بەيبٸت زاماننىڭ ايعاعى بولار جاسامپاز ۇرپاقتى قالاي تەربيەلەيمٸز?

فوتو: ايجان الحابەك

 جيھانكەز جۋرناليست دينارا بولاتتىڭ ٶزگە پايىمى Ult.kz-تە.

 قازٸرگٸ تاڭدا  اتا-انا بالاسىنىڭ بٸلٸم الۋى, دامۋى مەن جەتٸستٸككە جەتۋٸ جولىندا ونى جان-جاقتى قالىپتاستىرۋ ٷشٸن بارىن سالىپ, اقشا ايامايتىنىن نارىقتاعى ەر ماركەتولوگ جاقسى بٸلەدٸ.  الايدا بالا تەربيەسٸندە ساپالى بٸلٸم الۋ, دەنەنٸ شىنىقتىرىپ, سپورتپەن شۇعىلدانۋدان بٶلەك ٶتە ماڭىزدى بٸرنەرسە ۇمىت قالىپ جاتادى. بۇل –  بالاعا ەستەتيكالىق تەربيە بەرۋ.

 ەستەتيكالىق تەربيە, ياعني جاقسىعا, ەدەمٸگە سٷيسٸنٸپ, ونى باعالاۋ قاسيەتٸ بالانى ەموتسيونالدى رەتتەۋگە, شىعارماشىلىق قابٸلەتٸن دامىتۋعا, ٶزگەگە جاناشىر,  جاسامپاز بولۋعا جەتەلەيدٸ. ەستەتيكالىق تەربيە بالانىڭ  دٷنيەتانىمىن كەڭەيتٸپ, ەلەمدٸ, ادامزاتتى, تٷرلٸ ۇلت پەن دٸندٸ تەرەڭٸنەن تٷسٸنۋگە ەكەلەدٸ. سوندىقتان بۇل تەربيە باعىتىن ارنايى پەن رەتٸندە مەكتەپ باعدارلاماسىنا قوسقان ارتىق ەتپەيدٸ. 

«ەستەتيكالىق تەربيە العان بالا باسقالاردان باقىتتىراق بولىپ ٶسەدٸ»

 بالالار پسيحولوگى, نەيروپسيحولوگ  اينۇر الداش بالانىڭ دامۋىندا ەستەتيكالىق تەربيە ٶتە ماڭىزدى ەكەنٸن ايتادى. 

 «سەبەبٸ, قازٸرگٸ شىنايى ٶمٸرٸمٸزگە قاراساق بالالار Tik-Tok قارايدى,  Youtube كٶرەدٸ. ونداعى كەيٸپكەرلەر اسسيمەترييالى, ديسپروپورتسييا, شىنايىلىقتان الىس, ۆيزۋالدى قورقىنىشتى. مىسالى, گرەنني ەجەي, دەرەتحاناباستى. بۇل كەيٸپكەرلەردٸڭ بەرٸ بالانىڭ كٶزبەن كٶرٸپ, قابىلداۋىنا ەردايىم كەرٸ ەسەر ەتەدٸ. سول ٷشٸن ەستەتيكالىق تەربيە ەلدە قايدا جاقسى. ٶتە دۇرىس دەر ەدٸم», -دەيدٸ اينۇر الداش.

فوتو: ايجان الحابەك

سونىمەن قاتار ول ەگەر نەيروپسيحولوگييالىق كٶزقاراسپەن ايتار بولسام, بالانى ەرتە جاستان شىعارماشىلىققا, ەدەمٸلٸككە, ەستەتيكاعا ٷيرەتسەك, بالانىڭ ميى دۇرىس داميدى دەپ وتىر.

 «ياعني بٸرٸنشٸدەن – ابستراكتىلى ويلاۋى, ەكٸنشٸدەن – شىعارماشىلىق ويلاۋى, ٷشٸنشٸدەن – كٶزبەن كٶرٸپ, قابىلداۋى جاقسارادى. سوسىن ەستەتيكامەن تەربيەلەنگەن بالالار باسقا بالالارعا قاراعاندا ەموتسيونالدى ينتەللەكتٸ جوعارى بولادى. ەرٸ ەموتسييالارىن تٷسٸندٸرە الادى.  بالا ٷشٸن ەدەمٸ, سيممەترييالى زاتتاردى كٶرۋٸ ٶتە ماڭىزدى. ناقتىراق گارمونييالى, تابيعاتتان الىنعان تٷستەر بولۋى شىنىمەن دە بالانى دامىتادى», -دەيدٸ نەيروپسيحولوگ.

 كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە بالا ٷشٸن ەستەتيكالىق تەربيە كٶرٸنٸسٸ قانداي بولا الادى دەگەن سۇراققا ماماننىڭ جاۋابى كەلەسٸدەي: 

«بالا ەلەمدٸ تٷسٸنٸپ, قابىلداۋى ٷيدەگٸ, كٷندەلٸكتٸ ەستەتيكادان باستاۋ الادى. سەبەبٸ بالا قاراپايىم دٷنيەلەردەن-اق ەسەرلەنٸپ ٷيرەنەدٸ. مىسالى, ستولدى ورنىنا ۇقىپتى قويعاننان, داستارحاندى ەدەمٸ ەتٸپ جايعاننان, تازا, ەرەكشە عيماراتقا كٸرگەننەن, كٶرنەكتٸ سۋرەتتٸ كٶرگەننەن راحاتتانادى. ەستەتيكامەن ٶسكەن بالا ۇساق-تٷيەكتەن ەدەمٸلٸكتٸ كٶرەتٸن بولادى. باسقالاردان باقىتتىراق بولىپ ٶسەدٸ», -دەيدٸ اينۇر الداش.

پايىم

 قازاق حالقى ەۋەلدەن تابيعاتپەن تىعىز بايلانىستا ٶمٸر سٷرٸپ, دالا زاڭىن قاستەرلەپ, ەدەمٸگە سٷيسٸنٸپ, كەرەمەتكە قاراپ شابىتتانعان. يە, بٸز ەرەسەكتەردٸ تٷرلٸ داعدارىس جىلدارى بۇل قاسيەتتەن ايىرىپ, جٷرەكتٸ قاتايتۋعا تىرىستىق. از بولسا دا سۇلۋلىققا سٷيسٸنۋ قاسيەتٸن ساقتالعاندارى, ساقتاي العاندارى بار. بٸراق قازٸرگٸ بەيبٸت زاماننىڭ ايعاعى بولار جاسامپاز ۇرپاق تەربيەلەپ شىعارۋعا كەدەرگٸ جوق. تەك قولعا الۋ كەرەك.

ەجەلگٸ قىتايدا سۇلۋلىققا سٷيسٸنە الاتىن ادامعا عانا  جوعارى بٸلٸم, ٸلٸم ٷيرەتۋگە بولادى دەپ ساناعان. ورىندى.  سەبەبٸ جاقسىعا, ەدەمٸگە زەر سالىپ, وعان وڭ باعاسىن بەرە العان ۇرپاقتان عانا جاناشىرلىق شىعادى. ال بويىندا جاناشىرلىق قاسيەتٸ جوق بولاشاق  مامان ەشقاشان ۇلتىنا, ەلٸنە پايدالى بولمايتىنى حاق.

 سۇلۋلىق ارقىلى ٷيلەسٸمدٸلٸكتٸڭ قادٸرٸنە جەتە العان جان ەرقاشان جاقسى اتاۋلىنىڭ اتىن ٶشٸرمەي ساقتاۋعا ۇمتىلادى.  ٷيلەسٸمدٸلٸك زاڭىن بۇزباۋ ارقىلى ٸزگٸ قوعامنىڭ  ساقتالاتىنىن تٷسٸنگەن رۋحاني مەدەنيەتٸ جوعارى ادامنان ەردايىم  ٸزگٸ شەشٸمدەر شىعادى.  نەيروپسيحولوگ ماماننىڭ  ەسٸرەسە «ەستەتيكالىق تەربيە العان بالا باسقالاردان باقىتتىراق بولىپ ٶسەدٸ» دەگەنٸ  ۇرپاق ٶسٸرٸپ وتىرعان ەربٸر جاننىڭ كٶكەيٸندە بولعانى جٶن شىعار. ال بٸزدٸڭ قوعامعا ەشكٸمگە زييانى جوق, جاسامپاز, باقىتتى ۇرپاق كٶپتەپ كەرەك.

وقي وتىرىڭىز: قاتىگەز بالا قايدان شىعادى?