قازاقستان رەپرودۋكتسييا مەديتسيناسى قاۋىمداستىعىنىڭ 2016 جىلعى مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنسەك, ەلٸمٸزدە جۇبايلاردىڭ 15 پايىزى بالالى بولماعان. دەرٸگەرلەر بەدەۋلٸكتٸڭ 70 پايىزدىق جاعدايدا ەمدەلەتٸنٸن ايتادى. ال پسيحواناليتيك مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, ودان تولىقتاي ايىعۋعا بولادى. بەدەۋلٸك دياگنوزى ەكٸ جىل جىنىستىق قاتىناستا بالا سٷيە الماعان جۇپتارعا قويىلادى. ەيەلدٸڭ بٸرنەشە رەت تٷسٸك تاستاۋى دا بەدەۋلٸك بولىپ ەسەپتەلەدٸ. بۇل دەرت كٶپ جاعدايدا جۇپتىڭ تولىققاندى ٶمٸر سٷرۋٸنە كەدەرگٸ جاسايدى.
ددۇ مەلٸمەتٸنشە, 40-50 پايىز جاعدايدا بەدەۋلٸككە كٷيزەلٸس سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. كٶڭٸلكٷيلٸك جەنە تەن دەنساۋلىعى اراسىنداعى بايلانىستى سارالاساق, كٶڭٸل-كٷي كٷيزەلٸسٸ تەننٸڭ اۋرۋعا دەگەن سەزگٸشتٸگٸن ارتتىرادى; سوزىلمالى كٷيزەلٸس جاسىرىن دەپرەسسييا مەن يممۋندىق جٷيەنٸڭ سۋپرەسسيياسىنا سوقتىرادى. كٶڭٸل-كٷي ەموتسيونالدىق كٷيزەلٸسٸ مەن دەپرەسسييا يممۋندىق جٷيەنٸ تۇنشىقتىرىپ قانا قويماي, گورموندىق بۇزىلۋلارعا الىپ كەلەدٸ. نەتيجەسٸندە ٸشكٸ ورگاندار اۋىرا باستايدى.
پسيحولوگييالىق بەدەۋلٸكتٸڭ ناقتى سەبەپتەرٸ مەن سالدارى
پسيحواناليزدٸڭ نەگٸزٸن سالۋشى زيگمۋند فرەيد تەن اۋرۋىنىڭ پسيحوسوماتيكالىق مەحانيزمٸن سيپاتتاعان بولاتىن. نەۆروز كەزٸندەگٸ كٶڭٸل-كٷيدٸڭ قوزۋى سوماتيكالىق پروبلەمالارعا ەكەلٸپ سوقتىرادى. بٸزدٸڭ تەنٸمٸزدەگٸ اۋرۋلار – سانامىزدا ٶز شەشٸمٸن تاپپاعان پروبلەمالاردىڭ نەتيجەسٸ. بۇل پروبلەمالار ەلٸ كٷنگە دەيٸن شيەلەنٸسٸپ تۇرعاندىقتان, ادامعا تەن ارقىلى بەلگٸ بەرەدٸ دەيدٸ ول. بەدەۋلٸك تە سول بەلگٸلەردٸڭ بٸرٸ.
پسيحولوگ-پسيحوتەراپەۆت ليۋدميلا شۋردۋك بەدەۋلٸكتٸڭ مىناداي نەگٸزگٸ پسيحولوگييالىق سەبەپتەرٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ: ادامنىڭ جوسپارلانباعان بالا رەتٸندە تۋۋى; ەيەلدٸڭ اناسىنا دەگەن جاسىرىن اگرەسسيياسى; ەيەلدٸڭ ٶز ٶمٸرٸ ٷشٸن قورقۋى; ەيەلدٸڭ ەرلەردٸ جەككٶرۋٸ نەمەسە قىزعانۋى; ەيەلدە ەركەك گورموندارىنىڭ كٶپ بولۋى جەنە تاعى باسقالار.
مامان بۇل سەبەپتەردٸ بىلاي دەپ تٷسٸندٸردٸ. ەيەل ادام جوسپارلانباعان بالا بولىپ تۋسا, ول وتباسىن قۇرعاندا بالالى بولا الماي قينالادى. بۇل ستسەناريي جيٸ قايتالانىپ تۇرادى. اناعا دەگەن جاسىرىن اگرەسسيياسى دا وسىعان الىپ كەلەدٸ. كەي ەيەل ٶز ٶمٸرٸ ٷشٸن قورىققاندىقتان, بالا تۋۋدان بەيسانالى تٷردە باس تارتادى. ال بوسانۋدان قورىققان ەيەلدٸڭ ەندوكريندٸك جٷيەسٸ دە ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن. بۇل ٶز كەزەگٸندە ەيەلدٸڭ جٶنسٸز قۇسۋى مەن انورەكسيياعا شالدىعۋى ارقىلى كٶرٸنٸس تابادى.
