وسىدان 10–15 جىل بۇرىن ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸ كٶبٸنە جەردەماقىلاردىڭ مٶلشەرٸ مەن مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶلەمٸ ارقىلى باعالاناتىن. بٷگٸندە بۇل ٶلشەمدەر ٶزگەردٸ. قازٸر ەلەۋمەتتٸك جٷيەسٸ مىقتى مەملەكەت دەپ وتباسىنىڭ تابىسىنا قاراماستان ەربٸر بالانىڭ ساپالى مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم الۋعا, زاماناۋي مەكتەپتە وقۋعا, ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸ بولعان جاعدايدا قاجەتتٸ قولداۋ كٶرۋگە جەنە كەيٸن ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ جوعارى وقۋ ورنىنا تٷسۋگە مٷمكٸندٸگٸ بار ەلدەردٸ اتايدى. قازاقستاننىڭ جاڭا ەلەۋمەتتٸك ساياساتى دا بٸرتٸندەپ دەل وسى قاعيداتقا نەگٸزدەلٸپ كەلەدٸ: بٸلٸم بەرۋ ەلدٸڭ بولاشاعىنا سالىنعان ستراتەگييالىق ينۆەستيتسييا رەتٸندە قاراستىرىلادى.
جاڭارتىلعان كونستيتۋتسييادا ايقىندالعان باسىم باعىتتاردىڭ ٸشٸندە بٸلٸم بەرۋ, عىلىم, مەدەنيەت جەنە يننوۆاتسييا ەرەكشە ورىن الادى. بۇل – باستى نازار ادام كاپيتالىن دامىتۋعا, ياعني ەربٸر ازاماتتىڭ بٸلٸم الىپ, جاڭا دٷنيەلەر جاساپ, ٶزٸنٸڭ ەلەۋەتٸن تولىق ٸسكە اسىرۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن مودەل.
بۇل ستراتەگييا قازٸردٸڭ ٶزٸندە ناقتى نەتيجەسٸن بەرە باستادى. 2026 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ قازاقستاندا 59 مىڭنان استام وقۋشىعا ارنالعان 101 مەكتەپتٸڭ قۇرىلىسى باستالدى. ونىڭ 84-ٸن جىل سوڭىنا دەيٸن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى 307 مەكتەپكە اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ دە قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. التى ايدىڭ ٸشٸندە بالاباقشالاردا 15 مىڭعا جۋىق جاڭا ورىن اشىلدى. ۆاۋچەرلٸك قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ (بٸر ميلليوننان استام ماقساتتى ۆاۋچەر بەرٸلدٸ) كەزەكتٸ ەكٸ ەسەگە جۋىق قىسقارتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
الايدا بٸلٸم بەرۋ سالاسىن دامىتۋ تەك جاڭا عيماراتتار سالۋمەن شەكتەلمەيدٸ. ەڭ باستىسى – ەربٸر بالانىڭ قانداي مٷمكٸندٸكتەرگە يە بولاتىنى جەنە بٸلٸم بەرۋ رەسۋرستارىنىڭ قانشالىقتى ەدٸل بٶلٸنەتٸنٸ. قازٸرگٸ بٸلٸم بەرۋ ساياساتىنىڭ نەگٸزٸندە ساپالى بٸلٸمگە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸك قاعيداتى بارعان سايىن نىعايىپ كەلەدٸ. بۇل – وتباسىنىڭ تابىسىنا نەمەسە تۇرعىلىقتى جەرٸنە قاراماستان ەربٸر بالاعا بٸردەي مٷمكٸندٸك بەرۋ دەگەن سٶز.
دەل وسى ۇستانىمدى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ تە اتاپ ٶتكەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەت قاراجاتى نەگٸزٸنەن تابىسى جوعارى وتباسىلاردىڭ بالالارى عانا پايدالانا الاتىن بٸلٸم بەرۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا جۇمسالماۋى تيٸس. مەملەكەتتٸڭ باستى باسىمدىعى – ەربٸر بالاعا ساپالى بٸلٸم بەرە الاتىن مىقتى جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتٸ دامىتۋ.
بۇل ۇستانىم حالىقارالىق تەجٸريبەگە دە سەيكەس كەلەدٸ. كٶپتەگەن ەلدەردە بەدەلدٸ جەكەمەنشٸك مەكتەپتەر ٶز قاراجاتى, قايىرىمدىلىق قورلارى جەنە اتا-انالاردىڭ قولداۋى ەسەبٸنەن داميدى. ال مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ – بارلىق بالاعا تەڭ باستاپقى مٷمكٸندٸك جاساۋ.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, دەل وسىنداي مىقتى جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ ەلەۋمەتتٸك موبيلدٸلٸكتٸڭ ماڭىزدى تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. شاعىن قالادا نەمەسە اۋىلدا تۇراتىن بالا زاماناۋي بٸلٸمگە, جاڭا تەحنولوگييالارعا جەنە بٸلٸكتٸ ۇستازدارعا قول جەتكٸزسە, بٸلٸم شىن مەنٸندە ەلەۋمەتتٸك ليفتكە اينالادى.
ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالارعا دا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸنۋدە. بٷگٸندە قازاقستاندا وسىنداي قاجەتتٸلٸگٸ بار 237 مىڭنان استام بالا تۇرادى. ولاردىڭ 138 مىڭنان استامى ٶز قاتارلاستارىمەن بٸرگە بٸلٸم الىپ جٷر. ەل بويىنشا ەرتە ارالاسۋ ورتالىقتارى, پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ قىزمەتتەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. ال مەكتەپتەردە شامامەن 6,5 مىڭ پەداگوگ-اسسيستەنت ەڭبەك ەتەدٸ.
باشقۇرت ەنتسيكلوپەديياسى ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ الەكساندر كوبىسكاننىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي شەشٸمدەر ەلەۋمەتتٸك جٷيەنٸڭ كەمەلدەنگەنٸنٸڭ ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ بٸرٸ.
«مەملەكەت تەك پاندۋستار سالۋمەن شەكتەلمەيدٸ. ەلدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە وڭالتۋ ۇيىمدارى, ەرتە ارالاسۋ ورتالىقتارى جۇمىس ٸستەيدٸ, بالالار پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق كٶمەك الادى. بۇل – ەربٸر بالانىڭ ٶز ەلەۋەتٸن تولىق اشۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ورتا», – دەيدٸ ساراپشى.
بٸلٸمگە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸكتٸ تەك ينفراقۇرىلىم عانا قامتاماسىز ەتپەيدٸ. بيىل مەكتەپتەردە تەگٸن ىستىق تاماق ۇيىمداستىرۋعا 209 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸندٸ. نەتيجەسٸندە 1,7 ميلليون وقۋشى ىستىق تاماقپەن قامتىلدى. ال 500 مىڭعا جۋىق بالا مەكتەپ فورماسىن, اياق كيٸم مەن وقۋ قۇرالدارىن ساتىپ الۋ ٷشٸن «جالپىعا بٸردەي بٸلٸم بەرۋ» قورى ارقىلى كٶمەك الدى.
رەسەيلٸك ساياساتتانۋشى, جازۋشى ەرٸ تەلەجٷرگٸزۋشٸ لەونيد ملەچيننٸڭ پٸكٸرٸنشە, دەل وسىنداي جٷيەلٸ شەشٸمدەر قوعامدا قورعالعاندىق پەن سەنٸمدٸلٸك سەزٸمٸن قالىپتاستىرادى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياساتى قوعامدا ەلەۋمەتتٸك جايلىلىق پەن سەنٸمدٸلٸك سەزٸمٸن قالىپتاستىرادى. مەملەكەت مەكتەپتەرگە ينۆەستيتسييا سالىپ, بالالى وتباسىلاردى قولداپ, تەگٸن سپورت پەن شىعارماشىلىقتى دامىتقاندا, ادامدار مۇنىڭ بٸر رەتتٸك شارا ەمەس, بولاشاققا باعىتتالعان جٷيەلٸ ساياسات ەكەنٸن تٷسٸنەدٸ», – دەدٸ لەونيد ملەچين.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە قازاقستاندا بالالاردىڭ ەل-اۋقاتى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتىنا اينالىپ كەلەدٸ.
«بالالار مەن وتباسى مەسەلەسٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالۋدا. مەملەكەت باسشىسى بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە, بۋللينگپەن كٷرەسكە, ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردى قولداۋعا, جەتٸم جەنە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق ەيەلدەر مەن بالالاردى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ وتىر. بۇل مەملەكەت ادامنىڭ قۇقىعى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قورعاۋ قاجەت جەرلەردە بەلسەندٸرەك ەرەكەت ەتە باستاعانىن كٶرسەتەدٸ. مۇنداي تەسٸل جيٸ كەزدەسە بەرمەيدٸ», – دەدٸ لەونيد ملەچين.
سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدە بالالاردى قولداۋدىڭ كەشەندٸ جٷيەسٸ قالىپتاسىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 20 پسيحولوگييالىق قولداۋ ورتالىعى جۇمىس ٸستەيدٸ. وندا 16 مىڭنان استام جەكە كونسۋلتاتسييا ٶتكٸزٸلدٸ. مەكتەپتەردە «111» بايلانىس ورتالىعىنىڭ QR-كودتارى ورنالاستىرىلعان. جىل باسىنان بەرٸ وسى قىزمەت ارقىلى 31 مىڭنان استام بالا كٶمەك العان.
