بٷگٸن - كٶرنەكتٸ قوعام جەنە مەملەكەت قايراتكەرٸ, ۇلت ازاتتىق الاش قوزعالىسىنىڭ تەورييالىق نەگٸزٸن سالۋشى ەرٸ كٶسەمٸ, قازاقتىڭ تۇڭعىش ساياسي پارتيياسىن ۇيىمداستىرۋشى جەنە الاشوردا ٷكٸمەتٸنٸڭ تٶراعاسى, عالىم ەليحان بٶكەيحان دٷنيەگە كەلگەن كٷن, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ەليحان نۇرمۇحامەدۇلى بٶكەيحان 1866 جىلى قازٸرگٸ قاراعاندى وبلىسى, اقتوعاي اۋدانىندا (بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنداعى قارقارالى ۋەزٸنٸڭ توقىراۋىن بولىسى) تۋعان.
اتا تەگٸ شىڭعىس حاننىڭ ٷلكەن ۇلى جوشىدان تارايتىن تٶرە تۇقىمى. ارعى اتاسى اتاقتى كٶكجال باراق. قازاقتىڭ سوڭعى حاندارىنىڭ بٸرٸ بٶكەي حان وسى كٶكجال باراقتىڭ بالاسى. بٶكەيدەن باتىر, ودان مىرزاتاي, ودان ەليحاننىڭ ەكەسٸ نۇرمۇحامەد تارايدى.
ەكەسٸ نۇرمۇحامەد ەليحاندى توعىز جاسىندا مولداعا وقۋعا بەرٸپ, كەيٸن مەكتەپتە بٸلٸم الادى. بۇدان سوڭ قارقارالى قالاسىنىڭ ٷش جىلدىق ۋچيليششەسٸنە تٷسٸپ, ٷزدٸك بٸتٸرٸپ شىعادى. 16 جاسىندا ەليحان ومبىنىڭ تەحنيكالىق ۋچيليششەسٸنە تٷسەدٸ, 20 جاسىندا دالا گەنەرال گۋبەرناتور كەڭسەسٸنٸڭ ۇسىنىس حاتى مەن قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ شەكٸرتاقىسىنا يە بولعان ول سانكت-پەتەربۋرگتەگٸ ورمان شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا تٷسكەن. وقۋمەن قاتار, ساياسي, ەدەبي, ەكونوميكالىق ٷيٸرمەلەرگە اتسالىسىپ, ستۋدەنتتٸك شەرۋلەرگە قاتىسقان. ەليحان جاس كەزٸنەن-اق قازاق قاۋىمىنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن جان-تەنٸمەن تٷيسٸنٸپ ٶسەدٸ.
حالقىنا بٸلٸم مەن مەدەنيەتتٸڭ اۋاداي قاجەتتٸگٸن جاسىنان ۇعىنعان. وقۋدى بٸتٸرە سالىسىمەن ومبىعا كەلٸپ, قالانىڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك, قوعامدىق جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاسادى. «نارودنايا سۆوبودا» پارتيياسىنا ٶتٸپ, قازاق زييالىلارى اراسىندا پارتييانىڭ شاعىن توبىن قۇرادى. ەليحان سول كەزدەن باستاپ ٶزٸن ساياسي تۇلعا رەتٸندە قالىپتاستىرا باستاعان.
ەليحان بٶكەيحان مەن ونىڭ سەنٸمدٸ سەرٸكتەرٸنٸڭ باستاماسىمەن «قازاق» گازەتٸ اشىلدى, سول گازەتكە «قىر بالاسى» دەگەن اتپەن ٶزەكتٸ ماقالالار جازدى. «الاش» پارتيياسى, كەيٸن الاش ٷكٸمەتٸ قۇرىلدى.
اۆتونومييا رەتٸندە كٷش-قۋاتىن بەكٸتە تٷسكەن ەل زييالىلارى الاش ەسكەرٸن جاساقتادى. ەليحان بٶكەيحان ميلليونداعان قازاقتى «الاش» يدەياسىنىڭ تٶڭٸرەگٸنە توپتاستىرا بٸلگەن تۇلعا.
حح عاسىردىڭ باسىنان باستاپ الاشوردا ٷكٸمەتٸ تاراعانعا دەيٸن ول ۇلت مٷددەسٸ جولىنداعى كٷرەستٸڭ بەل ورتاسىندا جٷردٸ.
1937 جىلى 27 قىركٷيەكتە ەليحان بٶكەيحان تۇتقىندالىپ, بٸر ايدان كەيٸن جالعان جالامەن 71 جاسىندا مەسكەۋدە اتۋ جازاسىنا كەسٸلەدٸ.
