فوتو:egemen.kz
مەملەكەت باسشىسى تاريحىمىزعا قاتىستى اتاۋلى داتالار مەن بەلگٸلٸ تۇلعالارىمىزدىڭ مەرەيتويلارىن جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ٶتۋ ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام ەكەنٸن ٷنەمٸ ايتىپ كەلەدٸ. وسى ورايدا قازاق ەدەبيەتٸ مەن رۋحانيياتىن, تاريحى مەن مەدەنيەتٸنە ٷلكەن ٷلەس قوسقان قالامگەرلەر مەن تاريحي تۇلعالاردىڭ شىعارماشىلىعىن دەرٸپتەۋ ەرەكشە مەنگە يە.
مەسەلەن, 2021 جىلى قازاق حاندىعىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى جوشى حاننىڭ مەرەيتويى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلىپ, ونىڭ ۇرپاقتارىنا ارنالعان ٸس-شارالار كەشەنٸ ٶتكٸزٸلدٸ. ال بيىل جوشى ۇلىسىنىڭ قازاق جەرٸندە قۇرىلعانىنا 800 جىل تولدى. قازٸرگٸ تاڭدا التىن وردا اتاسى جوشى حان تۋرالى فيلم تٷسٸرٸلٸپ جاتىر.
«بٸز قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلۋىنا ەرەكشە مەن بەرۋٸمٸز كەرەك. ٶيتكەنٸ كەرەي حاننان باستاپ كەنەسارى حاننىڭ ٶزدەرٸ جوشى حاننىڭ مۇراگەرلەرٸ سانالعان. شىن مەنٸندە دە سولاي. قازاق ەلٸنٸڭ قاق ورتاسىندا – كيەلٸ ۇلىتاۋدا جوشى حاننىڭ بٸزدٸڭ تاريحىمىزدا تەۋٸپ تۇرىپ ورىن العانىن دەلەلدەيتٸن ايعاقتار جينالعان. ول ونىڭ كەسەنەسٸ. الايدا, وسى ۋاقىتقا دەيٸن ەل ازاماتتارىنىڭ ساناسىندا جوشى حاننىڭ بٸزدٸڭ تاريحىمىزداعى الاتىن رٶلٸ مەن ونىڭ بٸزدٸڭ مۇرامىزعا تٸكەلەي قاتىسى بارى تۋرالى پٸكٸر قالىپتاسپاي كەلەدٸ. تٸپتٸ مونعولداردىڭ ٶزٸ الىستان ات باسىن تٸرەپ, ۇلىستىڭ باسىنا كەلٸپ تٸزەرلەپ تاعزىم ەتەدٸ, ونىڭ قۇدٸرەتٸنە باس يەدٸ, ونى مويىندايدى. ال بٸز نەگە مۇنى مويىندامايمىز? نەگە بٸز ٶزٸمٸزگە تيەسٸلٸ نەرسەنٸ الا المايمىز? بٸزدٸڭ فيلم قازاقستاندىقتاردىڭ تاريحي ساناسىن وياتۋعا جەنە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى نىعايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ دەپ سەنەمٸن. جاقىندا...», - دەدٸ تەلەجٷرگٸزۋشٸ مايا بەكباەۆا.
قازاق تاريحىندا, اڭىزى مەن كٷيلەرٸندە ورنى بار التىن وردا مەن جوشى حان تۇلعاسى كينومىزدا كٶرٸنٸس تابۋى قازاق تاريحىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرىپ, جاستارعا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋدا ەرەكشە مەنگە يە بولاتىنى سٶزسٸز.
