بەرەكەلٸ بٸرلٸك, ىرىستى ىنتىماق

كەڭەس وداعى كەزٸندە تٷپ-تۇقييانى قالىڭ بولسا دا وقۋلىعى جۇقا قازاقستاننىڭ شىن تاريحىنا جاقسى بويلاي المادىق. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, سالقار دالاسى اينالاسىنداعى انتالاعانداردىڭ كٶز قۇرتى بولعان حالقىمىزدىڭ تاعدىرى اتاقتى جۇبان اقىننىڭ «بٸز, قازاق, مىڭ ٶلٸپ, مىڭ تٸرٸلگەن» دەگەن جالعىز اۋىز سٶزٸنە سىيىپ تۇرعانداي كٶرٸنەدٸ. تالاي رەت جەر بەتٸنەن قۇرىپ كەتۋدٸڭ از-اق الدىندا بولدىق. 1915 جىلعى ساناق ٶلشەمٸمەن ەسەپتەگەندە, بٷگٸندە 40-45 ملن بولىپ ورمانداي ۇيىسىپ وتىرۋعا تيٸس قازاق تەۋەلسٸزدٸك العاندا عانا ەڭسەسٸن تٸكتەدٸ.

قازاقستان ەلەمدٸك ٶركەنيەت ساناساتىن, ولاردىڭ قاتارىندا نىق تۇراتىن مەملەكەتكە اينالدى. ەرينە, ەۋەلٸ اللا, سودان سوڭ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا وسىناۋ بيٸككە كٶتەرٸلدٸك.

يە, تەۋەلسٸزدٸك وڭاي كەلگەن جوق. ەلباسىمىز ايتقانداي, ەندٸ ونى ساق­تاپ قالۋ ٷشٸن بٸر كٸسٸدەي جۇمىلىپ ەڭبەكتە­نۋٸ­­مٸز كەرەك. تەۋەلسٸزدٸك بٸزگە نە بەردٸ? 25 جىلدا قانداي جەتٸستٸكتەرگە جەت­تٸك? وڭ­تٷستٸك قازاقستان وبلى­سى­­­نىڭ تۋماسى بولعاندىقتان, وسىن­دا بولعان بارلىق جاڭالىق, ٶزگە­رٸستەر كٶز الدىمىزدا ٶتتٸ. تەۋ­ەلسٸزدٸكتٸڭ تەتتٸ جەمٸسٸنٸڭ باعا­سىن بٸلۋ ٷشٸن ٶزٸمٸز جاقسى بٸلە­تٸن ايماقتىڭ 1991 جىلدان بەرگٸ جاعدايىن تارازىعا سالىپ, ساراپتاما جاساپ كٶردٸك.

ۋاقىت پەن تاريح كەڭٸستٸگٸندەگٸ ٶل­شەم­مەن 25 جىل دەگەن از عانا مەرزٸم بولعانىمەن, ەلٸ­مٸز وسى كەزەڭ ٸشٸندە تالاي بە­لە­س­تەردٸ با­عىندىرا بٸلدٸ. ٸرٸ ەكونو­مي­كالىق, ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك جەتٸس­تٸك­تەرگە قول جەتكٸزدٸ. بەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ, ەگەمەندٸك العان 90-شى جىلدارى ەل ەكونوميكاسى تۇرالاپ, تىعىرىققا تٸرەلٸپ تۇرعان كەز بو­لاتىن. بارلىق ٶڭٸرلەرمەن قاتار وڭتٷستٸك قازاقستان دا اۋىر سەتتەردٸ باستان كەشٸردٸ. بۇل ەلەكتر ەنەرگيياسى, گاز, اۋىز سۋ, جىلۋ بەرٸلمەستەن, حالىقتى ەبدەن قاجىتقان جىلدار ەدٸ. ۇلتتىق ۆاليۋتامىز قولدانىسقا ەنگەن 1993 جىلى وبلىستىڭ بيۋدجەتٸ 379,9 ملن تەڭگەنٸ قۇراعان بولسا, بيىلعى جى­لى ول 559 034,9 ملن تەڭگەنٸ قۇراپ, 1471 ەسە كٶبەيدٸ. 1993 جىلعى وبلىستىڭ بيۋدجەتٸندە ەلەۋمەتتٸك سالاعا 220,9 ملن تەڭگە كٶزدەلگەن بولسا, بيىلعى جىلى ول 362 737, 5 ملن تەڭگەنٸ قۇراپ, 1642 ەسە ارتتى. بٷگٸندە ەلەۋمەتتٸك سا­لاعا باعىتتالاتىن قارجى وبلىس بيۋدجەتٸنٸڭ 65 پايىزىن الىپ وتىر. وبلىس بيۋدجەتٸندە 2005 جىلعا دەيٸن بيۋدجەتتٸك دامۋ باعدارلامالارىنا قاراجات كٶزدەلمەگەن. 2005 جىلى بيۋد­جەت­تٸك دامۋ باعدار­لا­مالارىنا 51 596,3 تەڭگە كٶزدەلسە, بيىلعى جى­لى 111 162,1 تەڭگە بٶلٸندٸ.

