسقا ەشقانداي سٶزدٸڭ رەتٸن تاپپاي.- ٶزٸم الىپ كەتەم. تٶرت-بەس كٷننەن سوڭ. باعيلا بەتٸن بەرٸ بۇردى. 

- كەرەگٸ جوق,- دەدٸ ول جاسىنعا كٶز توقتاتا قاراپ,- مەن ٶزٸم بارام سٸزگە. جاسىن تولقىپ كەتتٸ. 

بۇدان ارى قاراي تٸل قاتۋدىڭ ارتىق ەكەنٸن بٸلدٸ. 

قانشا اقىلدى سٶز بولعانمەن ولاردىڭ بٸر دە بٸرٸ ەلگٸ سٶزدەن كەيٸن تۋعان ٷنسٸزدٸككە تۇرمايتىنىن, ودان اسپايتىنىن سەزدٸ. ول ورنىنان ٷنسٸز كٶتەرٸلدٸ دە, ەڭكەيٸپ كەپ باعيلانىڭ ماڭدايىنان سٷيدٸ. سونان سوڭ لەم دەمەستەن ەسٸككە قاراي بۇرىلا بەردٸ. 

سول سەتتە ەسٸك ٶزٸ اشىلىپ, كٷتپەگەن جەردەن باس دەرٸگەرمەن بٸرگە قاراتاي مەن تۇرعات كٸرٸپ كەلدٸ.ولاردى ەرتەڭ كەلەدٸ دەپ ويلاعان مەليكە مەن جاسىن تۇرعان-تۇرعان جەرلەرٸندە قاتتى دا قالدى. ازاپتى ٷنسٸزدٸك ٷش-تٶرت سەكۋندقا سوزىلدى. قاراتاي - مەليكە - جاسىن اراسىنداعى جانار الماسۋ بٸتە بەرگەن سەتتە باس دەرٸگەر سٶز باستادى. 

- قىزىڭىزدىڭ مۇنداي سىرقاتى بارىن بايقاماعاندىعىڭىز قيىن بولعان,- دەدٸ اۋرۋ جاتقان جاققا قاراماۋعا تىرىسىپ.- وقاسى جوق, بٷگٸنگٸ مەديتسينانىڭ ارالاسۋىنا ەلٸ كەش ەمەس. جاقىن ارادا بەرٸ جاقسى بولادى. سٸزدەردٸ مازالاماۋعا دا بولار ەدٸ, بٸراق, كٸم بٸلەدٸ, حابار بەرمەۋگە حاقىمىز جوق. 

قاراتاي دەرٸگەردٸڭ سٶزٸن جٷرە تىڭداپ, قىزىنىڭ قاسىنا كەلدٸ دە, ماڭدايىنان يٸسكەدٸ. 

- كٸنەلٸمٸن, كەشٸر,- دەد ول سىبىرلاپ.- بۇرىن نەگە بٸلمەگەنمٸن? ەكە بولعان سوڭ بٸلۋگە تيٸس ەدٸم عوي.- ونىڭ داۋسى دٸرٸلدەپ, تەرٸس اينالىپ كەتتٸ. قالتاسىنان ورامالىن الىپ, بٸلدٸرمەگەن بوپ ەۋەلٸ مۇرنىن, سونان سوڭ تەز ارادا كٶزٸن سٷرتتٸ. كەلەسٸ سەتتە بويىن قايتا جيناپ, قىزىنا قارادى. ونىمەن تۇرعات امانداسىپ جاتىر ەكەن. ول دا تۋۋ الىستان كەلگەن سوڭ قول الىسىپ قانا قويۋدى قومسىنعانداي باعيلانىڭ ماڭدايىنان سٷيدٸ. جاڭا عانا جاسىن سٷيگەن ماڭدايدان. 

"نەتكەن جيٸركەنٸشتٸ,- دەدٸ ٸشٸنەن باعيلا.- بٸر ماڭداي, ونى بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ كەپ مٷلدە ەكٸ تٷرلٸ ادام سٷيٸپ ەتتٸ. بٸر-بٸرٸنە كەراعار ەكٸ ادام. ماقساتتارى دا, ماقساتقا بارار جولدارى دا, تانىم-تٷيسٸكتەرٸ دە ەكٸ باسقا. تۇرعاتتىڭ نەگە ٸلەسٸپ كەلگەنٸن ەكەم بٸلمەيدٸ-اۋ. ازاماتتىق دەپ ويلايتىن شىعار". 