اتاقتى قازاق عالىمى جەنە ويشىلى ەبۋ ناسىر ەل-فارابيدٸڭ مەرەيتويى دا ەلٸمٸزدە اتاۋلى كٷندەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە اتالىپ ٶتٸلەدٸ. قازاققا عانا ەمەس, تۇتاس تٷركٸ دٷنيەسٸنە ورتاق ويشىل, يسلام ەلەمٸ ٷشٸن قادٸرٸ بٶلەك عۇلاما, ادامزاتتىق اۋقىمداعى فيلوسوف قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ ەسٸمٸ دە ەرەكشە اتالاتىنى انىق. سوندىقتان ونىڭ ٶسيەتتەرٸن تەرەڭ زەردەلەپ, ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزى زور. پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ وسى مەسەلەگە ٷنەمٸ باسا مەن بەرٸپ كەلەدٸ. ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا بۇل باعىتتا ەلٸمٸزدٸڭ جەنە شەتەلدٸڭ عالىمدارىن شاقىرىپ, ارنايى ٸس-شارا ٶتكٸزۋ تۋرالى باستاما دا كٶتەرگەن.
تاياۋدا استانادا قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ٶتكەن ياساۋي مۇراسىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسييادا وسى مەسەلەلەر كەڭٸرەك تالقىلاندى. قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ تۇلعاسىن كەڭ اۋقىمدا قاراستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. سەبەبٸ, ياساۋي – تٷركٸ-يسلام فيلوسوفيياسىن دامىتۋعا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسقان ۇلى ويشىل, تٶل ەدەبي تٸلٸمٸزدٸڭ بار بايلىعىن كٶرسەتە بٸلگەن سٶز زەرگەرٸ.
كونفەرەنتسييا بارىسىندا دٸن قايراتكەرلەرٸ, ياساۋيتانۋشى عالىمدار عۇلامانىڭ وسى كٶپقىرلى بٸتٸم-بولمىسىن جان-جاقتى اشا تٷستٸ.
شىن مەنٸندە, ياساۋي ٸلٸمٸ – ۇلتتىق جەنە تٷركٸلٸك بٸرەگەيلٸكتٸ نىعايتۋدىڭ كەپٸلٸ. سەبەبٸ, ول – تٷركٸلٸك دٷنيەتانىم مەن يسلام قاعيدالارىن شەبەر ٷيلەستٸرە بٸلگەن تۇلعا. سوندىقتان بٷگٸنگٸدەي سىن-قاتەرلەرگە تولى الماعايىپ زاماندا ياساۋيدٸڭ ٶسيەتتەرٸنە نەگٸزدەلگەن رۋحاني باستاۋدان اجىراماۋ ماڭىزدى مٸندەت.
سونىمەن قاتار احمەت ياساۋي ٶز ەڭبەكتەرٸندە جالپىعا ورتاق گۋمانيستٸك قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتادى. ويشىلدىڭ دانالىق حيكمەتتەرٸ ادامزاتتى بەيبٸتشٸلٸككە, ٸزگٸلٸك پەن باۋىرمالدىققا شاقىراتىنى بارشاعا ايان.
ەلٸمٸزدە 2003 جىلدان بەرٸ ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ سەزٸ ٶتٸپ كەلە جاتقانى بەلگٸلٸ. وسى رەتتە ياساۋي ۇسىنعان قۇندىلىقتار جٷيەسٸ اتالعان سەزد يدەيالارىمەن ٷندەس ەكەنٸن دە اتاپ ٶتكەن جٶن. سوعان سەيكەس كونفەرەنتسييا قاتىسۋشىلارىنا تۇتاس تٷركٸنٸڭ مۇراسىن جەنە ونىڭ ورتاق رۋحاني تۇلعالارىن دەرٸپتەۋ ٷشٸن سەزد الاڭىن بەلسەندٸ پايدالانۋ تۋرالى ۇسىنىستار جاسالدى.
قوجا احمەت ياساۋي – تٷركٸ دٷنيەسٸ ٷشٸن ەرەكشە قادٸرلٸ ەسٸم. سوندىقتان ونى دەرٸپتەۋ ٸسٸنە جٸتٸ مەن بەرگەن جٶن. وسىنداي ماقساتتى كٶزدەيتٸن بٷگٸنگٸدەي تاعىلىمى مول باستامالار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى دەپ سەنەمٸز.
