وسىدان بٸر اپتا بۇرىن مەسەلە قايتا كٶتەرٸلدٸ. قايتادان دەيتٸن سەبەبٸمٸز, 2014 جىلى الماتى قالاسىنىڭ اقجار اۋىلىنداعى بەردٸبەك سوقپاقباەۆ اتىنداعى مەكتەپتٸڭ اتاۋى ٶزگەرٸپ, جازۋشى ەسٸمٸ الىنىپ تاستالعان. سودان بەرٸ «№188 جالپى بٸلٸم بەرەتٸن ورتا مەكتەپ» دەپ قانا اتالىپ جٷر. وعان سەبەپ – بٸر قۇجاتتىڭ تابىلماۋى.
«1992-1993 جىلى 1 قىركٷيەكتە قازاق ورتا مەكتەبٸ بولىپ اشىلدى. 1993 جىلى №9-362 شەشٸمٸ بويىنشا بالالار جازۋشىسى, كلاسسيك ب.سوقپاقباەۆتىڭ ەسٸمٸ بەرٸلدٸ. 03.07.2014 جىلى الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ا.ەسٸموۆتىڭ 3/539 قاۋلىسى نەگٸزٸندە مەكتەپتٸڭ اتى «№188 جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ» كوممۋنالدىق مەملەكەتتٸك مەكەمەسٸ بولىپ ٶزگەرتٸلدٸ. سىيىمدىلىعى 1200 ورىندى. بٷگٸنگٸ تاڭدا مەكتەپتە 1388 وقۋشى وقيتىن 52 سىنىپ كومپلەكتٸسٸ بار». مەكتەپ دەلٸزٸندەگٸ تاقتادا وسىلاي دەپ تۇر. مەسەلەنٸ انىقتاۋ ٷشٸن بۇل ٸسكە قاتىسى بار ادامداردى ەڭگٸمە تارتتىق. مەكتەپكە دە باس سۇقتىق.
بازارگٷل مەۋلەنوۆا, مەكتەپ ديرەكتورى:
قۇجاتتى ەلٸ دە ٸزدەستٸرٸپ جاتىرمىز
– مەكتەپ بۇرىن الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىنا قاراعان بولاتىن. 2014 جىلى الماتى قالاسىنىڭ اۋماعى كەڭەيگەندە, مەكتەپ قالا اۋماعىنا ٶتتٸ. مٸنە, وسى كەزدە مەكتەپ اتاۋى ٶزگەرگەن. وعان سەبەپ – مەكتەپتٸڭ بەردٸبەك سوقپاقباەۆ اتىندا ەكەنٸن دەلەلدەيتٸن قۇجات, ياعني 1993 جىلعى شەشٸم تابىلماعان. سودان كەيٸن تەك «№188 ورتا مەكتەپ» بولىپ قانا قالعان. ول قۇجاتتىڭ قايدا قالعانىن ەشكٸم بٸلمەيدٸ. وبلىسقا, مۇراعاتقا قانشاما حات جازىپ ٸزدەستٸرگەنمەن, تابىلمادى. ەلٸ دە ٸزدەستٸرٸپ جاتىرمىز. سول قۇجاتسىز-اق مەكتەپ اتىنا كلاسسيكتٸڭ اتىن قالدىرۋ جٶنٸندە جوعارىعا, جان-جاققا حات جازىپ جاتىرمىز. مەن مەكتەپ باسشىلىعىنا اتاۋ ٶزگەرتٸلگەننەن كەيٸن كەلدٸم.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە «ول مەكتەپكە ەكەسٸنٸڭ اتىن بەرە مە» دەپ جاتقاندار بار ەكەن. ول مەنٸڭ نامىسىما تيدٸ. قاراڭعىلىق قوي. بەردٸبەك سوقپاقباەۆقا جانى اشيتىن ادام بولسا, مەن-جايدى بٸلمەي جاتىپ ولاي جازباس ەدٸ.
ال جاعداي وڭ شەشٸلٸپ, مەكتەپتٸڭ اتاۋى بٸز ويلاعانداي ٶزگەرەر بولسا, بٸز بالالار جازۋشىسىن ناسيحاتتاۋعا, كلاسسيكتٸڭ اتىنا جۇمىس ٸستەۋگە قاشاندا دايىنبىز. ونداي جۇمىستار بۇعان دەيٸن دە جاسالعان.