25 جىل ٸشٸندە ەلٸمٸز جەدەل قارقىنمەن دامىپ, ەلەمدٸك ەكونوميكالىق ارەنادا ٶزٸن تانىتىپ, مويىنداتا بٸلدٸ. سونىڭ ٸشٸندە بٸزدٸڭ وڭتٷستٸك قازاقستان ٶڭٸرٸندە دە ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا ايتارلىقتاي جە­تٸس­تٸكتەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ. وبلى­سى­مىزدا ٶنەركەسٸپ سالاسى قار­قىندى دامىپ كەلەدٸ, ولاي دەيتٸنٸمٸز, 25 جىل ٸشٸندە جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸمدەگٸ ٶنەركەسٸپتٸڭ ٷلەسٸ 15 پايىزدان 28 پايىزعا دەيٸن ٶستٸ. ٶڭٸرٸمٸز يندۋسترييالىق ايماققا اينالدى. قۇرىلىس يندۋس­تريياسىندا رەسپۋبليكادا العاشقى تامپوناجدى تسەمەنت ٶندٸرەتٸن «ستاندارت تسەمەنت» جشس, ماقتا ٶسٸرۋدەن باستاپ دا­يىن بۇيىمداردى شىعارۋعا دەيٸنگٸ تسيكلدٸ جٷزەگە اسىراتىن, ەۋروپالىق جابدىقتارمەن جابدىقتالعان «AZALA Textile» فابريكاسى, تمد ەلدەرٸندە بالاماسى جوق, جىلىنا 70 ملن دانا ٶتە سيرەك ۆاكۋۋمدى تٷتٸك شىنى شىعاراتىن «ەكو-فارم ينتەرنەيشنل» جشس, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى قولدانا وتىرىپ كٸلەم شىعاراتىن «بال-تەكستيل» جەنە «نازار-تەكستيل» فابريكالارى, بۇدان باسقا دا ٸرٸ كەسٸپورىندار اشىلدى.

1991 جىلى وبلىسىمىزدا بٸلٸم سالاسىنا 895 ملن تەڭگە قار­جى قارالسا, قازٸرگٸ تاڭ­دا 230 ملرد تەڭگە بٶلٸنٸپ, 229,1 ملرد تەڭگەگە ارت­تى. وڭتٷستٸك قازاقستان وبلى­سىن­­دا تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىن­دا 652 مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ نى­سانى بولسا, «وڭتايلاندىرۋ» جىلدارى بالاباقشالاردىڭ 84,5 پايى­زى جەكە­شەلەندٸرٸلدٸ, بالاباقشا عي­ما­رات­تارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ قاراۋسىز قا­لىپ, قي­راتىلدى. سول كەزەڭدە وب­لىستا 91 بالاباقشا عانا جۇ­مىس ٸستەدٸ.