جاسىنمەن قوناق ٷيدە ايرىلىسقان سوڭ باعيلا تۇرعاتتان حات العان-دى. ول سەگٸز بٶلمەلٸ ٷي سالدىرعانىن, ٸشٸنٸڭ جاساۋ-جيھازدارعا تولعانى, بٸراق, وعان ەڭ قىمبات التىن جيھاز - باعيلا عانا جەتپەي تۇرعانىن جازىپتى. مۇنى "التىن جيھاز" دەپ اتاپتى. ٶزٸنشە, سٷيٸكتٸ قىزىنىڭ باعاسىن اسىرعانى وسى بوپتى. ول بەدەلٸنٸڭ وبلىس الدىندا دا جامان ەمەس ەكەنٸن, "قاراتاي يساەۆيچتٸ جانىنداي جاقسى كٶرەتٸنٸن", ونىڭ دا دەل وسىلاي ٶزٸن "جاقسى كٶرەتٸنٸن" جازعان ەكەن. 

قازٸر ٶزٸنٸڭ كٷن سايىن سپورتپەن شۇعىلداناتىنىن, گتو زناچوگىن العانىن, تٸپتٸ, بٸر بۇزاۋ اسىراعانىن, سونى كٷن سايىن بٸر جىل بويى كٶتەرە بەرەتٸنٸن, بٸر جىلدان سوڭ سالماعى 120-130 كگ. تايىنشانى وپ-وڭاي كٶتەرٸپ كەتە بٸرەۋدٸن جولىن وسىلاي ويلاپ تاپقانىن جازىپتى. 

سول حات ەسٸنە تٷسٸپ, باعيلا ەسٸك جاققا مويىن بۇردى. بوساعا جانىندا تۇرعان جاسىننىڭ جوق ەكەنٸن سوندا عانا كٶرٸپ, اۋرۋ جٷرەگٸ زىرق ەتە قالدى. ونىڭ كٶز الدى قاراۋىتىپ كەتتٸ. ادامداردىڭ سٶيلەسكەن, دابىر-دۇبىر بولعان داۋىستارى الىستاپ, تالماۋسىراپ بارا جاتتى. دەرٸگەرلەر پالاتاداعى بٶگدە كٸسٸلەردٸ تٷگەل سىرتقا شىعارىپ جٸبەردٸ.

* * * 

ەسٸك الدىندا ەلەۋسٸز قالعان جاسىن جۇرت ەستەرٸن جيعان سوڭ تۋىستار اراسىندا ىڭعايسىز جاعداي تۋدىرارىن سەزٸپ, ولار ابىر-سابىر بوپ جاتقاندا-اق سىرتقا شىعىپ كەتكەن-دٸ. ول ادامدارى ساپىرىلىسىپ جاتقان جاعالاۋدان جوعارىراق كٶتەرٸلٸپ, كەڭدەۋ كٶشەنٸڭ تروتۋارىنا تٷستٸ دە, اۆتوۆوكزال جاقتى بەتكە ۇستاپ, جاياۋ جٷرە بەردٸ. ەسٸكتەن كٸرگەن بەتتە ٶزٸنە قادالعان قاراتايدىڭ جانارىن كٶز الدىنا ەلەستەتتٸ,"ول ماعان كٷدٸكپەن قارادى. بۇل قاراس - قييانداعى قىرىمدا اۋىرىپ جاتقان قىزىنىڭ پالاتاسىنان قازاق جٸگٸتٸن كەزدەستٸرگەنٸنە تاڭدانۋ ەمەس,- دەدٸ ول ٸشتەي. 

