زامان تالابى, ۋاقىت تالابى بٸر-بٸرٸن تولىقتىراتىن بٸرنەشە ماماندىقتى قاتار يگەرۋدٸ جٷكتەپ وتىر. بۇل ٷردٸس بٸزگە سوڭعى جىلدار كٶلەمٸندە عانا ەنگەنٸمەن, امەريكا قۇراما شتاتتارىندا, باتىس ەۋروپادا ەلدەقاشان باستالىپ كەتكەن. باستاپقىدا ماماندىعىن پەداگوگ قىزمەتٸمەن باستاپ, بەس-ون جىلدان كەيٸن اۋدارما سالاسىنا جۇمىسقا اۋىسىپ كەتۋ نەمەسە تاعى بەس-ون جىلدان كەيٸن ٶز بيزنەسٸن اشىپ, بالالاردى جىلدام وقىتۋعا ٷيرەتۋمەن شۇعىلدانۋ قالىپقا اينالعان.
باستىسى, جۇمىسىڭ نەگٸزگٸ ماماندىعىڭدى تولىقتىرىپ تۇرۋ كەرەك. بٸر-بٸرٸنە مٷلدە ٷيلەسپەيتٸن سالالاردا قايتا-قايتا باق سىناۋ جەتٸستٸككە جەتەر جول ەمەس. ەرينە, بٸز جوعارىدا اتالعان ەلدەردٸ مىسالعا كەلتٸرگەندە ەڭ الدىمەن, ولاردىڭ جەتٸستٸككە اپارار جولدارىنىڭ سان-سالالى بولىپ كەلەتٸنٸنە نازار اۋدارامىز. قازٸرگٸ زىمىران ۋاقىتتىڭ الدىمىزعا قويىپ وتىرعان تالابى – ەڭ الدىمەن جەتٸستٸككە جەتۋ. وعان جەتۋ ارقىلى عانا مويىندالاتىنىڭدى قوعام ٶزٸ ايناداي ەتٸپ كٶرسەتٸپ وتىر. تٸپتٸ, جۋىردا گازەتٸمٸزدە جارييالانعان بەلگٸلٸ جازۋشى ديدار امانتايدىڭ «مەن پوستمودەرنيزمدٸ قالاي تٷسٸنەمٸن?» اتتى ماقالاسىنىڭ ٶزٸ كٶزٸ اشىق ادامدارعا قانشاما وي سالعانى داۋسىز. وسى ورايدا بٸزدٸڭ ايتارىمىز دا – سونداي جاعدايلاردىڭ قوعامىمىزعا تەن ەكەنٸن مويىنداۋ. ٶيتكەنٸ, تالعام-تٷسٸنٸگٸمٸز, قۇندىلىقتارىمىز, باعالاۋىمىز ٶزگەرٸپ بارادى. وعان سەبەپ – جەلدەن جٷيرٸك اقپارات عاسىرىنىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزگە ورنىعۋى. XXI عاسىردا جاستارعا دا بٸلٸمدٸ بولۋ, بٸر-بٸرٸن تولىقتىراتىن بٸرنەشە ماماندىقتى قاتار يگەرۋ ٶتە قاجەت. ولار ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرادا وقۋى تيٸس. «قىزمەتٸمدٸ دەرٸگەر بولىپ باستاعام, دەرٸگەرلٸكتەن زەينەتكەرلٸككە شىعام» دەۋ جارامسىز. ونى كٶبٸ تٷسٸنەدٸ. كومپيۋتەر مەڭگەرمەگەن, تٸپتٸ, ٶز تٸلٸنەن بٶلەك بٸر-ەكٸ تٸلدە سٶيلەي المايتىن ادامداردىڭ تابىستى بولا المايتىنىن ٶمٸردٸڭ ٶزٸ كٶرسەتٸپ وتىر. سٶيتسەك تە, مىنا زاماندا جاستاردىڭ بەرٸ ماقساتىنا جەتە الا ما دەگەن سۇراق مازالايدى. ولاردىڭ بەرٸندە بٸردەي قارجى بار ما? بٸر وقۋدى ەرەڭ تاۋىسىپ, ەۋپٸرٸمدەپ جٷرٸپ جۇمىسقا ٸلٸنگەندە ەكٸنشٸ وقۋعا تٷسۋگە تالپىنۋ اۋىر ەمەس پە? وقىماۋ ٷشٸن سىلتاۋ كٶپ. ال وقۋ ٷشٸن قانداي سىلتاۋ دا جارامسىز دەر ەدٸك. وقيتىن ادام جولىن تابادى. بۇل ورايدا, مەملەكەت كٶمەگٸنە سٷيەنۋ جاستارعا ٷلكەن دەمەۋ بولماق. مەملەكەت قولداپ وتىرعاندا اقشا جيناۋ ٶتە تيٸمدٸ.
