ەلەمدە كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييالاردىڭ ٶرشۋٸ ٷنەمٸ ورىن الىپ كەلەدٸ: 2002 جىلى قىتايدا SARS (اۋىر كٷشتٸ رەسپيراتورلىق سيندروم) پايدا بولدى, 2012 جىلى ساۋد ارابيياسىندا MERS (تاياۋ شىعىس رەسپيراتورلىق سيندروم) پايدا بولدى جەنە 2019 جىلى قىتايدا سovid19 كوروناۆيرۋسى انىقتالىپ, ول پاندەمييالىق سيپاتقا يە بولىپ وتىر.
شەتەلدٸك ەپيدەميولوگتار سوvid19 كوروناۆيرۋسىن ينفەكتسييانىڭ جوعارى كونتاگيوزدىلىعىنا (جۇقپالى) بايلانىستى ماۋسىمدىق سيپات الۋى مٷمكٸن دەپ بولجايدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ۆاكتسينا جاساۋ قاجەتتٸ شارا بولىپ تابىلادى.
بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بيوتەحنولوگييا ورتالىعى مەن بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى COVID19 كوروناۆيرۋسىنا قارسى ۆاكتسينا جاساۋ بويىنشا بٸرلەسكەن جۇمىستى باستادى.
بٸزدٸڭ ۇيىمداردا جەتكٸلٸكتٸ عىلىمي-تەحنيكالىق تەجٸريبە جيناقتالعان. تيٸمدٸلٸگٸ بويىنشا شەتەلدٸك انالوگتاردان كەم تٷسپەيتٸن وتاندىق پرەپاراتتاردى دايىنداۋ تەحنولوگييالارىن ەزٸرلەۋ, سىناۋ جەنە قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قازٸرگٸ زامانعى عىلىمي بازا مەن جوعارى بٸلٸكتٸ عالىمدار بار.
مەسەلەن, قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بيوتەحنولوگييا ورتالىعىنىڭ عالىمدارى 6 كٷن ٸشٸندە COVID-19 كوروناۆيرۋس اۋرۋىن جەدەل انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن سەنٸمدٸ جوعارى سەزٸمتال تەست-جٷيەسٸن ەزٸرلەدٸ. قازاقستاندىق تەست-جٷيەنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن جوعارى سەزٸمتالدىعى رەسەي جەنە قىتاي دياگنوستيكۋمدارىمەن سالىستىرعاندا راستالدى.
ٶتكەن كەزەڭدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنە قاراستى «بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» (جامبىل وبلىسى وتار كەنتٸ) قۇس جەنە شوشقا تۇماۋىنا قارسى ۆاكتسينا ەزٸرلەگەن بولاتىن. 60 جىلدان استام تاريحى بار بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك, بيوتەحنولوگييا, ۆيرۋسولوگييا, ميكروبيولوگييا, يممۋنولوگييا سالاسى بويىنشا ٷلكەن تەجٸريبە جيناقتالعان. بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى 60-تان استام پرەپاراتتار ەزٸرلەپ, ەنگٸزدٸ. بۇل ينستيتۋتتا ۆيرۋستاردىڭ گەنەتيكالىق بٸرەگەي بازاسى بار.
ۆاكتسينانى ەزٸرلەۋ باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە ەڭ وزىق بيوتەحنولوگييالىق جەنە گەندٸك-ينجەنەرلٸك ەدٸستەردٸ پايدالانىپ 5 كانديداتتىق ۆاكتسينا جاسالاتىن بولادى. مۇنداي تەحنولوگييالاردى ەلەمدەگٸ ۆاكتسينا ٶندٸرۋ سالاسىنداعى كٶشباسشى كەسٸپورىندار پايدالانادى. كانديداتتىق ۆاكتسينالاردىڭ بەس تٷرٸنەن كلينيكالىق سىناقتار جٷرگٸزۋ ٷشٸن نەعۇرلىم تيٸمدٸ جەنە تەحنولوگييالىق ۆاكتسينا تاڭدالادى.
ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸ دە ٶز ۆاكتسيناسىن ەزٸرلەيتٸنٸن جارييالادى. الايدا ولاردىڭ بارلىعى كلينيكالىق سىناقتاردى تالاپ ەتەدٸ, سوندىقتان بٸر جىلدان كەم ەمەس ۋاقىتتى تالاپ ەتەدٸ. ۆاكتسينا جاسالعانعا دەيٸن COVID19 ۆيرۋسىنىڭ تەز جەنە جاپپاي تارالۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك. بۇل مەملەكەت قابىلداعان شارالارعا عانا ەمەس, ەربٸر ادامعا دا بايلانىستى. سوندىقتان اۋرۋدى الدىن الۋدىڭ بارلىق شارتتارىن ورىنداۋ قاجەت.
قر بعم عىلىم كوميتەتٸنٸڭ ۇلتتىق بيوتەحنولوگييا ورتالىعى
قر بعم عىلىم كوميتەتٸنٸڭ بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى
باق وسى مەسەلەلەرمەن عزي باس ديرەكتورلارىنا حابارلاسا الادى:
رامانقۇلوۆ ەرلان مٸرحايدارۇلى (نۇر-سۇلتان ق.)
زاكاريا كٷنسۇلۋ دالتونقىزى (جامبىل وبلىسى, وتار كەنتٸ)