ول - تانۋ. ول مەنٸ بٸلەتٸن سيياقتى. ماعان قاراعان كٶزٸندەگٸ قاراشىعىنىڭ قيمىلداۋى سونىڭ دەلەلٸ. دەگەنمەن, جامان ادام بولماۋى كەرەك. قىزىنا نە دەپ ايتتى? "كٸنەلٸمٸن كەشٸر. بۇرىن نەگە بٸلمەگەنمٸن? ەكە بولعان سوڭ بٸلۋگە تيٸس ەدٸم عوي!" ەكە پارىزىن سٷيەكپەن, قانمەن تٷسٸنەتٸن ادام ايتار سٶز. فولكنەردٸ وقىماعان شىعار, كاۆاباتا دەگەننٸڭ كٸم ەكەنٸن بٸلمەس, "اعايىندى قارامازوۆتاردى" قولىنا ۇستاماعان دا بولار. وندا تۇرعان نە بار? ولارسىز دا جاقسى ەكە بولۋعا ەبدەن بولادى عوي, سولاي عوي!" 

كەنەت ونىڭ ەسٸنە ٶز بالالارى تٷستٸ. ولار دا نەگە ەكەنٸ بەلگٸسٸز, دەل ەلگٸ پالاتانىڭ ەكٸ كەرەۋەتٸندە قاتارلاسىپ جاتقانداي ەلەستەدٸ. ەكەۋٸنٸڭ دە كٶزٸندە كٶلكٸلدەپ جاس تۇنعان. جاناشىرلاردىڭ بەرٸ كەلٸپ, كەتٸپ جاتىر. 

ولاردىڭ ەكەلەرٸ كەلمەيدٸ. ەشقاشان كەلمەيدٸ. "مەن كٸنەلٸمٸن",- دەپ كٶزٸنە جاس المايدى. جاسىننىڭ جٷرەگٸ شىمىرلاپ, دەمٸ جيٸلەپ, قان تامىرلارى سولقىلداپ كەتتٸ. 

ول جولدان اداسىپ, قالانىڭ مٷلدە باسقا جاعىنان شىعىپتى. اۆتوۆوكزالعا اپارار جولعا قايتا تٷستٸ. جولدان شاتاسقانى سەكٸلدٸ, باسىن شىرماعان ويلاردىڭ دا باعىت-باعدارسىز جٷيە قۋىپ, ەشقانداي بايلامسىز, توقتاۋسىز زۋلاپ بارا جاتقانىن اڭعاردى. ول كٷن باتۋعا ارقان بويى قالعاندا بارىپ, ەيتەۋٸر اۆتوۆوكزالعا جەتتٸ. 

اۆتوبۋستىڭ جٷرۋٸنە نەبارى ون بەس-اق مينۋت قالىپتى. جولاۋشىلاردىڭ بٸرازى وتىرىپ تا جاتىر ەكەن. ول اۆتوبۋس جانىنا كەلگەندە الدىنان مەليكەنٸڭ جٷگٸرە شىققانىن كٶرٸپ, تاڭدانعاننان قالت تۇرا قالدى. 

- ويباي-اۋ, سٸز قايدا جٷرسٸز! ۋايىمنان جىندانىپ كەتە جازدادىم عوي!- دەدٸ ول القىنا سٶيلەپ.- اۆتوبۋس جٷرگەلٸ تۇر! 

- بۇل بولماسا كەلەسٸ بار شىعار, سامولەت بەرٸبٸر تٷنگٸ ون ەكٸدە ۇشادى. 

- نە دەگەن سابىرلى ادامسىز! بيلەت الىنىپ قويىلعان. جٷرەتٸن بولعان سوڭ ۋاقتىلى جٷرۋ كەرەك قوي. 

-بۇدان كەيٸن اۆتوبۋس جوق, تروللەيبۋس قانا. ونىمەن ٸشٸڭٸز كٶگەرٸپ كەتەدٸ. 

مەليكەنٸڭ شارۋاقور, پىسىق, قامقور ٷنٸنە جاسىن ٸشتەي سٷيسٸنٸپ, وعان قاراپ جىميىپ قويدى. جاز ايىندا سامولەتتٸڭ بيلەتٸ بٸر قارانىڭ قۇنى بوپ كەتكەن يالتا سيياقتى قالادا دا ول جولىپ تاۋىپ, كەشە بيلەت الىپ كەلگەن. اۆتوسبۋستان قالىپ قويا ما دەپ ۋايىم عىپ تۇرىسى تاعى مىناۋ. "مۇنداي ادامدارسىز ادامنىڭ كٷنٸ قاراڭ-اۋ,- دەدٸ ٸشتەي جاسىن.- كەيدە بۇنى دا قادٸرلەي بەرمەيمٸز. جەنە ٶزٸ قانداي كٶرٸكتٸ. ەيەل ادام كٶرٸكتٸ بولۋى كەرەك ەكەن عوي. قايدان السا ونان السىن, ەيەل ادام كٶرٸكتٸ بولۋى كەرەك". ول ويىمدى وقىپ قويماسىن دەگەندەي مەليكەدەن كٶزٸن تايدىرىپ ەكەتتٸ. 