الايدا قازٸرگٸ بٸلٸم بەرۋ ساياساتى مەكتەپپەن عانا شەكتەلمەيدٸ. نەگٸزگٸ مەسەلە – قازاقستاننىڭ الداعى 10–20 جىلدا بٸلٸم ەكونوميكاسىندا قانشالىقتى بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولاتىنىندا. قازٸرگٸ تاڭدا ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ باستى فاكتورلارىنىڭ بٸرٸ – ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسى.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پرورەكتورى, بٸلٸم بەرۋ جٷيەلەرٸ مەن تسيفرلىق ترانسفورماتسييا سالاسىنىڭ مامانى رافيس ابازوۆ كونستيتۋتسييادا بٸلٸم, عىلىم, مەدەنيەت جەنە يننوۆاتسييانىڭ باسىمدىق رەتٸندە بەكٸتٸلۋٸ جاي عانا فورمالدى نورما ەمەس, ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋ ستراتەگيياسى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ەلەمدە بٸلٸم دەڭگەيٸ مەن ەكونوميكانىڭ دامۋى اراسىندا تٸكەلەي بايلانىس بار. ادام كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسييالار ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى, يننوۆاتسييالاردى ىنتالاندىرادى, ەلدٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن كٷشەيتەدٸ جەنە تۇراقتى ٶسۋدٸڭ نەگٸزٸن قالايدى. يۋنەسكو دەرەكتەرٸنە سەيكەس, دامىعان ەلدەردەگٸ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ٶسٸمٸنٸڭ 70 پايىزدان استامى ادام كاپيتالىن دامىتۋ ەسەبٸنەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. ال وقۋدىڭ ەربٸر قوسىمشا جىلى ادامنىڭ بولاشاق تابىسىن ورتا ەسەپپەن 5–6 پايىزعا ارتتىرا الادى. قازٸرگٸ تاڭدا دامىعان مەملەكەتتەر بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا جٸٶ-نٸڭ 4–6 پايىزىن, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ەزٸرلەمەلەرگە 2–4 پايىزىن جۇمسايدى. سوندىقتان وسى باسىمدىقتاردىڭ كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلۋٸ ەلدٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋ مەن تۇراقتى دامۋىنا بەرٸك نەگٸز قالايدى», – دەدٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بٷگٸندە جاھاندىق بٸلٸم بەرۋ ٷردٸستەرٸمەن ٷندەس باعىتتا دامىپ كەلەدٸ. شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق كەڭەيٸپ, ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلۋدا, اكادەمييالىق ۇتقىرلىق دامىپ, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارى ەنگٸزٸلۋدە. QS World University Rankings 2026 رەيتينگٸنە قازاقستاننىڭ 20 جوعارى وقۋ ورنى ەندٸ. بۇل – ەلٸمٸزدٸڭ جوعارى بٸلٸم جٷيەسٸ ٷشٸن تاريحي جەتٸستٸك.
«قازٸر تابيعي رەسۋرستارى مول مەملەكەتتەر ەمەس, بٸلٸم مەن تەحنولوگييا جاساي الاتىن ەلدەر بەسەكەگە تٷسۋدە. سوندىقتان بٸلٸمدٸ ينتەرناتسيونالداندىرۋ, عىلىمدى دامىتۋ جەنە بولاشاق ەكونوميكاسىنا قاجەتتٸ ماماندار دايارلاۋ – ۇلتتىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ باستى شارتى. بٷگٸندە بٸلٸم بەرۋ ەلەۋمەتتٸك ليفتتٸڭ ەڭ تيٸمدٸ قۇرالى ەرٸ مەملەكەتتٸڭ بولاشاعىنا سالىناتىن ەڭ سەنٸمدٸ ينۆەستيتسيياعا اينالدى», – دەپ تٷيٸندەدٸ رافيس ابازوۆ.
مەكتەپتەرگە, جوعارى وقۋ ورىندارىنا, عىلىمعا جەنە ادام كاپيتالىن دامىتۋعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار – بۇل جاي عانا بيۋدجەت شىعىنى ەمەس. بۇل – ەلدٸڭ الداعى ونداعان جىلداعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸنە سالىنعان ينۆەستيتسييا. بٸلٸم باستى رەسۋرسقا اينالعان قازٸرگٸ ەلەمدە دەل وسى بٸلٸم – بولاشاقتىڭ ەڭ سەنٸمدٸ كاپيتالى.