سامال سوقپاقباەۆا, جازۋشىنىڭ قىزى:
مەكتەپ اتاۋىن ٶزگەرتكەن ادام ەل الدىنا شىقسىن
– قاي جىلى, قانداي قاۋلى قابىلدانعانىن انىق بٸلمەيمٸن, بٸراق ونشاقتى جىل بۇرىن سول مەكتەپكە قىزىم ەكەۋمٸزدٸ شاقىرعان. سوندا ەكەمنٸڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىن ٶتتٸ. «مەكتەپ بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ اتىندا بولعاننان كەيٸن مۇنداي شارالاردى جىل سايىن ٶتكٸزٸپ تۇرامىز, شاقىرعاندا كەلٸپ تۇرساڭىزدار» دەپ ايتقان بولاتىن. سولاي كەلٸسكەنبٸز. ودان كەيٸن ونداي جيىن بولعان جوق, ەشكٸم ەشتەڭە دەمەدٸ. ال ٶزٸمنٸڭ كٶپتەن ورىنداي الماي جٷرگەن ارمانىم بار. مەكتەپتٸڭ الدى ٷلكەن اشىق الاڭ. سول جەرگە «مەنٸڭ اتىم قوجاداعى» كەيٸپكەردٸڭ مٷسٸنٸن ورناتىپ قويسا قانداي تاماشا بولار ەدٸ! «مەنٸڭ اتىم قوجا» كٸتابى دا, وعان تٷسٸرٸلگەن فيلم دە قازاق اتىن ەلەمگە ەيگٸلەدٸ. سونداي ويمەن جٷرگەندە ماعان بٸرەۋ: «سامال, سەن ەستٸدٸڭ بە, ول مەكتەپتەن ەكەڭنٸڭ اتىن الىپ تاستاعان», – دەدٸ. مەن وعان سەنبەدٸم, بوس سٶز شىعار دەپ ويلادىم. ٶزٸم جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸمٸن. سول جاققا حابارلاسىپ, مەن-جايدى انىقتاۋىن سۇرادىم. ولاردان دا ەشقانداي حابار بولمادى. سوندىقتان ول مەكتەپكە نەمەسە ەكٸمشٸلٸككە بارىپ, سۇراستىرۋدى جٶن كٶرمەدٸم. ٶيتكەنٸ رەسمي ادام ەمەسپٸن. بٸلگەندەرٸ سول شىعار دەپ, قويدىم. بۇل مەسەلەنٸ قايتا كٶتەرٸپ جاتقاندارىڭىز دۇرىس. بۇل اتاۋدى ٶزگەرتكەن مەكتەپ ەكٸمشٸلٸگٸ ەمەس قوي. سوندىقتان جوعارى جاقتان وسىنداي شەشٸمدٸ قابىلداعان ادام ەلدٸڭ الدىنا شىعىپ جاۋاپ بەرۋ كەرەك. قانداي ويمەن قابىلدادى, كٸمنٸڭ ۇسىنىسى بولدى – ٸستەگەن ٸسٸنە جاۋاپ بەرسٸن. بۇل بٸزدٸڭ مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ دەڭگەيٸن كٶرسەتٸپ تۇر. ۇيات نەرسە!
ساعاتبەك مەدەۋبەكۇلى, اقىن, بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنٸڭ قۇرمەتتٸ قىزمەتكەرٸ:
شەشٸمدٸ قايتا قابىلداسا, اۋىرلىق ەتپەيدٸ دەپ ويلايمىن
– بەردٸبەك سوقپاقباەۆ اتىنداعى مەكتەپ ەكەنٸن دەلەلدەيتٸن تالاي قۇجاتتارعا مٶر باسىلدى. ال مٶردٸ الۋ ٷشٸن ونى دەلەلدەيتٸن قۇجاتتىڭ بولۋى مٸندەتتٸ عوي. مەكتەپ بٸرٸنشٸ قاسكەلەڭ اۋدانىنا, سوسىن قاراساي اۋدانىنا, ودان ەۋەزوۆ, ناۋرىزباي اۋداندارىنا اۋىستى. وسىنداي كەزدە قۇجات بٸر قالتارىستا قالىپ تۇر عوي. ٸس باسىندا وتىرعان ادامداردىڭ رۋحىنىڭ تٶمەندٸگٸنەن بولار, بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ كٸم ەكەنٸن بٸلەتٸن بولسا, مەكتەپتٸڭ اتاۋىن ٶزگەرتەر كەزدە ٶشٸرمەي, قايتا ەكٸ ەسە ٷلكەيتٸن جازىپ جٸبەرەر مە ەدٸ دەپ ويلايمىن. جارايدى, ول شەشٸم جوعالعان ەكەن, اۋىس-تٷيٸس كەزٸندە قالتارىستا قالعان ەكەن, ول كەزدەگٸ ادامدار اۋىسىپ كەتكەن ەكەن, ەندٸ قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ تاريحي تۇلعاسى, كلاسسيك جازۋشىلاردىڭ بٸرٸ بەردٸبەك سوقپاقباەۆ اتىنداعى مەكتەپ بولسا, قانداي ارتىقتىعى بار?! سوندىقتان قايتادان بٸر جينالىس اشىپ, قوعامدىق پٸكٸرلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, قايتا شەشٸم قابىلداسا اۋىرلىق ەتپەيدٸ, مەنٸڭشە.