بٷگٸندە جان-جاعىمىزعا قاراساق, كەيبٸر جاستار وقۋعا تٷسەردە قاي ماماندىققا گرانت سانى كٶپ بولسا, اتا-اناسى سول ماماندىققا قۇجات تاپسىرتادى. جولى بولىپ وقۋعا تٷسٸپ, كەيٸننەن سول وقۋدى بٸتٸرگەن سوڭ ماماندىققا دەگەن ىقىلاسى سۋىپ تا جاتادى. ال ول ادام قوعامنان قالاي ورنىن تابۋى مٷمكٸن? مٷمكٸن مٸندەتتٸ تٷردە باسقا ماماندىق يگەرۋ كەرەك شىعار. سونداي-اق, ٶز كەسٸبٸن جان-تەنٸمەن جاقسى كٶرەتٸن, سونىڭ جولىندا جان اياماي ەڭبەك ەتٸپ جاتقان جاستار دا بار. بٸراق, ولار سونىڭ شىڭىنا شىعۋ ٷشٸن وقۋلارىن تولىقتىرماسا, العا قاراي ۇمتىلماسا, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرادا بٸلٸم الماسا بيٸككە كٶتەرٸلە المايتىنىن دا تٷسٸنەدٸ. بۇل ورايدا اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸ ف.رۋزۆەلتتٸڭ تاعىلىمدى سٶزٸ ەسكە تٷسەدٸ: «كٶر قازۋشى بولساڭ دا, ٶز ٸسٸڭنٸڭ شەبەرٸ بول». ال شەبەرلٸككە جەتۋ ٷشٸن جاستارعا قويىلاتىن تالاپ تا كٶپ.
ەلگٸندە اقشا جيناۋ مەسەلەسٸندە مەملەكەتتٸڭ قولدايتىنىن ايتتىق. ەندٸ سونى بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن تٷسٸندٸرٸپ بەرەيٸك. مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ جيناقتاۋ جٷيەسٸ تۋرالى قازٸرگٸ كەزدە كٶپ ادام بٸلەدٸ. وسىدان ٷش جىل بۇرىن «مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ جيناقتاۋ جٷيەسٸ تۋرالى» زاڭ دا قابىلداندى. زاڭنىڭ اياسىندا دەل وسى جٷيەنٸڭ وپەراتورى رەتٸندە بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ جانىنان «قارجى ورتالىعى» اكتسيونەرلٸك قوعامى جۇمىس ٸستەۋدە. ورتالىق بانكتەن بٸلٸم بەرۋ سالىمىن اشقان ەربٸر تۇلعانىڭ قارجىسى ٷشٸن جاۋاپتى ورگان. بٸلٸم بەرۋ جيناقتاۋ سالىمىنىڭ باسقا دەپوزيتتەردەن ەرەكشەلٸگٸ – ونىڭ قارجىلىق تٷسٸمٸنٸڭ جوعارىلىعىندا. تٷسٸم جىل سايىن 19-21 پايىزدى قۇرايدى. سالىمنىڭ بٸرەگەيلٸگٸ – مۇندا بانكتٸڭ جىل سايىنعى سىياقىسى 14 پايىزدى قۇراسا, 5-7 پايىزعا دەيٸنگٸ سىياقى مەملەكەت تاراپىنان كٶتەرمەلەنەدٸ. 5-7 پايىز تۋرالى تٷسٸندٸرە كەتەر بولساق, مەملەكەت تاراپىنان بەلگٸلەنگەن جىل سايىنعى 5 پايىز سىياقى ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ساناتتاعى ازاماتتارى ٷشٸن, ال, 7 پايىزدىق سىياقى جەتٸم بالالار, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار, ونىڭ ٸشٸندە كەمەلەت جاسقا تولعان بالالار (23 جاسقا دەيٸن), مٷگەدەكتەر, تٶرت نەمەسە ودان دا كٶپبالالى وتباسىدان شىققان بالالارعا ارنالعان. مٸنە, بۇل مەملەكەتتٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ساناتتاعى وتباسىلارىن ەسكەرٸپ, جاساپ وتىرعان تيٸمدٸ مٷمكٸندٸگٸ. وسىلايشا بٸلٸم الۋ سالىمىن اشۋ ارقىلى وتانداستارىمىز جوعارى بٸلٸم الۋدا قاراجاتىن 30-70 پايىزعا دەيٸن ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك الادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا سالىمنىڭ وسى تٷرٸ ارقىلى بالالارىنىڭ بولاشاعى ٷشٸن كاپيتال جيناپ جاتقان اتا-انالار بار. «بٶبەك» قورىنىڭ پرەزيدەنتٸ سارا نازارباەۆا حانىم بالالار ٷيٸندە تەربيە الىپ جاتقان 7,5 مىڭ بٷلدٸرشٸنگە سالىم اشتى. سونداي-اق, 8 مىڭعا جۋىق اتا-انا بالالارى جوعارى وقۋ ورنىنا تٷسۋ ٷشٸن اقشا جيناۋدا.