- سٸز كەتكەن سوڭ باعيلانىڭ جٷرەگٸ قايتا قابىندى,- دەدٸ مەليكە داۋسىن كەنەت باياۋلاتىپ. 

جاسىن وعان جالت قارادى. 

- قورىقپاي-اق قويىڭىز. تەۋٸر بولدى. 

جٸگٸت اۋىر بٸر كٷرسٸندٸ. 

- يە, بٸز سٸزدٸ وسىلاي ۇمىتتىق!- دەدٸ مەليكە ويناقى ٷنمەن. 

ەكەۋٸ دە بٸر-بٸرٸنە قاراپ كٷلٸپ الدى. 

- مەنٸمشە, بار يدەيانىڭ باسى سٸز عوي دەيمٸن? 

- يە, مەن!- دەدٸ مەليكە شي قالپاعىن تۋزۋ تۇرسا دا جٶندەپ قويىپ.- جالپى, بەرٸنە كٸنەلٸ مەنمٸن. تٸپتٸ, افريكاداعى مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸستەرگە دە قاتىسىم بار ما دەپ قالام. 

- سٸزگە شي قالپاق جاقسى جاراسادى,- دەدٸ جاسىن ونىن سٶزٸنە سٷيسٸنگەنٸن مٷلدە باسقا اڭعارىمىمەن بٸلدٸرٸپ.-ەلگٸ كٸسٸلەر كاشان قايتادى ەكەن? 

- ە-ە, ايتپاقشى,- دەدٸ مەليكە جاسىننىڭ يىعىنان قاعىپ قويىپ.- قاراتاي سەنٸ سۇرادى. سۇراعاندا بار عوي, بٸردەن اتىڭدى اتاپ سۇرادى. مەنٸڭ يمانىم ۇشتى. وڭاشادا ۇرىساتىن شىعار دەپ ەم, قايتىپ بۇل جٶنٸندە لەم دەمەدٸ. مەنٸمشە, ول سەنٸ, سونشالىقتى جەك كٶرمەيتٸن سيياقتى. ال, قاسىنداگى جٸگٸت! ۋيي!- ول بەتٸن تىرجيتىپ, قولىن سٸلتەدٸ.- جانىم جەك كٶرەدٸ. باعيلانى الماتىعا سول الىپ بارماقشى. قاراتاي ەرتەڭ دەل وسى رەيسپەن ۇشادى دا, ول وسىندا قالادى. ەگەر دەرٸگەرلەر رۇقسات ەتپەسە, اۋىلعا بارىپ قايتىپ كەلمەك. 

جاسىن وعان تەسٸلە قارادى. مەليكە دە بۇدان كٶز الماي ٷنسٸز قاراپ تۇردى دا, كەنەت ەكٸ بەتٸنٸڭ ۇشىنا تٷيمەدەي ەكٸ تامشى قىزىل شەڭبەر پايدا بولىپ, ول تەز ارادا جايىلا باستادى. بەت-جٷزٸ تٷگەل قىزىلعا بويالىپ بٸتكەندە بارىپ ول كٸرپٸكتەرٸن قاعىپ-قاعىپ الدى دا: 

- وي, مەن سٸزگە "سەن" دەپ سٶيلەپپٸن عوي, كەشٸرٸڭٸز,-دەدٸ كٷبٸرلەپ. 

- ا-ا, سولاي ما? مەن باسقا ويمەن ەلەك بوپ تۇرعاندا سٸز كەشٸرٸلمەس كٷنە جاساعان ەكەنسٸز عوي. ەستٸمەگەن ول سٶزٸمدٸ مەن اقتىق دەمٸم بٸتكەنشە كەشە المايمىن!