ەر ادامعا اناسىنىڭ جٷكتٸلٸگٸ مەن بوسانۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ قالاي ٶتكەنٸن بٸلۋ ماڭىزدى. سەبەبٸ, بالا تۋار كەزدە وتتەگٸ جەتٸسپەي قينالعان بولسا, ول ەسەيە كەلە بەيسانالى تٷردە ٶلٸمگە دەگەن قۇشتارلىقتى سەزٸنەدٸ ەرٸ بەدەۋلٸككە شالدىعادى. العاشقى سەتسٸز جٷكتٸلٸك, كٶمۋسٸز قالعان سەبي, جوقتالماعان سەبي, بالانىڭ اتا-انا ماحابباتىنان ەرتە ايىرىلۋى – مۇنىڭ بارلىعى دا بەدەۋلٸكتٸڭ پسيحولوگييالىق سەبەپتەرٸ. ادامنىڭ بالا سٷيە الۋىنا ٶمٸردٸڭ العاشقى جىلدارىندا قاسىندا بولعان اداممەن قارىم-قاتىناسى تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
پسيحولوگييالىق بەدەۋلٸكتٸ قالاي ەمدەيدٸ?
بەدەۋلٸكتٸڭ پسيحولوگييالىق سەبەپتەرٸ بولاتىنى تۋرالى پسيحواناليتيك اننا مەرگەنبايقىزى دا ايتادى. «فيزيولوگييالىق سەبەپتٸڭ ٶزٸ پسيحولوگييامەن تٸكەلەي بايلانىستى. قازاقتا «قاي جەرٸڭ اۋىرسا, جانىڭ سول جەردە» دەگەن مەتەل بار. مۇندا «پسيحواناليز», «پسيحولوگييا» دەگەن سٶز جوق. بٸراق سونى مەڭزەيدٸ. ياعني, بەدەۋ ادامداردىڭ جىنىستىق مٷشەسٸ اۋىرىپ تۇر. بالالى بولۋعا قينالىپ جٷرەدٸ. نەگە بالالى بولمادى? ەدەتتە بەدەۋ جاندار مەديتسينا ماماندارىنىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنەدٸ. دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتٸرگەنٸمەن, تاعى دا بالا تابا الماي قينالادى. ەرينە, پسيحولوگييالىق سەبەپتەرگە كەلۋ ٷشٸن بٸرٸنشٸ مەديتسينالىق كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بارلىعىنان ٶتٸپ شىعۋ كەرەك. سودان كەيٸن عانا پسيحولوگييالىق سەبەپتەردٸ ەمدەۋگە كٸرٸسەمٸز. فيزيولوگييالىق نەمەسە سوماتيكالىق اۋرۋ دەگەننٸڭ ٶزٸندە دە, «نەگە ونىڭ دەل وسى جەرٸ اۋىرىپ تۇر?» دەگەن سۇراق تۋادى. تەرەڭٸرەك ٸزدەسەك, سەبەبٸ پسيحولوگييادا جاتىر» دەيدٸ مامان.
ول بەدەۋلٸكتٸڭ پسيحولوگييالىق سەبەبٸنٸڭ قانداي بولاتىنىن تٷسٸنۋگە كٶمەكتەسەتٸن بٸرنەشە مىسال كەلتٸرەدٸ.
1-مىسال. بٸر ەيەل 16 رەت تٷسٸك تاستاعان. سوڭىندا ونىڭ كٷيەۋٸن جاقسى كٶرمەيتٸنٸ انىقتالدى. وقۋشى كەزٸندە سىنىپتاسىنا قاتتى عاشىق بولعان. سول جٸگٸتكە تۇرمىسقا شىقسام دەگەن ارمانى ورىندالماعان. بالالىق شاعىنداعى سەزٸمٸ قايتا-قايتا ەسٸنە تٷسٸپ, بەيسانالى تٷردە قازٸرگٸ كٷيەۋٸنەن بالا سٷيگٸسٸ كەلمەيدٸ. سوڭىندا كەلٸنشەك وسى فاكتٸنٸ مويىنداپ, اقىرىندا ۇلدى بولدى.
2-مىسال. بٸر-بٸرٸن جاقسى كٶرەتٸن جۇبايلار 13 جىلدان كەيٸن بالالى بولادى. بٸراق ەيەل پەرزەنتحانادا جاتقاندا كٷيەۋٸ ٸشٸمدٸككە سالىنىپ, باسقامەن جٷرٸپ كەتكەن. سەبەپ بۇلاردىڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن شەكسٸز ماحابباتى. ياعني ولارعا ٷشٸنشٸ ادام قاجەت ەمەس. وتاعاسىندا «ەيەلٸمنٸڭ ٶمٸرٸندە تەك بٸر عانا ەركەك بولۋى تيٸس» دەگەن وي قالىپتاسقان. ەيەلٸن ٶزٸنٸڭ سەبيٸنەن قىزعانعان.
3-مىسال. تۇرمىسقا شىققانعا دەيٸن ەيەلدە بارلىعى تاماشا بولادى. وقۋىن بٸتٸرٸپ, جۇمىس ٸستەپ, قىزمەتتە ٶسكٸسٸ كەلدٸ. وتباسىن قۇرعان سوڭ ماقساتتارى ورىندالمايدى. كٷيەۋٸ ونى وقىتپاي قويادى. ٸشتەي قاتتى ٶكپەلٸ ەيەل كٷيەۋٸن بالا تاپپاي جازالايدى.
«بەدەۋلٸك جاتىر بولماعان جاعدايدا عانا ەمدەلمەيدٸ, مۇندا ەش پسيحولوگييالىق سەبەپ جوق», دەيدٸ اننا قۇديياروۆا. ال ەمدەلۋ تەسٸلٸنە كەلسەك, مۇندا باستى پرەپارات – سٶز, پسيحواناليتيك ماماندار بەدەۋلٸكتٸڭ پسيحولوگييالىق-ينديۆيدۋالدىق سەبەبٸن انىقتاپ, سيمۆولدراما سىندى تەسٸلدەردٸڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنەدٸ.
بەدەۋلٸكتٸڭ تەك پسيحولوگييالىق پروبلەمالار سالدارىنان بولاتىنىنا كەلٸسپەيتٸن ماماندار دا بار. الماتى قالاسى №4 قالالىق اۋرۋحاناسىنىڭ گينەكولوگ-دەرٸگەرٸ ايگٷل تۇرسىمبەتوۆا ونىڭ نەگٸزگٸ ٷش سەبەبٸن اتايدى: العاشقى سەتسٸز تٷسٸك, ينفەكتسييالىق جەنە گورموندىق اۋرۋلار.
«كٶپ جاعدايدا بۇل دەرتكە ەيەل تٷسٸك تاستاعاننان كەيٸن شالدىعادى. قازٸر تٷسٸك تاستاۋ وڭاي بولدى. بۇدان ٶزگە جىنىستىق جولمەن بەرٸلەتٸن ينفەكتسييانىڭ تٷرلەرٸ ٶتە كٶپ. ادامدار اسا مەن بەرمەي, ونى اسقىندىرىپ الادى. نەتيجەسٸندە بەدەۋلٸككە شالدىعادى», دەيدٸ ايگٷل تۇرسىمبەتوۆا.
گينەكولوگ ەمدەۋ ٷردٸسٸنٸڭ ۇزاققا سوزىلاتىنىن ايتادى. الدىمەن اناليز نەتيجەلەرٸ تالدانىپ, ارتىنشا ەمدەۋ شارالارى باستالادى. ال پسيحولوگ مامانعا تەك ەكٸنشٸ دەرەجەلٸ بەدەۋلٸككە شالدىققان ەيەلدەردٸ باعىتتايدى.
«اناليز نەتيجەسٸنە وراي ەم تاعايىندالادى. ەيەل ادامنىڭ بويىندا ەركەكتٸڭ گورموندارى كٶپ بولسا, ول بەدەۋلٸككە شالدىعادى. مۇندايدا مەديتسينالىق پرەپاراتتاردىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنەمٸز. ناۋقاستى پسيحولوگ مامانعا جيٸ باعىتتايمىز دەپ ايتا المايمىن. مىسالى, ەيەل ٷلكەن مەرزٸمدە تٷسٸك تاستاپ ٶزٸنە كەلە الماي جٷرگەن بولسا, ويلانباستان پسيحواناليتيككە جٸبەرەمٸز. ەدەتتە بەدەۋلٸكتٸڭ پسيحولوگييالىق پروبلەمالارىن تالداۋعا ۋاقىت جۇمسامايمىز. بٸزگە عىلىم كٶمەكتەسەدٸ. كٶپ مەسەلەنٸ ەكو وڭاي شەشەدٸ. ال بۇل جەردە ٷلكەن قارجى رٶل اتقارادى. بەدەۋلٸك 99 پايىز جاعدايدا ەمدەلەدٸ دەگەن پٸكٸرگە قاتىستى ەشنەرسە ايتا المايمىن. اتالعان قيىندىقتىڭ فيزيولوگييالىق پروبلەمالارىن جويۋشى مامان رەتٸندە ونى 70-80 پايىز جاعدايدا ەمدەۋگە بولاتىنىن بٸلەمٸن», دەيدٸ گينەكولوگ.
پسيحولوگييالىق بەدەۋلٸك سالاسىندا ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن مامان ە. فوردتىڭ ايتۋىنشا, ەربٸر بەدەۋ ەيەل ٶز ەركٸمەن بالا تۋعىسى كەلمەيدٸ. ولار انالارىنا دەگەن اگرەسسييا مەن ەرلەرگە دەگەن جەككٶرٸنٸش سەزٸمٸنەن ارىلعان كەزدە عانا بالالى بولا الادى. ياعني, ەيەل مەن ەركەك بەيسانالى نەمەسە سانالى تٷردە بالالى بولۋدان باس تارتقاندىقتان, بەدەۋلٸككە شالدىعادى. دەسە دە, بەدەۋلٸكتٸڭ سەبەبٸ ەر ادامدا ەرتٷرلٸ بولۋى مٷمكٸن. ونى تەك ادامنىڭ پسيحولوگييالىق مەدەنيەتٸ مەن مامانىنىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ شەشپەك. ال قاي سالانىڭ مامانىن تاڭدايتىنى ەر ادامنىڭ ٶز ەركٸندە.
قارلىعا بٷيەنباي,
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