25 جىلدا وبلىستا جاڭادان 1491 بالاباقشا اشىلدى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمدار جەلٸسٸ 1582-گە جەتٸپ, وندا 170,6 مىڭ بالا تەربيەلەنٸپ, قام­تۋ كٶرسەتكٸشٸ 83,3 پايىزدى قۇرادى. وبلى­سى­مىز­دا 1991 جىلى 965 مەكتەپ, ال وندا وقي­تىن بالالار سانى 437 901 بولسا, قازٸرگٸ تاڭدا جالپى مەكتەپتەردٸڭ جەلٸسٸ 1022-نٸ قۇراپ, ونداعى وقۋشىلار سانى 612 499 وقۋشىعا جەتتٸ. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىمەن سالىستىرعاندا مەكتەپتەر سانى 6 پايىزعا, ونىڭ ٸشٸندە ورتا مەكتەپتەر سانى – 21,2 پايىزعا, وقۋشىلار سانى 29 پايىزعا ٶستٸ. جاڭا ٷلگٸدەگٸ جالپى 444 مەكتەپ, 31 قوسىمشا قۇرىلىس سالىن­دى, 13 مەكتەپتە قايتا قۇرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ.

90-شى جىلدارى ەلٸمٸزدٸڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا ٶتۋٸ­نە, قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكٸلٸك­سٸزدٸگٸنە بايلانىستى, دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنىڭ جاعدايى ناشار­لا­دى. وسى كەزدە مەديتسينالىق پۋنكتتەر, اۋىلدىق دەرٸگەرلٸك امبۋ­لاتورييالار جەنە باسقا دا مەديتسينالىق مەكەمەلەر جابىلىپ, وبلىستىق, قالالىق جەنە اۋداندىق اۋرۋحانالاردىڭ قۋاتى ازايدى, بۇل ٶز كەزەگٸندە حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ ساپاسىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزدٸ.

ەيتسە دە, جاڭا ساياسي رەفورمالار مەن قابىلدانعان مەملەكەتتٸك باع­دارلامالاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ نەتيجە­سٸندە ەل ەكونوميكاسى جاقساردى, دەنساۋلىق ساقتاۋ بيۋد­جەتٸ 1850 ەسەگە ارتىپ, 1991 جىلى 50,8 ملن تەڭگەدەن 2015 جىلى 93,9 ملرد تەڭگەگە كٶبەيدٸ. بٷگٸن­گٸ تاڭ­دا وبلىستىڭ مەديتسينا ۇيىم­دارىنىڭ جابدىقتالۋى 25,3 پايىزدان 65,6 پايىزعا دەيٸن ٶسٸپ وتىر. شيرەك عاسىر ٸشٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 349 جاڭا نىسان سالىندى. سونىڭ كٶبٸسٸ زاماناۋي الدىڭعى قاتارلى مەديتسينالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. بۇل بٸزدٸڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جٷرەك, اعزا اۋىستىرۋ بويىنشا كٷردەلٸ وتالاردى جاساۋىنا مٷمكٸندٸك بەردٸ. وبلىس حالقىنىڭ جالپى ٶلٸم-جٸتٸم كٶرسەتكٸشٸ 22,6 پايىزعا تٶمەندەدٸ. سەبيلەر ٶلٸم-جٸتٸمٸ 1000 جاڭا تۋعان بالاعا شاققاندا 1991 جىلى 30,8-دەن 2015 جىلى 11,1-گە دەيٸن 3 ەسە, انا ٶلٸمٸ 1991-2015 جىلدارى 79,8-دەن 11,4-كە دەيٸن, ياعني 85,7 پايىزعا تٶمەندەدٸ.

ەگەمەندٸك العاننان بەرٸ ٶڭٸر حالقى 50 پايىزعا ٶستٸ جەنە 2,8 ملن ادامدى قۇرادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ 14,3 پايىزدان 5,2 پايىزعا تٶمەندەدٸ, تابىسى تٶمەن حالىقتىڭ ٷلەسٸ 2000 جىلى 52,8 پايىزدان 2016 جىلى 5,2 پايىزعا دەيٸن نەمەسە 10 ەسەگە, تابىسى كەدەيلٸك شەگٸنەن تٶ­مەن ٶمٸر سٷرەتٸن ادامداردىڭ سانى 2000 جىلى 13,7 پايىزدان 2016 جىلى 0,03 پايىزعا دەيٸن تٶمەن­دەدٸ. جۇمىسپەن قامتىلعان حا­لىق­تىڭ سانى 62 پايىزعا ٶستٸ. وسى مەرزٸم ٸشٸندە 402 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. مۇقتاج ازاماتتارعا ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋگە مەملەكەت تاراپىنان بٶلٸنگەن قارجى 1993 جىلى 35,0 ملن تەڭگەدەن 2016 جىلى 5,0 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ارتتى.

وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى نەگٸزگٸ سالا ەكەنٸ بەلگٸلٸ. اگرو­ٶنەركەسٸپ كەشەنٸن رەفورما­لاۋ 1991 جىلى باستالعان بولا­تىن. 1992-1994 جىلدارى نا­رى­ق­تىق قاتىناستارعا كٶ­شۋ­­دٸڭ اۋىرتپالىعى اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىن دا تىس قالدىرعان جوق. وسىنىڭ ەسەرٸنەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ كٶر­سەت­­كٸش­تەرٸ 1996-1997 جىلدارى اناعۇرلىم تٶمەندەدٸ. 1999 جىل­دان باستاپ اۋىل ٶمٸرٸندە تٷبە­گەيلٸ ٶزگەرٸستەر جەنە ونى قار­جى­لىق ساۋىقتىرۋ باستالدى. ەربٸر اۋىلدا جۇمىس ٸستەيتٸن ادامعا مٷلٸكتٸك پايى مەن شارتتى جەر ٷلەسٸنە قۇقىق بەرەتٸن كۋەلٸك بەرۋ ارقىلى ۇجىمدىق مەنشٸك قا­لىپتاسىپ,  شارۋاشىلىق جٷرگٸزۋ تٷرٸن دەربەس تاڭداۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدى.

ەگٸن شارۋاشىلىعى بويىن­شا جٷرگٸ­زٸ­لگەن جٷيەلٸ ەرتاراپ­تاندىرۋدىڭ ارقاسىندا 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا مايلى دا­قىل­داردىڭ ەگٸس كٶلەمٸ 73,0 مىڭ گا, باقشا 49,0 مىڭ گا, كٶكٶنٸس 27,0 مىڭ گا, كارتوپ 9,0 مىڭ گا ارتىپ, ەگٸس كٶلەمٸمەن قاتار الىن­عان ٶنٸم كٶلەمٸ دە ەسەلەندٸ. 1991 جىلى وبلىستا 163,4 مىڭ توننا كٶكٶنٸس, 127,0 مىڭ توننا باقشا ٶنٸمدەرٸ, 50 مىڭ توننا كارتوپ ٶندٸرٸلسە, بيىلعى جىلى 913,0 مىڭ توننا كٶكٶنٸس, 1379,0 مىڭ توننا باقشا داقىلدارى, 260,0 مىڭ توننا كارتوپ جينالدى.

ٶڭٸردە ەگٸس كٶلەمٸن ۇلعايتۋ, يەسٸز جەر­لەر­دٸ يگەرۋ, زاماناۋي تەحنولوگييامەن تامشىلاتىپ سۋارۋ ەدٸسٸن كەڭٸنەن ەن­گٸزۋ, جىلىجايلار سالۋ, باۋ-باقشالاردى كٶ­بەيتۋ, مال باسىن اسىلداندىرۋ بو­يىنشا اي­تارلىقتاي جۇمىستار جٷرگٸزٸلدٸ. 1991 جى­لى جەمٸس-جيدەك جەنە جٷزٸمنەن 60,9 مىڭ توننا ٶنٸم الىنعان بولسا, بيىل ٶنٸم­دٸلٸگٸ جوعارى 2100 گا ينتەنسيۆتٸ باۋلار ەسەبٸنەن 198,0 مىڭ توننا ٶنٸم جيناۋ كٷ­تٸ­لۋدە. سونىمەن قاتار, بيىل 470 مىڭ توننا استىق جينالدى. بۇل تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸندەگٸ ەڭ ٷلكەن رەكوردتىق كٶرسەتكٸش. رەسپۋبليكا حالقىن قىس جەنە ەرتە كٶكتەم مەرزٸمدەرٸندە ساپالى كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جىلىجايلار سالۋ ٸسٸ قولعا الىنىپ, بٷگٸندە ولاردىڭ كٶلەمٸ 1 112 گا جەتتٸ, بۇل رەسپۋبليكاداعى بارلىق جىلىجايلاردىڭ 87 پايىزىن قۇرايدى. وسى جىلىجايلاردا سارىاعاش, قازىعۇرت اۋداندارىندا باسقا ٶنٸمدەرمەن بٸرگە العاش رەت تسيترۋس تۇقىمداس ليمون ٶسٸرۋ قولعا الىندى.