كەزٸندە مەكتەپتٸڭ اتاۋى تٷسٸپ قالعان كەزدە جازۋشىلار وداعىنا بارىپ, سول كەزدەگٸ تٶراعا نۇرلان ورازالينگە جاعدايدى ايتقانمىن. ول كٸسٸ وبلىس ەكٸمشٸلٸگٸنە حابارلاسىپ, شەشٸم تۋرالى قۇجاتتى سۇراتتى. 1993 جىلى 15 قىركٷيەكتە شىققان №135 شەشٸم دەپ ايتقان بولاتىن.
بٸز قۇجاتتى قالاي ٸزدەدٸك?
مٸنە, مەن-جاي وسىنداي. بٸر قىزىعى, ساعاتبەك مەدەۋبەكۇلى ايتقان شەشٸمنٸڭ نٶمٸرٸ مەن مەكتەپ تاقتاسىنداعى مەكتەپتٸڭ اتاۋىن ٶزگەرتۋ تۋرالى شەشٸم ەكٸ تٷرلٸ. ياعني بٸرٸندە – №135, ەندٸ بٸرٸندە – №9-362. قايسىسىنا سەنەمٸز?! ٸستٸ ارى قاراي ٶز بەتٸمٸزشە جالعاستىرعىمىز كەلدٸ. وبلىستىق ارحيۆكە تارتتىق. الماتى وبلىسىنىڭ مەملەكەتتٸك ارحيۆٸ قالا ٸرگەسٸندەگٸ المالىباق دەگەن اۋىلدا ەكەن. ارحيۆكە كٸرگەن كٸتاپحاناعا كٸرگەننەن قيىن ەكەن, اتالعان قۇجاتقا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن قانشاما قاعاز تولتىردىق. باسشىلىققا ٶتٸنٸش جازدىق. ونى كٷتۋ دە ەجەپتەۋٸر ۋاقىت الدى. تەلەفون, ارتىق زاتسىز ٶزٸڭٸز عانا كٸرەسٸز. تٷستەن كەيٸن عانا سارعايعان قاعازداردىڭ پاپكٸسٸ كەلە باستادى. بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸن اۋداردىق. 1993 جىلى وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسىنىڭ شىعارعان شەشٸمدەرٸ, قول قويعان قۇندى قۇجاتتار. ٶزٸڭمەن «قۇرداس» قاعازدار الدىڭنان شىعا كەلگەندە ٷمٸت ۇلعايا تٷسەدٸ ەكەن. كەلەسٸ قاعاز شىعار دەپ بٸرٸن قالدىرماي تەكسەردٸك. نٶمٸر بويىنشا دا, بەلگٸلەنگەن مەرزٸم بويىنشا دا ٸزدەدٸك. ودان بٶلەك 1993 جىلعى بارلىق قۇجاتتى اۋدارىپ-تٶڭكەردٸك. ۇشتى-كٷيلٸ جوق. بٸراق ٷمٸت ٷزٸلمەك ەمەس.
ايتپاقشى, بٸر قۇجاتتان بەردٸبەك سوقپاقباەۆتىڭ ەسٸمٸنە كٶزٸم تٷسكەندە, ەنتٸگٸپ بارىپ باسىلدىم. باسقا قۇجات ەكەن. 1993 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعى جانىنان قۇرىلعان بەردٸبەك سوقپاقباەۆ اتىنداعى بالالار ەدەبيەتٸ قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى, جازۋشى تىنىمباي نۇرماعانبەتوۆتىڭ الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸنە جازعان ٶتٸنٸش حاتى ەكەن. حاتتا بالالار ەدەبيەتٸن دامىتۋعا, قاۋىمداستىق جۇمىسىن ارتتىرۋعا ەكٸمدٸكتەن كٶمەك سۇراپتى…
P.S. بۇل ٸستٸڭ اياقسىز قالاتىنىنا سەنگٸمٸز كەلمەيدٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە قوعام بەلسەندٸلەرٸ باس كٶتەرە باستادى. قۇجات تابىلماعان كٷننٸڭ ٶزٸندە مەكتەپكە جازۋشىنىڭ اتىن بەرۋ تۋرالى شەشٸم جارييالانسىن دەپ دابىل قاعىپ جاتىر.
ال بٸزگە سول قۇجات ارحيۆتٸڭ بٸر بۇرىشىندا جاتقانداي سەزٸلەدٸ…
اسىلان تٸلەگەن
«ۇلان» گازەتٸ, №34
21 تامىز 2018 جىل