- بٸز بارعاندا سٸز الماتىدا بولاسىز با?- دەدٸ مەليكە ونىڭ كٶتەرٸڭكٸ داۋسىنا سابىرلى ٷنمەن جاۋاپ بەرٸپ. 

- نەگە "بٸز بارعاندا?" مەن تاعى كەلەمٸن دەدٸم عوي. 

- كەرەگٸ جوق. ەلگٸ جٸگٸت وسىندا بولادى. ول سٸزدٸ ۇناتپايدى. جالپى, جازۋشىلاردى ۇناتا بەرمەيدٸ. ونىڭ ٷستٸنە, ول... ول باعيلانىڭ وقۋ بٸتٸرگەنٸن كٷتٸپ جٷر. 

جاسىن قالتاسىنان سيگارەت الىپ, اسىقپاي تۇتاتتى. تەمەكٸ تٷتٸنٸن بٸرٸنٸڭ ارتىنان بٸرٸن تەز-تەز ەكٸ-ٷش بۋداقتاتىپ الدى دا, جايىمەن عانا: 

- بٸلەمٸن,- دەدٸ. 

- قالاي? باعيلا ايتىپ پا ەدٸ?- دەدٸ مەليكە تاڭدانىپ. 

- ايتۋ شارت ەمەس. سەزەم. ول باعانا ەسٸكتەن كٸرٸپ كەلە جاتقاندا كٶزٸنەن تانىعام. بەرٸدەن عانا ويلايتىن ادامنىڭ بەت-جٷزٸندەگٸ قۇبىلىس تا كٷردەلٸ ەمەس, وقۋ وڭاي. 

- بٸلەسٸز بە,- دەدٸ كەلەسٸ سەتتە مەليكە تٶمەن قاراي تۇرىپ.- مەن سٸزگە ريزامىن. 

- نە ٷشٸن? 

- شىنىمدى ايتسام, بۇرىن مەن دە جازۋشىلاردى ونشا ۇناتا قويمايتىنمىن. شىعارمالارىن سٷيٸپ وقىسام دا ٶز باستارى جايلى پٸكٸرٸم مٷلدە باسقا ەدٸ. نەگە ولاي ەكەنٸن قايدام, ەلدە, تەرەڭ ويدان گٶرٸ شولاق ويدىڭ ادامدارى كٶپتٸكتەن بە, وسىنداي پٸكٸر ٶزٸنەن-ٶزٸ قالىپتاستى. سٸز ونىڭ بەرٸن تاس-تالقان ەتٸپ, جازۋشى دەگەن ۇعىمدى كٶز الدىمدا بيٸككە كٶتەردٸڭٸز, وسى ۋاققا دەيٸن ٶزٸمنٸڭ الاسا ويدا جٷرگەنٸمدٸ تٷسٸندٸردٸڭٸز. اۆتوبۋس جٷرۋگە دايىندالىپ, موتورى گٷرٸلدەي باستادى. 

- مەن سٸزدٸ سامولەتكە شىعارىپ سالايىن,- دەدٸ مەليكە ەرەكشە بٸر قيماس ٷنمەن. 

- ەسٸڭٸز دۇرىس پا?! سوناۋ سيمفەروپولگە بارماقسىز با? ونىڭ ٷستٸنە بيلەتٸڭٸز دە جوق. 

- ەسٸڭٸزدە بولسىن, مەليكە - جەر بەتٸندەگٸ بيلەت اتاۋلىنىڭ سيقىرشىسى. ۇشىپ بارا جاتقان سامولەتكە دە بيلەت الا الام.- ول كٷلٸپ قويدى. 

- جوق. باعيلانىڭ قاسىنا بارىڭىز. قاراتاي دا سٸزدٸ جوقتاپ وتىرعان شىعار. 

- وعان ايتىپ كەتكەم. 

- مەنٸ شىعارىپ سالۋعا كەتتٸم دەپ پە? 

- يە. نەسٸ بار, بٸلسٸن... 

ول مەليكەگە قاراپ تۇرىپ باسىن شايقادى. 

- سەن ٶتە كايسار ەيەلسٸڭ,- دەدٸ ەدەيٸ, "سەن" دەگەندٸ قاداي ايتىپ. مەليكە بۇعان جانارىن بٸر تاستادى دا, كٸرپٸكتەرٸن قايتا قۇلاتتى. 

جاسىن اۆتوبۋستىڭ باسقىشىنا اياعىن قويىپ تۇرىپ, ونىمەن قول الىسىپ قوشتاستى. سول كەزدە ول مەليكەنٸڭ كٸرپٸكتەرٸ دٸرٸلدەپ, قويۋ قاستارىنىڭ قوسىلىپ-جازىلىپ تۇرعانىن كٶردٸ. ونىڭ بارىنشا تولقىپ تۇرعانىن اڭعارعان جاسىن سەرگٸتپەك بوپ: 

- سٶيتٸپ, بٸرنەشە جىلدان بەرٸ ماعان ات قويا المادىڭ, ە?- دەدٸ كٷلٸپ. 

مەليكە كٸنەسٸن وڭاي مويىڭداعان بالاداي باسىن يزەدٸ. جاسىن سوڭعى رەت ساۋساقتارىن قىسقان كەزدە, قوشتاسىپ تۇرعان ادامىنىڭ كٸم ەكەنٸن ەندٸ عانا بٸلٸپ العىسى كەلگەندەي كٸرپٸكتەرٸن جوعارى كٶتەرگەندە, مٶلدٸر مونشاقتاي تۇپ-تۇنىق ەكٸ-ٷش تامشى كٶز شاراسىنان ساۋ ەتٸپ ٷزٸلٸپ تٷستٸ. 

اۆتوبۋس ورنىنان قوزعالدى. جاسىن اۆتوبۋستىڭ ارتقى تەرەزەسٸنەن مەليكەنٸڭ قيمىلسىز تۇرعانىن كٶردٸ. ادام جول ورتاسىنا دەيٸن شىققان جەرٸن, جول ورتاسىنان ارى قاراي بارار جەرٸن ويلايدى دەگەن راس ەكەن. جاسىن سامولەتكە وتىرعانشا باعيلانىڭ جايىن, ەڭدٸ بٸرٸن-بٸرٸ ۇمىتۋ ەمەس, ۇمىتۋعا تىرىسا دا الماستارىن, قىزىنىڭ جانىندا تۇرىپ ەكەسٸنٸڭ باۋىر ەزەر جىلى سٶزٸن, مەليكەنٸڭ ەلگٸ كٶز جاسىن قايتا-قايتا ويلاۋمەن بولدى. ٶزٸن شىعارىپ سالۋعا كەلگەن ەيەلدٸڭ كٶزٸنەن مونشاقتاي دومالاپ تٷسە سالعان جاس تەك قيماستىق, دوستىق پارىزدان عانا ەمەس, ەشقاشان ايتىلماي, كٶكٸرەگٸندە قاماۋدا جاتىپ قارتايار, شٸلدەدە جٷرٸپ شٸرٸر ەرەكشە بٸر سەزٸم تولقىنىستارىنان ەكەنٸن جاسىن دا بايقاپ قالدى. بۇل بايقاعانىن دا ول ەشقاشان سىرتقا شىعارمايدى, وسىلاي جٷرەك پەن سانا تٷبٸندە ەرٸكسٸز ساقتاپ جٷرە بەرەدٸ. ول دا سٶزبەن ايتساڭ سەنٸ كەتەر قىرىق قاتپار ادام ٶمٸرٸنٸڭ بٸر قىرى بوپ قالا بەرمەك. 

ەندٸ ونىڭ كٶز الدىنا ەشقانداي جازىعى جوق ەيەلٸ, ەشقانداي كٸنەسٸ جوق ەكٸ بالاسى ەلەستەدٸ. ەكٸ بالاسى ەسكە تٷسكەن سەتتە اۋرۋحانانىڭ اق تٶسەكتەرٸن كٶردٸ. تٷستەگٸدەي اپپاق دٷنيە, اپپاق بوپ ەكٸ بالاسى جاتىر. جاناشىر ادامداردىڭ بەرٸ وسىندا. ال, ولاردىڭ ەكەلەرٸ كەلمەيدٸ. ەشقاشان كەلمەيدٸ."مەن كٸنەلٸمٸن", – دەپ كٶزٸنە جاس المايدى.

1979 جىل

دۋلات يسابەكوۆ