وبلىسىمىز رەسپۋبليكادا ماقتا ٶسٸ­رەتٸن بٸرەگەي ٶڭٸر بولىپ تابىلادى. ەدەتتە, ماقتادان ور­تا­شا ەسەپپەن گەكتارىنان 26-27 تسەنتنەر ٶنٸم الىنسا, تە­رەڭ قوپسىتۋ تەحنولوگيياسىن پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا 40-45 تسەنتنەر ٶنٸم جينالدى. 1991 جىلى 213 مىڭ توننا ماقتا الىن­عان بولسا, اعىمداعى جىلى 277,0 مىڭ توننا ماقتا جيناۋ كٷتٸلۋدە.

مال شارۋاشىلىعى بويىنشا 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا ٸرٸ قارا مال سانى 1,7 ەسەگە – 464,3 مىڭ باستان 778,4 مىڭ باسقا, جىلقى سانى 2,3 ەسەگە – 91,1 مىڭ باس­تان 207 مىڭ باسقا, تٷيە سانى 23 پايىزعا – 17,8 مىڭ باستان 21,9 مىڭ باسقا ارتىپ وتىر. ەت ٶندٸرۋ تٸرٸ سالماقتا 1,8 ەسەگە – 107,8 مىڭ توننادان 202,4 مىڭ تونناعا, سٷت ٶندٸرۋ 1,6 ەسەگە – 436,4 مىڭ توننادان 710,6 مىڭ تونناعا ارتتى.

قۇرىلىس سالاسىندا دا ٷلكەن جەتٸس­ت­ٸكتەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ. نى­ساندار قۇرى­لىسىن جٷرگٸزۋگە مەم­ل­ەكەتتٸك بيۋدجەتتەن بٶلٸنگەن قار­جى كٶلەمٸ 1993 جىلى 9,3 ملن تەڭگە بولسا, 2010 جىلعا دەيٸن 122,0 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. ال 2011-2015 جىلدار ارا­لىعىندا مەملەكەتتٸك بيۋدجەت­تەن 233,2 ملرد تەڭگە قارالىپ, تولىعىمەن يگەرٸلدٸ. وسى جىلدار ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك قامتۋ سالاسىندا – 8 نىسان, سپورت سالاسىندا – 22 نىسان, مەدەنيەت سالاسىندا – 22, مەملەكەتتٸك ورگاندار ٷشٸن – 20 جەنە ٶزگە دە 127 نىساننىڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلٸپ, پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. وبلىسىمىزدا 25 جىل ٸشٸندە 8,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلٸپ, 100 مىڭنان استام وتباسى باسپانالى بولدى. 1991-1999 جىلدار ارالىعىندا اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاعدايى كٶبٸنەسە اعىمداعى جٶندەۋ جۇ­مىس­تارى ەسەبٸنەن كٷتٸپ ۇستالعان. اۆتوموبيل جولدارىن سالۋعا جەنە قايتا جاڭارتۋعا مٷلدەم قاراجات بٶلٸنبەگەن بولاتىن. 2000-2015 جىلدارى وبلىس جول­دارىنا 151,0 ملرد تەڭگە بٶلٸ­نٸپ, 9 176,5 شاقىرىم جولدىڭ قۇرىلىس-جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە 45 كٶپٸردٸڭ قۇرىلىسى جەنە 100 كٶپٸردٸڭ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷ­زە­گە اسىرىلدى. سونىمەن قا­تار, وبلىسىمىزدا عاسىر قۇ­رى­لىسى دەپ تانىلعان اۋ­قىمدى جوبا – كٶكساراي سۋ رەتتە­گٸشٸ سالىندى. كٶكساراي سۋ رەتتەگٸشٸ تۇر­عىنداردى سىردا­رييانىڭ تاسۋى­نان قۇتقارىپ, وڭتٷستٸك قازاقستان مەن قىزىل­وردا وبلىستارىنىڭ اۋىل شارۋا­شى­لى­عىن دامىتۋعا جاقسى مٷمكٸندٸك بەردٸ. بٷگٸندە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتٸك كٶلٸك دەلٸزٸنٸڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلۋدە.

ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العان 25 جىل ٸشٸن­دە­ 847 ەلدٸ مەكەننٸڭ 268-ٸ (31,6 پايىز),
1 608 989 تۇرعىن (57,2 پايىز) تابيعي گازبەن قامتىلعان. ٸسكە اسىرىلعان سالالىق باعدار­لا­مالاردىڭ نەتيجەسٸندە ورتا­لىق­تاندىرىلعان سۋمەن قالا­لار­دا – 91,7 پايىز, اۋىلدى ەلدٸ م­ە­كەن­دەر­دە – 71,1 پايىز, گازبەن 57,2 پايىز تۇرعىن قامتىلدى.

ال ەندٸ سوناۋ نەۋبەت جىلدارى تارىداي شاشىراپ كەتكەن باۋىرلارىمىزدىڭ اتا-بابا­لارى­نىڭ كٸندٸك قانى تامعان تۋ­عان جەرگە ورالىپ جاتقانى دا ەلٸمٸزدٸڭ ەگەمەن­دٸگٸنٸڭ ايعاعى, ٶيتكەنٸ تەك تەۋەل­سٸز مەملەكەت قانا ٶز ازا­مات­تارىنىڭ قۇقىق­تارى مەن بوس­تاندىقتارىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋى مەن قورعالۋىنا كەپٸلدٸك بەرە الادى.

وبلىس ەكٸمٸ جانسەيٸت تٷيمەباەۆ ٶڭٸر­دٸڭ­ العا ٶرلەۋٸنە العىشارتتار دايىن­داپ, ەر اۋدان, قالانىڭ دامۋ جوسپارىن جٸتٸ قادا­عالاپ, ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىنىڭ ۋا­قىتىندا ورىندالۋىنا كٷش سا­لىپ كە­لەدٸ. يندۋسترييالىق ايماق­تاردا جۇ­مىس جاندانا باس­تادى. ٶڭٸر باسشىسى ەلٸمٸزدٸ كٶكٶنٸس, جەمٸس-جيدەكپەن قامتۋدا وڭتٷستٸكتٸڭ ەلەۋەتٸ جەتەتٸندٸگٸن ايتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كەسٸپكەرلٸك سالالارىنا ينۆەستيتسييا سالۋعا ىقىلاستى شەتەلدٸك ينۆەستورلاردى تارتىپ جاتىر. ٶڭٸر اگرارلىق بولعاندىقتان, باستى باس­تاما – اۋىل تۇرعىن­دا­رىن جۇمىسپەن قام­تۋ ٷشٸن جەكە شارۋاشىلىقتاردى بٸ­رٸك­تٸ­رٸپ, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپە­را­تيۆ­تەرٸن قۇرۋعا كٷش سالۋدا. از جىلدا وسى جۇ­مىس­تار جاقسى جەمٸسٸن بەرۋگە تيٸس.

تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارى مەم­لە­كەت باسشىسى: «بٸز – بٸر ۇلتپىز! بٸز – بٸر­ حالىقپىز! بٸر ەلمٸز! وسىنى ساقتاپ قال­ساق, ون جىلدان كەيٸن قازاقستان بٷگٸنگٸ قيىن­شى­لىقتىڭ بەرٸنەن ارىلىپ, جىل سايىن ال­عا ادىمداپ باساتىن جولعا تٷسەدٸ», دەگەن ەدٸ. وسى ويماقتاي وي ۋاقىت ٶتە ٶمٸر شىن­دىعىنا اينالدى. ەلدٸڭ بەرەكەلٸ بٸرلٸگٸ مەن ىرىستى ىنتىماعىن باياندى ەتۋ باعىتىندا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قا­زاقستان حالقى اسسامبلەياسى سيياقتى ٷي­لەستٸرۋشٸ بەدەلدٸ ينستيتۋت قۇرىلدى. كە­زٸندە تاعدىردىڭ جازۋىمەن قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنا قونىس تەپكەن سان تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸ بٷگٸندە تەڭدٸگٸ بٸر, جانى بٸر, مۇ­رات-ماقساتى ورتاق بٸرتۇتاس حالىققا اينالدى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان  نازارباەۆ ايقىنداعان قوعامدىق كەلٸسٸم مەن ەل بٸر­لٸ­گٸنٸڭ قازاقستاندىق مودەلٸ ۋاقىت سىنى­نان ٶتٸپ, تاريحپەن دەلەلدەنگەن, ەلەم مويىن­داعان ٷلگٸگە اينالدى.

اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزي­دەنتٸ دجو­ردج­ بۋشتان كسرو تاراپ, تەۋەلسٸز مەم­­لەكەتتەر بٶ­لٸن­گەن كەزدە جۋرناليستەر: «وسى جاس مەملەكەتتەر باسشى­لارىنىڭ ٸشٸنەن كٸم سەنٸمدٸ باسشى بولا الادى?» دەپ سۇراپتى, ول قىسقا عانا: «نازارباەۆ. ول بو­لاشاقتى الدىن الا بولجاي الادى», دەپ جاۋاپ قايتارعان ەكەن. اكادەميك سەرٸك قيراباەۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸنە جاز­عان ماقالاسىندا وسى دەرەكتٸ كەلتٸرگەن.

ەلەمدٸك ساناتتاعى دارابوز سايا­سات­كەر­لەردٸڭ بٸرەگەيٸ ٷلكەن بۋش ويعا مىڭ تو­قىماي پٸكٸر ايتاتىن ادام ەمەس. اقش-تىڭ­ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸنٸڭ ايتقانى ايداي­ كەل­گەنٸن بٷكٸل دٷنيەجٷزٸ كٶرٸپ وتىر. كٷنٸ كەشە عانا ٶز ەلٸ, ٶز جەرٸندە ەسٸك كٶزٸن­دە وتىر­عان قازاق بٷگٸندە ەلباسىنىڭ ارقا­سىندا ەلەمدٸك ارەنادا تٶردە وتىراتىن جاع­دايلارعا جەتتٸ. وسىنىڭ بەرٸ اتا-بابا­مىز ارمانداپ ٶتكەن تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ جەمٸسٸ.

تەۋەلسٸز قازاقستان دامۋىنىڭ 25 جىل­­­دىق تاريحى ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرە­زي­دەنتٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازار­باەۆ­تىڭ ەڭبە­گٸ­­مەن ەتەنە بايلانىستى. ەل­با­سى­مىزدىڭ ساليقالى سايا­سا­تى­­نىڭ ارقا­­­سىندا بٷگٸنگٸ تەۋەل­سٸز قازاقستان ەلەم­­دٸك قاۋىم­داستىقتىڭ ىقپالدى مٷ­شە­سٸنە اينالىپ وتىر. دەربەس مەملەكەت رەتٸن­دە قول جەتكٸزگەن جارقىن جەڭٸستەرٸمٸز رە­تٸن­دە كەڭەستٸك كەزەڭنەن كەيٸنگٸ تمد ەلدەرٸ اراسىندا قازاقستاننىڭ العاش­قى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) تٶراعالىق ەتۋٸن, بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭە­سٸنٸڭ تۇراقتى ەمەس مٷشەسٸ بولىپ سايلانۋىن, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا تٶراعالىق ەتۋٸن, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كٶرمەسٸنٸڭ استانا قالاسىندا ٶتكٸزٸلەتٸنٸن اتاپ ٶتۋگە بولادى.

تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىلى ٸشٸندە ەلٸ­مٸزدٸڭ وسىناۋ بيٸك بەلەستەردٸ با­عىن­دىرىپ, قول جەتكٸزگەن قوماقتى جەتٸس­تٸك­تەرٸندە ەربٸر قازاقستاندىق ازاماتتىڭ جە­كە ٷلەسٸنٸڭ بار ەكەندٸگٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ جەنە مەڭگٸلٸك ەل بولىپ قالۋى ٷشٸن بارشا قازاقستاندىقتار جۇمى­لىپ, ۇلى مۇرات جولىندا تىنىمسىز ەڭبەك ەتۋٸ قا­جەت. ەلٸمٸز مەڭگٸلٸك, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز باياندى بولعاي.

ەبٸلقاسىم دوسبولوۆ,

وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى