فوتو: اشىق دەرەككٶز
سماعۇل كٶشەكباەۆ – قازاقتىڭ دارىندى كومپوزيتورى, دومبىرا ٶنەرٸنٸڭ مايتالمانى جەنە ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستىڭ باتىرى.
ول اتىراۋ وبلىسى, تەڭٸز اۋدانىندا, سىيلى وتباسى كٶشەكباي مەن شۇعا انامىزدىڭ شاڭىراعىندا دٷنيەگە كەلگەن. ەكەسٸ كٶشەكباي – ٸسكەر ەرٸ قولى شەبەر ادام بولسا, اناسى شۇعا – حالىق ەندەرٸن شەبەر ورىندايتىن يبالى قازاق كەلٸنٸ ەدٸ. سماعۇل بالا كەزٸنەن زەرەك بولىپ, دومبىرا تارتۋ مەن ەن ايتۋعا بەيٸم بولدى.
اعارتۋشىلىق قىزمەتٸ
جاس سماعۇل ماحات اۋىلىنداعى تٶرت جىلدىق مەكتەپتٸ ٷزدٸك بٸتٸرٸپ, بٸلٸمٸن اقتٶبە جەنە ورال قالالارىندا جالعاستىردى. ورىس تٸلٸ مۇعالٸمٸ كۋەلٸگٸن الىپ, ٶزٸنٸڭ اعارتۋشىلىق قىزمەتٸنە كٸرٸستٸ. سول ۋاقىتتا پاتشا ٷكٸمەتٸ قازاق جاستارىن ەسكەرگە الۋ تۋرالى جارلىق شىعارىپ, ەل اراسىندا تولقۋلار تۋىندادى. سماعۇل ەدٸلەتسٸزدٸككە قارسى شىعىپ, حالىقتى ٶلەڭدەرٸمەن جٸگەرلەندٸرٸپ, باسشىلىققا نارازىلىق بٸلدٸردٸ.
سماعۇل قازان تٶڭكەرٸسٸ مەن ازامات سوعىسى كەزٸندەگٸ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە ەل مەن جەردٸ قورعاۋدا بەلسەندٸلٸك تانىتتى. ونىڭ ٶلەڭدەرٸ جالعاندىق پەن ەدٸلەتسٸزدٸككە قارسى ٶتكٸر قارۋ بولدى. كەڭەس ٷكٸمەتٸ ورناعان سوڭ, سماعۇل مۇعالٸمدٸك پەن اعارتۋشىلىق قىزمەتٸن جالعاستىرىپ, بالالار مەن ەرەسەكتەرگە بٸلٸم بەرۋگە كٷش جۇمسادى. ول رەسپۋبليكادا العاش رەت وقۋشىلاردىڭ كٶركەمٶنەرپازدار ٷيٸرمەسٸن اشىپ, شەكٸرتتەرٸن حالىق ٶنەرٸنٸڭ جاۋھارلارىنا باۋلىدى. دومبىرا انسامبلٸ مەن حور ۇيىمداستىرىپ, اۋىلداردا كونتسەرتتەر ٶتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار, ەيەلدەر مەن قىزداردىڭ قوعامداعى ورنىن كٶتەرۋگە باعىتتالعان شىعارمالار جازدى. ونىڭ "قاراكٶز", "اقتورعاي", "اقىن قىز", "جاس تالاپ" سيياقتى تۋىندىلارى حالىق اراسىندا كەڭٸنەن تارادى.
1926 جىلى سماعۇل مۇرات اقساقالدىڭ قىزى ىنتامەن وتاۋ قۇرىپ, ٷلگٸلٸ وتباسىن قۇردى. ول اۋدان ورتالىعىنداعى مەكتەپتە ورىس تٸلٸ پەنٸنەن ساباق بەرٸپ, مەڭگەرۋشٸ قىزمەتٸن قاتار اتقاردى. دومبىراسىن قۇشاقتاپ, اۋىل-ايماقتى ارالاپ, حالىقتى بٸلٸمگە تارتىپ, مەدەني-اعارتۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ. اۋدان ورتالىعىنداعى كلۋبتى مەدەنيەت ٷيٸنە اينالدىرۋعا اتسالىسىپ, تەاتر ۇجىمىن ۇيىمداستىردى.
دينا نٷرپەيٸسوۆانىڭ جۇلدىزىن جاقتى
1936 جىلى الماتىدا ٶتكەن اۋىل كٶركەمٶنەرپازدارىنىڭ العاشقى بايقاۋىندا سماعۇل ٶزٸنٸڭ ٶنەرٸمەن كٶزگە تٷسٸپ, باس جٷلدەنٸ جەڭٸپ الدى. جامبىل اتىنداعى فيلارمونيياعا دومبىراشى قىزمەتٸنە شاقىرتۋ الىپ, اۋىلىنا ورالىپ, وتباسىمەن الماتىعا قونىس اۋداردى.
فيلارمونييا قابىرعاسىندا سماعۇل اتىراۋ ٶڭٸرٸنٸڭ بەلگٸسٸز اقىندارى مەن كٷيشٸلەرٸنٸڭ مۇرالارىن جيناقتادى. ول دينا نۇرپەيٸسوۆانى الماتىعا شاقىرۋعا اتسالىسىپ, ونىڭ شىعارماشىلىعىن دەرٸپتەۋگە ٷلكەن ٷلەس قوستى. دينا انامىز 1939 جىلى مەسكەۋدە ٶتكەن بٷكٸلوداقتىق بايقاۋدا جەڭٸسكە جەتٸپ, قازاقستان مەدەنيەتٸنٸڭ كٶرنەكتٸ قايراتكەرٸ اتاندى. سماعۇلدىڭ بۇل باعىتتاعى ەڭبەگٸ ەل ٶنەرپازدارىنىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدە تانىلۋىنا زور ىقپال ەتتٸ. مەسكەۋدەگٸ ۇلتتىق كومپوزيتورلار كۋرسىن تەمامداعان سماعۇل بٸرنەشە ەندەر مەن كٷيلەردٸڭ اۆتورى رەتٸندە تانىلدى. ونىڭ "بوتاگٶز", "جاز", "ماي گٷلٸ", "بٸزدٸڭ ەن", "جازعى كەش" سيياقتى تۋىندىلارى حالىققا كەڭ تارادى. سونىمەن قاتار, قۇرمانعازىنىڭ «ەرتەڭ كەتەم», «لاۋشكەن», «پوۆەستكا» كٷيلەرٸن نوتالىق جازباعا تٷسٸرٸپ, قازاق مۋزىكالىق مۇراسىن ساقتاۋعا زور ٷلەس قوستى.
سوعىستاعى ەرلٸگٸ
ەلدٸڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن تالماي ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەندە, سماعۇلدىڭ ٶمٸرٸن سوعىس اۋىرتپالىعى بۇزدى. ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسى باستالعاندا, ول ٶز ەركٸمەن مايدانعا اتتانىپ, 10-اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا وفيتسەرلٸك قىزمەت اتقاردى. ول مايداندا جاۋىنگەرلەرگە جٸگەر بەرٸپ, "داۋىل ساعىنىش", "جاس قازاق" سيياقتى ەندەر جازدى. 1945 جىلدىڭ 18 سەۋٸرٸندە گەرمانييانىڭ تورن قالاسى ماڭىنداعى شايقاستا سماعۇل كٶشەكباەۆ ەرلٸكپەن قازا تاپتى.
بٷگٸندە ونىڭ ەسٸمٸ تۋعان جەرٸندە ارداقتالىپ, اۋداندىق مەدەنيەت وشاعىنا بەرٸلگەن. سماعۇل كٶشەكباەۆتىڭ شىعارماشىلىعى – قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ مەڭگٸلٸك مۇراسى.