اتاپ ايتايىق, تەك مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا عانا ەمەس, جوعارى وقۋ ورنىن بٸتٸرگەن جاستارعا دا سالىم اشىلادى. ولار جۇمىستارىن اتقارا جٷرٸپ, بيۋدجەتتەرٸنە سالماق سالمايتىنداي دەڭگەيدە اقشا جيناسا, بولاشاقتا ەكٸنشٸ ماماندىقتى يگەرۋٸنە مٷمكٸندٸك اشىلادى. سونداي-اق, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋراعا تٷسۋ ٷشٸن دە سالىم اشىپ, وقۋعا تٷسكەنگە دەيٸن مەملەكەت كٶمەگٸمەن قارجىسىن ەسەلەپ كٶبەيتٸپ الۋلارىنا تولىق مٷمكٸندٸك بار. ەرٸ بۇل ەرەكەت اتا-انا تاراپىنان ەمەس, جاستاردىڭ ٶز كٷشتەرٸمەن جاسالاتىندىقتان, سول سالىمدى اشقان جاسقا دا قانات بٸتٸرەردەي زور قۋانىش سىيلايدى. ٶز ارمان-ماقساتىنا جەتۋگە, كەسٸبيلٸگٸن شىڭداپ, كٷشتەرٸ تاسىپ تۇرعان شاقتا كٶبٸرەك جۇمىس ٸستەۋگە تالپىندىرادى.
جاستار – بٸزدٸڭ كەلەشەگٸمٸز. جاستار – ەركٸن ەلدٸڭ ەرتەڭٸ. ەرينە, بۇل تەبٸرەنٸستٸ سٶزدەر. شىنىمەن دە ەلدٸڭ ەرتەڭٸ, كەلەشەكتەگٸ كەمەل تۇلعا بولۋ ٷشٸن جاستار زامان تالابىن جاقسى مەڭگەرگەن, بارلىق جاڭالىقتىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن, ٶزدەرٸنٸڭ ەرتەڭٸ ٷشٸن ٶزدەرٸ جاۋاپ بەرە الاتىنداي تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋى كەرەك. بۇل ورايدا, ولارعا بٸلٸم الۋ قاجەت. بٸر رەت ەمەس, كەرەك بولسا بٸرنەشە رەت. بٸرنەشە تٸل مەڭگەرسە تٸپتٸ جاقسى. سٶز سوڭىندا ايتارىمىز, وسىدان جٷز جىل بۇرىن تاريح ساحناسىنا شىققان الاشتىڭ ارىستارى شىن مەنٸندە زييالى بولاتىن. بٸرنەشە تٸل بٸلگەن, ٶز ماماندىقتارىنا قوسا اعارتۋشىلىقپەن, جۋرناليستيكامەن, قوعامدىق جۇمىستارمەن اينالىسقان ەدٸ. ەڭ الدىمەن قازاق حالقىنىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جۇمىس ٸستەگەن ەدٸ. بٷگٸنگٸ جاھاندانۋ دەۋٸرٸندە دە جاستارعا كٶپ مٸندەت ارتىلادى. ول – جاھاندانۋعا جۇتىلىپ كەتپەۋگە, حالىقتىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن ەڭبەك ەتۋگە تالپىنۋ. سول ٷشٸن بٸلٸمدٸ بولۋ, بٸلٸكتٸ بولۋ – باستى تالاپ.
مارات اققۇل
.jpeg)